Tâm lý học và Tâm lý học thể thao


Ebook chia sẻ về môn Tâm Lý Học Thể Thao và Đại Cương Về Tâm Lý Học Thể Thao.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về môn học tâm lý thể thao này tại đây:

Tâm Lý Học

Khái quát tâm lý học thể thao

Chuẩn bị tâm lý cho vận động viên thể thao

Tâm lý của nhà vô địch trong thể thao

nguoidentubinhduong.

TÂM LÝ CỦA NHỮNG NHÀ VÔ ĐỊCH TRONG CÁC MÔN THỂ THAO


Khi bạn theo dõi các môn thể thao Olympic, môn thể thao ở cấp độ cao nhất, rõ ràng có những vận động viên vô địch có vẻ luôn làm rất tốt. Nhưng tất cả những thành tích mà các VĐV đạt được không chỉ qua kỹ năng và kinh nghiệm có được, mà một phần còn dựa vào sự vững vàng trong tâm lý của họ.

Mục lục bài viết

  • 0.1 Chuẩn bị tâm lý trước thi đấu
  • 1 Tâm lý ảnh hưởng trong suốt cuộc đua/ trận đấu
    • 1.1 Sức mạnh của tâm trí sẽ mang tiếng nói quyết định
    • 1.2 Những chiến lược tâm lý mà các vận động viên được huấn luyện
      • 1.2.1 Yếu tố kết nối thành công
      • 1.2.2 Điều tiết sự căng thẳng, lo lắng
      • 1.2.3 Nâng cao sự tự tin

Chuẩn bị tâm lý trước thi đấu

Chắc hẳn đa phần mọi người đều biết đến Ulsain Bolt, nhà vô địch Olympic 100m, 200m, không chỉ một mà hai lần, tại Olympic Bắc Kinh 2008 và Olympics London. Còn Michael Phelps, VĐV nhận được nhiều huy chương Olympic nhất mọi thời đại. Những VĐV này rõ ràng luôn làm rất tốt, cả ở mặt thể chất và tinh thần. Cũng thú vị khi biết rằng họ có những phương pháp trái ngược nhau.

Usain Bolt, với tất cả những trò đùa hài hước của mình, trước môn thi đấu khi cậu ấy vào vị trí. Michael Phelps lại có một phương pháp khác hẳn, anh ấy ngồi xuống, nghe nhạc, một cách tiếp cận nhiều suy tư và yên tĩnh hơn trước trận đấu của mình. Nhưng cả hai cách đều có hiệu quả.

Tâm lý học thể thao có lẽ mang một vai trò trong sự chuẩn bị thi đấu của họ, và có lẽ đó là lý do tại sao họ thành công. Sẽ thế nào khi mọi việc không đi đúng hướng?

Đây là một ví dụ khác. Trong Olympics London 2012, trong trận bóng đá chung kết, giữa hai đội Brazil và Mexico, Brazil là đội được yêu thích, mọi người mong đợi họ thắng, là đương kim vô địch Olympic. Họ là đội bóng cực kỳ dày dặn kỹ năng, trên lý thuyết, họ là đội giỏi nhất.

Mexico đã chơi rất tốt để tới được trận chung kết, nhưng không ai nghĩ họ sẽ thắng. Trong trận chung kết, Mexico đá với Brazil, những pha bóng tấn công vô cùng điệu nghệ, tạo nên một trận bóng vô cùng tuyệt vời. Và nhìn những cầu thủ người Brazil, cuối trận đấu, các cầu thủ hầu như đều cúi đầu, họ dường như đã bị đánh bại. Họ không thể hiểu tại sao lại không thể hiện được tốt như họ đã từng.

Có lẽ do việc quá tự mãn, quá tự tin và được kì vọng quá nhiều vào chức vô địch, đã khiến họ thất bại. Trong khi đội Mexico không còn gì để mất, họ đã tấn công hết sức mình, và cuối cùng kết quả là họ đã dành vô địch Olympic. Họ là nhà vô địch Olympic vượt trên cả sự yêu thích.

Sự chuẩn bị tâm lý mang lại hiệu quả trong trận đấu

Tâm lý ảnh hưởng trong suốt cuộc đua/ trận đấu

Trong khi, các cầu thủ bóng đá khi mắc lỗi thường cố gắng rũ bỏ gánh nặng, tìm kiếm cơ hội lập công chuộc tội. Nhưng các tay đua xe F1 chỉ cần sai một ly, công sức mà họ đã bỏ ra trước đó sẽ bay đi cả dặm.

Sebatian Vettel – người đang dẫn đầu bảng điểm giải F1 2017 – cũng như các đối thủ hiểu rõ tầm quan trọng của tâm lý. Dưới cái nóng lên tới 40 độ trong buồng lái, ở vận tốc có lúc hơn 300 km/h, sự căng thẳng đè nén lên người họ không thể bị xem nhẹ. Họ có thể lâm vào thế nguy nan, thậm chí đối mặt với thần chết, nếu mắc sai lầm. Vettel cần giữ bình tĩnh ở phần còn lại của mùa giải.

Nhà vô địch F1 mùa 1979, Jody Scheckter từng mô tả nỗi sợ hãi khi không giữ được tâm lý vững vàng. Sang số nhưng vẫn nhấn ga, đánh lái ở tốc độ cao hay vào cua quá sớm là những hành động nguy hiểm ông từng thực hiện khi mất bình tĩnh. Kết quả là Scheckter phải giải nghệ năm 1980 vì lo sợ cho mạng sống của mình.

Scheckter từng cố gắng thuyết phục người bạn thân Gilles Villeneuve giữ bình tĩnh trước Bỉ GP năm 1982, nhưng không thành công. Câu chuyện bắt đầu từ chặng trước đó tại San Marino, đồng đội của Villeneuve tại Ferrari, Didier Pironi quyết định làm trái lời khuyên của ban lãnh đạo, vượt mặt tay đua người Canada để cán đích đầu tiên. Villeneuve giận dữ cùng cực và thề sẽ chiến thắng ở Bỉ bằng mọi giá.

Lo ngại của Scheckter trở thành sự thật khi bạn thân đua như điên cuồng ở Bỉ. Đến khúc cua kép hướng phải, Villeneuve quyết định tăng tốc với ý định lách sang phải Jochen Mass. Nhưng khi Mass nhìn vào gương chiếu hậu và thấy đối thủ lao thẳng đến với tốc độ cao, anh bèn lách sang phải để nhường đường. Điều tồi tệ nhất đã xảy ra, chiếc Ferrari của Villeneuve đâm vào đuôi xe Mass, bay lên không trung ở vận tốc hơn 200 km/h. Villeneuve ngừng thở chỉ 35 giây sau đó. trước cũng chứng kiến một vụ va chạm đáng chú ý nhất mùa giải.

Sau khi suýt tông trúng Lewis Hamilton ở một ngã rẽ, Vettel đã vọt lên và đánh lái sang, đâm vào lốp của tay đua người Anh để trả đũa. Sự mất bình tĩnh của tay đua người Đức cũng dễ hiểu, nhưng đó không phải hành động thường thấy ở những nhà vô địch.

