Càng làm nhiều vị trí, càng có nhiều cơ hội phát triển


 

 

Chỉ sau hơn 10 năm làm việc ở IBM, Tấn Long trở thành một trong những tổng giám đốc đầu tiên của IBM Việt Nam là người Việt. Trầm tính nhưng không xa cách, năng nổ trong công việc nhưng không vì thế mà thiếu sự quan tâm đến các đồng nghiệp…

 

Tốt nghiệp Trường Tổng hợp Kỹ thuật điện ST. Pertersburg đầu năm 1997 sau 10 năm học đại học và tiến sĩ, Võ Tấn Long đến với ngành công nghệ thông tin khá là tình cờ. Ngành anh theo học là nghiên cứu về vật liệu và thiết bị vi điện tử, do vậy thường chỉ phù hợp với các viện nghiên cứu hoặc giảng dạy. Nhưng anh về nước đúng lúc IBM cần một người quản dự án.

Công việc lúc đầu chỉ là hỗ trợ kỹ thuật cho khâu kinh doanh dòng máy chủ, sau đó vừa làm kỹ thuật vừa làm kiến trúc hệ thống, rồi chuyển sang quản lý một nhóm kinh doanh… Chỉ sau hơn 10 năm làm việc ở IBM, Võ Tấn Long trở thành một trong những tổng giám đốc đầu tiên của IBM Việt Nam là người Việt. Trầm tính nhưng không xa cách, năng nổ trong công việc nhưng không vì thế mà thiếu sự quan tâm đến các đồng nghiệp… đó là những cảm nhận ban đầu của bất cứ ai khi tiếp xúc với Võ Tấn Long. Câu chuyện của chúng tôi bắt đầu từ những ngày đầu, khi anh bước chân vào IBM, anh cho biết:

Khi bắt đầu làm ở IBM, công việc của tôi hoàn toàn là kỹ thuật. Sau đó vừa làm kỹ thuật, vừa làm kiến trúc hệ thống. Công việc thú vị ở chỗ là mình phải luôn tìm tòi cái mới, nhiều khi phải tự học. Năm 2004, IBM ở Việt Nam có tổng giám đốc mới là người Singapore – lúc đó quy mô của IBM ở đây còn rất nhỏ. Ông đặt ra mục tiêu là phải thay đổi cơ cấu đội ngũ, cách tiếp cận thị trường.

Thời điểm đó tôi đã có kinh nghiệm bảy năm làm việc ở IBM, nhưng có lẽ đã đến lúc đi vào lối mòn, cần phải có một môi trường mới. Ông ấy đưa tôi sang quản lý một nhóm kinh doanh. Tôi rất lo lắng bởi vì từ xưa đến nay là dân kỹ thuật, và không phải là người quảng giao, và hình như cũng cảm thấy làm việc với máy móc “ổn” hơn làm việc với con người…

Và khi chuyển sang làm kinh doanh, anh thấy làm việc với con người có “ổn” không?

Thấy tôi còn do dự, tổng giám đốc lúc đó bảo tôi: Đó không phải là việc khó, mà vấn đề ở chỗ biết mình phải làm cái gì và dẫn dắt đội ngũ ấy đến đâu. Phải xây dựng cho bản thân niềm tin là mình làm được. Cái thật sự khác biệt giữa người làm được và người không làm được là ở niềm tin ấy. Đó là điều tôi học được. Và quả thật, công việc kinh doanh giúp tôi phát triển rất nhiều. Cách tư duy cũng khác hẳn. Đối với người làm kỹ thuật, mọi việc cần phải theo những bước thứ tự mạch lạc. Nhưng người làm kinh doanh lại có cách nghĩ khác, linh hoạt hơn rất nhiều: Không nhất thiết sau A phải là B, sau B phải là C… Kinh doanh lại thêm cách tiếp cận lôgic, có cấu trúc của người làm kỹ thuật là một sự trải nghiệm thú vị. Làm được điều đó cũng chính là tự tin và tạo niềm tin cho những người xung quanh. Điều đó không chỉ có lợi trong công việc, mà còn nhiều mối quan hệ nữa trong xã hội, gia đình.

Có lợi hơn cả trong công việc điều hành sau này của anh, khi đã ở vị trí tổng giám đốc là gì?

Tôi cho rằng, mô hình về kỹ năng của một người hiện nay phải giống như chữ T: Phải có chuyên môn sâu, nhưng không thể thiếu được một loạt các kỹ năng xã hội khác. Ví dụ trong bối cảnh toàn cầu hóa, anh cần có kỹ năng văn hóa, xã hội không chỉ ở nước mình mà còn của các dân tộc khác, các nước khác. Tất cả các kỹ năng ấy được coi là gạch ngang của chữ T. hội càng phát triển thì gạch ngang của chữ T càng quan trọng. Dù là ở vị trí nào thì ngoài kiến thức chuyên môn sâu (gạch dọc của chữ T), anh vẫn phải có những kỹ năng, kinh nghiệm, hiểu biết khác. Truyền thống bổ nhiệm lãnh đạo của IBM là thường chọn những người đã kinh qua nhiều vị trí làm việc khác nhau chứ không đi theo chiều dọc chữ T.

Tuy vậy, người đã từng qua vị trí kinh doanh vẫn có lợi thế hơn. Ở Việt Nam, người mình không kém bất cứ ai ở nét dọc của chữ T (đi thi quốc tế ở nhiều bộ môn khác nhau, nắm bắt khoa học kỹ thuật rất tốt…), nhưng tại sao tốt nghiệp đại học ra không đủ khả năng để làm ở các công ty nước ngoài? Đơn thuần là 2/3 trong số họ không đáp ứng được yêu cầu ngoại ngữ, 1/3 còn lại thì vẫn cần từ 6-18 tháng để hòa nhập vào với môi trường đó, vì thiếu kỹ năng xã hội và kỹ năng làm việc theo nhóm.

Ở Việt Nam, kỹ năng làm việc trong xã hội chỉ tập trung ở ngành dọc. Nói một cách cụ thể, ở IBM có một số nhân viên người Việt rất giỏi nhưng khi làm việc, cái mà họ thiếu là những kỹ năng xã hội để tạo ra sự khác biệt. Và do đó không có khả năng tạo ra một nhóm làm việc với mình thì không đi xa được. Anh có thể rất giỏi chuyên môn nhưng lại không có khả năng sắp đặt công việc theo một trình tự nhất định để người khác có thể cùng làm việc hoặc hỗ trợ thì cũng rất khó thành công.

Anh có nghĩ mình là người may mắn khi làm việc ở một môi trường như vậy?

Nếu như tôi không ở vị trí như ngày hôm nay thì liệu có cuộc trò chuyện của chúng ta hiện nay không, mặc dù tôi vẫn là tôi với những tố chất được tạo nên từ một quá trình học hành, trải nghiệm… Nói thế để thấy rằng, bản thân mỗi con người chỉ là một phần của sự thành công, phần còn lại là mình có cơ hội được làm việc ở trong một môi trường chuyên nghiệp, và cơ hội đó lại mang lại cho mình sự phát triển bản thân nhiều hơn nữa. Hai điều này tương hỗ lẫn nhau và cùng phát triển. Làm việc trong IBM, tôi luôn có cơ hội được tiếp cận với những điều thách thức bản thân mình. Con người như lò xo, nếu không bị nén lại thì cũng khó mà có sức bật. Qua mỗi lần như vậy là mình lớn lên một chút. Đối với những người thực sự muốn phát triển bản thân thì càng qua nhiều công việc bao nhiêu, càng nhiều kinh nghiệm bấy nhiêu. Ở ta, việc thay đổi công việc hầu như là một ý nghĩ “cực chẳng đã”. Còn ở nước ngoài thì ngược lại, đó là cơ hội.

Anh đánh giá thế nào về vị trí của ngành công nghệ thông tin (CNTT) Việt Nam trên thế giới?

Kinh nghiệm làm việc nhiều năm trong ngành Công nghệ thông tin cho phép tôi nghĩ rằng người Việt Nam có thể cung cấp được dịch vụ, sản phẩm có chất lượng toàn cầu. Đây là sự chuyển biến không chỉ về lượng mà còn vì chất. Hiện, Việt Nam đứng thứ hai về tốc độ phát triển về thị trường CNTT trên thế giới.

Theo anh, tốc độ phát triển CNTT như thế có ảnh hưởng như thế nào tới xã hội?

Ai cũng có thể nhìn thấy CNTT là tác nhân tạo ra một số thay đổi lớn về nhận thức, về xã hội, về công việc của mỗi người. Khoảng chục năm trước đây, nếu nói đến việc để tiền trong tài khoản ngân hàng thì ai cũng e ngại. Hoặc nếu như muốn chuyển tiền cho ai đó là cả một mớ thủ tục hành chính và phí cũng tương đối cao. Hoặc mua một cái gì mà không cần đến cửa hàng là điều không tưởng. Nhưng bây giờ đó là những việc rất bình thường. Nói tóm lại, CNTT đã giúp thay đổi quan trọng về nhận thức để hòa nhập với thế giới, nâng cao chất lượng cuộc sống bằng những dịch vụ tiên tiến. Tác động đó ảnh hưởng đến từng người…

 

Với sự phát triển công nghệ như thế thì liệu trong tương lai gần có xảy ra tình trạng thất nghiệp?Tôi không nghĩ vậy. Sự phát triển công nghệ sẽ thay đổi cơ cấu lao động, nhưng nó không tạo ra sự thất nghiệp. Nếu như mình nhìn công nghệ, hay kỹ thuật nói chung là một phương tiện nâng cao năng suất lao động thì rất dễ nhầm là sẽ tạo ra sự thất nghiệp. Nhưng nếu nhìn ngược lại thì bao giờ cũng thấy được một sự cân đối giữa nhu cầu nâng cao năng suất lao động và sự phát triển.

Có những giai đoạn mà sự phát triển đòi hỏi phải nâng cao năng suất lao động. Cách đây mấy tháng tôi có dịp nghe bài trình bày của ông Erich Clementi – một lãnh đạo cấp cao của IBM. Ông đưa ra câu hỏi là tại sao câu chuyện về Cách mạng khoa học kỹ thuật (Cái nồi hơi) lại xảy ra ở Anh chứ không phải ở Đức hay nước nào khác? Bởi vì lúc đó khoa học kỹ thuật (KHKT) ở Anh rất lạc hậu, đòi hỏi phải có sự phát triển đột biến, nâng cao đời sống xã hội. Đó là một câu trả lời rất xác đáng cho các vấn đề của Việt Nam hiện nay: Với 89 triệu dân và 95% là đã được xóa mù chữ, người Việt Nam được thế giới công nhận là cần cù, chăm chỉ.

Nhưng sự đãi ngộ có xứng đáng với sự cần cù chăm chỉ ấy không? Không. Là bởi vì phần lớn là làm thuê, là công nhân… KHKT tạo ra năng suất lao động, cụ thể là năng suất lao động trong một giờ sẽ nhiều hơn vì vậy, càng nhiều người làm thì càng tạo ra nhiều của cải hơn, sức phát triển càng lớn. Nói một cách cụ thể: Nếu tôi là chủ một doanh nghiệp có 1.000 lao động thì tôi vẫn muốn giữ 1.000 người ấy và tìm một phương cách sản xuất nào đó để tăng doanh thu lên gấp đôi, chứ không thể là muốn giảm đi một nửa người để doanh thu vẫn giữ như cũ. Do vậy, công nghệ không bao giờ tạo nên sự thất nghiệp mà chỉ tạo nên năng suất và sự phát triển xã hội. Ở Việt Nam điều này càng quan trọng vì nếu như mình không tiếp cận với KHKT tiên tiến thì mình sẽ mãi mãi là đất nước mà người ta đến vì giá nhân công rẻ. Đó là một trong các vấn đề mà chính phủ và các doanh nghiệp cần lưu ý.

Là một người gắn bó với công nghệ thông tin, anh nhận xét thế nào về khả năng xuất khẩu công nghiệp phần mềm của Việt Nam trong những năm tới?

Tại Việt Nam, khi nói đến thị trường phần mềm, chúng ta thường đề cập đến hai phân loại: thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu.

Thứ nhất là thị trường phần mềm dành cho các khách hàng trong nước. Theo đánh giá của chúng tôi năm nay, chi phí dành cho thị trường này chiếm khoảng 10% tổng chi phí của Việt Nam dành cho CNTT. Nếu muốn biến Việt Nam thành nước mạnh về CNTT thì thị trường phần mềm cần phải mang lại những giá trị ở tầm cỡ lớn hơn cũng như thị trường này phải có được một ảnh hưởng quan trọng tới sự phát triển nền kinh tế. Để có được điều này, đội ngũ CNTT không chỉ làm phần mềm một cách đơn giản mà phải thực sự hiểu biết cả về nghiệp vụ của lĩnh vực được ứng dụng, biến những lợi ích công nghệ thành những giá trị kinh doanh chính.

Thứ hai là thị trường xuất khẩu phần mềm. Đây là một thị trường tiềm năng cho Việt Nam nếu chúng ta thực sự biết tận dụng. Có thể nói cho đến nay, Ấn Độ, sau đó là Trung Quốc, nằm trong số những quốc gia chiếm thị phần lớn nhất trong phân đoạn này. Vì thế, để cạnh tranh được với họ, đối với các chuyên gia CNTT của Việt Nam, ngoài việc cần nâng cao kiến thức CNTT nói chung, chúng ta còn cần phải nâng cao khả năng cạnh tranh về mặt chuyên môn cũng như phải không ngừng tích lũy và gia tăng bề dày kinh nghiệm của mình.

Hiện nay, có thể nói tại Việt Nam, các hoạt động xuất khẩu các phần mềm mang tính chất như một giải pháp trọn gói là rất ít mà chúng ta chủ yếu cung cấp phần mềm theo phương thức outsourcing (gia công) nhưng cũng rất ít doanh nghiệp làm được điều này. Nếu muốn Việt Nam có thể xuất khẩu các giải pháp phần mềm trọn gói trong các lĩnh vực ví dụ như ngân hàng hay viễn thông, thì trước tiên các giải pháp đó buộc phải có bề dày thử nghiệm thành công tại Việt Nam hoặc các nước trong khu vực trước, cũng như phải có sức cạnh tranh với các giải pháp tương tự trên thị trường. Khi thực sự có được điều đó, Việt Nam có thể hướng tới các thị trường tiềm năng như các nước có trình độ phát triển gần như Việt Nam, các nước đang phát triển trong khu vực, hoặc các nước mới phát triển ở châu Mỹ Latin và châu Phi.

Anh nhận định như thế nào về các xu hướng CNTT trong năm 2012?

Năm 2012 sẽ là năm đặt ra nhiều thách thức lớn hơn với nền kinh tế toàn cầu cũng như nền kinh tế Việt Nam, do khủng hoảng nợ công vẫn còn đang tiếp diễn tại những nền kinh tế “lõi” trong khu vực. Trong bối cảnh biến động của thị trường tài chính hiện nay, các doanh nghiệp sẽ không chỉ gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn để tái đầu tư mà còn phải đối mặt với tình trạng nhu cầu của người tiêu dùng sụt giảm, doanh nghiệp thiếu sức cạnh tranh.

