Thể thao thời công nghệ phân tích


Đâu là bản hợp đồng ấn tượng nhất của CLB Manchester City trong năm qua? Không phải một ngôi sao lừng lẫy nào cả, mà đó là chuyên gia phân tích dữ liệu Laurie Shaw!

Hãng tin BBC không hề quá lời khi đưa ra nhận định đó. Phân tích dữ liệu ngày càng trở thành một nội dung không thể thiếu của thế giới thể thao.

Ảnh: wyscout.com

Bùng nổ công nghệ

Khi đại dịch bùng lên ở châu Âu một năm trước, người ta đã bắt đầu nói về vai trò của các thiết bị công nghệ. 

Vào lúc các giải đấu bị hủy bỏ hàng loạt, những chuyến tập huấn ngày càng xa vời, và ngay cả việc ra sân tập luyện như bình thường cũng trở nên khó khăn, các thiết bị công nghệ trở thành thứ cứu vãn VĐV.

Với một thiết bị GPS, các VĐV dễ dàng đo được hiệu suất tập luyện, kiểm soát luôn cả những thông số kỹ thuật như nhịp tim, để xây dựng dữ liệu và kế hoạch tập luyện.

 Những thiết bị GPS còn là nền tảng để những môn như xe đạp, chạy bộ tổ chức các giải đấu ảo. VĐV chỉ cần kết nối thiết bị của mình với hệ thống giải đấu là có thể tham dự, thi đấu và so sánh thành tích. 

Tất cả đã trở thành bình thường mới một năm qua, dù cách đây chưa lâu, những điều đó nghe như viễn tưởng.

“Khi chúng tôi thành lập công ty cách đây 12 năm, công nghệ này còn rất sơ khai. Mọi người không hiểu vì sao chúng tôi lại phải phức tạp hóa vấn đề với việc tập luyện như vậy. Suy nghĩ khi đó là mỗi CLB đều có đội ngũ đông đảo các HLV với nhiều vai trò khác nhau. Tại sao phải sử dụng quá nhiều thiết bị nữa?” – ông Sean O’Connor, người đồng sáng lập Công ty phân tích dữ liệu thể thao STATSports, nói.

STATSports có trụ sở tại Bắc Ireland, được xem là một trong những công ty phân tích dữ liệu thể thao hàng đầu thế giới hiện nay. Rất nhiều CLB ở Premier League sử dụng phần mềm của họ. 

Vào năm 2018, công ty đạt thỏa thuận trị giá 1,2 tỉ USD với Giải bóng đá nhà nghề Mỹ (MLS) để cung cấp thiết bị kỹ thuật cho các CLB của giải trong thời hạn 5 năm.

Năm 2020, công ty phát triển phần mềm Sonra 3.0 cho phép các đội xem dữ liệu gần như ngay lập tức từ iPad hoặc Apple Watch (AAPL), để ngay cả trong trận đấu, ở thời gian thực, VĐV và HLV có thể nhận phản hồi và điều chỉnh chiến thuật.

Tốc độ, thời gian, quãng đường di chuyển thật ra chỉ là những thông số cơ bản nhất mà STATSports hay các công ty công nghệ tương tự cung cấp. Để phân tích dữ liệu trong bóng đá còn rất nhiều chỉ số phức tạp khác.

“Những VĐV ưu tú luôn muốn biết tại sao họ chưa giỏi bằng đối thủ dù tập luyện như nhau. Và chúng tôi phải cung cấp cho họ những thiết bị có thể đo lường điều đó” – Tom Allen, người đứng đầu đội ngũ phân tích dữ liệu của CLB Arsenal từ năm 2017, cho biết.

Đo đếm mọi thứ mọi nơi

Một trong những dụng cụ phổ biến nhất trong phân tích dữ liệu bóng đá là theo dõi quang học. Thiết bị này được sử dụng để chụp lại vị trí của mỗi cầu thủ trên sân 25 lần một giây, từ đó đưa ra phân tích liên quan đến việc cầm bóng, sự di chuyển của đối thủ và đồng đội. 