Sự mất bình tĩnh của tay đua không chỉ ảnh hưởng đến thắng bại mà còn cả tính mạng

“Tâm trí là yếu tố tiên quyết”, huyền thoại làng đua xe công thức một Sir Jackie Stewart khẳng định trong một buổi phỏng vấn năm 2004. “Các chàng trai F1 ngày nay đều có năng lực thần thánh. Nhưng chỉ có ‘cái đầu’ mới đưa họ trở thành những nhà vô địch huyền thoại như Fangio, Lauda, Prost, Senna hay Schumacher ngày trước. Luôn luôn là như vậy”, cựu tay đua người Anh nhấn mạnh.

Vettel hiểu rõ điều đó, bởi một tay đua nếu muốn đạt đến trình độ F1, cần trải qua bài học vỡ lòng là giữ cho tâm trí luôn thanh thản ở mỗi khi bước vào trường lái. “Khi bắt đầu khởi động máy, tôi không có thời gian để nghĩ về bất cứ điều gì cả”, Vettel chia sẻ. “Thậm chí đến lúc mắc sai sót, tất cả những gì tôi cần hướng đến là những khúc cua tiếp theo”.

Mục tiêu của các tay đua luôn là “gột sạch tâm trí” và “sống với thực tại”. Đó là cách Nadia Comaneci từng làm để trở thành vận động viên thể dục dụng cụ đầu tiên đạt điểm 10 hoàn hảo tại Olympic. Cô sẽ tìm một góc nhỏ, tĩnh lặng để chuẩn bị cho bài thi. Bởi một khi đã đặt tay lên những thanh xà, mọi ý nghĩ đều phải tan biến.

Sức mạnh của tâm trí sẽ mang tiếng nói quyết định

Nhưng không phải ai cũng có khả năng tự kiểm soát được bản thân. Felipe Massa từng chia sẻ rằng anh suýt chút nữa đã từ bỏ sự nghiệp đua xe F1 năm 2012: “Tôi nghĩ về rất nhiều chuyện trong đầu. Phải chăng tôi đã hết thời? Hay là tôi nên rời Ferrari? Tôi không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Tất cả những suy nghĩ ấy chiếm trọn tâm trí tôi”. Đầu mùa giải đó, Massa chỉ có bốn vòng đua đứng trong Top 10. Sự tự tin của anh bị giáng một đòn đau. Vettel chỉ cán đích thứ bảy tại Anh GP.

Trải qua nửa mùa giải, Massa tìm đến sự trợ giúp của một chuyên gia tâm lý thể thao. Mười vòng đua cuối cùng, anh đều hiện diện trở lại ở Top 10. Ferrari cũng giữ tay đua người Brazil ở lại thêm một mùa giải.

Phương pháp của Massa được nhiều vận động viên áp dụng, khi họ không đủ bản lĩnh để tự kiểm soát trí óc. Mika Hakkinen, người hai lần bước lên bục chiến thắng của F1, mới đây cũng bày tỏ sự biết ơn đối với một chuyên gia tâm lý học. “Tôi đã hiểu ra rằng mỗi khi đối diện với gánh nặng, tôi cần phải chia sẻ với một ai đó. F1 đòi hỏi thể chất tốt, nhưng tâm lý cũng phải vững vàng”, tay đua có biệt danh “Người Tuyết” nhận định.

Mùa 2016, Nico Rosberg giành chiến thắng trong cuộc đua nghẹt thở với Hamilton. Trước khi giải nghệ trên đỉnh vinh quang, tay đua người Đức tiết lộ: “Chúng tôi tập thể lực mỗi ngày, nhưng lại chẳng bao giờ rèn luyện tâm trí. Vì thế, tôi đã thuê một chuyên gia tâm lý riêng. Đó là lợi thế quyết định giúp tôi trở thành nhà vô địch thế giới”.

Vettel cũng đang so kè với Hamilton đến từng điểm số ở mùa giải này. Ở chặng đua tại Anh vừa qua, tay đua người Đức chỉ cán đích thứ bảy, để Hamilton thu hẹp cách biệt. Cả hai đều có tài năng, lái những chiếc xe tuyệt vời. Khi khoảng cách chỉ là một điểm, sức mạnh của tâm trí sẽ mang tiếng nói quyết định.Có nhiều trường hợp vận động viên thể hiện rất tự tin, gặt hái được thành tích cao trong suốt những trận đầu mùa giải. Tuy nhiên, khi nào trung kết, họ lại thua với một đối thủ được đánh giá thấp hơn, và ngay khoảnh khắc đó, họ dường như gục gã. Vậy lý do vì sao?

Trường hợp này đã từng xảy ra với James Magnussen, ở trận chung kết bơi 100m tại Olympics London. Có lẽ cậu ấy đã quá tự tin, nhưng có lẽ sự tự tin cố hữu của cậu ấy trong các trận đấu đã đưa cậu ấy tới giải chung kết. Và có lẽ chính sự tự tin đó ngược lại chính là sự tự ti, bên trong cậu ấy không thật sự tự tin, mà lẽ ra cậu ấy nên tin tưởng vào khả năng của chính mình vì cậu ấy là người đứng đầu thế giới trong môn thi đấu đó.

Sức mạnh của tâm trí sẽ mang tiếng nói quyết định bạn có giành chiến thắng hay không

Những chiến lược tâm lý mà các vận động viên được huấn luyện

Vậy có lẽ tâm lý học giữ vai trò, cụ thể là, nó có thể giúp họ vượt qua lần thất bại thảm hại để tiến tới lần thi đấu tiếp theo. Cũng có những trường hợp VĐV không thể hiện được tốt trong những trận đấu, không nói là kết quả quá tệ, khiến mọi người không đặt sự kì vọng gì nhiều. Tuy nhiên, họ vẫn tự tin ở những trận kế tiếp và có khi giành được chức quán quân. Vậy lý do vì sao? Vậy điều gì đã tác động để họ có thể thực hiện được điều đó?

Vậy những VĐV ưu tú, huấn luyện viên và những con người vây quanh các VĐV, hiểu rất rõ về tầm quan trọng của tâm lý học thể thao và họ đã bắt đầu kiểm soát nó. Ngày nay trong các đội thường có nhà tâm lý học thể thao để theo dõi các VĐV.

Tâm lý học thể thao là một lĩnh vực khoa học, nghiên cứu và rèn luyện, chuẩn bị tâm lý trong thể thao. Nó đòi hỏi xác lập những kỹ thuật và chiến lược mà các VĐV cần có và ứng dụng, để họ được thi đấu trong tình trạng tốt nhất. Nó cũng giúp các VĐV đối mặt với sự trở lại, với những khó khăn và giúp họ trở lại từ những lần thất bại thảm hại, như với James Magnusse. Vậy chúng ta hãy bắt đầu tháo gỡ một vài chiến lược này, điều những nhà tâm lý học thể thao nói tới

Yếu tố kết nối thành công

Vậy nhìn vào suy nghĩ của những người chiến thắng, những yếu tố nào kết nối thành công trong thể thao?