Song song với những chính sách vĩ mô từ chính phủ Việt Nam trong việc duy trì chặt chẽ chính sách tiền tệ, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư để thu hút vốn, các doanh nghiệp vẫn phải chủ động “vượt bão” bằng cách thúc đẩy các hoạt động tự tái cấu trúc toàn diện, nghiên cứu những hình thức phát triển sản xuất, kinh doanh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc giải mã bài toán về trên phụ thuộc vào chiến lược nâng cao sức cạnh tranh để chiếm lĩnh thị trường; chú ý đào tạo nguồn nhân lực, đón đầu được các xu hướng CNTT chủ đạo trong tương lai và đẩy nhanh đầu tư cho công nghệ.

Trong bối cảnh chi tiêu dành cho công nghệ thông tin sẽ được thắt chặt hơn, những doanh nghiệp biết sử dụng CNTT làm một công cụ đắc lực để tiết kiệm chi phí và đẩy mạnh năng suất sẽ có khả năng tạo sự khác biệt trên thị trường.

Mấy năm gần đây, chương trình KidSmart của IBM đã thu hút được sự quan tâm của ngành giáo dục. Vậy nên, có vẻ như các anh đang có chiến lược “tấn công” vào thị trường giáo dục?

Được làm quen với CNTT từ nhỏ sẽ giúp các em có những nhận thức mới, có hướng tư duy mới. Đó chính là việc giáo dục từ gốc. Ngoài KidSmart, IBM còn có các chương trình hỗ trợ giáo dục từ lứa tuổi mầm non đến sau đại học. Hàng trăm trường học và hàng trăm nghìn học sinh, sinh viên đang được hưởng lợi từ các chương trình này.Ngoài ra, các năm gần đây IBM đều cử chuyên gia đến những đơn vị khó khăn trong lĩnh vực kinh doanh và giúp đơn vị đó, cơ sở đó, vùng đó về khả năng làm kinh doanh (không chỉ về lĩnh vực CNTT mà là ở tất cả các lĩnh vực kinh doanh), truyền đạt kinh nghiệm về khả năng phát triển. Năm 2011, các nhân viên và lãnh đạo của IBM Việt Nam đã đóng góp hơn 5.000 giờ hoạt động tình nguyện trong nhiều dự án vì cộng đồng khác nhau tại Việt Nam, trong khuôn khổ chương trình Trách nhiệm Xã hội. Ngoài các dự án tài trợ thường niên, trị giá hơn 15 tỉ đồng, IBM còn tài trợ gần 4 tỉ đồng cho 23 dự án tại 20 trường đại học, tổ chức phi lợi nhuận, các trung tâm đào tạo và nghiên cứu trong nước, nhằm huy động tinh thần tình nguyện trong cộng đồng.

Một ngày làm việc của ông tổng giám đốc như thế nào?

Thực ra với một người làm CNTT thì khó có thể nói bắt đầu từ khi nào và kết thúc vào lúc nào. Bây giờ người ta ít nói về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống mà nói đến sự tích hợp giữa công việc và cuộc sống. Trong tình cảnh toàn cầu hóa nhiều khi không có lựa chọn. Bản thân tôi, có những người làm việc với mình 4, 5 năm trời nhưng chưa bao giờ gặp mặt, hoặc họ ở tận nửa địa cầu bên kia. Do vậy, muốn được việc thì mỗi người lại phải chịu thiệt một chút. Điều này dẫn đến chuyện công việc của một doanh nghiệp không dừng lại trong tám giờ hành chính nữa. Công việc được phân đoạn ra rất nhiều.

Tôi đọc được một câu chuyện ngụ ngôn ở đâu đó rằng: Có một đống cát, một đống sỏi, và một đống đá phải cho vào một cái bình. Có người đã đổ sỏi, cát và đá vào thì không thể được. Nhưng người khác đã làm lại bằng cách đổ đá vào trước, sau đó là sỏi và cát… Như vậy, trong cuộc sống của mình có đá, có sỏi, có cát. Mình biết cách đặt cái gì vào trước, thì những thứ còn lại lách vào được hết. Có lẽ đó là phương châm để tôi sử dụng 24 tiếng trong ngày làm sao có thể đủ cho vừa làm việc, vừa nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động.

Đó là những chia sẻ thú vị về công việc, vậy cuộc sống ngoài công việc của anh thế nào?

Thời gian rảnh rỗi, tôi cũng làm những công việc thường nhật như bao người như dạy con học, tập thể dục, đọc sách… Có thể nói đọc sách là thói quen của tôi từ hồi còn nhỏ. Tôi tranh thủ đọc sách bất cứ khi nào có thể. Winning là tiêu đề một quyển sách mà tôi thường đọc lại khi có điều kiện. Tác giả của nó là Jack Welch (cựu CEO của Công ty GE). Quyển sách này nói về cách quản lý cũng như cách thức để làm sao xây dựng được một tập thể thành công.

Nhìn tổng thể con đường đi của anh có vẻ trơn tru, nhưng thực tế, có khi nào anh cảm thấy rất mệt mỏi, thất vọng?

Nơi tôi làm việc luôn có sức ép, dù ở bất cứ vị trí nào. Nhiều khi nó là sức ép nội tại vì mình muốn hoàn thành công việc một cách tốt nhất. Cũng có những lúc tôi nản chí. Nhưng chỉ ngay sáng hôm sau, tỉnh táo hơn lại nghĩ: Nếu mình bỏ cuộc thì mình lại thua một ai đó, hoặc thua đối thủ cạnh tranh của mình, hoặc cụ thể hơn là thua những khó khăn của mình, thua bản thân vì vấn đề bản thân mình gặp phải… Và thật không thể tin được là qua mỗi lần như vậy thì tôi lại càng cảm thấy khó khăn bớt đi rất nhiều ở những lần sau.

Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện.

 

 

Theo DNSG

Coursera – Học qua mạng với trường danh tiếng


https://www.coursera.org/

https://www.coursera.org/courses

Our Vision

About Coursera

We are a social entrepreneurship company that partners with the top universities in the world to offer courses online for anyone to take, for free. We envision a future where the top universities are educating not only thousands of students, but millions. Our technology enables the best professors to teach tens or hundreds of thousands of students.

Through this, we hope to give everyone access to the world-class education that has so far been available only to a select few. We want to empower people with education that will improve their lives, the lives of their families, and the communities they live in.

Our Courses

Classes offered on Coursera are designed to help you master the material. When you take one of our classes, you will watch lectures taught by world-class professors, learn at your own pace, test your knowledge, and reinforce concepts through interactive exercises. When you join one of our classes, you’ll also join a global community of thousands of students learning alongside you. We know that your life is busy, and that you have many commitments on your time. Thus, our courses are designed based on sound pedagogical foundations, to help you master new concepts quickly and effectively. Key ideas include mastery learning, to make sure that you have multiple attempts to demonstrate your new knowledge; using interactivity, to ensure student engagement and to assist long-term retention; and providing frequent feedback, so that you can monitor your own progress, and know when you’ve really mastered the material.

We offer courses in a wide range of topics, spanning the Humanities, Medicine, Biology, Social Sciences, Mathematics, Business, Computer Science, and many others. Whether you’re looking to improve your resume, advance your career, or just learn more and expand your knowledge, we hope there will be multiple courses that you find interesting.

Contact Us

Please visit our Contact Us page to learn about the different ways you can reach us.

About Coursera

We offer high quality courses from the top universities, for free to everyone. We currently host courses from Princeton University, Stanford University, University of California, Berkeley, University of Michigan-Ann Arbor, and University of Pennsylvania. We are changing the face of education globally, and we invite you to join us.

Contact Us.

Have a question, feedback or problem? Let us know.

Students

If you have a general question about Coursera, your courses or want to report a technical issue, please visit our support center.

Media

Please visit our media/press page for more information.
For any media or press enquiries, please contact us at press@coursera.org.

Copyright

We have made every effort to comply with copyright law in putting together these courses, but should you have a copyright concern, please contact: copyright@coursera.org.

Accessibility

We strive to make our content accessible to everyone, including those with disabilities.
If you have any accessibility questions or needs, please contact accessibility@coursera.org.

Corporate

For general inquiries, including corporate and business related inquiries, please contact us at corporate@coursera.org

Pedagogy

Pedagogical Foundations

The design of our platform is based on sound pedagogical foundations that aim to help students learn the material quickly and effectively. This design is inspired by the work of many researchers who have helped shape our understanding of pedagogical techniques that contribute to student learning and engagement. While there are many papers that contributed to our understanding of key ideas in pedagogy, here are a few that were particularly influential.

The efficacy of online learning

There is sometimes controversy regarding the extent to which online instruction is as effective as face-to-face instruction. In September 2010, the Department of Education issued a detailed report that conducts a meta-analysis of 45 published studies that compare online and face-to-face learning. This analysis demonstrates very convincingly that online learning methods are, on average, at least as effective as face-to-face learning. Further, hybrid methods, which involve both methods of instruction, and is being offered by our partner universities to many of their on-campus students using our platform, are considerably more effective than either method alone.

The importance of retrieval and testing for learning

Many people think that the primary purpose of homeworks is to assess or to evaluate students. We believe that a far more important purpose is that they drive learning, and ensure long-term retention. A key factor in the design of the Coursera system is the extensive use of interactive exercises, which we believe are critical for student engagement and learning. Even within our videos, there are multiple opportunities for interactions: the video frequently stops, and students are asked to answer a simple question to test whether they are tracking the material. This strategy has value not only in maintaining student focus and engagement. Research shows that even simple retrieval questions have significant pedagogical value. For example, in two papers in Science, (Karpicke and Roediger III, 2008; Karpicke and Blunt, 2011) show that activities that require students to retrieve or reconstruct knowledge produces significant gains in learning – much more so than many other learning strategies.

Mastery Learning

Many of our courses’ homeworks are designed to give students multiple opportunities to learn the content and demonstrate their knowledge. In many traditional classes, if a student attempts a homework and does not do well, he or she simply get a low score on the assignment, and instruction moves to the next topic, providing the student a poor basis for learning the next concept. The feedback is also often given weeks after the concept was taught, by which point the student barely remembers the material, and rarely goes back to review the concepts to understand them better. In the Coursera platform, we typically give immediate feedback on that concept the student did not understand. In many cases, we provide randomized versions of the same assignment, so that a student can re-study and re-attempt the homework. This process is called Mastery Learning, and was shown in a seminal paper by Bloom to increase student performance by about one standard deviation over more traditional forms of instruction. This means that if in a traditional class 50% of all students pass a certain (median) level of performance, with Mastery Learning, about 84% of students now achieve this level of performance.

Peer assessments

In many courses, the most meaningful assignments do not lend themselves easily to automated grading by a computer. For example, in a poetry course, we would want the students to practice critical thinking and interpretive skills by answering essay-style questions, which do not have clear right or wrong answers. Similar issues arise when we are evaluating business plans, engineering designs, medical chart reviews, or many others. This is particularly an issue in courses in the Humanities, Social Sciences, Business, and other disciplines where a relatively small fraction of the content lends itself well to an auto-graded format. Given our commitment to offer courses from a broad range of disciplines, we have invested substantial effort in developing the technology of peer assessments, where students can evaluate and provide feedback on each other’s work. This technology draws on two bodies of literature: First, the education literature on peer assessments. Following the literature on student peer reviews, we have developed a process in which students are first trained using a grading rubric to grade other assessments. This has been shown to result in accurate feedback to other students, and also provide a valuable learning experience for the students doing the grading. Second, we draw on ideas from the literature on crowd-sourcing, which studies how one can take many ratings (of varying degrees of reliability) and combine them to obtain a highly accurate score. Using such algorithms, we expect that by having multiple students grade each homework, we will be able to obtain grading accuracy comparable or even superior to that provided by a single teaching assistant.

Active learning in the classroom

Many of our partner institutions are planning to use the capabilities of our platform to provide their on-campus students with a significantly improved learning experience. Many studies have demonstrated that standard lecturing is not the most effective mode of instruction. Considerably more effective are the teaching methods that use active learning and interactive engagement between faculty and students, and between students and their peers. For example, Deslauriers, Schelew and Wieman (Science 2011) describe an experiment in an introductory physics class that compares a traditional lecture setting to one that uses active learning. In the active learning group, student engagement nearly doubled, attendance increased by 20%, and average scores on the same test increased from 41% to 74% (where random guessing would give a score of 23%). Similar results, by Wieman, Mazur, and others, were obtained across multiple disciplines and diverse institutions. Our platform offers universities the opportunity to move much of the traditional lecturing – required for conveying the necessary material – from inside to outside the classroom, in an online learning format that is, in many ways, more interactive and more engaging. By doing so, they open up space in the curriculum for the active learning strategies that are considerably more effective in increasing engagement, attendance, and learning.

Founders & Funders

Founders

Daphne Koller is the Rajeev Motwani Professor in the Computer Science Department at Stanford University and the Oswald Villard University Fellow in Undergraduate Education. Her main research interest is in developing and using machine learning and probabilistic methods to model and analyze complex domains. She is the author of over 180 refereed publications, which have appeared in venues that include Science, Cell, and Nature Genetics (her H-index is over 80). She also has a long-standing interest in education. She founded the CURIS program, the Stanford Computer Science Department’s undergraduate summer internship program, and the Biomedical Computation major at Stanford. She pioneered in her classroom many of the ideas that are key to Stanford’s massive online education effort. She was awarded the Sloan Foundation Faculty Fellowship in 1996, the ONR Young Investigator Award in 1998, the Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers (PECASE) in 1999, the IJCAI Computers and Thought Award in 2001the MacArthur Foundation Fellowship in 2004, the ACM/Infosys award in 2008, and was inducted into the National Academy of Engineering in 2011. Her teaching was recognized via the Cox Medal for excellence in fostering undergraduate research at Stanford in 2003, and by being named a Bass University Fellow in Undergraduate Education.

Andrew Ng is an Associate Professor of Computer Science at Stanford University. He is also the Director of the Stanford Artificial Intelligence Lab, the main AI research organization at Stanford, with 15 professors and about 150 students/post docs. In 2008, together with SCPD he started SEE (Stanford Engineering Everywhere), Stanford’s first major attempt at free, online distributed education, which made publicly available about a dozen Stanford engineering classes. Over a million people have viewed SEE’s videos. At Stanford, he also led the development of the OpenClassroom and the ml-class/db-class online education platforms, which were the precursor to the Coursera platform. In Fall 2011, he was the instructor of ml-class, a Machine Learning class that was one of Stanford’s first massive online courses, and had an enrollment of over 100,000 students.

In addition to his work on online education, Ng also works on machine learning, specifically on building AI systems via large scale brain simulations. His previous work includes autonomous helicopters, the STanford AI Robot (STAIR) project, and ROS (the most widely used open-source robotics software platform today). Ng is the author or co-author of over 150 published papers in machine learning, and his group has won best paper/best student paper awards at ICML, ACL, CEAS, 3DRR. He is a recipient of the Alfred P. Sloan Fellowship, and the 2009 IJCAI Computers and Thought award, one of the highest honors in AI.

Funders

John Doerr is a partner at Kleiner Perkins Caufield & Byers. Doerr earned his B.S. and M.S. degrees in electrical engineering from Rice University and an M.B.A. from Harvard Business School. Since joining KPCB in 1980, John and his partners have backed some of the world’s most successful entrepreneurs, including Larry Page, Sergey Brin and Eric Schmidt of Google; Jeff Bezos of Amazon.com, Scott Cook and Bill Campbell of Intuit; and Mark Pincus of Zynga. John’s passion is helping entrepreneurs create the “Next Big Thing” in mobile and social networks, greentech innovation, education and economic development. Ventures sponsored by John have created more than 200,000 new jobs. Outside of KPCB, Doerr also supports entrepreneurs focused on the environment, public education and alleviating global poverty. These include NewSchools.org, TechNet.org, the Climate Reality Project and ONE.org. Doerr is a member of the American Academy of Arts and Sciences, and a member of U.S. President Barack Obama’s Council on Jobs and Competitiveness.