Sự xuất hiện của những thủ môn chơi bóng bằng chân điêu luyện như ter Stegen có đóng góp lớn của công nghệ dữ liệu thể thao. Ảnh: Barca Blaugranes

Theo dõi quang học là thứ không thể thiếu trong các trận đấu. Bởi chúng ta cũng biết, không một HLV, hay kể cả là nguyên ban huấn luyện nào có thể bao quát toàn bộ sân đấu.

Phản xạ tự nhiên khiến gần như tất cả mọi người thường chỉ dõi theo trái bóng, hay cụ thể hơn là người đang cầm bóng. Cần đến công nghệ để xác định bước di chuyển của 21 cầu thủ còn lại trên sân.

Giống như chiến thuật, hệ thống phân tích dữ liệu trận đấu cũng được chia ra làm hai mảng tấn công và phòng ngự. Ở mảng tấn công, các thiết bị đo đạc dữ liệu về tỉ lệ chuyền bóng, dứt điểm, các pha phối hợp, tốc độ lên bóng…; trong khi với phòng ngự là khoảng cách tối ưu giữa các hậu vệ, khả năng kiểm soát bóng, hiệu quả không chiến, tranh chấp, kỹ năng chống phản công…

Đó là các thiết bị theo dõi từ ngoài sân. Còn ngay trên sân bóng, cầu thủ có thể mang thiết bị đo chỉ số cá nhân của họ như lực sút bóng, độ bền thể lực, tốc độ chạy, nhịp tim… 

“Không bao giờ được phép đánh giá thấp giá trị của dữ liệu và các nhà phân tích – Trevor Watkins, người đứng đầu mảng thể thao của Công ty luật Pinsent Masons và là cựu chủ tịch CLB Bournemouth, nói – Những nhà phân tích dữ liệu ngày nay nắm vai trò lớn trong bóng đá. HLV Arsene Wenger là một trong những người tiên phong trong việc kết nối với lĩnh vực này”.

Cũng như điền kinh hay đạp xe, tầm quan trọng của các thiết bị đo đạc và phân tích dữ liệu càng được nhấn mạnh khi đại dịch xuất hiện. 

Những rào cản về giãn cách xã hội khiến các đội bóng không thể triển khai chương trình tập luyện như thường lệ, và họ cần đến sự phân tích từ xa hơn bao giờ hết.

Theo Grand View Research, ngành công nghiệp phân tích thể thao có thể trị giá 4,6 tỉ đôla vào năm 2025, với công nghệ đã bắt đầu lan xuống tận cấp độ nghiệp dư. 

Các công ty như Catapult của Úc (cũng có khách hàng ở Premier League) và STATSports đã phát triển các hệ thống nhắm vào thị trường thể thao đại chúng này.

Trong mảng đào tạo trẻ, đất dụng võ của công nghệ phân tích dữ liệu càng hứa hẹn hơn. Đại dịch khiến công tác tuyển trạch trực tiếp gặp rất nhiều khó khăn, nên giống như việc theo dõi cầu thủ tập luyện tại nhà, giờ các CLB có thể “xem giò cẳng” những cầu thủ trẻ mục tiêu dựa trên tổng hợp và phân tích dữ liệu.

Quan trọng hơn, khi phải làm việc với số lượng lớn cầu thủ, giá trị của công nghệ cũng tăng theo. Thực tế là với dữ liệu quá lớn, hệ thống sàng lọc công nghệ chắc chắn sẽ hiệu quả hơn đội ngũ tuyển trạch là người.

Đo trên sân tập, trong trận đấu, trong công tác tuyển trạch, và giờ người ta còn kỳ vọng công nghệ đo được cả… tương lai. Duncan Alexander, người đứng đầu Công ty Stat Perform tin rằng các hệ thống công nghệ sẽ sớm đưa ra được nhận định gần như chuẩn xác nhất về phong độ của cầu thủ và thậm chí là kết quả các trận đấu.