– Motivation (Động lực)

– Confidence (Sự tự tin)

– Performance knowledge (Kiến thức chuyên môn)

– Routines (Thói quen)

– Anxiety Management (Kiểm soát lo lắng)

Thường những mục tiêu mà các VĐV đặt ra, mô tả hoặc sẽ cho thấy bao nhiêu nỗ lực họ cần có để chiến thắng trong thi đấu. Nhưng đôi khi động lực thúc đẩy vẫn chưa đủ. Một VĐV cần phải tự tin, và sự tự tin thường thấy ở những người chơi có thành tích cao.

Có một số chiến thuật mà các VĐV có thể áp dụng để thúc đẩy sự tự tin của họ. Một yếu tố quan trọng khác là kiến thức về thể thao, rất căn bản, hiểu tường tận về môn thể thao của bạn, nhưng cũng cần biết rõ vị trí của bạn. Đâu là thế mạnh và điểm yếu của đối thủ bạn?

Một trong những câu từ Clive Woodward, một huấn luyện viên người Anh, tại thời điểm họ giành Vô địch Rugby World Cup năm 2003, ông ấy từng nói “Bầu dục tổng hợp, khi nhắc tới thành tích, đừng bỏ sót bất cứ điều gì”. Ông ấy rất nổi tiếng trong việc phân tích dữ liệu của đội đối thủ.

Hiểu lợi thế của họ, biết điểm yếu của họ, nơi ông ấy có thể tấn công họ và cách dùng chiến thuật có thể chiến thắng họ. Điều đó rất quan trọng trong thể thao ngày nay, sử dụng tâm lý học để hiểu đối thủ cũng như chính mình.

Hiệu quả của việc sử dụng tâm lý học để hiểu đối thủ cũng như chính mình

Điều tiết sự căng thẳng, lo lắng

Các VĐV cũng hay có những thói quen, để tự ổn định tâm trí mình. Các VĐV cũng thường trải qua những áp lực, nếu để ý Usain Bolt hay Michael Phelps, họ là những trường hợp ví dụ.

Và điều tiết nỗi lo là rất quan trọng trong những công cụ chiến thuật của một VĐV, giúp họ ổn định tâm trí của mình, để có thể thể hiện một cách tốt nhất trong trận đấu. Vậy hãy nói sâu hơn về những chiến thuật này. Đông lực thúc đẩy là rất quan trọng, vậy làm thế nào bạn truyền động lực cho VĐV.

– Specific (Chi tiết, chính xác)

– Meaningful (Ý nghĩa)

– Agreed (Đồng ý, thỏa thuận)

– Relevant (Có liên quan)

– Time- Specific (Thời gian cụ thể)

– Engaging (Lôi cuốn)

– Recorded (Được ghi nhận)

Điều quan trọng nhất là những mục tiêu mà họ đã đặt ra, mục tiêu họ đặt ra sẽ xác định bao nhiêu nỗ lực, bao nhiêu cố gắng, họ cần để thi đấu thật tốt. Nhưng thường, có một mục tiêu chiến thắng là không đủ.

Đôi khi, quan trọng là VĐV đó có bao nhiêu mục tiêu thay thế liên quan tới thành tích của họ. Những điều như kỷ lục cá nhân, sẽ định hướng họ trong cả rèn luyện và thi đấu. Quan trọng là những mục tiêu đó phù hợp với hoàn cảnh.

Và các nhà khoa học, tâm lý học và nhân viên y tế, luôn đề cập tới một cụm từ viết tắt SMART. Đó là bởi vì, có những mục tiêu thực tế, có gía trị, đo lường được, là điều thực sự quan trọng để một VĐV có động lực phấn đấu.

Nâng cao sự tự tin

Tuy nhiên, như đã đề cập trước, động lực thúc đẩy là không đủ, quan trọng là một VĐV tự tin, và có nhiều cách, bạn có thể nâng cao sự tự tin của một VĐV, đó là:

– Experience: Kinh nghiệm

– Modelling: Hình mẫu

+ Observation (Quan sát)

+ Imagery (Hình tượng)

+ Self-talk (Tự đối thoại)

– Feedback (Phản hồi)

Nhắc VĐV nhớ rằng những kinh nghiệm của họ là vô cùng quan trọng. Hình mẫu cũng là một yếu tố quan trọng, vì ta có thể gây dựng hình tượng một VĐV hay một khuôn mẫu nếu bạn muốn một phần thi tốt nhất.

Chúng ta cũng nói tới hình tượng và sự tự đối thoại. Ý kiến phản hồi rõ ràng cũng rất quan trọng, những phản hồi tích cực từ huấn luyện viên. Hình tượng là một bài diễn tập tâm lý và là một chiến thuật mà nhiều VĐV áp dụng.

Chuẩn bị và diễn tập:

– Tìm nơi yên tĩnh

– Tưởng tượng về cuộc đua, trận đấu

– Tưởng tượng đến cảm giác cảm nhận được trong cuộc đua

– Tận dụng những lời hướng dẫn

– Tưởng tượng đến điều gì sẽ xảy ra nếu….

Ở đây, có một số điều mà các VĐV hay HLV thử qua, khi họ diễn tập phần thi đấu của họ. Nó gần như là một video thi đấu của họ, họ có thể cần tới những lời khuyên, họ có thể hình dung tới những tình huống bất ngờ. Ví dụ như bất kỳ rào cản hay vấn đề khó khăn phát sinh trong suốt quá trình thi đấu.

Đây là một ví dụ việc thực hiện những chiến thuật này, đó là Blanka Vlasic, cựu vô địch thế giới, môn nhảy cao và vận động viên YWF của năm. Cô ấy rất nổi tiếng với một thói quen thể hiện ngay trước mỗi trận đấu đó là cô ấy nhắm mắt và mường tượng những cú nhảy thành công, vỗ tay theo nhịp điệu và hướng tới khán giả để nhận được sự ủng hộ. Cả hai điều đó đều thúc đẩy động lực và sự tự tin của cô ấy, và cô ấy thực hiện một vài động tác trước khi thực hiện cú nhảy của mình.

Tự đối thoại là một chiến thuật khác mà nhiều VĐV áp dụng, đây cũng là một trong những chiến thuật quan trọng, bởi nó cho phép VĐV lục lại ý thức họ, và sử dụng câu thần chú để cố gắng thúc đẩy động lực họ, vừa cố gắng kiểm soát thi đấu và tình huống.

Trong tình huống khi áp lực tăng cao và họ rất lo lắng, tự đối thoại có thể tạo yếu tố thúc đẩy như “tiến lên nào”, “mình có thể làm được mà”… Cái gọi là ám hiệu cũng có thể giúp các VĐV tập trung tới, những điều quan trọng với phần thi của họ. Thực hiện các động tác có tác dụng giữ bình tĩnh như hít thở và thư giãn, điều tiết nỗi lo lắng rất quan trọng trong thi đấu thể thao.