Scott Sandell joined NEA in 1996 and became a General Partner in 2000. Sandell holds an AB in Engineering Sciences from Dartmouth College and an MBA from Stanford. He focuses on investments in information technology and alternative energy, and is responsible for NEA’s activities in China. Present board memberships include Bloom Energy, CloudFlare, DreamFactory, Fusion-io, HelioVolt, SolFocus, Spreadtrum Communications, SugarCRM, Tableau Software, and Workday. Sandell has also sponsored investments in 3ware, Amplitude Software, Data Domain, Fineground Networks, Neoteris (NASDAQ: JNPR), NetIQ (NASDAQ: NTIQ), Playdom,Salesforce.com (NYSE: CRM) and WebEx (NASDAQ: WEBX). In 2011, Sandell was also named to the #5 position on Forbes’ Midas List of the 100 most successful technology investors.

Terms of Service.

What you can and can’t do on or with Coursera.

Terms of Use

PLEASE READ THIS TERMS OF USE AGREEMENT (THE “TERMS OF USE”) CAREFULLY BEFORE ACCESSING OR PARTICIPATING IN ANY CHATROOM, NEWSGROUP, BULLETIN BOARD, MAILING LIST, WEBSITE, TRANSACTION OR OTHER ON-LINE FORUM, COURSE, OR SERVICE MADE AVAILABLE BY Coursera, INC. (“Coursera”) AT ENTRY-POINT URL (http://www.coursera.org) AND ITS RELATED WEBSITES (“SITE” OR “SITES”). BY USING AND PARTICIPATING IN THE SITES, YOU SIGNIFY AND ACKNOWLEDGE THAT YOU HAVE READ THE TERMS OF USE AND AGREE THAT THE TERMS OF USE CONSTITUTES A BINDING LEGAL AGREEMENT BETWEEN YOU AND Coursera, AND THAT YOU AGREE TO BE BOUND BY AND COMPLY WITH THE TERMS OF USE. IF YOU DO NOT AGREE TO BE BOUND BY THE TERMS OF USE, PLEASE DO NOT ACCESS THE SITES. THE PARTICIPATING INSTITUTIONS ARE THIRD PARTY BENEFICIARIES OF THE AGREEMENT AND MAY ENFORCE THOSE PROVISIONS BELOW THAT RELATE TO THE PARTICIPATING INSTITUTIONS.

Age Restrictions

Registration and participation on the Sites is restricted to those individuals over 18 years of age, emancipated minors, or those who possess legal parental or guardian consent, and are fully able and competent to enter into the terms, conditions, obligations, affirmations, representations and warranties herein. By registering or participating in services or functions on the Sites, you hereby represent that you are over 18 years of age, an emancipated minor or in possession of consent by a legal parent or guardian and have the authority to enter into the terms herein. In any case, you affirm that you are over the age of 13 as the Site is not intended for children under 13. If you are under 13 years of age, do not use the Sites. In addition, those who wish to register and participate must meet the minimum requirements laid out in the Terms of Use (this document) and abide by the Honor Code herein. In addition, certain Courses may have additional eligibility requirements, as specified on the Course website. If you do not qualify or do not agree to these terms, you may not use the Site.

Right of Modification

We reserve the right to change or modify the Terms of Use at our sole discretion at any time. Any change or modification to the Terms of Use will be effective immediately upon posting by us. For any material changes to the Terms, we will take reasonable steps to notify you of such changes. In all cases, your continued use of the Sites after publication of such modifications, with or without notification, constitutes binding acceptance of these modified Terms of Use.

Disclaimer

Sites may include forums containing the personal opinions and other expressions of the persons who post entries on a wide range of topics. Neither the User Content (as defined below) on these Sites, nor any links to other websites, are screened, moderated, approved, reviewed or endorsed by Coursera or its participating institutions. By posting to or viewing such forums, you agree that neither Coursera nor any of its participating institutions are not responsible or liable for the content of any postings therein. Coursera reserves the right (but not the obligation) to remove any content from such forums in its discretion.

Rules for Online Conduct

You agree to use the Sites in accordance with all applicable laws. Further, you agree that you will not use the Site for organized partisan political activities. You further agree that you will not e-mail or post any of the following content (“Prohibited Content”) anywhere on the Site, or on any other Coursera computing resources:

  • Content that defames, harasses or threatens others
  • Content that discusses illegal activities with the intent to commit such activities, or encourages others to commit such activities
  • Content that infringes or misappropriates another’s intellectual property rights, including, but not limited to, copyrights, trademarks or trade secrets
  • Content that you do not have the right to disclose under contractual confidentiality obligations or fiduciary duties
  • Material that contains obscene (i.e., pornographic) language or images
  • Advertising, promotional materials, or any form of commercial solicitation
  • Content that otherwise harms other users or visitors to the Sites
  • Content that is otherwise unlawful or that violates any applicable local, state, national or international law.

Although Coursera does not routinely screen or monitor content posted by users to the Site, Coursera reserves the right to remove Prohibited Content of which it becomes aware, but is under no obligation to do so.

Copyrighted material, including without limitation software, graphics, text, photographs, sound, video and musical recordings, may not be placed on the Site without the express permission of the owner of the copyright in the material, or other legal entitlement to use the material.

In addition, as a condition of accessing the Sites, you agree not to (a) reproduce, duplicate, copy, sell, resell or exploit any portion of the Sites other than as expressly allowed under these Terms of Use; (b) use Coursera’s or any Participating Institution’s name, trademarks, server or other materials in connection with, or to transmit, any unsolicited communications or emails; (c) use any high-volume, automated or electronic means to access the Sites (including without limitation, robots, spiders, scripts or web-scraping tools); (d) frame the Sites, place pop-up windows over its pages or otherwise affect the display of its page; or (e) interfere with or disrupt the Sites or servers or networks connected to the Sites, or disobey any requirements, procedures, policies or regulations of networks connected to the Sites.

Finally, you agree that you will not access or attempt to access any other user’s account, or misrepresent or attempt to misrepresent your identity while using the Sites.

User Accounts

In order to fully participate in all Site activities, you must register for a personal account on the Site (a “User Account”) by providing an email address and a password for your User Account. You agree that you will never divulge or share access or access information to your User Account with any third party for any reason. You also agree to that you will create, use, and access only one User Account, and that you will not access the Site using multiple User Accounts.

In setting up your User Account, you may be prompted or required to enter additional information, including but not limited to your name and location. Additional information may be required to confirm your identity. You represent that all information provided by you is accurate, current and complete and you agree that you will maintain and update your information to keep it accurate, current and complete. You acknowledge that if any information provided by you is untrue, inaccurate, not current or incomplete, we reserve the right to terminate your use of the Sites.

Privacy Policy

You understand that any personal information you submit to Coursera on the Sites will be treated by Coursera in the manner described in the Privacy Policy.

Online Course and Certifications

The Sites will, from time to time, offer online courses in a specific area of study or on a particular topic (an “Online Course”). Coursera and the instructors of the Online Courses reserve the right to cancel, interrupt or reschedule any Online Course or modify its content as well as the point value or weight of any assignment, exam or other evaluation of progress. Online Courses offered are subject to the Disclaimer of Warranties / Limitation of Liabilities section below.

For some courses, subject to your satisfactory performance in the Online Course as determined in the sole discretion of the instructors and the Participating Institutions, you may be awarded a statement acknowledging your completion of the class (“Letter of Completion”). This Letter of Completion, if provided to you, would be from Coursera and/or from the instructors. You acknowledge that the Letter of Completion, if provided to you, may not be affiliated with Coursera or any college or university. Further, Coursera offers the right to offer or not offer any such Letter of Completion for a class. You acknowledge that the Letter of Completion, and Coursera’s Online Courses, will not stand in the place of a course taken at an accredited institution, and do not convey academic credit. You acknowledge that neither the instructors of any Online Course nor the associated Participating Institutions will be involved in any attempts to get the course recognized by any educational or accredited institution. The format of the Letter of Completion will be determined at the discretion of Coursera and the instructors, and may vary by class in terms of formatting, e.g., whether or not it reports your detailed scores or grades in the class, and in other ways.

Disclaimer of Student-University Relationship

You agree and acknowledge that nothing in these Terms of Use or otherwise with respect to your access or use of any Online Course or Site (a) establishes any relationship between you and any university or other educational institution with which Coursera may be affiliated, (b) enrolls or registers you in any university or other educational institution, or in any course offered by any university or other educational institution, or (c) entitles you to access or use the resources of any university or other educational institution beyond the Online Courses provided by the Sites.

Permission to Use Materials

All content or other materials available on the Sites, including but not limited to code, images, text, layouts, arrangements, displays, illustrations, audio and video clips, HTML files and other content are the property of Coursera and/or its affiliates or licensors and are protected by copyright, patent and/or other proprietary intellectual property rights under the United States and foreign laws. In consideration for your agreement to the terms and conditions contained here, Coursera grants you a personal, non-exclusive, non-transferable license to access and use the Sites. You may download material from the Sites only for your own personal, non-commercial use. You may not otherwise copy, reproduce, retransmit, distribute, publish, commercially exploit or otherwise transfer any material, nor may you modify or create derivatives works of the material. The burden of determining that your use of any information, software or any other content on the Site is permissible rests with you.

User Material Submission

The Sites may provide you with the ability to upload certain information, text, or materials, including without limitation, any information, text or materials you post on the Sites’ public forums (“User Content”). With respect to User Content you submit or otherwise make available in connection with your use of the Site, and subject to the Privacy Policy, you grant Coursera and the Participating Institutions a fully transferable, worldwide, perpetual, royalty-free and non-exclusive license to use, distribute, sublicense, reproduce, modify, adapt, publicly perform and publicly display such User Content. To the extent that you provide User Content, you represent and warrant to Coursera and the Participating Institutions that (a) you have all necessary rights, licenses and/or clearances to provide and use User Content and permit Coursera and the Participating Institutions to use such User Content as provided above; (b) such User Content is accurate and reasonably complete; (c) as between you and Coursera, you shall be responsible for the payment of any third party fees related to the provision and use of such User Content and (d) such User Content does not and will not infringe or misappropriate any third party rights (including without limitation privacy, publicity, intellectual property and any other proprietary rights, such as copyright, trademark and patent rights) or constitute a fraudulent statement or misrepresentation or unfair business practice.
The Sites may also provide you with ability to upload or send information to Coursera regarding the Sites or related services (“Feedback”). By submitting the Feedback, you hereby grant Coursera and the Participating Institutions an irrevocable license to use, disclose, reproduce, distribute, sublicense, prepare derivative works of, publicly perform and publicly display any such submission.

Links to Other Sites

The Sites may include hyperlinks to sites maintained or controlled by others. Neither Coursera nor the Participating Institutions are responsible for nor do they routinely screen, approve, review or endorse the contents of or use of any of the products or services that may be offered at these sites.

Notice for California Users

Under California Civil Code Section 1789.3, California Website users are entitled to the following specific consumer rights notice: The Complaint Assistance Unit of the Division of Consumer Services of the California Department of Consumer Affairs may be contacted in writing at 1625 N. Market Blvd., Suite S-202, Sacramento, California 95834, or by telephone at (800) 952-5210.

Choice of Law/Forum Selection

Sites are managed by Coursera, located in Santa Clara County, California. You agree that any dispute arising out of or relating to these Terms of Use or any content posted to a Site, including copies and republication thereof, whether based in contract, tort, statutory or other law, will be governed by the laws of the State of California, excluding its conflicts of law provisions. You further consent to the personal jurisdiction of and exclusive venue in the federal and state courts located in and serving Santa Clara County, California as the legal forum for any such dispute.

Excluding claims for injunctive or other equitable relief, for claims related to the Coursera Sites where the total amount sought is less than ten thousand U.S. Dollars ($10,000.00 USD), either Coursera or You may elect at any point during the dispute to resolve the claim through binding, non-appearance-based arbitration. The dispute will then be resolved using an established alternative dispute resolution (“ADR”) provider, mutually agreed upon by You and Coursera. The parties and the selected ADR provider shall not involve any personal appearance by the parties or witnesses, unless otherwise mutually agreed by the parties; rather, the arbitration shall be conducted, at the option of the party seeking relief, online, by telephone, online, or via written submissions alone. Any judgment rendered by the arbitrator may be entered in any court of competent jurisdiction.

Disclaimer of Warranty / Limitation of Liabilities

THE SITES AND ANY INFORMATION, PRODUCTS OR SERVICES THEREIN ARE PROVIDED “AS IS” WITHOUT WARRANTY OF ANY KIND, EITHER EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING WITHOUT LIMITATION, ANY IMPLIED WARRANTIES OF MERCHANTABILITY, FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE, OR NON-INFRINGEMENT. Coursera AND ITS PARTICIPATING INSTITUTIONS, THEIR INSTRUCTORS AND THEIR STAFF (THE “Coursera PARTIES”) DO NOT WARRANT, AND HEREBY DISCLAIM ANY WARRANTIES, EITHER EXPRESS OR IMPLIED, WITH RESPECT TO THE ACCURACY, ADEQUACY OR COMPLETENESS OF ANY ONLINE COURSE, SITE, INFORMATION OBTAINED FROM A SITE, OR LINK TO A SITE. THE Coursera PARTIES DO NOT WARRANT THAT SITES WILL OPERATE IN AN UNINTERRUPTED OR ERROR-FREE MANNER OR THAT SITES ARE FREE OF VIRUSES OR OTHER HARMFUL COMPONENTS. WITHOUT LIMITING THE FOREGOING, THE Coursera PARTIES DO NOT WARRANT THAT (A) THE ONLINE COURSES OR SITES WILL MEET YOUR REQUIREMENTS OR EXPECTATIONS OR ACHIEVE THE INTENDED PURPOSES, (B) THE ONLINE COURSES OR SITES WILL NOT EXPERIENCE OUTAGES OR OTHERWISE BE UNINTERRUPTED, TIMELY, SECURE OR ERROR-FREE, (C) THE INFORMATION OR SERVICES OBTAINED THROUGH OR FROM THE ONLINE COURSES OR SITES WILL BE ACCURATE, COMPLETE, CURRENT, ERROR-FREE, COMPLETELY SECURE OR RELIABLE, OR (D) THAT DEFECTS IN OR ON THE ONLINE COURSES OR SITES WILL BE CORRECTED. NONE OF THE Coursera PARTIES MAKE ANY REPRESENTATION REGARDING YOUR ABILITY TO TRANSMIT AND RECEIVE INFORMATION FROM OR THROUGH THE SITES, AND YOU AGREE AND ACKNOWLEDGE THAT YOUR ABILITY TO ACCESS THE ONLINE COURSES AND SITES MAY BE IMPAIRED. THE Coursera PARTIES DISCLAIM ANY AND ALL LIABILITY RESULTING FROM OR RELATED TO SUCH EVENTS OR THE ACCESS OR USE OF THE ONLINE COURSES OR SITES OR ANY INFORMATION OR SERVICES RELATED TO THEM.

YOU ACKNOWLEDGE AND AGREE THAT ANY ACCESS TO OR USE OF THE ONLINE COURSES AND SITES OR SUCH INFORMATION OR SERVICES IS AT YOUR OWN RISK.