Một ví dụ, mốt thời thượng của bóng đá hiện đại là các thủ môn không chỉ giỏi bắt bóng mà còn phải biết cầm bóng, tranh chấp, phòng ngự từ xa, thậm chí là triển khai tấn công, như Manuel Neuer, Marc-André ter Stegen, Alisson, Ederson… có cơ sở quan trọng là phân tích dữ liệu. 

Trước trận đấu, ban huấn luyện sẽ xem xét khả năng di chuyển của đối phương để đưa ra chỉ đạo hợp lý cho thủ môn của mình.

Dữ liệu thống kê không phải là tất cả trong bóng đá, nhưng nó mang lại một kết quả gần đúng, và quan trọng hơn, nó cho thấy một thế giới thể thao luôn luôn vận động để thay đổi.

HUY ĐĂNG / TTCT

Chạy… thách thức COVID-19


Nhìn lại năm 2020, nếu thể thao đỉnh cao điêu đứng vì COVID-19, thì ngược lại thể thao phong trào lại đáng phấn khởi. Ý thức được chuyện cần phải khỏe để ngăn ngừa, chiến đấu với dịch bệnh, nhiều người trẻ đã lao vào tập luyện…

Ngay trong cả thời gian cả nước giãn cách xã hội thì giới chạy bộ phong trào vẫn nghĩ ra đủ cách để có thể chạy như chạy quanh nhà, chạy trên nóc tòa nhà chung cư, thuê máy về chạy tại nhà, và cả chạy thi online.

Chạy, chạy nữa, chạy mãi…

Anh Nguyễn Đạt – một phóng viên thể thao ở Hà Nội – đã trở thành người đầu tiên tại VN hoàn thành một cuộc chạy marathon 42,195km trên nóc tòa nhà chung cư ở ngay khu anh sống vào tháng 4-2020 với thời gian 6 giờ 22 phút.

Ngay sau khi dịch bệnh được kiểm soát tại VN, các giải đấu thể thao được phép tổ chức trở lại thì hàng loạt giải chạy đã diễn ra khắp nơi. Dù là giữa mùa hè nhưng vào tháng 6-7 vừa qua, phong trào chạy bộ lên cao chưa từng thấy. Dân chạy đường dài dường như sợ thời gian giãn cách sẽ trở lại nên khi được ra đường chạy là “chạy như điên”. Ở bờ hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây hay các cung chạy đường mòn như Đồng Đò (Sóc Sơn, Hà Nội) cuối tuần nào cũng tấp nập người chạy. Ở TP.HCM thì trong công viên, tại các khu dân cư mới, phong trào chạy lên cao chưa từng thấy.

Các giải marathon tại đảo Lý Sơn, Phú Quốc, Đà Lạt, Sa Pa, Pù Luông, Hậu Giang, Hà Nội, TP.HCM… được tổ chức liên tục. Mỗi giải trung bình có sự tham dự của 2.000-6.000 VĐV và thành tích của VĐV tiến bộ không ngừng. Cá biệt như tại giải Long Biên marathon, có đến 13 VĐV nam phong trào hoàn thành cự ly 42km với thời gian dưới 3 giờ. Trong đó nhà vô địch giải Nguyễn Tiến Hùng về nhất với thành tích 2 giờ 41 phút, còn VĐV Chi Nguyễn vô địch nữ với kỷ lục cá nhân là 2 giờ 56 phút. Tại giải marathon leo núi Sa Pa (VMM), VĐV Quang Trần đã lập kỷ lục giải với thời gian 13 giờ 01 phút 11 ở cự ly 100km, đánh bại các VĐV nước ngoài sừng sỏ.

Giữa tháng 7 nóng như đổ lửa, nhóm VĐV phong trào do anh Nông Chuyền (Lạng Sơn) phát động đã thực hiện hành trình chạy tiếp sức xuyên Việt. 10 VĐV thay nhau chạy liên tục 2.603km từ Quảng Ninh đến mũi Cà Mau trong thời gian 251 giờ 11 phút và quyên góp được hơn 1 tỉ đồng để làm từ thiện. Hành trình chạy bộ thần tốc chưa từng có của chàng trai dân tộc Tày Nông Chuyền và các đồng đội đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho cộng đồng yêu chạy bộ VN.