Trong thế vận hội Olympic, giải vô địch thế giới ở cấp độ cao nhất, các VĐV ắt hẳn sẽ chịu đựng áp lực và họ cần phải đương đầu với áp lực đó. Đôi khi quá lo lắng, có thể thực sự hủy hoại phần thi của VĐV. Nó có thể không phải tối ưu. Về mặt này, phương pháp thư giãn là vô cùng quan trọng và các nhà tâm lý học sẽ làm việc với các VĐV để cố gắng giúp họ thư giãn có thể yêu cầu những việc như hít thở đều, giãn cơ, thư giãn cơ bắp, họ cũng sẽ dùng tới âm nhạc hay thiền.

Vậy về chủ đề tâm trí của người chiến thắng từ khía cạnh tâm lý học thể thao, cách một VĐV có được động lực, tự tin vào khả năng của họ. Dựa vào sự điều tiết áp lực tốt và áp dụng nhuẫn nhuyễn những kỹ thuật như hình tượng, tự đối thoại và thư giãn.

Tác giả Thái Thu -Theo thanhbinhpsy

NHỮNG CÔNG TÁC CHUẨN BỊ TÂM LÝ CHO VẬN ĐỘNG VIÊN THỂ THAO


Trong thể thao hiện đại, bên cạnh chiến thuật, thể lực thì yếu tố tâm lý có vai trò rất quan trọng tới kết quả thi đấu. Có thể thấy thất bại vì tâm lý kém đáng tiếc ở chỗ, nếu đấy là thất bại về mặt chuyên môn, người ta dễ thấy đối phương hơn mình và tìm cách san lấp khoảng cách về mặt trình độ. Nhưng thất bại vì tâm lý không vững càng khiến cho người ta tiếc nuối ở chỗ đối phương không hơn mình nhưng họ vẫn thắng. Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của công tác chuẩn bị tâm lý cho VĐV thể thao.

Mục lục bài viết

  • 1 Khái quát về công tác chuẩn bị tâm lý cho VĐV thể thao
    • 1.1 Mục đích và nhiệm vụ của công tác chuẩn bị cho vận động viên thể thao
    • 1.2 Nguyên tắc tâm lý – sư phạm trong Giáo dục huấn luyện tâm lý cho VĐV thể thao
  • 2 Giáo dục, huấn luyện tâm lý chung cho vận động viên
    • 2.1 Khái niệm về công tác chuẩn bị tâm lý chung cho vận động viên
    • 2.2 Phương pháp cơ bản để chuẩn bị tâm lý chung cho VĐV thể thao.
  • 3 Huấn luyện tâm lý chuyên môn cho vận động viên thể thao
    • 3.1 Khái niệm về huấn luyện tâm lý chuyên môn
    • 3.2 Phương pháp cơ bản để chuẩn bị tâm lý chuyên môn cho VĐV thể thao.
  • 4 Huấn luyện, chuẩn bị tâm lý thi đấu cho vận động viên
    • 4.1 Khái niệm và nhiệm vụ của huấn luyện tâm lý thi đấu
    • 4.2 Các phương pháp huấn luyện tâm lý thi đấu
  • 5 Điều khiển hành vi và hoạt động của vận động viên khi chuẩn bị thi đấu và tham gia thi đấu
    • 5.1 Bồi dưỡng năng lực tư duy chiến thuật thi đấu cho VĐV và đội thể thao

Khái quát về công tác chuẩn bị tâm lý cho VĐV thể thao

Giáo dục, huấn luyện phẩm chất, năng lực hoạt động tâm lý cho VĐV thể thao là tổ hợp của hệ thống tác động sư phạm về tâm lý- xã hôi, giáo dục- huấn luyện đối với nhân cách người VĐV nhằm mục đích chuẩn bị cho họ những phẩm chất và năng lực tâm lý cần thiết để hoạt động tập luyện thi đấu thể thao đạt thành tựu cao.

Hệ thống tác động sư phạm này không chỉ hướng tới mục tiêu thành tích và kỷ lục thể thao cao mà cũng để hoàn thành nhân cách của người tài trong lĩnh vực hoạt động thể thao.

Mục đích và nhiệm vụ của công tác chuẩn bị cho vận động viên thể thao

Mục đích chính của công tác giáo dục huấn luyện, đào tạo về mặt tâm lý cho VĐV là gúp phần nâng cao năng lực thi đấu thể thao trên cơ sở phát triển các phẩm chất và năng lực hoạt động tâm lý cần thiết cho VĐV giành thắng lợi trong các cuộc thi đấu quan trọng bằng phương tiện tâm lý và ảnh hưởng tâm lý.

Nhiệm vụ chung nhất của công tác chuẩn bị tâm lý cho VĐV thể thao là nâng cao trình độ tập luyện và năng lực thi đấu cho VĐV.

Chi tiết nhiệm vụ cụ thể:

– Trang bị cho VĐV hiểu biết và kỹ năng điều khiển của ý thức tất cả các chức năng tâm lý để hoàn thiện kỹ năng vận động và phát triển các tố chất thể lực chung và chuyên môn cũng như chiến thuật sử dụng kỹ thuật thi đấu thể thao.

– Giáo dục cho VĐV những phẩm chất ý thức và nỗ lực ý chí như: kiên định, tích cực, quyết tâm, dũng cảm, quả cảm, khát vọng chiến thắng, tự tin và cầu tiến bộ …

– Làm phong phú thêm kiến thức khoa học có liên quan đến tập luyện, thi đấu thể thao và hiểu biết vận dụng các kiến thức đó vào thực tiễn hoạt động tập luyện thi đấu của mình.

– Nâng cao trình độ nhận thức chính trị, xã hội và nghĩa vụ trách nhiệm, qua đó hoàn thành nhân cách con người phát triển toàn diện cho VĐV thể thao.

Các nhiệm vụ trên được thực hiện dưới ba hình thức tác động sư phạm của định hướng đó là:

– Chuẩn bị tâm lý chung cho VĐV

– Chuẩn bị tâm lý chuyên môn

– Chuẩn bị tâm lý thi đấu.

Giáo dục huấn luyện đào tạo phẩm chất năng lực tâm lý cho vận động viên là một mắt xích quan trọng của quá trình huấn luyện đào tạo tài năng thể thao. Nó luôn luôn thống nhất và có liên quan cũng như tác động tương hỗ với các nhiệm vụ huấn luyện kỹ thuật thể lực và huấn luyện thi đấu.

Giáo dục huấn luyện đào tạo phẩm chất năng lực tâm lý cho vận động viên là một mắt xích quan trọng

Nguyên tắc tâm lý – sư phạm trong Giáo dục huấn luyện tâm lý cho VĐV thể thao

Huấn luyện đào tạo về phẩm chất năng lực tâm lý đảm bảo cho hoạt động tập luyện thi đấu thể thao có liên quan là bộ phận hữu cơ của công tác giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao. Vì vậy tuân thủ nguyên tắc chung cũng như phải tuân thủ các nguyên tắc mang tính chuyên môn về tâm lý hoạt động thể thao như:

 Nguyên tắc tự giác tích cực: tức là bản thân VĐV phải nhận thức râ tầm quan trọng và ý nghĩa của phẩm chất và năng lực tâm lý đối với sự biểu hiện thành tích thể thao, để mình tích cực tự giác học tập, rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất và năng lực tâm lý chuyên môn của hoạt động thể thao.