EXCEPT AS PROHIBITED BY LAW, YOU AGREE THAT THE Coursera PARTIES WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ANY LOSS OR DAMAGES ARISING OUT OF OR RELATING TO THESE TERMS OF USE OR YOUR (OR ANY THIRD PARTY’S) USE OR INABILITY TO USE AN ONLINE COURSE, SITE, DATA LOSS, YOUR PLACEMENT OF CONTENT ON A SITE, YOUR RELIANCE UPON INFORMATION OBTAINED FROM OR THROUGH AN ONLINE COURSE OR SITE, OR ANY OTHER POTENTIAL CLAIMS RELATED TO THE ONLINE COURSES OR SITES.

EXCEPT AS PROHIBITED BY LAW, THE Coursera PARTIES WILL NOT HAVE LIABILITY FOR ANY CONSEQUENTIAL, INDIRECT, PUNITIVE, SPECIAL OR INCIDENTAL DAMAGES, WHETHER FORESEEABLE OR UNFORESEEABLE, (INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, CLAIMS FOR DEFAMATION, ERRORS, LOSS OF DATA, OR INTERRUPTION IN AVAILABILITY OF DATA), ARISING OUT OF OR RELATING TO THESE TERMS OF USE, YOUR USE OR INABILITY TO USE ANY ONLINE COURSE OR SITE, DATA LOSS, ANY PURCHASES ON THIS SITE, YOUR PLACEMENT OF CONTENT ON A SITE, OR YOUR RELIANCE UPON INFORMATION OBTAINED FROM OR THROUGH ANY ONLINE COURSE OR SITE, WHETHER BASED IN CONTRACT, TORT, STATUTORY OR OTHER LAW, EXCEPT ONLY IN THE CASE OF DEATH OR PERSONAL INJURY WHERE AND ONLY TO THE EXTENT THAT APPLICABLE LAW REQUIRES SUCH LIABILITY. Coursera’S TOTAL CUMULATIVE LIABILITY ARISING OUT OF OR RELATED TO THE USER’S USE OF THE Coursera SITES WILL NOT EXCEED TWENTY U.S. DOLLARS ($20) OR THE TOTAL AMOUNT OF FEES RECEIVED BY Coursera FROM THE USER FOR THE USE OF THE Coursera SITES DURING THE PAST 12 MONTHS OF USE, WHICHEVER IS GREATER.

YOU ACKNOWLEDGE AND AGREE THAT THE WARRANTY DISCLAIMERS AND THE LIMITATIONS OF LIABILITY SET FORTH IN THIS TERMS OF SERVICE REFLECT A REASONABLE AND FAIR ALLOCATION OF RISK BETWEEN YOU AND THE Coursera PARTIES, AND THAT THESE LIMITATIONS ARE AN ESSENTIAL BASIS TO Coursera’S ABILITY TO MAKE THE Coursera SITES AVAILABLE TO YOU ON AN ECONOMICALLY FEASIBLE BASIS.

YOU AGREE THAT ANY CAUSE OF ACTION RELATED TO THE Coursera SITES MUST COMMENCE WITHIN ONE (1) YEAR AFTER THE CAUSE OF ACTION ACCRUES. OTHERWISE, SUCH CAUSE OF ACTION IS PERMANENTLY BARRED.

Copyright Policy

The Digital Millennium Copyright Act (the “DMCA”) provides recourse for copyright owners who believe that material appearing on the Internet infringes their rights under U.S. copyright law.

If you believe in good faith that materials on the Coursera Sites infringe your copyright, you (or your agent) may send us a notice requesting that the material be removed, or access to it blocked.

The notice must include the following information: (a) a physical or electronic signature of a person authorized to act on behalf of the owner of an exclusive right that is allegedly infringed; (b) identification of the copyrighted work claimed to have been infringed (or if multiple copyrighted works located on the Site are covered by a single notification, a representative list of such works); (c) identification of the material that is claimed to be infringing or the subject of infringing activity, and information reasonably sufficient to allow Coursera to locate the material on the Site; (d) the name, address, telephone number, and email address (if available) of the complaining party; (e) a statement that the complaining party has a good faith belief that use of the material in the manner complained of is not authorized by the copyright owner, its agent, or the law; and (f) a statement that the information in the notification is accurate and, under penalty of perjury, that the complaining party is authorized to act on behalf of the owner of an exclusive right that is allegedly infringed.

Notices must meet the then-current statutory requirements imposed by the DMCA; see http://www.loc.gov/copyright for details. Notices and counter-notices with respect to the Site should be sent to:

Copyright Agent
Coursera
1975 W El Camino Real
Suite 202
Mountain View, CA 94040
copyright@coursera.org
(312) 344-3239

We suggest that you consult your legal advisor before filing a notice. Also, be aware that there can be penalties for false claims under the DMCA.

Indemnification

You agree to indemnify, defend and hold harmless Coursera and the Participating Institutions, their respective subsidiaries and affiliates, and each of their respective officers, directors, agents, employees, and assignees, including the instructors of the Participating Institutions, from any and all claims, liabilities, expenses and damages, including reasonable attorneys’ fees and costs, made by any third party relating to or arising out of (a) your use or attempted use of the Sites or Online Course in violation of the Terms of Use; (b) your violation of any law or rights of any third party, or (c) information that you post or otherwise make available on the Sites or through the Online Course, including without limitation any claim of infringement or misappropriation of intellectual property or other proprietary rights.

Termination Rights

You agree that each of Coursera and the Participating Institutions, in their sole discretion, may terminate your use of the Site or your participation in it thereof, for any reason or no reason and that none of the Coursera Parties shall have any liability to you for any such action. You further acknowledge that for the purpose of any Coursera course your sole relationship with Coursera and the Participating Institution is as defined in these Terms of Use; for the avoidance of doubt, you do not have student status at any Participating Institution through a Coursera course and you are not entitled to any grievance or other resolution process for student disputes at any Participating Institution. You further agree that Coursera has the right to cancel, delay, reschedule or alter the format of any Online Course at any time, and that none of the Coursera Parties shall have any liability to you for any such action. If you no longer desire to participate in the Site, you may terminate your participation therein upon notice to Coursera.

Effective as of 10 April, 2012.

Privacy Policy

What Information this Privacy Policy Covers

Some of our Site’s functionality can be used without revealing any personal information, though for features or services related to the Online Course, personal information is required. If you do not use these specific features or services on the Site, then the only information we collect will be “Non-Personal Information” (i.e., information that cannot be used to identify you). Non-Personal Information includes information such as the web pages that you have viewed. In order to access certain features and benefits on our Site, you may need to submit “Personally Identifiable Information” (i.e., information that can be used to identify you). Personally Identifiable Information can include information such as your name and email address, among other things. You are responsible for ensuring the accuracy of the Personally Identifiable Information you submit to Coursera. Inaccurate information may affect your ability to use the Site, the information you receive when using the Site, and our ability to contact you. For example, your email address should be kept current because that is one of the primary manners in which we communicate with you.

What You Consent to by Using Our Site

Please understand that by submitting any Personally Identifiable Information to us, you consent and agree that we may collect, use and disclose such Personally Identifiable Information in accordance with this Privacy Policy and our Terms of Use, and as permitted or required by law. If you do not agree with these terms, then please do not provide any Personally Identifiable Information to us. If you refuse or withdraw your consent, or if you choose not to provide us with any required Personally Identifiable Information, we may not be able to provide you with the services that can be offered on our Site.

What Information We Collect

We gather two types of information about users through the Site:

Non-Personal Information. When users come to our Site, we may track, collect and aggregate Non-Personal Information indicating, among other things, which pages of our Site were visited, the order in which they were visited, when they were visited, and which hyperlinks were “clicked.” We also collect information from the URLs from which you linked to our Site. Collecting such information may involve logging the IP address, operating system and browser software used by each user of the Site. Although such information is not Personally Identifiable Information, we may be able to determine from an IP address a user’s Internet Service Provider and the geographic location of his or her point of connectivity.

We also use or may use cookies and/or web beacons to help us determine and identify repeat visitors, the type of content and sites to which a user of our Site links, the length of time each user spends at any particular area of our Site, and the specific functionalities that users choose to use. Essentially, cookies are a user’s identification card for the Coursera servers. Web beacons are small graphic files linked to our servers that allow us to track your use of our Site and related functionalities. Cookies and web beacons allow Coursera to serve you better and more efficiently, and to personalize your experience at our Site. Cookies and web beacons are not used to retain Personally Identifiable Information. From time to time we may also use additional typical methods of collecting data.

You should be able to control how and whether cookies will be accepted by your web browser. Most browsers offer instructions on how to reset the browser to reject cookies in the “Help” section of the toolbar. If you reject our cookies, many functions and conveniences of this Site may not work properly.

Personally Identifiable Information. We collect Personally Identifiable Information that you provide to us when you sign-up for email updates or Online Courses, participate in our public forums, send us email messages, and/or participate in Online Courses or other services on our Site. Among other things, we may use the Personally Identifiable Information that you provide to respond to your questions, provide you the specific course and/or services you select, send you updates about Online Courses offered by Coursera or other Coursera events, and send you email messages about Site maintenance or updates, among other things.

Updates. Coursera may offer you the ability to receive updates either via email or by posting on portions of the Site only accessible to registered users. In order to subscribe to these services, you may be required to provide us with Personally Identifiable Information such as your name and email address.

Forums. Coursera may offer public forums from time to time (the “Forums”) where you can share comments and thoughts. In order to participate in the Forums, you may be required to register with us and/or provide us with Personally Identifiable Information such as your name and email address. Personally Identifiable Information shall not include any information posted or sent by or to you via any public Forum.
Participation in Online Courses. From time to time, Coursera may offer you the opportunity to participate in an Online Course on or through the Site. If you desire to participate in a course, you will be asked to provide us with certain information necessary to conduct such a course. This information may include, among other things, your name and email address.

Communications with Coursera. We may receive Personally Identifiable Information when you send us an email message or otherwise contact us. Third Party Sites. We may receive Personally Identifiable Information when you access or log-in to a third party site, e.g., Facebook, from our Sites. This may include the text and/or images of your Personally Identifiable Information available from the third party site.

How We Use the Information

Please take some time to familiarize yourself with the different ways Coursera uses the information that we gather.

Non-Personal Information. We use Non-Personal Information in aggregate form to build higher quality, more useful services by performing statistical analyses of the collective characteristics and behavior of our users, and by measuring demographics and interests regarding specific areas of our Site. We may also use it for other business purposes.

Personally Identifiable Information. Except as set forth in this Privacy Policy or as specifically agreed to by you, Coursera will not disclose any Personally Identifiable Information we gather from you on the Site. In addition to the other uses set forth in this Privacy Policy, we may disclose and otherwise use Personally Identifiable Information as described below.

Updates. We use Personally Identifiable Information collected when you sign-up for our various email or update services to send you the messages in connection with the Site or an Online Course. We may also archive this information and/or use it for future communications with you.

Forums. To facilitate your use of the Forums, we use Personally Identifiable Information collected during your use of the Forums. In addition, we may publish this information via extensions of our Platform that use third-party services, like mobile applications. We also reserve the right to reuse Forum posts containing Personally Identifiable Information in future iterations of this course or others, for the purpose of enhancing future course offerings. We may archive this information and/or use it for future communications with you and/or your designee(s), and/or provide it to the University or the instructor(s) associated with the Course. We may also use or publish posts submitted on the forums without using Personally Identification Information.

Participation in Online Courses. We use the Personally Identifiable Information that we collect from you when you participate in an Online Course through the Site for processing purposes, including but not limited to tracking attendance, progress and completion of an Online Course. We may also share your Personally Identifiable Information and your performance in a given Online Course with the instructor or instructors who taught the course, with teaching assistants or other individuals designated by the instructor or instructors to assist with the creation, modification or operation of the course, and with the university or universities with which they are affiliated. Also, we may archive this information and/or use it for future communications with you.

Communications with Coursera. When you send us an email message or otherwise contact us, we may use the information provided by you to respond to your communication and/or as described in this Privacy Policy. We may also archive this information and/or use it for future communications with you.

Communications with Coursera Business Partners. We may share your Personally Identifiable Information with business partners of Coursera to receive communications from such parties that you have opted in to.

Disclosure to Coursera Operations and Maintenance Contractors. Our operations and maintenance contractors may have limited access to your Personally Identifiable Information in the course of providing products or services to us. These contractors may include vendors and suppliers that provide us with technology, services, and/or content related to the operation and maintenance of the Site or the Online Course. Access to your Personally Identifiable Information by these contractors is limited to the information reasonably necessary for the contractor to perform its limited function for us.

Government Authorities, Legal Rights and Actions. Coursera may share your Personally Identifiable Information with various government authorities in response to subpoenas, court orders, or other legal process; to establish or exercise our legal rights or to protect our property; to defend against legal claims; or as otherwise required by law. In such cases we reserve the right to raise or waive any legal objection or right available to us. We also may share your Personally Identifiable Information when we believe it is appropriate to investigate, prevent, or take action regarding illegal or suspected illegal activities; to protect and defend the rights, property, or safety of Coursera, the Site, our users, customers, or others; and in connection with our Terms of Use and other agreements.

Disclosure to Acquirers. Coursera may disclose and/or transfer your Personally Identifiable Information to an acquirer, assignee or other successor entity in connection with a sale, merger, or reorganization of all or substantially all of the equity, business or assets of Coursera to which your Personally Identifiable Information relates.

External Links

For your convenience we may provide links to sites operated by organizations other than Coursera (“Third Party Sites”) that we believe may be of interest to you. We do not disclose your Personally Identifiable Information to these Third Party Sites without obtaining your consent. We do not endorse and are not responsible for the privacy practices of these Third Party Sites. If you choose to click on a link to one of these Third Party Sites, you should review the privacy policy posted on the other site to understand how that Third Party Site collects and uses your Personally Identifiable Information.

Confidentiality & Security of Personally Identifiable Information

We consider the confidentiality and security of your information to be of the utmost importance. We will use commercially reasonable efforts to keep your Personally Identifiable Information private and will not share it with third parties, except as otherwise provided in this Privacy Policy, or unless we have good faith belief that such disclosure is necessary in special cases, such as a physical threat to you or others. Coursera takes reasonable measures to protect your Personally Identifiable Information from disclosure to or access by third parties. Please note that we do not guarantee the security of Personally Identifiable Information, and there is some risk that an unauthorized third party may find a way to circumvent our security systems or that transmission of your information over the Internet will be intercepted.

Updating or Deleting Your Personally Identifiable Information

We maintain a procedure in order to help you confirm that your Personally Identifiable Information remains correct and up-to-date or choose whether or not you wish to receive material from us or some of our partners.
You may also update your Personally Identifiable Information by logging into the Site and visiting your user account page. You may also contact us via feedback@coursera.org. We try to answer every email promptly, but may not always be able to do so. Keep in mind, however, that there will be residual information that will remain within our databases, access logs and other records, which may or may not contain your Personally Identifiable Information.

If you have any privacy-related questions or unresolved problems, you may contact us via feedback@coursera.org.

Changing Our Privacy Policy

Please note that we review our privacy practices from time to time, and that these practices are subject to change. Any change, update, or modification will be effective immediately upon posting on our Site. We will notify you of any material change to this Privacy Policy by posting a notice on our Site’s homepage for a reasonable period of time following such update, and by changing the effective date (located at the bottom of this page). Be sure to return to this page periodically to ensure familiarity with the most current version of this Privacy Policy.