Quả thật có quá nhiều câu chuyện hấp dẫn về chạy bộ trong năm 2020 – một sự phát triển như thách thức COVID-19!

Chạy bộ phải khoa học

Tuy nhiên, trong cơn say chạy cũng cần có lời cảnh tỉnh với hiện tượng “nghiện chạy”. Cách đây không lâu, trên các diễn đàn chạy bộ VN đăng clip một VĐV chạy bộ phong trào bị chuột rút toàn thân sau khi hoàn thành một cuộc thi marathon. Điều đáng nói, dù đang được đội ngũ y tế cấp cứu do toàn thân bất động, VĐV này vẫn liên tục yêu cầu phải quay clip ghi lại khoảnh khắc anh đã hoàn thành 42km và chính thức trở thành marathoner. Clip được lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội gây ra tranh luận nảy lửa về việc chạy như thế nào và mục đích chạy là gì: để duy trì sức khỏe hay để khoe thành tích?

Tháng 7-2020, giải Tiền Phong marathon diễn ra tại đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) chứng kiến vài chục VĐV ngất xỉu, chuột rút cần sự trợ giúp của y tế. Đây có lẽ là giải marathon có nhiều VĐV phải trợ giúp y tế nhất tại VN trong những năm gần đây. Cung đường chạy ven đảo nắng như đổ lửa, dưới chân là cát sỏi, không một bóng râm. Dù điều kiện thi đấu khắc nghiệt như vậy, nhiều VĐV vẫn nghiến răng chạy để hoàn thành mục tiêu do chính mình đề ra. Chính điều này đã dẫn đến việc nhiều VĐV bị sốc nhiệt, ngất xỉu, chuột rút.

Trong số các VĐV bị chuột rút, ngất xỉu có cả chủ nhân HCĐ SEA Games 30 môn điền kinh và nhiều VĐV marathon phong trào có tiếng tại VN. Một số VĐV chỉ cách vạch đích vài trăm mét nhưng đã không thể cán đích mà phải bê thẳng lên… xe cứu thương. Có hai VĐV sau khi lên xe cứu thương do tình trạng quá nặng, ban tổ chức đã phải lập tức thuê tàu cao tốc chạy hết tốc lực vào bờ để đưa vào Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi. Một trong hai người đó là anh Phùng Văn Linh (29 tuổi), hiện đang là HLV đội điền kinh trẻ VN.

Anh Linh nói: “Dù là HLV đội tuyển điền kinh trẻ quốc gia nhưng tôi tham gia tập chạy đường dài chưa lâu và cự ly dài nhất mới 10km. Khi tham dự giải marathon tại Lý Sơn, tôi đăng ký thi 21km và đặt mục tiêu sẽ chạy dưới 1 giờ 50 phút. Sau khi đã hoàn thành 20km, bước sang kilômet thứ 21 thì tôi bị choáng váng, ngất xỉu và được đưa lên xe cứu thương. Rất may khi được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi điều trị tôi đã hồi phục, tỉnh táo ngay trong ngày và được ra viện. Sau sự cố, bài học rút ra cho tôi là khi chạy phải biết lắng nghe cơ thể, khi mệt phải giảm tốc độ và thấy mệt quá thì dừng, chứ không cố hoàn thành mục tiêu mình đề ra trước đó. Đường chạy, thời tiết hay tâm trạng hôm đó không tốt đều có thể ảnh hưởng đến thành tích. Không nên vì cố đạt mục tiêu mà bất chấp tính mạng của mình. Giờ tôi vẫn tập chạy bình thường, nhưng chạy khoa học hơn trước”.