– Nguyên tắc chuẩn bị tâm lý toàn diện: Chú trọng cả ba khía cạnh: năng lực tâm lý chung, chuyên môn và đặc biệt là năng lực thi đấu thể thao.

– Nguyên tắc hệ thống trong lựa chọn bài tập tâm lý và ảnh hưởng tâm lý để Giáo dục huấn luyện tâm lý, nhằm đạt mục đích cuối cùng là ổn định, tự tin quyết thắng trong hoạt động thi đấu thể thao.

Ngòai ra, công tác giáo dục huấn luyện tâm lý cũng như phải tuân thủ các nguyên tắc khác như lặp lại, dễ hiểu, đối xử cơ biệt và chuyên biệt hóa.

Giáo dục, huấn luyện tâm lý chung cho vận động viên

Khái niệm về công tác chuẩn bị tâm lý chung cho vận động viên

Chuẩn bị tâm lý chung cho vận động viên thể thao là quá trình phát triển và hoàn thiện những biểu hiện tâm lý đặc thù có ý nghĩa đối với tâm lý hoạt động chuyên môn của vận động viên. Những đặc điểm đó là:

Có những biểu hiện tâm lý chung được phát triển và hoàn thiện do ảnh hưởng của toàn bộ vốn sống của vận động viên, trong đó bao gồm các điều kiện hoạt động vận động tích cực của họ như: hoạt tính của tư duy, sự sâu sắc về tri giác, cảm xúc… cũng như phẩm chất ý chí, tính sáng tạo…

Là yếu tố cơ sở để biểu hiện tâm lý chuyên môn của vận động viên trong điều kiện tập luyện một môn thể thao.

Chuẩn bị tâm lý chung cho vận động viên mang tính chất tổng hợp. Nó cần thiết cho VĐV có trình độ huấn luyện khác nhau. Đặc biệt chính là có ý nghĩa đối với VĐV có trình độ huấn luyện cao.

Chuẩn bị tâm lý chung cho vận động viên mang tính chất tổng hợp

Phương pháp cơ bản để chuẩn bị tâm lý chung cho VĐV thể thao.

Dựng bài tập tâm lý: Các bài tập tâm lý là phương tiện chủ yếu để huấn luyện tâm lý chung cho VĐV. Các bài tập tâm lý là quá trình lặp đi lặp lại nhiều lần hành động vận động dưới dạng các nhiệm vụ khác nhau với mục đích nâng cao hoạt tính của các biểu hiện tâm lý cần thiết cho vận động viên.

Tạo ra một hệ thống các bài tập tâm lý để phát triển và củng cố các biểu hiện chuyên môn về hoạt động nhận thức của VĐV cho phự hợp với xu hướng mục đích của quá trình huấn luyện.

Huấn luyện tâm lý chuyên môn cho vận động viên thể thao

Khái niệm về huấn luyện tâm lý chuyên môn

Huấn luyện tâm lý chuyên môn là một hệ thống các biện pháp nhằm duy trì ở mức độ cao năng lực tâm lý của VĐV trong giai đoạn huấn luyện thi đấu chuẩn bị cho cuộc thi đấu quan trọng.

Huấn luyện tâm lý chuyên môn nhằm duy trì sự hưng phấn tâm lý thần kinh, duy trì năng lực hoạt động tâm lý ở mức độ cần thiết, đặc biệt là lượng dự trữ về mọi mặt để giành chiến thắng.

Phương pháp cơ bản để chuẩn bị tâm lý chuyên môn cho VĐV thể thao.

Huấn luyện tâm lý chuyên môn trong thể thao có cấu trúc riêng và được thực thi bằng nhiều loại công việc để thực hiện nó. Cấu trúc đó bao gồm các liệu pháp tâm lý dự phòng. Ngoài ra cũng có cả các biện pháp tự kỷ ám thị và nhiều phương pháp điều chỉnh tâm lý khác.

Công tác huấn luyện tâm lý chuyên môn nhằm nghiên cứu các yếu tố làm nảy sinh những căng thẳng tâm lý giới hạn và trên giới hạn của VĐV khi tập luyện môn thể thao đó.

+ Mỗi môn thể thao đều có những trở ngại và khó khăn khác nhau, khắc phục được những khó khăn đó đòi hỏi phải căng thẳng tâm lý lớn. Căng thẳng tâm lý có thể do tăng cường độ, lượng vận động tập luyện và mức độ phức tạp của các cuộc thi.

+ Phát hiện nguyên nhân làm giảm năng lực tâm lý của VĐV ở mỗi giai đoạn huấn luyện: tiến hành đánh giá thường kỳ năng lực tâm lý theo các chỉ số và độ nhạy cảm về các biểu hiện khác nhau của quá trình tâm lý, cũng như các thuộc tính tâm lý cá nhân của VĐV. Trên cơ sở đó xác định biện pháp thay đổi chúng.

+ Xác định các biện pháp duy trì độ ổn định tâm lý thần kinh và cảm xúc ý chí cho VĐV: để giải quyết nhiệm vụ này huấn luyện viên cần có một lượng dự trữ lớn kiến thức tâm lý chuyên môn và kinh nghiệm sử dụng những kiến thức đó trong quá trình thực hiện công tác huấn luyện tâm lý chuyên môn cho VĐV ở những giai đoạn huấn luyện khác nhau và trong điều kiện thi đấu cụ thể.

Công tác huấn luyện tâm lý chuyên môn nhằm nghiên cứu các yếu tố làm nảy sinh những căng thẳng tâm lý

Huấn luyện, chuẩn bị tâm lý thi đấu cho vận động viên

Khái niệm và nhiệm vụ của huấn luyện tâm lý thi đấu

Huấn luyện tâm lý thi đấu là một quá trình hoàn thành các phẩm chất cá nhân tốt của VĐV và tạo ra trạng thái tự tin, sẵn sàng thi đấu nhằm giành được thành tích xuất sắc trong các cuộc thi đấu thể thao.

Huấn luyện tâm lý thi đấu có một mối quan hệ hữu cơ với quá trình huấn luyện tâm lý chung và huấn luyện tâm lý chuyên môn.

Nếu trong quá trình huấn luyện tâm lý chung những biểu hiện tâm lý chuyên môn có ý nghĩa của VĐV được phát triển và hoàn thiện thì trong quá trình huấn luyện tâm lý thi đấu thì những biểu hiện tâm lý đó được bổ sung thêm chức năng phấn đấu để giành thành tích thể thao cao nhất trong thi đấu.

Huấn luyện tâm lý thi đấu được tổ chức và thực hiện trong suốt quá trình tập luyện, đồng thời cả trong khi chuẩn bị trực tiếp cho một cuộc thi đấu cụ thể.

Huấn luyện thi đấu có cấu trúc tâm lý phức tạp và nội dung cấu trúc đó được xác định bằng bản chất của chính từng phần huấn luyện trong quá trình huấn luyện tâm lý thi đấu.

Các phương pháp huấn luyện tâm lý thi đấu

Sử dụng đúng biện pháp gây ảnh hưởng tâm lý chuyên môn và những tác động tâm lý sư phạm là những biện pháp huấn luyện tâm lý thi đấu có hiệu quả nhất. Dưới ảnh hưởng của tác động tâm lý, VĐV định hướng được ý chí, tư tưởng hành vi của mình cho thắng lợi.

Phương pháp sử dụng ảnh hưởng tác động tâm lý trong quá trình giải quyết nhiệm vụ huấn luyện tâm lý thi đấu có những điểm riêng và những đặc điểm này được quyết định bởi bản chất huấn luyện tâm lý thi đấu.

Những đặc điểm đó là:

– Toàn bộ công tác huấn luyện tâm lý thi đấu được thực hiện trên cơ sở nâng cao hoạt tính cá nhân biểu hiện tâm lý chuyên môn của VĐV.

– Lựa chọn các ảnh hưởng và tác động tâm lý tới trình độ thể thao của VĐV, tới phạm vi và tính chất của cuộc thi đấu sắp tới và đặc điểm cá nhân của VĐV.

– Có hệ thống kiểm tra trình độ huấn luyện tâm lý thi đấu của mỗi VĐV, của từng bộ phận hoặc từng đội một cách thực tế.

– Phân tích tâm lý sâu sắc kết quả từng cuộc thi đấu, điều này làm tích cực hóa các phương pháp và hoàn thiện các biện pháp huấn luyện tâm lý thi đấu.

Sử dụng đúng biện pháp tâm lý chuyên môn và sư phạm là những biện pháp có hiệu quả nhất

  1. Điều khiển hành vi và hoạt động của vận động viên khi chuẩn bị thi đấu và tham gia thi đấu

Hiệu quả và độ tin cậy về hoạt động thi đấu của vận động viên được xác định không chỉ bằng trình độ chuẩn bị tâm lý toàn diện của VĐV đó mà còn ở sự chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc thi đấu cụ thể.

Trình độ chuẩn bị tâm lý của vận động viên là mức độ phát triển của các hệ thống trạng thái chức năng của cơ thể, các chức năng điều của hệ thống thần kinh và tâm lý, các tố chất vận động thể lực đảm bảo cho hoạt động chuyên môn.

Trình độ chuẩn bị tâm lý phát triển trong quá trình huấn luyện hoàn thiện thể thao lâu dài. Chuẩn bị sẵn sàng thi đấu là trạng thái của vận động viên trong một thời điểm nhất định tạo nên điều kiện thúc đẩy hay gây cản trở biểu hiện tối đa trình độ chuẩn bị của anh ta.

Nhiệm vụ của huấn luyện viên – không chỉ giúp vận động viên trong công tác huấn luyện tâm lý nhằm hình thành tâm lý sẵn sàng cho từng cuộc thi cụ thể, mà còn sẵn sàng sử dụng các biện pháp dự phòng và điều hoà trạng thái tâm lý xấu có thể nảy sinh trong các điều kiện phức tạp trước và trong thi đấu.

Các Test sư phạm, các trận đấu kiểm tra … được sử dụng với mục đích kiểm tra trình độ chuẩn bị và mức độ hình thành sự sẵn sàng thi đấu của VĐV là công việc không thể thiếu được trong công tác chuẩn bị thi đấu cho VĐV. Phân tích kết quả các lần thi đấu kiểm tra HLV có thể đánh giá chất lượng công việc đã được tiến hành và mức độ sẵn sàng mà VĐV sẽ đạt được trong thời gian tới.

Ngoài ra, HLV có thể giúp các VĐV tạo ra mô hình tình huống của các trận thi đấu sắp tới. Sự chỉ đạo trực tiếp của HLV trong quá trình thi đấu có một ý nghĩa đặc biệt để điều khiển hoạt động thi đấu của VĐV. Sự chỉ đạo thường được tiến hành dưới hai hình thức: Lời căn dặn trước trận đấu và nhắc nhở trong quá trình thi đấu.

Lời căn dặn thường được sử dụng với mục đích hình thành ở VĐV thái độ tốt đối với cuộc đấu, gây lòng ham muốn thi đấu, củng cố lòng tin vào khả năng của mình, kích thích họ hoạt động tích cực.

Chỉ dẫn cụ thể của HLV về những đặc điểm nguy hiểm của đối phương giúp VĐV củng cố tinh thần, thái độ thi đấu. HLV cần phải tuyệt đối tin tưởng vào độ chính xác của thông tin mà mình đã thông báo cho vận động viên trước trận đấu. Và chỉ thông báo ngắn gọn và điểm chính nhất, chủ yếu nhất. Nhưng phải thông báo một cách thận trọng có tính tới các đặc điểm cá nhân và kinh nghiệm của VĐV.

Chuẩn bị sẵn sàng thi đấu trong một thời điểm nhất định tạo nên điều kiện thúc đẩy hay gây cản trở

HLV phải thận trọng sử dụng sự chỉ đạo – nhắc nhở trong quá trình thi đấu. Hiệu quả xấu của sự chỉ đạo trước hết làm cho VĐV mất tập trung chú ý và phân tán tư tưởng. VĐV có thói quen tự giải quyết những nhiệm vụ nảy sinh trong quá trình thi đấu. Vì vậy, sự chỉ đạo của HLV có thể mâu thuẫn với chính kiến của VĐV.

Vì vậy, HLV cân nhắc thận trọng trong những ý và lời lúc tác động chỉ đạo thi đấu. Những HLV có kinh nghiệm thường đưa ra mệnh lệnh với mục đích nhanh chóng sửa chữa một sai lầm nào đó, hoặc huy động sức lực của VĐV. Nhưng những lời đó chỉ có thể sử dụng trong điều kiện thông hiểu sâu sắc tình huống thi đấu, biết rõ trạng thái và khả năng của VĐV và việc điều khiển chỉ đạo từ bên ngoài không mâu thuẫn với việc tự điều chỉnh của VĐV.

Bồi dưỡng năng lực tư duy chiến thuật thi đấu cho VĐV và đội thể thao

Hoạt động chiến thuật trong thi đấu thể thao thuộc loại hình hoạt động tư duy sáng tạo trong khi sử dụng kỹ thuật, thể lực và xử lý tình huống thi đấu của người VĐV. Hoạt động chiến thuật đòi hỏi người VĐV những yếu tố như khả năng tư duy trạng thái thi đấu nhanh nhạy, quá trình tâm lý vận động phát triển tối ưu, hiểu và biết điều khiển vận động kỹ thuật phù hợp trạng huống, biết cách đánh lừa đối thủ và biết lợi dụng các yếu tố luật lệ thi đấu cho phép để tạo thuận lợi cho hoạt động của mình.

Hi vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về công tác chuẩn bị cho các vận động viên trước khi thi đấu sao cho ổn định và hiệu quả nhất. Chúc các bạn thành công.

Tác giả Thái Thu – Theo thanhbinhpsy

KHÁI QUÁT VỀ TÂM LÝ HỌC THỂ DỤC THỂ THAO


Trước đây, đa phần đều không thấy được tầm quan trọng của tâm lý học trong các môn thể thao. Tuy nhiên, gần đây tâm lý học thể dục thể thao ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các môn thể thao, những cuộc so tài đỉnh cao. Vậy giờ đây, hãy cùng tìm hiểu Tâm lý học thể dục thể thao là gì?

Mục lục bài viết

  • 1 Tâm lý học thể dục thể thao là gì? 
  • 2 Lịch sử phát triển tâm lý học thể dục thể thao
  • 3 Yêu cầu tâm lý đối với vận động viên các môn thể thao?
    • 3.1 Các môn bóng
    • 3.2 Các môn đối kháng, các môn trực tiếp
    • 3.3 Các môn thể thao cá nhân
  • 4 Các nguyên nhân ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý thi đấu của vận động viên?

Tâm lý học thể dục thể thao là gì? 

Tâm lý học thể dục thể thao (TDTT): Là một lĩnh vực chuyên nghiên cứu tâm lý của con người trong hoạt động thể dục thể thao.

Đối tượng của tâm lý học thể dục thể thao: Là tất cả các hiện tượng tâm lý của con người (bao gồm các quá trình trạng thái tâm lý và thuộc tính tâm lý) nảy sinh trong các điều kiện,hoàn cảnh khác nhau của hoạt động thể thao.

Nhiệm vụ của tâm lý học thể thao:

– Nghiên cứu những vấn đề tâm lý của việc học tập các hành vi vận động nói chung. Đặc biệt là những vấn đề tâm lý của việc tiếp thu và hoàn thiện kỹ, chiến thuật thể thao chuyên môn. Nhằm đặt cơ sở tâm lý để nâng cao hiệu quả học tập động tác thể dục thể thao và hoàn thiện kỹ, chiến thuật động tác trong các môn chuyên sâu.

– Nghiên cứu những vấn đề tâm lý nảy sinh trong tập luyện và thi đấu thể thao (ví dụ các trạng thái trong  và sau thi đấu…). Nhằm đạt cơ sở tâm lý cần thiết đảm bảo cho vận động viên đạt thành tích cao tới mức giới hạn.

– Nghiên cứu các vấn đề tâm lý của tập thể thao để đạt cơ sở tâm lý cho việc tổ chức và lãnh đạo tập thể thể thao.

– Xây dựng hoặc cải biện các phương pháp nghiên cứu tâm lý để nghiên cứu khách quan tâm lý của vận động viên thể thao.

– Nghiên cứu mô hình tâm lý của vận đọng viên ở các môn chuyên sâu và đẳng cấp khác nhau để đạt cơ sở tâm lý cho việc huấn luyện và tuyển trọn vận động viên.

– Nghiên cứu những vấn đề tâm lý của thể thao nghỉ ngơi, thể thao trong thời gian rỗi và hồi phục sức khoẻ. Để đạt cơ sở tâm lý cho việc phát triển thái độ và thói quen tập luyện thể thao thường xuyên ở mọi người, nhằm mục đích tăng cường và nâng cao sức khoẻ.

Tâm lý học TDTT chuyên nghiên cứu tâm lý của con người trong hoạt động TDTT

Tâm lý học TDTT là một lĩnh vực chuyên nghành của khoa học tâm lý. Lý thuyết hoạt động trong tâm lý học hiện đại cũng cho rằng: hoạt động thể lực và hoạt động tâm lý luôn thống nhất. Chúng là yếu tố nội hàm trong cấu trúc hoạt động của con người. Hoạt động TDTT tuy có tính chất đặc trưng là hoạt động thể lực nhưng không thể tách rời được hoạt động tâm lý. Hoặc coi nhẹ vai trò của nó trong tổ chức hoạt động, cũng như trong giảng dạy giáo dục, huấn luyện.

Hoạt động TDTT của con người bắt nguồn từ nhu cầu tất yếu khách quan: tích cực vận động sống của cơ thể người, tích cực tồn tại và sáng tạo của nhân cách con người trong xã hội. Đó là loại hình hoạt động đòi hỏi động cơ bền vững, mục đích rõ ràng, nhiệm vụ cụ thể, cũng như các con đường tiếp cận sức khỏe thể chất một cách khoa học.

Trong lĩnh vực hoạt động này, người hoạt động vừa là chủ thể vừa là khách thể hoạt động. Tập luyện là để tác động lên cơ thể mình, kết quả hoat động là để cho mình khỏe mạnh và thành tài về hoạt động thể thao. Vì vậy đòi hỏi ở người tâp giác ngộ vai trò chủ thể sâu sắc. Đó là một yêu cầu tâm lý không thể thiếu được đối với người hoạt động TDTT.

Lịch sử phát triển tâm lý học thể dục thể thao

Khoa học tâm lý chuyên ngành TDTT non trẻ nhưng đã trải qua hai giai đoạn phát triển: – Giai đoạn một (từ 1923 đến giữa những năm 80): nghiên cứu thiết lập các nguyên lý lý thuyết để xác lập những khái niệm cơ bản, phản ánh những cơ sở tâm lý của loại hình hoạt động TDTT, cũng như những ảnh hưởng của quá trình, trạng thái tâm lý đến kết quả hoạt động vận động thể lực.

Kiến thức lý luận về tâm lý học TDTT của giai đoạn này góp phần mở rộng và làm phong phú hệ thống kiến thức tâm lý đại cương về lĩnh vực hoạt động của con người. Đồng thời là những kiến thức về cơ sở Tâm lý học của việc hình thành kỹ năng kỹ xảo vận động trong hệ thống lý luận phương pháp TDTT nói chung.

– Giai đoạn hai (từ những năm 1980 đến nay): tuy đối tượng nghiên cứu không thay đổi nhưng định hướng nghiên cứu phát triển môn khoa học này. Chuyển sang giai đoạn nghiên cứu thực nghiệm ứng dụng nhằm tìm kiếm các quy luật, nguyên tắc, phương pháp, thủ pháp chẩn đoán dự báo diễn biến tâm lý, tác động tâm lý, giúp người tập luyện TDTT cũng như giáo viên – huấn luyện viên, có kiến thức và hiểu biết vận dụng khoa học tâm lý chuyên ngành để định hướng, điều khiển và điều chỉnh hoạt động giảng dạy, học tập, tập luyện, thi đấu tốt hơn.

Ở giai đoạn này hệ thống kiến thức tâm lý học TDTT đã được phân nhánh để sát hơn đối tượng nghiên cứu và tính chất hoạt động bao gồm tâm lý học GDTC và tâm lý học thể thao.

Tâm lý học TDTT còn non trẻ nhưng đã trải qua những phát triển nhất định

Yêu cầu tâm lý đối với vận động viên các môn thể thao?

Các môn bóng

+ Đối với vận động viên bóng đá, bóng chuyền nổi bật là tính tập thể thi đấu. Vì vậy phải đặt chương trình hành động, kiểm tra và điều chỉnh hành động bản thân.

+ Thực hiện các hành động phối hợp nhóm.

+ Gây cản trở tới hành động của đối phương.

Những thành phần tâm lý này kết hợp với những thành phần tâm lý xã hội như : ý thức, trách nhiệm, tinh thần tập thể, sự đoàn kết và sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau là yếu tố tâm lý cần thiết đối với vận động viên các môn bóng đồng đội.

Còn đối với các vận động viên các môn bóng thi đấu đưon như: Bóng bàn, cầu lông, quần vợt thì hoạt tính tâm lý của vận động viên mang tính chất 2 chiệubao gồm:

– Đặt kế hoạch hành động của mình.

– Dự đoán hành động của đối phương, phản ứng trả lời nhanh, hợp lý những hành động của đối phưong.

Vì tình huống thi đấu trong các môn bóng biến động lớn nên vận động viên phải có khả năng duy trì và điều khiển động tác trong điều kiện mệt mỏi và cảm xúc tăng cao.

+ Phải có khối lượng và sự di chuyển chú ý tốt.

+ Phải có khả năng quan sát tốt để có thể phản ánh nhanh và chính xác tình huống thi đấu phức tạp và luôn biến đổi.

+ Phảo có sự thông minh và tư duy chiến thuật tốt để xử lý và đưa ra quyết định kịp thời phù hợp với tình huống thi đấu.

+ Cần phải có sự phát triển cao, kịp phản ứng đối với mục tiêu di động, giúp  vận dộng viên có động tác nhanh, kịp thời với các tình huống eo hẹp về thời gian.

+ Phải duy trì được độ ổn định cảm xúc để làm chủ bản thân và làm chủ tình huống, vì trong thi đấu có thể xuất hiện nhiệutình huống bất lợi làm cho vận động viên mất bình tĩnh (phản ứng của khán giả, sự luân chuyển nhanh từ thành công sang thất bại, các điều kiện sân bãi,dụng cụ,thời tiết…).

+ Ổn định thi đấu.

Đối với vận động viên bóng đá, bóng chuyền nổi bật là tính tập thể thi đấu

Các môn đối kháng, các môn trực tiếp

Đối với các môn đối kháng cá nhân (đấu vật, Quyền Anh) hoạt động tính tâm lý 2 chiều được thể hiện rõ nét:

– Vận động viên đặt chương trình và kiểm tra, điều khiển hành động của bản thân.

– Chống đỡ và làm giảm hiệu quả hoạt động của đối phương.

Trong các môn đối kháng cá nhân các quá trình cảm xúc, ý chí và nhận thức nảy sinh trong tình huống thi đấu luôn thay đổi.Vì vậy phải bao quát nhanh tình huống thi đấu, phải thông qua thực hiện các quyết định trong thi đấy có một ý nghĩa quan trọng hàng đầu.Yêu cầu tâm lý của vận động viên môn này là:

– Có khả năng quan sát tốt.

– Có tốc độ và độ chính xác cao của tư duy.

– Có phản ứng lựa chọn phát triển.

– Có ý thức sáng tạo, lòng dũng cảm, kiên cường.

Các môn đối kháng cá nhân hoạt động tính tâm lý 2 chiều được thể hiện rõ nét

Các môn thể thao cá nhân

Thể dục dụng cụ, bắn súng, ném,đẩy, nhảy….

Yêu cầu tâm lý đối với vận động viên các môn này là:

– Sự tập trung chú ý tối đa.

– Biết tự kiểm tra những kỹ thuật cơ bản, thực hiện với nắm được các thủ pháp chống lại sự tác động xấu ở bên ngoài.

– Có cảm giác chính xác về sự phân phối nỗ lực cơ bắp (đặc biệt là động tác bóp cò).

– Có sự nỗ lực ý chí cao để điều khiển sự tập trung chú ý cao trong thời gian dài, để chống lại mệt mỏi thần kinh do hoạt động đơn điệu kéo dài, để khắc phục cảm giác bực bội,kích động sau những phát bắn không đạt yêu cầu.

– Độ ổn định cảm xúc cao. Hồi  hộp mạnh là yếu tố tâm lý lamg giảm sút thành tích thi đấu của các xạ thủ.

– Cảm giác thời gian phát triển cao giúp vận động viên tin tưởng và duy trì nhịp bắn giữa các phát bắn đều đặn.

+ Yêu cầu tâm lý với vận động viên thể dục dụng cụ:

* Điều khiển để tránh xảy ra những đáng tiếc trong các động tác nguy hiểm và phức tạp những yếu tố này thường gây nên sự căng thẳng cảm xúc lớn. Vì vậy, vận động viên phải phát triển các phẩm chất ý chí như: tính độc lập, tự chủ, dũng cảm…

* Điều khiển để thực hiện tốt động tác có tính phức tạp và độ khó cao. Vì vậy vận động viên phải có sự tập trung cao để hoàn thành một động tác hợp lý, phức tạp…

* Cảm giác nhịp điệu, dùng lực hợp lý và khả năng phối hợp vận động giúp cho vận động viên thực hiện  động tác có giá trị thẩm mỹ cao.

Yêu cầu tâm lý đối với vận động viên các môn cá nhân là sự tập trung chú ý tối đa

Các nguyên nhân ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý thi đấu của vận động viên?

Mỗi cuộc thi đấu thể thao thường gây cho vận động viên những trạng thái tâm lý rất khác nhau. Việc xuất hiện các trạng thái tâm lý khác nhau đó là do nhiều nguyên nhân. Vì vậy chúng ta cần phải nắm được và loại bỏ những nguyên nhân nào gây ảnh hưỏng xấu đến tâm lý của vận động viên. Những nguyên nhân đấy đã gây ảnh hưởng đến tâm lý thi đấu của vận động viên.

  1. Do quy mô của cuộc thi đấu: Thường thì cuộc thi đấu có quy mô lớn sẽ gây cho vận động viên căng thẳng tâm lý cao hơn những cuộc thi đấu có quy mô nhỏ.
  2. Do ý nghĩa và tầm quan trọng của nhiệm vụ đặt ra cho vận động viên trong thi đấu.
  3. Do trình độ chuẩn bị và kinh nghiệm tham gia thi đấu của vận động viên.
  4. Sự chênh lệch về trình độ của các đối thủ tham dự.
  5. Điều kiện tổ chức và tiến hành thi đấu.
  6. Đặc điểm khí chất của vận động viên.
  7. Do đặc điểm các môn thể thao.
  8. Do việc sử dụng kịp thời những phương pháp điều hoà và tự điều hoà tâm lý.
  9. Do bầu không khí tâm lý trong tập thể vận động viên.
  10. Thái độ và hành vi của những người xung quanh vận động viên ở những ngày trước thi đấu và trong ngày thi đấu (ví dụ: khán giả, người thân,bác sỹ thể thao, phóng viên, đặc biệt là huấn luyện viên).

Tác giả Thái Thu – Theo thanhbinhpsy