Protecting Children’s Privacy

Coursera strongly believes in protecting the privacy of children. In line with this belief, we do not knowingly collect or maintain Personally Identifiable Information on our Site from persons under 13 years of age, and no part of our Site is directed to persons under 13 years of age. If you are under 13 years of age, then please do not use or access this Site at any time or in any manner. We will take appropriate steps to delete any Personally Identifiable Information of persons less than 13 years of age that has been collected on our Site without verified parental consent upon learning of the existence of such Personally Identifiable Information.

Effective as of 22 April, 2012.

Honor Code

All students participating the class must agree to abide by the following code of conduct:

  1. I will register for only one account.
  2. My answers to homework, quizzes and exams will be my own work (except for assignments that explicitly permit collaboration).
  3. I will not make solutions to homework, quizzes or exams available to anyone else. This includes both solutions written by me, as well as any official solutions provided by the course staff.
  4. I will not engage in any other activities that will dishonestly improve my results or dishonestly improve/hurt the results of others.

Effective as of 10 April, 2012.

Ngày Tận thế không khủng khiếp như dự báo ?


 

Người ta biết rõ khi một thiên thạch rơi xuống trái đất thì đây hoàn toàn không phải là một tin tốt lành bởi nó sẽ gây ra những trận động đất, sóng thần và bão lửa. Tuy nhiên, mới đây, các nhà khoa học đã dựng lên một mô hình mới giúp họ dự đoán rằng ảnh hưởng của những vụ va chạm giữa thiên thạch và trái đất như thế này sẽ không kinh hoàng và khủng khiếp như người ta vẫn nghĩ trước đây.

 

Các nhà khoa học đến từ trường Đại học Munich cho rằng, sở dĩ trước đây người ta thường dự đoán về những ảnh hưởng kinh hoàng khi một thiên thạch va vào trái đất là do họ đặt giả định trái đất bằng phẳng và có hình cầu. Tuy nhiên, trên thực tế, trái đất lại có hình elip với nhiều những chỗ lồi, lõm lớn. Đặc điểm này sẽ giúp khuếch tán bớt những cơn địa chấn gây ra từ một vụ va chạm giữa thiên thạch với trái đất.

 

Người đứng đầu nhóm nghiên cứu – ông Matthias Meschede cho biết: “Sau khi bị ảnh hưởng bởi sự va chạm của thiên thạch, những cơn địa chấn sẽ lan tỏa ra khắp bề mặt trái đất giống như chúng ta ném một hòn đá xuống mặt nước.

 

“Những tính toán trên được đưa ra dựa trên giả thuyết trái đất là một hình cầu hoàn hảo với bề mặt phẳng nhẵn. Tuy nhiên, chúng tôi phát hiện ra rằng những đặc điểm của bề mặt hành tinh hay mặt trăng có ảnh hưởng rất lớn đến những cơn địa chấn gây ra từ một vụ va chạm của thiên thạch. Đây là một yếu tố quan trọng mà chúng ta cần phải tính đến”.

 

Nhóm nghiên cứu của nhà khoa học Meschede đã sử dụng mô hình của họ để mô phỏng lại vụ rơi thiên thạch đã từng xóa sổ loài khủng long cách đây 65 triệu năm và gây ra một hố Chicxulub khổng lồ có thể nhìn thấy từ trên vũ trụ.

 

Một thiên thạch khổng lồ có khối lượng tương đương bằng núi Everest đã rơi xuống vịnhMexico. Khi đỉnh của nó chạm đến vịnh Mexico thì phần đuôi của nó vẫn còn cao gần 11.000m. Ảnh hưởng của vụ va chạm này được tính tương đương bằng vụ nổ cùng lúc 2 triệu quả bom khí hydrô. Tuy nhiên, nhóm nhà khoa học Munich đã giảm nhẹ ảnh hưởng của vụ va chạm giữa thiên thạch khổng lồ và trái đất với lập luận những cơn sóng thần và trận động đất gây ra từ vụ va chạm đủ để xóa sổ loài khủng long nhưng ảnh hưởng này đã suy yếu đi do cấu tạo của hành tinh chúng ta.

 

Ông Meschede cho biết thêm: “Kết quả nghiên cứu của chúng tôi đã vượt xa ngoài lỗ đen Chicxulub. Về nguyên tắc, chúng tôi có thể ước tính được một thiên thạch lớn có thể gây ra thảm họa khủng khiếp như thế nào. Mô hình của chúng tôi có thể được sử dụng để đánh giá ảnh hưởng và tác động của những sự kiện lớn xảy ra trên trái đất trong quá khứ.

 

Ngày mai, một hành tinh nhỏ có cỡ bằng 4 sân bóng được gọi là 2005 YU55 sẽ đi qua trái đất và mặt trăng. Nếu một thứ gì đó có kích cỡ như vậy đâm vào trái đất thì nó sẽ tạo ra một hố đen rộng hơn 4km, một trận động đất mạnh 7.0 độ richter và nếu nó rơi xuống mặt nước thì nó sẽ tạo ra một trận sóng thần cao tới hơn 21m lan ra một khu vực rộng tới gần 100km.

 

Có nhiều người hiện nay tin rằng, “Ngày tận thế” của nhân loại trên Trái Đất chúng ta sẽ là ngày 21/12/2012. Niềm tin của họ dựa trên dấu tích lịch cổ của người Maya – một dân tộc từng sống ở Mexico thời cổ đại. Khi đó, cả thế giới sẽ bị nhấn chìm bởi sóng thần, núi lửa phun trào, động đất dữ dội và mưa thiên thạch.

 

Kiệt Linh – (theo DM)

Nhìn nhận hát, múa bóng rỗi ở Bình Dương hiện nay qua so sánh với lên đồng


Hạ Trúc

Múa bóng rỗi là loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian khá đặc sắc của người dân Nam bộ nói chung, người dân Bình Dương nói riêng. Qua tổng điều tra văn hóa phi vật thể tỉnh Bình Dương, chúng tôi nắm được hơn 150 miếu có tổ chức hát, múa bóng rỗi hàng năm hoặc 3,6 năm tổ chức một lần hoặc ít nhất nếu không định kỳ thì cũng tổ chức được 1 lần trong lần khai trương miếu. Mặc dù số lượng miếu cũng như người thực hành loại hình nghệ thuật này ở địa phương khá đông đảo nhưng chúng ta lại chưa có một nghiên cứu khoa học nào nhìn nhận, phân tích một cách đúng đắn bản chất của Hát, múa bóng rỗi. Trong một thời gian khá dài, múa bóng rỗi bị cấm đoán, bị gán vào mê tín dị đoan, ở miếu đình cấm không được diễn, những người thực hành bị tịch thu đồ nghề nhưng bóng rỗi vẫn âm thầm, lặng lẽ tồn tại, phát triển cho đến ngày nay. Vậy có thực hát bóng rỗi là mê tín dị đoan? là một hình thức như lên đồng ở Bắc bộ? Qua những khảo sát, nghiên cứu bước đầu và nhất là qua quan sát thực tế một buổi múa bóng rỗi được tổ chức ở miếu bà Bình Nhâm nhân ngày cúng miếu 24.5(al) vừa qua, chúng tôi xin đưa ra cách nhìn về hát bóng rỗi hiện nay qua so sánh với hình thức Lên đồng.

1. Về đối tượng phục vụ:

– Hát, múa bóng rỗi: là nghi thức phục vụ Nữ thần. Nữ thần ở Bình Dương có vai trò đặc biệt quan trọng, hầu như mỗi ấp, mỗi làng đều có một miếu thờ Ngũ hành nương nương hay Bà Chúa xứ. Nhưng ở đây, từ thủa khai hoang mở cõi đến nay, miếu đơn giản vẫn chỉ là miếu, vai trò, vị trí của các bà thờ ở miếu cũng không được nâng lên, không đưa vào đền, phủ để thần bí hoá, hệ thống hoá; cũng không có sự phân biệt “đẳng cấp” giữa các nữ thần mà tất cả đều có chung một vai trò: bảo vệ xóm ấp, độ mạng nữ giới. Tính cách phóng khoáng, không cầu kỳ của người dân Nam bộ ở đây được thể hiện qua sự không chuyên biệt hoá vai trò của từng Nữ thần như trong hệ thống Mẫu thần ở Bắc bộ: Mẫu Đệ nhất – Mẫu thượng thiên cai quản vùng trời; Mẫu Thượng ngàn cai quản rừng núi; Mẫu Thoải cai quản sông nước… Ở Bình Dương, đó là Bà Chúa xứ – Bà chúa cai quản xứ sở nơi mình sinh sống; Bà Ngũ hành – cai quản năm loại vật chất cấu tạo nên sự sống…

– Lên đồng: là nghi lễ quan trọng của thờ Mẫu Tam, tứ phủ. Đạo mẫu Tam, tứ phủ so với tín ngưỡng thờ Nữ thần đã có bước phát triển đáng kể về tính hệ thống của nó. “Từ một tín ngưỡng vốn tản mạn, rời rạc, nay bước đầu đã có sự tương đối thống nhất về mấy chục vị thần và về hệ thống các thần, các hàng thờ”. Ở tam phủ, tứ phủ, “một tín ngưỡng dân gian đã bước đầu hình thành một hệ thống thờ cúng trong các đền phủ, những nghi lễ đã được chuẩn hoá [2]. Mẫu Tam, tứ phủ đều là Nữ thần nhưng không phải tất cả Nữ thần đều là Mẫu tam, tứ phủ.

Như vậy có thể thấy rằng, cả hát, múa bóng rỗi và lên đồng đều là những nghi thức quan trọng trong tín ngưỡng thờ Nữ thần nhưng lại ở hai hệ thống khác nhau. Múa, hát bóng rỗi dành cho Nữ thần và lên đồng là nghi thức của hệ thống Tam, tứ phủ. Không ai biết lên đồng cũng như hát bóng rỗi ra đời vào thời gian nào nhưng có thể chắc chắn một điều bóng rỗi ra đời muộn hơn lên đồng. Thay vì chuyên hoá lên, phức tạp lên, đi sâu hơn vào hệ thống thần linh của mẫu tam, tứ phủ, hát bóng rỗi lại rũ bỏ bớt đi những khuôn mẫu, nghi lễ rườm rà, tích hợp thêm nhiều yếu tố mới để trở thành một loại hình hoàn toàn mới. Điều này cũng đúng với nhiều loại hình nghệ thuật khác như đờn ca tài tử cũng từ cái nôi nhạc cung đình Huế nhưng giờ đây đã trở thành loại hình văn nghệ đặc trưng của những con người bình dị miền Nam bộ.

2. Về bản chất

– Lên đồng: Múa trong lên đồng là múa của thần linh, là biểu tượng sự tái hiện của thần linh trong thân xác ông đồng, bà đồng qua hình thức “nhập hồn” và “thoát hồn”. Mỗi một thánh, thần là một biểu hiện khác nhau từ trang phục đến tính cách đến năng lực. Ông đồng, bà đồng như những diễn viên đóng nhiều vai mà mỗi một vị thần, một vị thánh nhập vào là một vai khác. Mỗi một lần nhập hồn, ông bà đồng phải thể hiện cho được phong cách của mỗi người như vẻ uy nghi, hùng dũng, quý phái, nhân từ của các ông Quan Lớn; vẻ phong nhã, vui tươi của các Ông Hoàng; vẻ xinh đẹp, nhí nhảnh của các Cô và vẻ nghịch ngợm, phóng túng, quần áo kỳ cục, lời nói ngọng nghịu của trẻ con khi ở vai các Cậu. Từ những con nhang đệ tử đến ông đồng, bà đồng đều “tự kỷ ám thị” và cố gắng thể hiện ra rằng đó là tư thế, là nét mặt, cách hành xử, là tính cách của thần mà họ mời gọi do vậy mọi lời phán truyền, những vật mà ông đồng, bà đồng đưa ra đều là “lộc” của các ngài. Ở lên đồng, những ông đồng, bà đồng chỉ là cái cốt, là cái ghế, là thân xác mà thần linh mượn tạm để thể hiện uy lực của mình.

– Hát, múa bóng rỗi: hát, múa bóng rỗi hiện nay, trái ngược hoàn toàn với múa trong lên đồng. Đó là điệu múa của con người để dâng lễ trước thần linh. Lời rỗi gọi mời mềm mại, mượt mà cùng những động tác múa điêu luyện là kết quả của quá trình tập luyện không ngừng của những người hát bóng. Như cô Tám Hạnh (bà bóng chính của đoàn hát bóng miếu Bình Nhâm) đã tập từ khi mới 13 tuổi và đến năm 17 tuổi mới được biểu diễn những tiết mục đơn giản và để biểu diễn thành công những tiết mục khó hơn đòi hỏi phải khổ luyện nhiều hơn nữa. Vì vậy, không phải chỉ trong không gian lễ hội, không gian thần thánh người hát, múa bóng mới có thể biểu diễn được mà ngay trong đời thường bản thân họ đã là những nghệ sĩ biểu diễn. Và ngay bản thân những người thực hành hát, múa bóng họ cũng tự khẳng định không phải chỉ ở miếu họ mới múa dao, múa lu được mà ở bất cứ đâu họ cũng múa được. Nhưng khác ở chỗ đó là với những người thường tự bản thân họ, muốn dâng lễ vật lên Bà, muốn cầu xin và muốn được nhận lộc từ Bà nhưng họ không biết làm thế nào và họ mượn những ông, bà bóng để làm hộ công việc đó. Bằng lời rỗi khi ngọt ngào, khi ai oán, nỉ non, bằng những động tác múa đẹp mắt, những người hát, múa bóng rỗi tạo một cảm giác an tâm cho những người trông cậy vào mình để gửi lễ vật hay lời cầu xin lên Bà. Nhận chút lộc ở miếu là nhận lộc từ Bà bởi khi người hát bóng mời bà về thì Bà đã hiện diện ở miếu, ở trong tâm linh mọi người chứ không phải thông qua thân xác của ông, bà bóng. Đó là điểm khác nhau lớn nhất của hát bóng rỗi và lên đồng.

   3. Về hình thức biểu diễn

– Lên đồng: lên đồng là một hình thức shaman giáo qua đặc điểm nhập – thoát hồn của ông, bà đồng. Để có được sự “tự kỷ ám thị” mình, đưa ông, bà đồng vào trạng thái ngây ngất để thoát hồn vào thế giới siêu nhiên hay hồn thần linh có thể nhập vào xác ông, bà đồng, họ cần tới những công cụ. Đó là thanh âm như âm nhạc, tiếng trống chiêng, lời hát, lời đọc thần chú… Đó là các đạo cụ như kiếm, gậy thần, mặt nạ, trang phục, gương. Bên cạnh đó, hình dáng, màu sắc, trang trí hoa văn trên trang phục ông, bà đồng cũng có tác dụng tạo nên trạng thái nhập và thoát hồn. Để hỗ trợ trong quá trình nhập hay thoát hồn, các ông đồng, bà đồng hay dùng thuốc hút hay các loại khí hun làm từ rễ cây, rượu… gây trạng thái chìm đắm trong quá trình họ lên đồng. Ngoài ra còn có các dụng cụ khác như gương soi, bùa chú bằng ngôn ngữ, chữ viết, hình vẽ hay tự giày vò thân xác mình (nhịn ăn, nhốt mình trong phòng kín) cũng là những cách để ông đồng, bà đồng đưa mình vào trạng thái mê cùng, hồn phách xã rời thể xác để đi vào thế giới siêu thực.

– Hát, múa bóng rỗi: gồm ba phần gồm hát rỗi mời bà về; múa bông và biểu diễn tạp kỹ  và ở cả ba phần đều toát lên ý nghĩa: mời bà về chứ không phải mời bà nhập vào. Ở phần hát rỗi, người hát rỗi mặc lễ phục đứng trước bàn thờ Bà, tay cầm trống nhỏ gọi là trống rỗi gõ làm nhịp mời Nữ thần về dự nghi lễ. Phần múa bông, múa mâm vàng, mâm bạc dâng bà và đặc biệt qua phần biểu diễn tạp kỹ, tính nghi lễ mờ nhạt dần rồi mất hẳn, thay vào đó là tính hội. Qua các màn biểu diễn ta thấy trong đó tích hợp nhiều hình thức văn hóa dân gian khác. Đó là các hình thức rỗi (hát mời) theo lối đọc kinh của đạo Cao Đài, của Phật giáo, các điệu hát của sân khấu Cải lương, của sân khấu Hát bội, cùng với các điệu lý, hát thờ, rỗi thờ… Đặc biệt, từ múa hát nghi lễ mang tính linh thiêng, các điệu múa dâng mâm vàng, dâng hoa mang tính kỳ diệu đã phát triển và tích hợp các trò tạp kỹ (phun lửa, tung hứng, đầu bêu, múa dao, mua lưỡi siêu…), vừa tạo nên tính thần bí, vừa gần gũi đời sống thường ngày, thỏa mãn nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân. Đó cũng là xu hướng biến đổi của Múa bóng rỗi, tiếp cận được với đời sống xã hội đương đại.

Vậy, có sự liên hệ nào giữa Hát bóng rỗi và Lên đồng? Từ hình thức bóng cốt (hát bóng kiểu đồng cốt) thời gian đầu còn rơi rớt lại, đồng hành với bóng tuồng (hát bóng theo tuồng tích như hát bội) chúng ta có thể thấy sợi dây liên kết khá chặt chẽ của Lên đồng và Hát bóng rỗi. Thứ nhất bản thân cả hai đều không phải là những cá thể độc lập mà nằm trong một chuỗi nghi thức tôn thờ Nữ thần – sự nhân hóa tôn thờ tự nhiên, lực lượng sinh sôi, bảo vệ và che chở cho cuộc sống con người trong cộng đồng. Từ nhân lõi là hình thức Lên đồng – múa nhập thần để dâng cúng Bà ở cửa đền, cửa miếu, Múa bóng rỗi trong quá trình lịch sử mấy trăm năm đã tiếp xúc với nhiều cái mới, đã thay đổi để ngày càng đáp ứng hơn nhu cầu của những con người có tính cách phóng khoáng, không cầu kỳ, thích vui vẻ, thích xôm tụ để có thể tồn tại, phát triển thành một nghi lễ không thể thiếu trong lễ cúng Bà.

Trong bài viết ngắn này cũng như từ những kiến thức mới mẻ, non nớt của người mới bước chân vào tìm hiểu nghệ thuật Hát bóng rỗi, chúng tôi chỉ xin đưa ra những nhận định nhỏ để khẳng định rằng: Hát, múa bóng rỗi là một nghệ thuật, là thành tựu sáng tạo chung của nhân dân, hoàn toàn không mê tín dị đoan và cần có những biện pháp tích cực để bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể này.

                                                                                                   H.T

Tài liệu tham khảo:

–          Ngô Đức Thịnh, Lên đồng – hành trình của thần linh và thân phận, Nxb Trẻ.

–          Tư liệu điền dã cá nhân.

 

———————————————-

 

Nghệ thuật múa bóng rỗi ở Bình Dương trong không gian văn hoá Nam Bộ

  Đức Thanh Ngọc[1]

Kính thưa các độc giả của Tập san KHLS Bình Dương, cùng giới mộ điệu nghệ thuật múa bóng rỗi. Qủa thực, nếu ai đó có may mắn được một lần thưởng ngoạn những tiết mục múa bóng rỗi, ắt hẳn khó có thể quên được cái không khí liêng thiêng, những điệu nhạc huyền bí, những động tác múa điêu luyện pha lẫn những món nghề tạp kỹ khiến người xem không ngớt phải xuýt xoa. Tuy vậy, không nhiều người trong chúng ta biết một cách tường tận về môn nghệ thuật đặc sắc này.

Nhân đọc một số bài nghiên cứu về nghệ thuật hầu đồng – múa bóng rỗi của các tác giả như: GS.TS Ngô Đức Thịnh, PGS.TS Nguyễn Chí Bền. TS. Hoàng Sơn, Ths. Hồ Tường, nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng, Huỳnh Triều, Trần Triều Quang, Nguyễn Man Nhiên, Nguyễn Từ Đồng…Cộng thêm nguồn tài liệu điền dã cá nhân tại tỉnh Bình Dương, chúng tôi xin đề cập một số đặc điểm của nghệ thuật múa bóng rỗi để những ai quan tâm có thêm một vài tài liệu tham khảo, rất mong nhận được sự trao đổi, chia sẻ của các tác giả.

1.Nguồn gốc, tên gọi và các trường phái biểu diễn.

Hiện nay, vẫn còn nhiều quan điểm đối lập nhau về nguồn gốc hình thành nghệ thuật Múa bóng rỗi ở Nam bộ, song nhìn chung có 3 luồng ý kiến cơ bản như sau:

Luống ý kiến thứ nhất cho rằng: nghệ thuật Múa bóng rỗi ở Nam bộ bắt nguồn từ nghi thức lên đồng của đạo mẫu Tam phủ, Tứ phủ của miền Bắc (xuất hiện muộn nhất vào thời hậu Lê thế kỷ XV), tuy có một vài điểm khác biệt song nhìn chung về cách thức không có nhiều thay đổi, đặc biệt là yếu tố nhập đồng – nhập cốt thể hiện một nét chung khó có thể lẫn lộn với một hình thức nghi lễ nào.

Luồng ý kiến thứ hai cho rằng: nghệ thuật Múa bóng rỗi ở Nam bộ là một môn nghệ thuật hoàn toàn mới, nó khác lên đồng ở Bắc bộ từ bản chất lẫn hình thức thể hiện. Nhóm này cho rằng, múa bóng rỗi đã thoát khỏi những yếu tố thần linh (như nhập đồng, phán truyền…) nó chỉ đơn thuần là nghi thức dâng lễ vật trong việc thờ cúng Mẫu thần và các trò tạp kỹ nhằm mục đích phục vụ mua vui.

Luồng ý kiến thứ ba cho rằng: Múa bóng rỗi là một nghi thức quan trọng trong nghi lễ thờ Nữ thần, Mẫu thần của đạo Mẫu xuất phát từ Bắc bộ song đã có quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa với phức hệ văn hóa phía Nam gồm cả văn hóa Chăm (miền Trung), văn hóa người Hoa và văn hóa người Khmer (Nam bộ). Đây là luồng ý kiến nhận được nhiều sự đồng tình trong giới nghiên cứu và có sự ảnh hưởng nhất định về nhận thức của nghệ thuật Múa bóng rỗi nói chung.

Tóm lại, có thể nhận thấy cả 3 luồng ý kiến trên đều có một điểm chung nổi bật là: Múa bóng rỗi xuất phát từ nghi thức thờ cúng Mẫu thần, một tín ngưỡng xuất hiện rộng khắp cả vùng Đông Nam Á (bao gồm cả phần Nam Trung Hoa) nói chung và những vùng miền Việt Nam nói riêng. Với những tộc người khác nhau, việc thờ cùng Nữ thần, Mẫu thần cũng có những điểm khác nhau tương ứng. Sự khác biệt đó thể hiện từ đối tượng được thờ cúng (các bà chúa, bà mụ, nữ thần…) đến các hình thức thực hành nghi lễ mà trong đó Múa bóng rỗi là một nghi thức tiêu biểu của người dân Nam bộ.

Về tên gọi “Múa bóng rỗi” hay còn có một số tên khác như hát bóng rỗi, múa bóng rôi (Theo GS.TS Ngô Đức Thịnh), đây là cách gọi ghép, kết hợp giữa hai hình thức biểu diễn là hát rỗi và múa bóng:

Hát rỗi: thường diễn ra trước, có ý nghĩa mời chầu, mời các Nữ thần, Mẫu thần về ngự và dự nghi lễ cúng miễu. Chính vì ý nghĩa đó mà nó còn được gọi là hát thỉnh, hát mời chầu. Tùy vào các cô bóng, cậu bóng mà có cách “rỗi” khác nhau: có thể là rỗi theo tuồng tích hoặc chỉ là những điệu thức riêng biệt.

Múa bóng: Thuật ngữ này có nhiều cách hiểu khác nhau trong dân gian. Cách hiểu phổ quát nhất là múa dâng bông, có thể “múa bóng” là tiếng đọc trại từ múa bông, múa dâng bông. Đây là một điệu thức múa đặc trưng nhất có mặt hầu khắp các nghi thức của Đạo Mẫu nói chung như lên đồng (Bắc bộ), Múa bóng rỗi (Nam bộ), nghi thức cúng thần Pô Inư Nưgar của người Chăm, nghi thức thờ bà chúa Xứ của người Khmer. Múa tạp kỹ chỉ mới xuất hiện sau này và thường chỉ nhằm phục vụ người xem là chính.

Cách hiểu thứ hai về khái niệm “múa bóng” gắn liền với giới tính người thực hiện (cô bóng, cậu bóng). Những năm gần đây, những người múa bóng rỗi ở Nam bộ thường là những người “pêđê”, những người có xu thế hướng nữ từ tính cách, ăn mặc đến những cử chỉ nói năng. Và, những xu thế đó chúng ta vẫn thường gọi là bị “bóng”. Và cũng có thể xuất phát từ lối tính cách này mà người ta gọi múa của những người “pêđê” là múa bóng.

Cách hiểu thứ ba xuất phát từ việc “nhập đồng” của các ông đồng, bà bóng nói chung. Múa bóng – múa đồng bóng là một trạng thái “thăng hoa” khi các “giá đồng” (các bà mẫu, bà chúa, các nữ thần) nhập hồn (nhập bóng) vào thể xác của người hầu đồng để phán truyền hay biểu diễn các điệu múa. Ở hình thức lên đồng ở Bắc bộ, khi nhập động, bà đồng có những biểu hiện rất rõ nét, thường là lắc lư quay cuồng, cười, nói (có khi cả nói tục), nôn, mửa… nhập vào giá nào thì có những biểu hiện như nhân vật giá đồng đó. Các nhân vật nhập đồng dường như không còn là chính mình mà là một người khác hoàn toàn, chính vì điều này mà người ta nói múa đồng bóng – múa bóng được hiểu là những giá đồng (ví dụ: Bà chúa Ngọc, Bà Chúa, Bà Hoả Tinh, Bà Thuỷ Long, Bà chúa Tiên, Bà chúa Ngọc, Bà chúa Xứ, Bà chúa Động…) đang hiển linh và thực hiện nghi thức chứ không phải là các ông đồng, bà bóng đang thực hiện.

Về các trường phái biểu diễn múa bóng rỗi, trong bài viết “Về hai hình thức hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam bộ” của 2 tác giả PGS TS Nguyễn Chí Bền và Ths Hồ Văn Tường[2] đã đưa ra nhận định: “Phần nghi lễ liên quan nhiều hơn cả đến việc hầu đồng chính là hát bóng rỗi…”điều đó có nghĩa là hát bóng rỗi (hay múa bóng rỗi) là phần quan trọng nhất của nghi thức hầu đồng. Các tác giả Huỳnh Ngọc Trảng, Trần Tịnh Của cũng đồng quan điểm như vậy.

Tuy nhiên, vấn đề chúng ta đang cần đề cập ở đây là từ hai hình thức thờ Mẫu khác nhau thì cho ra đời hai nghi thức hầu đồng riêng biệt. Và, từ hai nghi thức hầu đồng riêng tạo nên 2 trường phái múa bóng rỗi tồn tại khác nhau tại Nam bộ:

Trường phái thứ nhất: được truyền vào Nam bộ do những di dân miền Bắc và miền Trung vào miền Nam dưới thời Chúa Nguyễn và Triều Nguyễn. Những người Việt thường trú chân ở miền Trung một thời gian khá dài trước khi tiếp tục tiến vào Nam chính vì vậy tín ngưỡng thờ mẫu có sự giao lưu, tiếp biến với nhiều hệ thống tín ngưỡng của các tộc người khác. Và, nó đã có nhiều sự biến đổi.

Trường phái thứ hai: được đem nguyên vẹn từ Bắc vào Nam dười thời Pháp thuộc và những cuộc di dân lớn sau đó (1954, 1975). Đặc điểm của trường phái này là tính “phục nguyên” một loại hình tín ngưỡng cũ nơi một mảnh đất mới. Giữa hai trường phái này có những điểm khác biệt từ trang phục, dấu hiệu nhập đồng, cách truyền phán, các điệu múa và cách phân phát lộc…

Tại Bình Dương đã từng tồn tại cả hai trường phái nói trên, song hiện nay chỉ có trường phái thứ nhất là còn thường xuyên hoạt động. Các di tích gắn liền với Múa bóng rỗi ở Bình Dương gồm có: 57 miễu thờ Ngũ hành nương ngương (tập trung ở huyện Tân Uyên: 34 miễu, huyện Thuận An: 20 miễu), (Theo số liệu điều tra không chính thức của Phòng Di sản văn hóa – Bảo tàng Bình Dương hiện nay lên tới 136 miễu), Chúa Xứ Thánh Mẫu (với hai tên gọi khác nữa: Ngung Man nương, chúa Tiên nương nương) có 47 miếu thờ (huyện Tân Uyên có 22 ngôi miễu thờ, huyện Bến Cát 8 ngôi, huyện Thuận An 8 ngôi, thị xã Thủ Dầu Một 8 ngôi miếu thờ).

Toàn tỉnh Bình Dương, có 7 cơ sở tín ngưỡng gắn bó với tín ngưỡng thờ Mẫu. Đó là đền Đức Thánh Trần Hưng Đạo (áp 2A, xã Phước Hoà, huyện Tân Uyên), phủ Minh Sơn (xã Minh Hoà, huyện Bến Cát) thờ Đức Thánh Trần, Sơn Lâm Thánh Mẫu, Liễu Hạnh Thánh Mẫu và phối tự thờ thành hoàng, Hoa Nghiêm Tự (ở khu 4, thị trấn Dầu Tiếng), thờ Đức Thánh Trần, chùa Sơn Lâm, Thánh Mẫu công chúa và phối tự thờ Adiđà; Đông Quân linh tự (khu 2 thị trấn Dầu Tiếng) thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo, nhị vị vương quan, Tam Toà Thánh Mẫu, Cô, Cậu, cùng với thờ Adiđà; Phủ Ứng Linh (khu 3, thị trấn Dầu Tiếng) thờ Đức Thánh Trần hưng Đạo và Liễu Hạnh công chúa; Đền Thánh Mẫu (ấp Lai Khê, xã Lai Hưng, huyện Bến Cát) thờ Liễu Hạnh công chúa, Đức Thánh Trần Hưng Đạo, Sơn Lâm Thánh Mẫu, thờ Ngũ Hành nương nương, Ngũ Hổ, trong khuôn viên còn có am Cô Bơ và Cậu Bé.

 

2.Diễn tiến và bản chất Múa bóng rỗi trong nghi lễ cúng miễu.