Không được tăng tốc độ, quãng đường đột ngột

PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến – viện trưởng Viện Chấn thương chỉnh hình (Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) – cho biết số người chạy đường dài tăng lên là tín hiệu tích cực về việc người dân quan tâm, ý thức hơn về sức khỏe bản thân. Dù vậy, dưới góc độ chuyên môn, điều này sẽ làm gia tăng chấn thương cho hệ xương khớp, cột sống… trong cộng đồng này ở các mức độ khác nhau. Chấn thương chủ yếu hay gặp là chấn thương vùng khớp gối, cẳng chân, cổ bàn chân, và có thể cột sống vùng thắt lưng cùng.

Bác sĩ Bảo Tiến cho biết: “Nguyên nhân chấn thương chính trong chạy đường dài là quá tải hệ thống xương khớp, các rối loạn điện giải cấp trong quá trình chạy do không theo kế hoạch hợp lý. Đề phòng chấn thương, với những người có bệnh lý xương khớp sẵn có, cần tham vấn chuyên gia chấn thương chỉnh hình và cột sống trong từng trường hợp cụ thể. Với nhóm còn lại cần chú ý một số yếu tố: chỉ số cân nặng chiều cao (BMI) cần duy trì trong giới hạn bình thường, duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh như ngủ đủ 6-8 tiếng/ngày, không hút thuốc lá, hạn chế đồ uống có cồn, giảm ăn đạm động vật. Người chạy đường dài phải chọn loại giày chạy đủ rộng trong không gian ba chiều của bàn chân. Chiều dài của giày cần thừa 1,5-2cm, chiều rộng và đặc biệt chiều cao (bề dày gan chân) cần phải đủ. Đây là hai chỉ số thường ít được người chạy quan tâm, dẫn đến các biến dạng bàn chân khi chạy trong thời gian dài”.

“Nghiên cứu cho thấy chấn thương ở nhóm chạy trung bình nhiều hơn 6km/ngày cao hơn nhóm còn lại. Ngoài ra khi chúng ta chạy với tốc độ quá nhanh cũng tăng nguy cơ chấn thương do có thể tăng tải lên cho bàn chân gấp 3 lần khối lượng cơ thể cho mỗi bước chạy. Người chạy không được tăng khối lượng, tốc độ chạy quá nhiều và đột ngột. Khi xuất hiện dấu hiệu đau, mỏi bất thường trong quá trình tập luyện thì nên tham vấn chuyên gia chấn thương chỉnh hình càng sớm càng tốt” – bác sĩ Bảo Tiến khuyên.

Điểm tích cực từ … COVID!

Cứ nghe nói đến bóng đá Đức, người ta ví von ngay đến mấy từ như “xe tăng”, “con tàu lu”…, dù bóng đá Đức bây giờ mềm mại chả thua bất cứ nền bóng đá hào hoa nào, dù là Pháp, Brazil hay Tây Ban Nha. Thế mới thấy định kiến con người là thứ khó gột rửa.

Tương tự, nói về chuyện rèn luyện sức khỏe, nhiều người đến giờ vẫn kể câu chuyện vui rằng sáng sớm ra công viên tập thể thao chỉ có mấy cụ già gần đất xa trời! Còn giới trẻ, họ bận ngủ sau một đêm nhậu, cày game… Một định kiến đã được tổng kết thành câu cửa miệng “trẻ uống trà, già tập thể dục”. Tôi mạnh dạn đặt cược rằng chuyện ấy “xưa rồi Diễm”.

Nếu không tin, xin mời 5h sáng hãy thức dậy xỏ giày hoặc leo lên xe đạp ra đường thì biết tôi nói đúng hay sai. Nếu bạn ở Sài Gòn, cứ đạp xe ra đường Phạm Văn Đồng hay vào công viên Gia Định, Lê Văn Tám… mà xem, nam thanh nữ tú giờ nhiều chả kém các cụ ông cụ bà. Còn ở Hà Nội, cứ ra “sân vận động hồ Gươm” thì biết, từ 4h sáng đã rầm rập những bước chân của nhiều người trẻ và tiếng nhạc rộn ràng của aerobic. Nhiều người trẻ khác không có điều kiện dậy sớm tập luyện cũng chọn cách đi tập vào cuối giờ chiều, sau giờ tan tầm.