Như đã có phần nói ở trên, Múa bóng rỗi chỉ là 1 phần trong nghi thức hầu đồng hay gọi dân dã là nghi thức cúng miễu. Theo nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng diễn tiến của một nghi thức hầu đồng gồm có 8 phần là: Lễ khai tràng, Chầu mời – thỉnh tổ, mời tiên ra tuồng, Phước lộc, Trạng – Nàng xuống huê viên, Địa – Nàng, Bóng múa, hát chặp. Tuy vậy, ngày nay hiếm có đoàn rỗi nào lại thực hiện đủ 8 phần trên mà thường một nghi lễ cúng miễu chỉ có 4 phần chính: Khai tràng, Chầu mời – thỉnh tổ, Chặp Địa – Nàng, Hát bóng rỗi. Múa bóng rỗi tại Bình Dương cũng thường chỉ có 4 phần cơ bản như trên.

Nghi thức Múa bóng rỗi được chia làm 2 phần chính: phần múa dâng lễ và múa tạp kỹ (hay múa biểu diễn).

 

Múa dâng lễ thường gồm các điệu: múa dâng bông (cúc, huệ), múa dâng mâm (mâm vàng hình tháp, mâm lộc trầu cau). Phần này thường mang nặng tính chất nghi lễ. Múa dâng lễ thông qua những động tác tạo hình biểu hiện sự kính dâng lễ vật lên thần linh. Đây là phần lúc nào cũng được mọi người quan tâm chờ đón. Một số bà bóng chịu khó tập luyện nên trình diễn những động tác múa khá điêu luyện, khéo léo như làm xiếc, khiến người xem lúc nào cũng hồi hộp, tò mò chờ đợi. Mọi người chờ đợi phần múa này còn có một nguyên do khác là để xin lộc bà (hoặc mua), lộc có thể là một nhánh huệ, một quả cau, một lá trầu…

Múa tạp kỹ thường gồm các tiết mục như múa lu – khạp, múa dao, múa ghế…phần này thường nặng tính biểu diễn hơn là nghi lễ, mục đích chính là “…hầu bà, làm cho bà vui” (Theo Gia Định Thành Thông Chí – Trịnh Hoài Đức). Do phần luyện tập và biểu diễn các tiết mục tạp kỹ thường rất tốn sức và nguy hiểm cho nên khán giả thưởng ngoạn thường “thưởng” cho các cô bóng, cậu bóng một khoản tiền bồi dưỡng, động viên. Và, chính tiền lệ này đã gây ra không ít hệ lụy cho hình thức nghệ thuật này.

Về bản chất của nghệ thuật Múa bóng rỗi, có thể nói Múa bóng rỗi gắn liền với tục thờ nữ thần của nhân dân Nam Bộ, người dân Nam bộ còn gắn biểu tượng này cho những nữ nhân vật có công với nhân dân. Hình tượng của các bà còn chứa đựng sự khẳng định vươn lên và giải phóng người phụ nữ trong xã hội phong kiến vốn bị coi là thấp kém. Còn theo nhà ngoại cảm, “cô bóng” Nguyễn Thị Hằng thì “…hầu đồng là để biết ơn các vua chúa ngày xưa, các anh hùng đã có công với dân tộc, các bà thượng ngàn chuyên làm điều thiện…và mình phải biết ơn, phải ca tụng”. Nhiều miễu thờ bà còn thờ di ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở vị trí trang trọng nhất.

Múa bóng rỗi không hẳn đã thoát khỏi yếu tố thần linh một cách hoàn toàn: bên cạnh trường phái thứ 2 (di cư vào nam từ sau năm 1954) được xem là có sự phục nguyên của nghi thức lên đồng Bắc bộ. Trường phái thứ nhất vốn được xem là có nhiều sự biến đổi, đặc biệt từ “bản chất phán truyền” của hầu đồng Bắc bộ sang hình thức “dâng lễ, ca tụng, cầu xin” của bóng rỗi Nam bộ là một bước tiến lớn. Và, có nhiều học giả xem đó là một sự ra đời, một sự biến đổi hoàn toàn. Nhưng, ở đâu đó trong nghi thức múa bóng rỗi Nam bộ vẫn còn chứa đựng lớp tàn dư của lớp nghệ thuật trước, ví dụ như trong việc phát lộc: Cả ông Địa (trong chặp Địa – Nàng), và cô bóng ( trong Múa bóng rỗi) đều sử dụng yếu tố thần linh, làm phép (giải hạn, chữa bệnh…bằng vẩy nước) hay làm chước (lấy hoa huệ đã được làm phép về nấu nước tắm, hay cúng cho chùa bằng dầu hỏa, lập bàn thờ địa…vv), các ông đồng, bà bóng đều lấy danh nghĩa các giá đồng (Mẫu thần, Nữ thần) để thực hiện những nghi lễ này.

 

3.Nghệ thuật Múa bóng rỗi ở Bình Dương trong không gian văn hóa Nam bộ.

Có lẽ không chỉ ở Bình Dương mà ở khắp Nam bộ, Múa bóng rỗi đã và đang chịu nhiều sự phán xét, nhiều cách nhìn, nhiều cách suy nghĩ khác nhau từ cả những người làm quản lý văn hóa đến một bộ phận dân chúng. Người ta vẫn cho rằng: múa bóng rỗi là mê tín dị đoan, là lợi dụng tín ngưỡng để thu lợi…nhiều năm trước loại hình nghệ thuật dân gian này đã bị cấm thực hiện. Mấy năm gần đây, xu thế bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc đang lên cao vì vậy múa bóng rỗi mới có đủ điều kiện để hoạt động trở lại.

Trong bài viết này người viết xin không bàn luận gì thêm về cách quản lý và bảo tồn văn hóa của chúng ta. Song, yếu tố “…là mê tín dị đoan, là lợi dụng tín ngưỡng để thu lợi…” thì chúng ta cần phải làm rõ chủ thể của từng hành động.

Trước hết, chúng ta cần phải phân định rạch ròi 2 đối tượng: di sản văn hóa và người thực hiện di sản (là cá nhân hoặc cộng đồng). Trong trường hợp này múa bóng rỗi là di sản văn hóa chúng ta đang nói đến, còn đối tượng thực hiện di sản chính là ông đồng, bà bóng. Và, chính ông đồng, bà bóng mới là người quyết định đem múa bóng rỗi ra để thực hiện mục đích gì? Trong đó ít nhiều có hiện tượng bói toán, bán bông, ban lộc, bán ngọc bà…vv

Rõ ràng múa bóng rỗi với tư cách là một di sản văn hóa không mang bất kỳ một yếu tố mê tín hay vụ lợi nào. Nó đơn thuần là một hành vi tín ngưỡng trong sáng, có tính nhân văn (đề cao và biết ơn người phụ nữ, người có công với nhân dân), có tính giáo dục (khuyên nhủ mọi người hướng về cội nguồn, làm nhiều việc thiện), chỉ có sự vụ lợi cá nhân mới làm vẩn đục đi lớp nghĩa trong sáng đó. Nhiệm vụ của các nhà quản lý văn hóa là phải uốn nắn hành vi không đúng của người thực hiện văn hóa chứ không phải cấm đoán di sản văn hóa đó không được phép hoạt động.

Phải có mặt tại một lễ cúng miễu mới thấy bà con háo hức chờ đợi đến tiết mục múa bóng rỗi như thế nào. Đó có thể là tâm trạng háo hức chờ đợi chút lộc bà ban, cũng có thể là giây phút giải bày những lo toan bấy lâu dồn nén, hay chỉ đơn thuần là ngóng chờ những tiết mục múa tạp kỹ công phu – điêu luyện mà họ chưa có cơ hội vào rạp xiếc…

Thật sự, cũng không cần phải quá tinh ý mới nhận thấy rằng: Hội khai ấn đền Trần mỗi năm đều tổ chức rầm rộ với hàng trăm nghìn người tham gia, có 15 đến 20 điểm “bán” ấn với giá cả được quy định rõ ràng, người dân phải sắp hàng từ lúc nửa đêm – chen lấn – dẫm đạp lên nhau tranh mua cho được tờ ấn với niềm tin sẽ nhanh chóng thăng quan, tiến chức, ăn nên làm ra thì không sao ! trong khi đó múa bóng rỗi ở Nam bộ người dân xin bà phù hộ, thỉnh lộc bà với vài ba ngìn tùy lòng hảo tâm thì lại được cho là mê tín. Hay, các quan anh, liền chị của nghệ thuật quan họ miền kinh Bắc ở ao nào, hội nào cũng ngửa nón quai thao xin tiền du khách, báo chí, đài mạng dù có phản ảnh liên tục song cũng chẳng thay đổi được gì, trong khi đó ở múa bóng rỗi miền Nam, những tiết mục múa tạp kỹ phải bỏ nhiều công sức luyện tập, có tính nguy hiểm và hấp dẫn như múa lu, múa dao, múa ghế… bà con thường tự nguyện, thấy mếm phục mà động viên ít nhiều thì lại cho là lợi dụng tín ngưỡng để thu lợi…Thực tế đang tồn tại một sự “chênh” về cách nhìn nhận và quản lý di sản văn hóa giữa các vùng miền. Và nguy hại hơn, một số di sản đang bị nhìn nhận một cách thiếu khách quan dưới sự biểu đạt méo mó của người thực hành di sản.

Trở lại vấn đề “Múa bóng rỗi trong không gian văn hóa Nam bộ”, có thể thấy khi nói đến văn hóa Nam bộ người ta vẫn thường nhắc nhiều hơn đến Đờn ca tài tử, cải lương, các điệu lý – điệu hò, cũng không quá khó hiểu vì những loài hình nghệ thuật dân gian này thể hiện rất rõ nét đặc trưng của văn hóa Nam bộ đó là sự phóng khóang, bao dung, tính bình dị – dân dã. Song khi phải đối mặt với những thử thách to lớn, những giới hạn mà bản thân không thể vượt qua thì những lời ca tiếng hát đó khó có thể đem lại niềm tin và động lực thực sự, chỉ có tôn giáo, tín ngưỡng  mới là những giá đỡ tin thần, những động lực giúp con người ta vượt qua những thử thách trong cơn tuyệt vọng. Và, đạo Mẫu là một trong những nền tảng tâm linh mà người dân vẫn thường gửi gắm. Đặc biệt, trong những đợt cúng miễu, dưới sự “hiện diện” của bà, và qua sự “kết nối” của ông địa, cô bóng, người dân có dịp cầu mong sự an lành, cầu mong cho tai qua – nạn khỏi, cuộc sống gặp nhiều may mắn, làm ăn thuận lợi trong năm…

Có lẽ sẽ còn rất lâu nữa Múa bóng rỗi ở Bình Dương và ở Nam bộ mới có thể lấy lại được hình ảnh và vị trí vốn có của mình. Và, cũng chưa biết khi nào nhận thức của các nhà quản lý văn hóa về múa bóng rỗi mới thay đổi. Nhưng có một điều chắc chắn rằng: Múa bóng rỗi đã, đang và sẽ tồn tại với tư cách là một nghi lễ tín ngưỡng, một hiện thực lịch sử …tồn tại hay không ? có ý nghĩa – giá trị hay không ? không phụ thuộc vào cách suy nghĩ, cách quản lý của bất kỳ tổ chức nào mà nó được khẳng định trong giá trị cộng đồng mà nó tồn tại…/…

 

Bình Dương, ngày 29/6/2011

Trần Đức Thuận – Tel: 0977.328.132


[1] Đức Thuận – Thanh Hòe – Ngọc Hằng  Chi đoàn Bảo tàng Bình Dương.

[2]Ths. Hồ Văn Tường tên thường gọi là Hồ Tường võ sư chân truyền của môn võ Tân Khánh – Bà Trà, người Tân Phước Khánh – Bình Dương. Hiện đang nghiên cứu và truyền bá môn võ Tân Khánh – Bà Trà tại TP. HCM

15 ‘kho’ vàng lớn nhất thế giới


 


Thứ hạng trong danh sách này không thay đổi so với đầu năm nhưng giá trị của mỗi kho vàng dự trữ đều tăng gấp rưỡi hoặc hơn thế do đà tăng thần tốc của giá vàng trong tháng 8.
Do bất ổn trên thị trường chứng khoán nói riêng và kinh tế toàn cầu nói chung, giá vàng tháng 8 đã có lúc vượt mức 1.800 USD một ounce, tăng 26% so với năm 2011.

Những nơi sở hữu nhiều vàng nhất như các ngân hàng trung ương, các tổ chức quốc tế hay các chính phủ hiện chiếm khoảng 16,5% lượng vàng của toàn thế giới, tương đương 30.700 tấn.

Dựa trên số liệu từ báo cáo hàng tháng tính đến tháng 8 của Hiệp hội Vàng Thế giới, CNBC đã đưa ra danh sách 15 nơi sở hữu nhiều vàng nhất thế giới.

1. Mỹ

Tổng lượng dự trữ: 8.965,6 tấn
Giá trị: 522,16 tỷ USD

Kho chứa vàng của Mỹ tại Kentucky, hay còn được biết đến với cái tên Fort Knox, là kho dự trữ vàng nổi tiếng nhất thế giới. Đa số vàng dự trữ của Mỹ được cất giữ tại đây. Số còn lại nằm trong kho Philadelphia, Denver, West Point và San Francisco Assay Office.

Tổng dự trữ vàng của Mỹ vào khoảng 8.965,6 tấn, tương đương 522,16 tỷ USD tính theo giá thị trường hiện nay.

2. Đức

Tổng lượng dự trữ: 3.747,9 tấn
Giá trị: 218,28 tỷ USD

Ngân hàng Trung ương Đức – Deutsche Bundesbank đang cất giữ 3.747,9 tấn vàng, có giá trị khoảng 218,28 tỷ USD. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, lượng vàng dự trữ ở Đức chiếm 71,4% tổng dự trữ ngoại hối của nước này.

3. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)

Tổng lượng dự trữ: 3.101 tấn
Giá trị: 180,6 tỷ USD

IMF hiện chịu trách nhiệm giám sát hoạt động kinh tế quốc tế của 185 nền kinh tế thành viên. Chính sách về vàng của quỹ này luôn thay đổi trong 25 năm qua, nhưng lượng vàng dự trữ của họ vẫn đóng vai trò làm ổn định thị trường thế giới và hỗ trợ các nền kinh tế.

Chẳng hạn, vào tháng 12/1999, IMF đã bán ra một phần số vàng dự trữ của mình để viện trợ cho chương trình Các nước nghèo đang mắc nợ nặng nề (HIPC). Tính theo giá thị trường, 3.101 tấn vàng IMF đang dự trữ có giá trị khoảng 180,6 tỷ USD.

4. Italy

Tổng lượng dự trữ: 2.701,9 tấn
Giá trị: 157,36 tỷ USD

Ngân hàng Banca D’Italia là nơi quản lý kho dự trữ ngoại hối của Italy. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, ngân hàng này hiện nắm giữ 2.701,9 tấn vàng, trở thành nơi dự trữ vàng lớn thứ tư trên thế giới.
Con số đó tương đương 157,36 tỷ USD, và chiếm 71,2% dự trữ ngoại hối của quốc gia này.

5. Pháp

Tổng lượng dự trữ: 2.683,8 tấn
Giá trị: 156,31 tỷ USD

Ngân hàng Trung ương Pháp, Banque De France, hiện nắm quyền quản lý lượng vàng dự trữ 2.683,8 tấn với tổng giá trị là 156,31 tỷ USD của Pháp. Lượng vàng này hiện chiếm 66,2% dự trữ ngoại hối của nước này.

6. Quỹ tín thác SPDR Gold Trust

Tổng lượng dự trữ: 1.213,9 tấn
Giá trị: 70,7 tỷ USD

Không giống “kho” dự trữ vàng khác, lượng vàng của SPDR Gold Trust luôn biến động theo diễn biến thị trường. Tới 30/6, quỹ nắm giữ gần 38.845.889 ounce vàng, tương đương 1.213,9 tấn tính đến 30/6/2011.

Trong tuần 22/8/2011, SPDR Gold Trust đã chính thức vượt qua SPDR S&P 500 ETF để trở thành quỹ ETF lớn nhất thế giới nhờ giá vàng kỷ lục và lượng nắm giữ cũng tăng cao. Quỹ ETF SPDR S&P 500, hiện có tài sản 74,4 tỷ USD, đã duy trì vị trí là quỹ ETF lớn nhất thế giới suốt từ năm 1993 tới trước ngày 19/8.

7. Trung Quốc

Tổng lượng dự trữ: 1.161,6 tấn
Giá trị: 67,65 tỷ USD

Với 1.161,6 tấn vàng, quốc gia đông dân nhất thế giới có lượng vàng dự trữ lớn thứ 7 thế giới. Tuy nhiên lượng vàng với giá trị 67,65 tỷ USD này chỉ chiếm 1,6% tổng lượng dự trữ ngoại hối của Trung Quốc.

8. Thụy Sĩ

Tổng lượng dự trữ: 1.146,2 tấn
Giá trị: 66,75 tỷ USD

Dự trữ vàng 1.146,2 tấn của Thụy Sĩ hiện thuộc quyền quản lý của Ngân hàng Trung ương nước này. Lượng vàng có tổng giá trị khoảng 66,75 tỷ USD theo giá trị trường và chiếm 17,8% tổng dự trữ ngoại hối của Thụy Sĩ. Tuy nhiên, tỷ lệ này đã giảm đáng kể so với năm ngoái.

9. Nga

Tổng lượng dự trữ: 926,9 tấn
Giá trị: 54 tỷ USD

Ngân hàng Trung ương Liên bang Nga hiện nắm quyền quản lý toàn bộ 926,9 tấn vàng này với tổng giá trị 54 tỷ USD. Con số này này chiếm 7,7% lượng dự trữ ngoại hối của Nga.

Năm 2009, sản xuất vàng của Nga đã tăng 21%, một phần nhờ các dự án khai thác mới. Năm ngoái, Nga đã vượt qua Nhật Bản về tổng lượng dự trữ vàng. Và chỉ trong năm 2010, Nga đã có thêm hơn 140 tấn vàng vào kho dự trữ của mình. Năm 2011, quốc gia này vẫn tiếp tục mua vàng. Theo báo cáo của IMF. Trong tháng 7, Nga đã mua thêm 4,9 tấn vàng.

10. Nhật Bản

Tổng lượng dự trữ: 843,3 tấn
Giá trị: 49,11 USD

Dù đứng thứ 9 trong danh sách này nhưng lượng vàng dự trữ 843,3 tấn của Nhật Bản chỉ chiếm 3,3% tổng lượng dự trữ ngoại hối của quốc gia này. Tính theo giá thị trường thị mở, lượng vàng dự trữ của Nhật Bản có giá trị khoảng 49,11 tỷ USD và thuộc quyền kiểm soát của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

11. Hà Lan

Tổng lượng dự trữ: 674,9 tấn
Giá trị: 39,3 tỷ USD

Hà Lan hiện xếp thứ 11 trong danh sách với tổng lượng vàng dự trữ là 674,9 tấn. Ngân hàng trung ương Hà Lan hiện quản lý lĩnh vực tài chính quốc gia, trong đó có dự trữ vàng với giá trị là 39,3 tỷ USD và chiếm 58,9% tổng dự trữ ngoại hối quốc gia.

12. Ấn Độ

Tổng lượng dự trữ: 614,6 tấn
Giá trị: 35,79 tỷ USD

Ấn Độ liên tục xuất hiện trong bảng xếp hạng này những năm gần đây. Quốc gia đông dân thứ 2 thế giới này có lượng vàng dự trữ lớn thứ 12 trên thế giới. Hồi tháng 11/2009, quy mô lượng dự trữ vàng của Ấn Độ tăng lên nhờ thương vụ mua 200 tấn vàng trị giá 6,9 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

Hiện nay khối dự trữ 614,6 tấn vàng có giá trị 35,76 tỷ USD của Ấn Độ thuộc kiểm soát của ngân hàng Dự trữ Ấn Độ, và chiếm 8,7% dự trữ ngoại hối của nước này. Xếp hạng của Ấn Độ có thể sẽ còn tiếp tục tăng lên, bởi chính phủ nước này đang yêu cầu Cơ quan Khảo sát Địa chất nước này tiến hành khai thác những mỏ vàng nguyên sơ tại nhiều bang trên toàn quốc.

13. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB)

Tổng lượng dự trữ: 553,3 tấn
Giá trị: 32,23 tỷ USD

Được thành lập năm 1998 bởi Liên minh châu Âu (EU), ECB chịu trách nhiệm về chính sách tiền tệ tại các quốc gia thành viên của khu vực đồng tiền chung euro và có trụ sợ tại Frankfurt (Đức).
Lượng vàng dự trữ 553,3 tấn chiếm 31,3% tổng dự trữ ngoại hối của ECB và có giá trị là 32,23 tỷ USD theo giá hiện nay.

14. Đài Loan (Trung Quốc)

Tổng lượng dự trữ: 466,8 tấn
Giá trị: 27,2 tỷ USD

Bên cạnh việc nổi tiếng với ngành công nghiệp công nghệ cao và tăng trưởng kinh tế nổi bật, Đài Loan cũng là một trong những nơi sở hữu nhiều vàng nhất trên thế giới. Dự trữ 466,8 tấn vàng tương đương 27,2 tỷ USD theo giá hiện tại và chiếm 5% tổng dự trữ ngoại hối của Đài Loan.

15. Bồ Đào Nha

Tổng lượng dự trữ: 421,5 tấn
Giá trị: 24,6 tỷ USD

Bồ Đào Nha là quốc gia có dự trữ vàng lớn thứ 15 trên thế giới. Tổng số 421,5 tấn vàng của Bồ Đào Nha thuộc giám sát của ngân hàng trung ương Banco de Portugal và có tổng giá trị 24,6 tỷ USD, chiếm 84,8% dự trữ ngoại hối của quốc gia này.

Tuyến Nguyễn (theo CNBC)

————————————————————————

Khám phá hầm vàng lớn nhất thế giới

Hầm vàng của Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) tại New York được cho là nơi lưu trữ số lượng vàng lớn nhất thế giới. Người ta ước tính đại đa số vàng được đào lên từ trước đến nay đều được cất giữ ở trong hầm này.

 

Có khoảng một đến hai bảo vệ tại nơi bốc dỡ nối liền với hầm chứa. Vì tòa nhà được đặt ở nơi dân cư đông đúc nên tường và các lối vào tiếp giáp với vỉa hè đều không có hàng rào an ninh như các kho chứa vàng khác.

Số vàng nằm trong kho này thuộc sở hữu của 36 Chính phủ, Ngân hàng trung ương và các tổ chức quốc tế. Chỉ một phần rất nhỏ trong số này thuộc về Mỹ. Bản thân FED cũng không sở hữu số vàng cất trong kho này, mà chỉ đóng vai trò lưu giữ và bảo vệ cho các quốc gia chọn đây là nơi gửi gắm vàng dự trữ mà thôi. Người ta ước tính đại đa số vàng được đào lên từ trước đến nay đều được cất giữ ở trong hầm này.

Việc đảm bảo an ninh cho lượng vàng khổng lồ này cũng rất khác thường. Kho vàng được xây trên nền đá cứng nổi tiếng của Manhattan – một trong số những nền đất hiếm hoi được coi là đủ khả năng chống đỡ được cho toàn bộ sức nặng của khu hầm, hệ thống cửa và vàng ở bên trong. Căn hầm này được xây dưới mặt đường 24,4 m và dưới mực nước biển là 15,4 m.

Vàng được cất trong này đều ở dạng thỏi, có hình dáng giống như những viên gạch xây nhà và được xếp chồng lên nhau trên những tấm bệ gỗ như trong các nhà kho. Để tới hầm, các xe chở vàng phải được đặt vào thang máy và đi xuống 5 tầng hầm bên dưới mặt đường. Thang máy được điều khiển bởi một kỹ thuật viên tại một phòng khác, người này liên lạc với các nhân viên bảo vệ có vũ trang hộ tống các xe vàng này qua một hệ thống giao tiếp nội bộ.

Khi vàng được đưa tới hầm, chúng được kiểm soát bởi một nhóm người bao gồm các đại diện cho các phòng ban của FED: Kiểm toán, dịch vụ kho và giám sát. Mỗi thành viên của từng ban đều phải có mặt bất cứ lúc nào vàng được di chuyển hoặc có người vào kho.

Việc cất giữ số vàng trị giá gần 194 tỷ USD làm cho việc thắt chặt an ninh ở đây trở nên bắt buộc. Tất cả các nhân viên ở FED đều được điều tra kỹ về lý lịch. Nhóm quản lý hầm cũng phải giám sát thường xuyên để đảm bảo các quy trình an ninh được thực hiện tuần tự.

FED và hầm chứa vàng của họ được canh giữ bởi đội ngũ bảo vệ riêng. Cứ 2 lần một năm, họ lại phải trải qua đợt kiểm tra về khả năng sử dụng súng ngắn, súng săn và súng trường. Mặc dù mức yêu cầu tối thiểu chỉ là bắn giỏi, nhưng phần lớn nhân viên đều vượt qua và được đánh giá ở mức thiện xạ.

An ninh ở đây cũng được tăng cường bởi một hệ thống vô tuyến mạch kín và camera giám sát báo về trung tâm mỗi khi cửa kho đóng hay mở. Hệ thống báo động này sẽ ra tín hiệu để các nhân viên niêm phong tất cả các khu vực an ninh và lối ra tại đây. Toàn bộ việc này được thực hiện trong vòng chưa đầy 25 giây.

Vàng cũng được bảo vệ bởi chính thiết kế đặc biệt của căn hầm. Nó được coi như một tuyệt tác của kiến trúc bảo vệ. Căn hầm này thực ra là tầng cuối của một kho hàng 3 tầng được sắp xếp theo kiểu các tủ sắt chồng lên nhau. Tường bao giữa các kho hàng được xây bằng bê tông cốt thép.

Hầm vàng này không có cửa, lối vào duy nhất là qua một hành lang hẹp dài 3m. Nhưng trước hết người ta phải qua một cánh cửa thép nặng 90 tấn, cao 2,7m. Cánh cửa này chuyển động dọc theo một khung bê tông thép nặng 140 tấn. Căn hầm được đóng mở bằng hệ thống tay quay 90 độ. Việc chống nước và chống khí được thực hiện bằng cách hạ thấp hệ thống xi-lanh này xuống gần 1cm nữa, gần giống như việc đẩy nút vào trong chai rượu vậy. Các ổ khóa ở đây được kiểm soát bởi nhiều người, và do vậy, nếu chỉ có 1 người, sẽ không ai đủ khả năng mở được loại khóa kết hợp ở đây để vào hầm.

Các thỏi vàng ở đây nặng khoảng hơn 12kg – rất khó để mang vác, di chuyển – do vậy việc kiểm tra nhân viên và khách tham quan sau khi ra khỏi hầm vàng là không cần thiết bởi khách thăm không thể giấu vàng trong quần áo, giày dép hay cào vàng ra khỏi thỏi.

Những người có vàng cất ở đây đều rất tin tưởng đến mức rất ít người đề nghị đến để kiểm tra. Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa rằng vàng có thể không còn ở đây nữa. Có thể chúng đã bị chuyển đến nơi khác an toàn hơn, và hầm vàng này chỉ là kế nghi binh của FED. Đó có lẽ là lý do cho việc an ninh ở đây thoải mái hơn một chút so với các hầm vàng lớn khác.

Có rất nhiều thông báo cho thấy ngay sau vụ tấn công vào Trung tâm thương mại thế giới (WTC), vàng đã được di chuyển khỏi đây dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt của các nhân viên có vũ trang vào ban đêm. Mối đe dọa tại Manhattan đã làm cho FED phải chuyển vàng đến một địa điểm khác. Bên cạnh đó cũng còn rất nhiều nghi vấn xung quanh việc liệu FED có cất vàng ở WTC hay không, và liệu có một đường hầm bí mật nối từ tầng hầm của FED đến WTC hay không.

Việc tham quan hầm vàng đã bị đình chỉ sau vụ tấn công ngày 11/9 và mới chỉ được khôi phục gần đây. Các chủ sở hữu vàng đều nhận thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh và do vậy, việc để vàng tại một nơi có khả năng cao là mục tiêu tấn công là rất khó chấp nhận. Hơn nữa, khi FED tuyên bố: “Đây không phải vàng của Mỹ”, thì họ cũng ám chỉ rằng còn có nhiều nơi an toàn hơn nữa để cất vàng.

Hà Thu (theo Cryptome)

Phục hồi dữ liệu thật dễ với Get Data Back


Chỉ với 5 bước là bạn có thể khôi phục các dữ liệu lỡ tay delete hay do những người ngoại đạo vọc nhầm. Bạn có thể download phiên bản dùng thử cho FAT và NTFS ( dung lượng 2.11MB và 2.08MB ) tại www.runtime.org . Chương trình có thể phục hồi dữ liệu đã xoá từ HDD, ổ mềm, ZIP, ổ đĩa mạng.

Các bạn có thể Download phiên bản 3.63 tại đây : http://www.mediafire.com/?mcfc2k72cs6ykny
Bước 1: Quét các ổ đĩa hiện có.

Bước 2: Chọn phân vùng định dạng tương ứng ( FAT hay NTFS tuỳ phiên bản ) để chương trình truy xuất file phục hồi.

Bước 3: Tại bước này bạn có thể tuỳ chọn chế độ quét file theo từng size hay luôn cả HDD. Nếu chọn Search Entire Drive để chương trình quét toàn bộ HDD hiện có để tìm phân vùng định dạng tương ứng, chọn Search Patial Drive để thực hiện chế độ quét từng sector trên phân vùng đã chọn từ bước 2.

Bước 4: Sau khi chương trình quét xong, đây là bước kết quả. Bạn tuỳ chọn vào từng phân vùng đã chọn (nếu trên HDD có nhiều hơn một phân vùng định dạng giống nhau) để chương trình hiễn thị hệ thống file đã xoá.

Bước 5: Các file đã xoá sẽ hiển thị trên cây thư mục. Giờ thì bạn chỉ việc copy file bày và lưu lại vào HDD để hoàn tất.

Một vài lưu ý khi sử dụng chương trình này:

Phiên bản dùng thử không cho bạn copy những file đã xoá về lại HDD. Để chương trình hoạt động hiệu quả, bạn nên đánh dấu chọn tất cả trong mục Options như Recover Deletes Files, Allow Duplicate File Names, Recover Losts Files .

Ngoài ra bạn cũng có thể xem các định dạng file trong mục Legend. Bạn cũng có thể chọn search để tìm kiếm file đã mất. Điều này giúp bạn nhanh chóng tìm ra file mình cần phục hồi nhanh chóng hơn. Hơn nửa chương trình còn giúp bạn tạo file ảnh cho HDD để sao lưu dữ liệu bằng công cụ Tools > Create Image File.

Hi vọng chương trình thật sự hữu ích trong việc phục hồi dữ liệu của bạn.

Phạm Lê Minh ĐịnhThanh_Nien