Không chỉ lo tập để tăng cường sức khỏe bản thân, giờ đây nhiều công ty tư nhân còn đặt tiêu chí rèn luyện thể thao để thưởng cuối năm. Tiêu chí văn minh ấy đã lôi được không ít bạn trẻ vào phòng gym, lên xe đạp hay vào công viên chạy bộ.

Trong một bức tranh ảm đạm do COVID gây ra, thôi cố lạc quan cũng thấy được một điểm tích cực! – HUY THỌ

KHƯƠNG XUÂN / Theo TTCT

Thể lực yếu liên quan đến nguy cơ trầm cảm và lo âu


Những người yếu về thể lực và cơ bắp có nguy cơ bị trầm cảm cao gần gấp đôi so với người khỏe mạnh, theo nghiên cứu mới của Đại học College London (UCL).”Chúng tôi đã cung cấp thêm bằng chứng về mối quan hệ giữa sức khỏe thể chất và tinh thần, và cho thấy bài tập cải thiện thể chất không chỉ tốt cho sức khỏe thể chất của bạn mà còn có lợi cho sức khỏe tâm thần,” nghiên cứu sinh Aaron Kandola tại UCL, tác giả nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí BMC Medicine, cho biết.

Nghiên cứu có sự tham gia của 152.978 người trong độ tuổi từ 40 đến 69 tuổi. Thể lực cơ bản của họ khi bắt đầu nghiên cứu được kiểm tra bằng bài tập đạp xe cố định với sức cản tăng dần, và sức khỏe cơ bắp của họ được đo bằng một bài kiểm tra lực nắm. Những người tham gia cũng hoàn thành một bảng câu hỏi đánh giá các triệu chứng trầm cảm và lo âu.
Bảy năm sau, họ được kiểm tra lại các triệu chứng trầm cảm và lo âu, và các nhà nghiên cứu nhận thấy những người có thể lực và sức khỏe cơ bắp cao khi bắt đầu nghiên cứu có sức khỏe tâm thần tốt hơn bảy năm sau đó.
Những người có cả thể lực và cơ bắp yếu nhất có tỷ lệ trầm cảm cao hơn 98%, tỷ lệ lo lắng cao hơn 60% và tỷ lệ mắc một trong các rối loạn sức khỏe tâm thần phổ biến cao hơn 81% so với những người có sức khỏe thể chất tổng thể cao.
Các nhà nghiên cứu đã tính đến các yếu tố có khả năng gây nhiễu như chế độ ăn uống, tình trạng kinh tế xã hội, bệnh mãn tính và các triệu chứng bệnh tâm thần.
Trước đây, các nghiên cứu từng phát hiện ra rằng, những người tập thể dục nhiều hơn ít có nguy cơ mắc bệnh tâm thần hơn, nhưng hầu hết các nghiên cứu dựa vào việc mọi người tự báo cáo mức độ hoạt động thể chất của họ. Việc tự báo cáo này kém tin cậy hơn so với các phép đo thể chất khách quan được sử dụng trong nghiên cứu lần này.
“Các báo cáo cho thấy mọi người không hoạt động nhiều như trước đây là điều đáng lo ngại, và thậm chí tình trạng [ít hoạt động] còn tệ hơn nữa khi phong tỏa do đại dịch đóng cửa các phòng tập thể dục và hạn chế thời gian mọi người ra khỏi nhà. Hoạt động thể chất là một phần quan trọng cuộc sống của chúng ta và có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các rối loạn sức khỏe tâm thần,” Aaron Kandola nói.
Theo các nghiên cứu, chỉ một vài tuần tập thể dục cường độ cao thường xuyên có thể cải thiện đáng kể thể lực và cơ bắp; còn kết quả nghiên cứu mới cho thấy có thể không mất nhiều thời gian luyện tập để tạo ra sự khác biệt lớn đối với nguy cơ mắc các bệnh tâm thần.

https://medicalxpress.com/news/2020-11-linked-higher-depression-anxiety.html

Hoàng Nam dịch / khoahocphattrien.vn

%d bloggers like this: