“Chơi” lập trình như thể thao, tại sao không?


Nếu trò chơi điện tử có thể được thi đấu như một môn thể thao chuyên nghiệp với khái niệm esports (thể thao điện tử), có chăng một tương lai cho bộ môn lập trình máy tính trong bức tranh của ngành công nghiệp tỉ đô này?

 Hình ảnh này có thể gắn với một sự kiện thể thao điện tử lập trình được không?

Mới đây, Microsoft đã chứng minh một phần mềm văn phòng như trình soạn thảo bảng tính Excel của công ty này cũng có thể trở thành nội dung thi đấu esports với Cúp mô hình tài chính thế giới.

Diễn ra ngày 8-6, giải đấu lần đầu tiên tổ chức được quảng bá là một “trận chiến nhiều người chơi” trong đó các vận động viên phải xây dựng các mô hình tài chính và “sử dụng tối đa các khả năng của Excel để giải quyết những vấn đề phức tạp ngay lập tức”.

Cụ thể, họ có 40 phút để giải quyết một tình huống kinh doanh mà giám khảo đề ra bằng cách lập trình mô hình tài chính với Excel. Đại diện Michael Jarman của Canada đã xuất sắc vượt qua 7 thí sinh đến từ các nước khác để về nhất trong sự kiện được tổ chức trực tuyến. “(Đây là) lập mô hình tài chính dưới dạng một môn thể thao điện tử” – tài khoản Twitter của Microsoft Excel viết ngày 4-6.

Từ “pro gamer” đến “programmer”

Esports có một sức hút không thể chối cãi, minh chứng là sự thành công của những giải đấu quốc tế với tổng giải thưởng lên đến hàng chục triệu USD và thu hút hàng triệu tín đồ theo dõi trực tiếp và qua các kênh trực tuyến.

Khái niệm esports gắn liền trò chơi điện tử, cụ thể là những tựa game mang tính chiến thuật và đối kháng tập thể, còn các vận động viên esports không ai khác chính là những game thủ chuyên nghiệp (pro gamer).

Nếu như xã hội từng có cái nhìn nghi kỵ với esports khi cho rằng nó thần tượng hóa việc chơi game, ngày nay các vận động viên esports chuyên nghiệp có thể sống khỏe với thu nhập từ tiền thưởng khi tham gia các giải đấu lớn nhỏ được tổ chức quanh năm. Việc esports trở thành môn thi đấu tính huy chương lần đầu tiên tại SEA Games 30 và sẽ tiếp tục có mặt tại SEA Games 31 và Asiad 19 chính là sự thừa nhận chính thức đối với môn thể thao trí tuệ mới mẻ.

Dù cách sử dụng tên gọi “esports” cho giải đấu của Microsoft có phần khiên cưỡng và nhằm mục đích tạo ấn tượng là chính, ý tưởng xem lập trình đối kháng như một môn thể thao điện tử không hẳn là quá xa vời.

Các cuộc thi lập trình hay hackathon ngày nay đang tạo được chú ý không chỉ với giới chuyên môn mà cả với một bộ phận khán giả phổ thông. Trang CodinGame đặt câu hỏi: “Liệu esports có thể được nâng lên một tầm cao mới bằng sự kết hợp khéo léo giữa game với lập trình không? Việc thi thố lập trình trở nên phổ biến và giải trí như chơi game chuyên nghiệp là giấc mơ không tưởng hay một lời khẳng định mang tính dự báo?”.

Trước khi bàn đến tính khả thi, hãy thử nghĩ xem tại sao đây là một ý tưởng tốt. Một trong những lý do chính khiến khán giả thích xem esports hay một môn thể thao nói chung, bên cạnh nhu cầu giải trí đơn thuần, là để xem những người giỏi nhất trong lĩnh vực của họ phô diễn kỹ năng và truyền cảm hứng.

Không ít tài năng thể thao thế giới đã được gieo đam mê đối với bộ môn của họ từ khi còn nhỏ qua việc theo dõi các trận đấu có sự góp mặt của vận động viên yêu thích. Thần tượng một game thủ không có gì xấu, nhưng chẳng phải sẽ tuyệt vời hơn nếu trẻ em được tiếp cận với những trận đấu esports đỉnh cao nhưng không phải giữa các đội tuyển game mà là giữa các lập trình viên đẳng cấp thế giới như Gennady Korotkevich, Makoto Soejima hay Tiancheng Lou sao?

Nếu các cuộc thi hackathon cũng được truyền hình trực tiếp đến hàng triệu khán giả khắp thế giới, tầm ảnh hưởng đến sự hứng thú tìm hiểu của khán giả nhỏ tuổi đối với bộ môn lập trình sẽ là rất tích cực.

Theo tạp chí Forbes, nhận thức của người dân về thể thao điện tử cũng đã có sự tăng trưởng ấn tượng trong những năm gần đây, với gần 2 tỉ người có nghe nói đến esports và khoảng nửa tỉ là khán giả của esports trong năm 2020. Đây cũng là một thị trường làm ra tiền: theo eMarketer, doanh thu ngành quảng cáo liên quan thể thao điện tử đạt khoảng 214 triệu USD trong năm 2020. Tất cả các yếu tố này cho thấy esports có thể mở ra một hướng đi mới cho thể thao truyền thống trong thời đại số, và việc kết hợp với lập trình để tạo ra những bộ môn bổ ích sẽ là chìa khóa để cởi bỏ tâm lý “esports là game, không phải thể thao” đang khiến quá trình này chưa thể diễn ra nhanh hơn. 

Mơ về một “thế vận hội” lập trình

Rào cản lớn nhất trên con đường trở thành môn thể thao điện tử chuyên nghiệp của lập trình đối kháng chắc hẳn là khiến trải nghiệm này trở nên thú vị đối với cả những người không phải là lập trình viên. Thể thao không chỉ là màn phô diễn của những vận động viên quốc tế mà phải có sức sống của riêng nó trong xã hội.

Một cách tuyệt vời để thực hiện ý tưởng này là kết hợp lập trình với trí tuệ nhân tạo, nơi toàn bộ tiềm năng của bộ môn này có thể được khai thác. “Hãy tưởng tượng cảm giác của bạn khi chứng kiến chỉ với một trăm dòng code (người lập trình viên) có thể khiến một con bot AI hoạt động theo những cách tuyệt vời. Những thứ như thế sẽ cuốn hút khán giả và đánh thức sự tò mò trong họ” – theo CodeChef, một cộng đồng các lập trình viên thi đấu chuyên nghiệp.

Theo trang này, cộng đồng lập trình đối kháng cần mang tính tương tác cao hơn nếu họ muốn đạt đến sự phổ biến như thể thao điện tử. Các lập trình viên ưu tú cần phải hoạt động tích cực trên các diễn đàn để tương tác với khán giả, và sự tương tác sẽ khiến người hâm mộ cảm thấy thêm đam mê môn thể thao này và xem thành công của thần tượng là mục tiêu để theo đuổi.

Để giúp khán giả gần gũi hơn với những gì đang diễn ra trong một “trận đấu” lập trình, game hóa cũng là một hướng đi khả quan. Một số kênh YouTube và Twitch về lập trình đã bắt đầu thể nghiệm phương pháp này: thay vì ngồi gõ những dòng mã lệnh máy tính khô khan và cố gắng giải thích cho người xem hiểu chuyện gì đang xảy ra, các vlogger chọn cách dùng ngôn ngữ lập trình để tự động hóa việc “phá đảo” một trò chơi thay vì phải điều khiển mọi thứ bằng tay.

Bằng cách này, khán giả có thể thấy ngay kết quả của những dòng code trên giao diện trực quan và đồ họa đẹp mắt của trò chơi điện tử. Hãng phim Warner Bros, khi quảng bá cho bộ phim The Accountant năm 2016, đã tổ chức một cuộc thi lập trình trong đó người chơi sắm vai chàng kế toán kiêm điệp viên ngầm Christian Wolff. Thay vì điều khiển nhân vật trong game bằng chuột và bàn phím, người chơi phải dùng những câu lệnh máy tính. “Điện ảnh, trò chơi điện tử và lập trình – tất cả hội tụ trong một loại hình giải trí mới” – trang CodinGame nhận xét.

Trong những năm tới, sự phát triển của công nghệ được dự báo sẽ đưa esports phát triển theo hướng ngày càng đa dạng hóa loại hình thi đấu, thay vì chỉ tập trung vào trò chơi điện tử. Các vận động viên esports có thể thật sự… vận động thay vì ngồi dán mắt vào màn hình máy tính nhờ công nghệ thực tế ảo và thực tại tăng cường, còn lập trình có thể góp phần xóa nhòa ranh giới giữa giải trí và thể thao bằng cách tạo ra những bộ môn “lai” thú vị.

Thử tưởng tượng một thế vận hội của những con robot được lập trình để thi đấu các môn thể thao như người, hay một giải cờ vua nhưng thế chỗ 2 đại kiện tướng là bộ đôi AI “đấu trí” xem bên nào thông minh hơn. Những khả năng mà lập trình mở ra cho tương lai esports thật sự là không giới hạn.

 Sinh viên Đại học Texas tại một cuộc thi lập trình. Ảnh: The Daily Texan

Một trong những cuộc thi lập trình lâu đời và danh tiếng nhất thế giới là ICPC – được tổ chức lần đầu tại Đại học Texas A&M vào năm 1970 và vẫn còn duy trì đến ngày nay. Chiếc máy tính IBM được sử dụng trong cuộc thi đầu tiên khi đó nặng… vài tấn và có bộ nhớ chưa đến 1MB, còn các thí sinh phải làm bài thi bằng ngôn ngữ Fortran và giao tiếp với máy tính bằng những tấm thẻ bấm lỗ thay cho bàn phím và chuột. Ngày nay, cuộc thi đã phát triển thành một giải đấu tầm cỡ quốc tế, mỗi năm thu hút hàng chục ngàn học sinh, sinh viên từ hàng chục quốc gia tham dự, và dĩ nhiên là sử dụng những chiếc máy tính hiện đại và nhỏ gọn hơn rất nhiều.

Google cũng có Hash Code, một cuộc thi lập trình dành cho sinh viên và các chuyên gia trên khắp thế giới. Người tham gia lập nhóm, chọn ngôn ngữ lập trình của mình và giải quyết một vấn đề kỹ thuật do Google đưa ra.

Nếu những cuộc thi như kể trên được truyền hình trực tiếp, có bình luận, phân tích, giao lưu với người dự thi như bất kỳ cuộc thi esports nào hiện tại, hẳn cũng sẽ không thiếu người xem.

HOA KIM / TTCT

NFT (Non-fungible token) là gì


NFT – ‘cơn sốt’ mới sau Bitcoin

Thương vụ mua bán liên quan đến NFT đình đám nhất thuộc về một bức ảnh được tạo nên từ các bức tranh của họa sĩ Beeple, có tên Everdays: The First 5000 days. Đây vốn là một file ảnh .jpeg, dễ tải trên Internet. Tuy nhiên đã được mua lại với giá hơn 69 triệu USD sau khi có NFT.

Dòng tweet đầu tiên của nhà sáng lập Twitter – Jack Dorsey vỏn vẹn 20 chữ cái: “Just setting up my twttr”. Bất cứ ai cũng có thể đọc được dòng chữ như vậy trên Twitter, nhưng nó cũng vừa có NFT và được mua với giá 2,5 triệu USD.

NFT (Non-fungible token) – chuỗi mã đại diện cho các vật phẩm trên – sử dụng công nghệ blockchain, tương tự nền tảng Bitcoin. Khả năng sử dụng của NFT không nằm ở những vật phẩm, như bức tranh JPG hay dòng Tweet kể trên, mà nằm ở quyền sở hữu độc quyền chúng, được chứng nhận bởi chuỗi mã NFT. Nhờ đó, món hàng trở thành duy nhất.

Việc sở hữu NFT được ví như việc mua một món hàng sưu tầm có một không hai. Nhà đầu tư mua NFT gắn với một sản phẩm nào đó, nhằm biến mình trở thành người sở hữu duy nhất, hoặc kỳ vọng sản phẩm tăng giá và bán kiếm lời. Song song với cơn sốt tiền điện tử, NFT cũng trở thành mặt hàng mới, được giới đầu tư quan tâm thời gian gần đây.963664-beeple-3748-1615887530-7012-16159

Bức hình trị giá 69 triệu USD của Beeple.

Theo trang CNBC, hàng loạt nhà đầu tư đã kiếm hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD từ cơn sốt này.

NBA Top Shot, một nền tảng liên kết với Liên đoàn bóng rổ Mỹ thu về gần 150 triệu USD trong bảy ngày cuối tháng 2 vừa qua, nhờ mua bán các NFT video của các trận đấu bóng rổ. CryptoPunks – một dự án cung cấp 10.000 bức vẽ NFT, mở đầu cho trào lưu này từ năm 2017, vừa chứng kiến mức doanh thu tăng vọt lên 45 triệu USD trong một tuần. Dù trước đó các bức hình NFT của CryptoPunks từng được cung cấp miễn phí.

Tỷ phú Mark Cuban là một trong những nhà đầu tư nổi tiếng, cũng tham gia thị trường này và thu về những món lời lớn nhờ bán các nội dung số từ đội bóng rổ Dallas Mavericks mà ông đang sở hữu. YouTuber nhiều tai tiếng Logan Paul cũng theo trào lưu này, khi anh bán các NFT video ngắn, cắt từ kênh YouTube của mình và có người đã trả hơn 20.000 USD cho một NFT như vậy.

NFT là gì

NFT là viết tắt của “Non-Fungible Token” – một “token không thể thay thế”, được tạo nên từ blockchain Ethereum. Vì tính chất “không thể thay thế” này, NFT được dùng như một chứng chỉ xác thực quyền sở hữu đối với một sản phẩm nào đó.

Trong thời đại của Internet, các nội dung số như hình ảnh, video và bài hát có thể được phát và chia sẻ miễn phí. Tuy nhiên, nhiều người vẫn mua NFT của hình ảnh, video và bài hát đó, vì tin rằng họ sẽ có thể chứng minh quyền sở hữu các mặt hàng ảo này nhờ blockchain.

“Bạn có thể có một bản sao MP3 bài hát ‘Thriller’ của Michael Jackson, nhưng bạn sẽ không thể thuyết phục mọi người rằng mình sở hữu các bản thu âm chính của ‘Thriller”, họa sĩ Beeple lấy ví dụ, để cho thấy giá trị của NFT.

Tuy nhiên,, NFT không có giá trị hữu hình, bởi bản chất của chúng là các đoạn mã. Đại diện nhà đấu giá Christie, nơi bán tác phẩm của Beeple giá 69 triệu USD, cho biết: “Người mua tác phẩm này về cơ bản sẽ nhận được một mã, là chuỗi dài các con số và chữ cái, kèm theo một file JPG độ phân giải cao của tấm hình trên”. Mã này sẽ được lưu lại trên blockchain của Ethereum, đồng thời được chuyển vào ví tiền điện tử của người sở hữu.106845578-1614259895533-crypto-3806-1561

Những hình vẽ của CryptoPunks đơn giản, nhưng có giá hàng nghìn USD nhờ tính “duy nhất” của mình.

Theo CoinDesk, các tính chất tạo nên giá trị của NFT gồm: không thể phá hủy, do các dữ liệu được lưu trữ trên chuỗi khối; có thể xác minh, nhờ blockchain cho phép truy xuất ngược nguồn gốc của sản phẩm mà không cần qua một bên thứ ba. Ngoài ra, khác với tiền điện tử, NFT là duy nhất và cũng không thể sao chép. Các nhà đầu tư NFT sẽ thu lại giá trị từ sự độc nhất này, giống như mua bán các món hàng sưu tầm.

Tuy nhiên, NFT cũng gây ra nhiều tranh cãi về tính bền vững và sự “duy nhất” của mình.

Việc phát triển nóng của các vật phẩm NFT khiến nhiều người liên tưởng đến “bong bóng” Bitcoin năm 2017, khi giá trị của đồng tiền điện tử này được đẩy lên cao bất thường, nhưng cũng nhanh chóng mất đến 70% giá trị trong ít ngày. Ngoài ra, do công nghệ là thứ luôn luôn phát triển, không ai thể bảo đảm giá trị của các đoạn mã token sẽ tồn tại sau vài chục năm tới. Hay nếu chủ sở hữu quên mật khẩu ví, quyền sở hữu vật phẩm sẽ như thế nào.

Ngoài ra, sự tham gia thị trường của những YouTuber nhiều chiêu trò như Logan Paul, khiến nhiều người hoài nghi, liệu người bán có tạo ra hàng trăm bản sao video, từ đó tạo nên hàng trăm NFT trước khi bán hay không. Khi đó, tính duy nhất của vật phẩm đã không còn.

Tương lai của NFT vẫn còn là dấu hỏi lớn. Theo Harrison, một người kinh doanh nghệ thuật tại New York, Mỹ, sự phát triển bùng nổ của NFT giai đoạn này chỉ là bước khởi đầu cho một quá trình chuyển dịch nghệ thuật lên môi trường số, khi các viện bảo tàng, phòng trưng bày phải đóng cửa vì Covid-19. Ngoài ra, nó cũng chịu ảnh hưởng của cơn sốt tiền điện tử thời gian qua. Trên thực tế, hầu hết những nhà sưu tầm vẫn muốn được sở hữu vật phẩm thật thay vì các vật phẩm kỹ thuật số.

Cách kiếm tiền từ cơn sốt NFT bằng iPhone

Thị trường NFT hiện tại vẫn còn sơ khai, nhưng các nền tảng sản xuất, kinh doanh và quảng bá chúng đã bắt đầu xuất hiện. Giờ đây, người dùng có thể tạo NFT trên smartphone thông qua ứng dụng S!NG.

NFT (Non-Fungible Tokens) là quyền sở hữu các sản phẩm kỹ thuật số, bao gồm cả những tác phẩm nghệ thuật. Giao dịch và hồ sơ liên quan được thực hiện thông qua các nền tảng tiền điện tử như công nghệ từ Ethereum.

Tạo NFT trên iPhone và iPad

Sau khi tải S!NG và tạo tài khoản trên ứng dụng, bạn có thể tải bất kỳ thư mục nào từ iPhone hoặc iCloud Drive để bắt đầu quá trình tạo NFT. Ngoài ra, bạn không cần phải có Ethereum để tạo NFT trên S!NG.

Với NFT có nhiều nhà đồng sáng tạo, ứng dụng sẽ phân chia quyền rõ ràng bằng cách đăng ký nhiều chủ sở hữu trong mục “cộng tác viên”.

Ứng dụng có thể tự động tạo NFT thông qua những gì bạn tải lên, sao lưu vào blockchain và trữ trong danh mục trên app. Sau đó, bạn có thể chia sẻ và theo dõi hoạt động ngay trên ứng dụng.Người dùng có thể tạo NFT trên smartphone thông qua ứng dụng S!NG. Ảnh: 9to5mac.

Người dùng có thể tạo NFT trên smartphone thông qua ứng dụng S!NG. Ảnh: 9to5mac.

S!NG là một trong những ứng dụng đầu tiên giúp người dùng tạo NFT nhanh chóng, dễ dàng thông qua iPhone mà không cần đến ví Ethereum hay kiến thức về tiền mã hóa. Ứng dụng không chỉ giúp người dùng tạo và bán NFT như sản phẩm thương mại, đây còn là cách để nghệ sĩ đăng ký bản quyền và lập ý tưởng âm nhạc của mình.

Ngoài ra, S!ING còn tích hợp khả năng ghi lại các ý tưởng mới trực tiếp trong ứng dụng. Bên cạnh việc chọn thư mục từ iPhone và iCloud Drive, bạn còn có thể chụp ảnh, ghi âm thanh và quay video trực tiếp từ ứng dụng.

Hiện tại, vẫn chưa có tính năng chỉnh sửa cho nội dung đa phương tiện được ghi trực tiếp. Do đó, S!NG vẫn có hạn chế với các nghệ sỹ kỹ thuật số trong quá trình phát triển ý tưởng.

Cách bán tài sản NFT

Ngoài việc tạo, người dùng còn có thể bán NFT của mình trên OpenSea.

Sau khi S!NG ra mắt thị trường, OpenSea sẽ bắt đầu giới thiệu loạt NFT tuyển chọn từ các nghệ sĩ nổi tiếng. Việc mua bán trên OpenSea sẽ không tốn phí gas (phí nội bộ thực hiện giao dịch trong Ethereum). Khoản phí này ở những thị trường khác là khá cao.Người dùng có thể bán các tác phẩm NFT của mình trên OpenSea. Ảnh: 9to5mac.

Người dùng có thể bán các tác phẩm NFT của mình trên OpenSea. Ảnh:9to5mac.

S!NG còn được hậu thuẫn bởi một số nghệ sĩ, nhạc sĩ có tên tuổi. Dự kiến, ứng dụng sẽ ra mắt thị trường trong tuần tới.

Thị trường NFT đang rất sôi động. Trong tháng 2, hãng đấu giá Sotheby đã bán tác phẩm kỹ thuật số đầu tiên của nghệ sĩ Beeple dưới dạng NFT với giá kỷ lục 69 triệu USD. Đồng sáng lập Twitter Jack Dorsey cũng bán dòng tweet đầu tiên của mình với giá 2,9 triệu USD.

Ngành công nghiệp âm nhạc cũng bắt kịp xu hướng khi bán các tác phẩm và những dịch vụ khác dưới dạng NFT như vé xem lưu diễn của Kings of Leon, Grimes…

—-

Nhà đầu tư công nghệ bơm hàng triệu USD vào các startup NFT

Một minh họa sáng tạo nghệ thuật dựa trên nền tảng kỹ thuật số NFT.

NFT, mã token không thể thay thế, đang trở nên phổ biến trong năm nay cùng với sự tăng giá trị của các loại tiền điện tử như Bitcoin và Ether. Tất nhiên, các nhà đầu tư chắc chắn không thể bỏ qua xu hướng này, đặc biệt là những người cho đến nay đã rót 90 triệu USD vào NFT và các công ty sưu tầm kỹ thuật số trong năm nay. Con số này gần gấp ba lần số tiền 35 triệu USD mà các công ty khởi nghiệp NFT huy động được vào năm ngoái.

“Đó là một trong những điểm phát triển thú vị nhất mà chúng tôi đã thấy ở lĩnh vực tiền điện tử trong nhiều năm. Đó cũng là một trong những sự phát triển có sức hấp dẫn thị trường đại chúng và có khả năng tác động đến thế giới bên ngoài thị trường tiền điện tử”, Andrei Brasoveanu, đối tác chung tại công ty đầu tư mạo hiểm của Mỹ Accel, nói với CNBC.

NFT là một loại tài sản kỹ thuật số được thiết kế để theo dõi quyền sở hữu vật phẩm ảo duy nhất, chẳng hạn như một tác phẩm nghệ thuật hoặc thẻ giao dịch thể thao, bằng cách sử dụng công nghệ blockchain. Theo dữ liệu của Nonfungible.com, tổng giá trị của các giao dịch NFT trong năm ngoái đã tăng gấp bốn lần lên 250 triệu USD. Đáng chú ý là chỉ riêng trong tháng vừa qua, tổng doanh số NFT vượt quá 220 triệu USD.

Dữ liệu được Pitchbook chia sẻ với CNBC cho thấy các nhà đầu tư đã nhanh chóng bắt kịp xu hướng với các khoản đầu tư không hề nhỏ. Sorare, một trò chơi bóng đá giả tưởng dựa trên blockchain, trong tháng 2/2021 đã huy động được số tiền lớn nhất tính đến nay, với 50 triệu USD từ các nhà đầu tư mạo hiểm nặng ký như Benchmark, Accel và ngôi sao bóng đá Anh Rio Ferdinand.

Khoản đầu tư lớn thứ hai đi vào OpenSea, một mô hình thương mại điện tử NFT, với số tiền thu được là 23 triệu USD trong một vòng huy động hồi tuần trước. Không gian NFT được dự đoán có thể thu hút thêm hàng triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm, khi có báo cáo cho biết công ty blockchain Dapper Labs với mức định giá 2 tỷ USD đang tìm kiếm khoản tiền mặt 250 triệu USD. Trước đó, Dapper Labs đã nhận được sự thúc đẩy lớn từ nhu cầu đối với nền tảng sưu tầm kỹ thuật số NBA Top Shot, vốn được tạo ra với sự hợp tác của liên đoàn bóng rổ Mỹ.

Không khó để hiểu tại sao một số nhà đầu tư nhắm vào các công ty khởi nghiệp đã bị cám dỗ bởi NFT. Thị trường NFT đang phát triển nhanh chóng, với một số bộ sưu tập kỹ thuật số được bán với giá hàng triệu USD. Xu hướng này đi cùng với đà tăng giá trị của các loại tiền điện tử như Bitcoin và Ether.

Tuần trước, Giám đốc điều hành Twitter Jack Dorsey đã bán tweet đầu tiên với giá hơn 2,9 triệu USD dưới dạng vật phẩm ảo trên nền tảng “Valuables” do công ty blockchain Cent điều hành. Nhà đấu giá Christie của Anh đã tổ chức một cuộc đấu giá cho bức tranh kỹ thuật số Everydays – The First 5000 Days của nghệ sĩ Beeple và cuối cùng bán được với giá 69 triệu USD.

Tuy nhiên, NFT cũng vấp phải không ít hoài nghi từ một số nhà sáng tạo và nhà đầu tư. Các nhà phê bình coi nó như một loại trào lưu tiền điện tử mà cuối cùng cũng sẽ trở nên không còn phù hợp. Trong khi đó, các nhà bảo vệ môi trường đang lên tiếng báo động về mức năng lượng cần thiết để cung cấp cho thị trường NFT.

Theo Thanh Niên / NDH

—-

Và cuối cùng NFT sẽ có cái kết thế nào … ???

‘Giá trị của NFT có thể về 0’

Nghệ sĩ Beeple, người đã bán tác phẩm NFT với giá kỷ lục gần 70 triệu USD, cho rằng thị trường này có thể là “bong bóng”.

“Đầu tư vào các tác phẩm nghệ thuật NFT chỉ dành cho những người chấp nhận rủi ro”, nghệ sĩ Beeple, tên thật là Mike Winkelmann, nói với New York Times. “Giá trị của chúng có thể về 0”.Tác phẩm Everdays: The First 5000 days được ghép từ hàng nghìn bức ảnh và định danh NFT đã được bán với giá hơn 69 triệu USD. Ảnh: Business Insider.

Tác phẩm Everdays: The First 5000 days được ghép từ hàng nghìn bức ảnh và định danh NFT đã được bán với giá hơn 69 triệu USD. Ảnh: Business Insider.

Beeple cũng nhiều lần cảnh báo giới đầu tư về những rủi ro và sự bấp bênh khi đổ tiền vào NFT, dù ông đã bán được một số sản phẩm dạng này. Tác phẩm đình đám nhất của ông có tên Everdays: The First 5000 days – một file ảnh .jpeg – đã được mua lại với giá gần 70 triệu USD sau khi có NFT.

“Tôi nghĩ NFT đang trong trạng thái bong bóng kinh tế”, Beeple nói với Business Insider.

Beeple cho rằng thị trường NFT đang khá giống với giai đoạn đầu của sự bùng nổ Internet, khi mọi thứ đã bị thổi phồng một cách quá đà. “Sẽ có lúc chúng ta nhận ra rằng mình đang có một chút điên rồ và gán những giá trị điên rồ đó cho những thứ vô thưởng vô phạt”, Beeple nói trên podcast.

Tuy nhiên, Beeple cũng đánh giá rằng NFT sẽ không biến mất trong tương lai. Thay vào đó, nó sẽ là cách thức mới để lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật truyền thống. “Bong bóng Internet từng phình to và nổ tung, nhưng nó không xóa sổ Internet. Nó chỉ quét sạch những thứ không đáng tồn tại. NFT có thể cũng vậy”, Beeple dự đoán.

NFT (Non-fungible token) là chuỗi mã đại diện cho các vật phẩm sử dụng công nghệ blockchain, tương tự nền tảng Bitcoin. Khả năng sử dụng của NFT không nằm ở những vật phẩm mà nằm ở quyền sở hữu độc quyền chúng, được chứng nhận bởi chuỗi mã NFT. Nhờ đó, món hàng trở thành duy nhất. Điều này giúp mọi thứ từ thẻ cầu thủ bóng rổ, vật phẩm game, tranh, nhạc cho tới tweet đều có thể được giao dịch dưới dạng NFT trên các trang đấu giá online.

Chỉ trong vài tháng qua, sự quan tâm đến NFT đang tăng vọt. Theo thống kê của CryptoSlam, lượng giao dịch các sản phẩm liên quan đến NFT đã đạt hơn 1 tỷ USD chỉ trong 30 ngày qua.

Thông điệp từ những sự nghiệp làm nên thiên niên kỷ


Tạo ra một môi trường để ai cũng có điều kiện phát huy tối đa tài năng của mình là điều kiện tiên quyết để sản sinh ra nhân tài. Còn để thành đạt một khối lượng sáng tạo lớn, mà Edison là trường hợp điển hình nhất, thì tri thức và kinh nghiệm của con người phải phát triển theo cấp số nhân qua kết quả lao động chứ không theo cấp số cộng.

Chỉ có niềm đam mê sáng tạo mới bảo đảm được quy luật phát triển theo cấp số nhân đó. Nói theo hình tượng toán học: cuộc đời là cấp số cộng của các sự kiện, trong khi sự nghiệp (sáng tạo) là cấp số nhân của các kết quả lao động. Có thể vì không lưu ý đến liệu pháp đơn giản đó mà chúng ta dường như đã mất đi khá nhiều nhân tài.

Nhà bác học Isaac Newton.
Nhà bác học Isaac Newton.

Trong số hàng vạn người đã và đang làm vật lý trên toàn cầu, không phải ai cũng được nhắc đến trong sách vở hoặc được thường xuyên trích dẫn trong các công trình khảo cứu. Lại cũng chỉ rất ít người trong số ít ỏi đó đã thật sự khai phá ra tòa lâu đài vật lý nguy nga ngày nay. Điều này không thể phủ nhận giá trị lao động của hàng vạn người, nó chỉ nhấn mạnh đến cấu trúc hình chóp của bất kỳ cộng đồng nào có cùng những mục tiêu chung. Đáng mừng là trong số 100 nhân vật “làm nên thiên niên kỷ” do tuần san “Ledde” bình chọn có đến 14 nhà vật lý, theo hướng cơ bản như Galileo (thứ 4), Newton (6), Conpernicus (19), Einstein (21), Descarte (32), Bohr (53), Faraday (70), M.Curie (75), hoặc ứng dụng như Edison (1), Marconi (27). Bell (31), Morse (39), Tesla (57), Vật lý học đã được nhìn nhận là ngành khoa học tiên phong tạo nên bộ mặt của thiên niên kỷ.

Nhưng ta hãy tạm gác chuyện vật lý lại để xem xét đôi nét đại thể trong bức tranh toàn cục của cuộc bình chọn. Đứng hạng “top ten” trong bản danh sách là Edison, Columbus, Luther, Galileo, L.da Vinci, Newton, Magellan, Pasteur, Darwin và Shakesppeare. Trong số 90 vị trí còn lại có Marx (18), Lenin (29), Mao (28), Gandhi (22), Pierre đại đế (77), Mandela (91), Kant (58), Beethoven (33), Picasso (78), Disney (90), Tolstoi (93), Lavoisier (80), Neumann (94), Mendel (35), Adam Smith (74)… lại cũng có cả Napoleon (12), Hitler (13) và Hốt Tất Liệt (23) , những người đã từng làm cho nhân loại điên đảo.

Theo Welss K.M (Human Biology, 56, 637, 1984), trong thiên niên kỷ vừa qua đã có khoảng 100 tỷ người từng sống trên Trái đất. Vậy mà chỉ có 100 người được mệnh danh là “làm nên” thiên niên kỷ, nghĩa là cứ 1 tỷ người mới có 1 người! Tạo hóa sao lại quá “bất công” để cho người này lại thành đạt gấp tỷ lần người kia? Mà nếu chấp nhận điều đó như một hiện tượng tự nhiên, thì làm sao có thể chọn ra 100 người trong số 100 tỷ người cho chính xác được? Lại còn phân ngôi thứ khá rành mạch cho họ. Dùng cái thước nào để đo? Bởi lẽ nếu cứ bằng mắt trần mà quan sát thì mọi ngôi sao trên bầu trời đều nằm trên cùng một thiên cầu cả thôi!

Nhà bác học Galileo.
Nhà bác học Galileo.

Trước hết đối với những ai quen nhìn con người qua tầm vóc bề ngoài, quen dùng cái thước, cái cân thông thường để đo chiều cao và trọng lượng, hoặc những ai hay bị ngộ nhận bởi những khái niệm “dân chủ công bằng” mơ hồ, chắc sẽ dễ dàng từ chối các câu hỏi trên. Tôi cao 1,6m, vào loại trung bình, nếu trong số 70 triệu người Việt Nam có ai đó độc nhất vô nhị cao đến 1,9m, thì anh ta cũng chỉ cao hơn tôi 30 phân thôi, đáng là bao! Trên thực tế, trong khi các đặc trưng nhân chủng học như chiều cao, cân nặng… có dạng phân bố gần đối xứng quanh những giá trị trung bình nào đó của cộng đồng, giống như hình quả chuông (phân bố normal hay Gauss) thì các đặc trưng về năng lực (và do đó cống hiến) của con người lại phân bố bất đối xứng trải dài về phía trên, mà trong toán học người ta gọi là phân bố logarit – normal. Hệ quả là những người siêu phàm thường thấy nhiều hơn những người dị dạng. Có lẽ chính vì thế mà Landau lúc sinh thời đã đề nghị dùng thang logarit – Normal. Thay cho thang tuyến tính nhằm thu gọn cho dễ thấy sự khác biệt về năng lực và cống hiến của các nhà vật lý xuất chúng. Cái thang tuyến tính mà chúng ta vẫn quen sử dụng hằng ngày chính là cái thước, cái cân được chia vạch ra đều nhau. Khi dùng thang logarit hệ 10 sẽ rút xuống thành 1, 100 thành 2, 100000 (=106) thành 6… Hơn nữa, thang logarit chia vạch không đều, vạch thứ 2 cách vạch thứ 3 xa hơn là vạch thứ 3 cách vạch thứ 4, và cứ thế.

Sau đây là một phương án minh họa ý tưởng dung thang logarit của Landau. Edison được xếp thứ 1 trên 100 tỷ, mà 100 tỷ = 1011, nên thang logarit Edison sẽ có điểm số cao nhất, bằng 11. Shakespeare đứng thứ 10 trên 10 tỷ, mà 10 tỷ = 1010, nên nhà soạn kịch nước Anh sẽ có điểm số mới là 10. Các “top ten”) khác sẽ có điểm số giữa 11 và 10. Sau đó đến lượt các danh nhân từ thứ 11 (Napoleon) đến 100 Linnaeus (nhà thực vật học Thụy Điển) sẽ có điểm số giữa 10 và 9. Nếu tổ chức bình chọn “1000 người làm nên thiên niên kỷ) thì 900 người tiếp theo sẽ nằm giữa hai vạch 9 và 8… và cứ tiếp tục như thế, bất kỳ ai cũng có thể đưa tên mình lên danh sách, sánh vai cùng các danh nhân thế giới, thậm chí nếu bạn tự cho mình là người bét nhất, nghĩa là người thứ 100 tỷ trên 100 tỷ. Quả vậy, trên thang logarit bạn sẽ đứng ở vạch số 0, cũng chỉ cách người xuất sắc nhất hành tinh có 11 vạch, xem ra còn có vẻ công bằng và đỡ tủi thân hơn! Nhưng thủ pháp biểu diễn toán học này vẫn không che lấp được thực chất khác biệt rất xa về năng lực và cống hiến của con người.

Thomas Edison.
Thomas Edison.

Ví phỏng những người đại loại như chúng ta đang ngồi đây không đến nỗi quá “xấu số” để rơi xuống phía dưới vạch số 1, nhưng lại cũng đủ khiêm tốn để đừng đặt mình lên cao hơn vạch số 4-5. Tôi nhắc lại, dù sao đây cũng chỉ là thí dụ, bạn có thể cho điểm cao hơn hoặc thấp hơn thế. Tiếc thay, ngay trong cái cộng đồng với thang độ hạn hẹp ấy nhiều khi cũng chẳng có thước đo nào rành mạch cả. Đặt dấu bằng giữa tất cả mọi người là cách hành xử thường thấy nhất. Hậu quả là cộng đồng không phát triển được do thiếu cấu trúc hình chóp và chẳng có đầu đàn. Tệ hại hơn là cái thang giá trị lung tung vẫn thường được đem ra đo đạc, số bé có khi đặt trên số lớn. Thí dụ thành tích về học thuật thường được xem như đương nhiên tỷ lệ thuận với chức sắc. Nhưng ngay trong các hội đồng xét duyệt đề tài khoa học chuyên ngành, nơi mà thang giá trị thường rất rành mạch, thì cũng còn lắm vấn đề. Điểm đánh giá “xuất sắc” là phổ biến. Thực ra chỉ cần một hội đồng ba người có chuyên môn và tâm huyết còn hơn là một hội đồng chín người mới đầy đủ tước hiệu nhưng xa rời học thuật và thiếu trách nhiệm. Nhưng ai là người có chuyên môn, có tâm huyết? Vì không có lời giải cho câu hỏi này nên cách tốt nhất là cứ theo phương án chín người cho dân chủ.


Trong sự nghiệp khai phá của các vĩ nhân làm nên thiên niên kỷ, niềm đam mê sáng tạo là nguồn sức mạnh vun đắp tài ba, năng lực và làm rạng danh nhân cách của họ.


Sẽ hết sức sai lầm nếu phủ nhận vai trò của công tác quản lý lãnh đạo như một nghề nghiệp cao quý và quan trọng. Trong số 100 nhân vật làm nên thiên niên kỷ có khoảng 15 người đã từng cầm đầu các đế chế hoặc là nguyên thủ quốc gia. Nhưng Mandela được bình chọn không phải vì ông ra làm Tổng thống Nam Phi trong năm năm, mà vì bị cầm tù trong 30 năm, vì ông là biểu tượng cho cuộc đấu tranh của người da đen chống chủ nghĩa Apartheid kéo dài hơn 400 năm. Trong danh sách cũng có vài người đã từng giàu có nhất thế giới như Henry Ford (14), Rockfeller (51), nhưng họ được bầu chọn để tôn vinh sự làm giàu bằng phát minh sáng chế và khi chết đi họ đã cống hiến tài sản cho các quỹ phát triển xã hội của hậu thế.

Đa số những người làm nên thiên niên kỷ là những bậc thiện nghệ về chuyên môn, học thuật nhưng lại thường xuất thân từ những gia đình bình thường: Einstein (21) phát minh ra hiệu ứng quang điện và thuyết tương đối khi đang làm nhân viên ở Cục Sáng chế Thụy Sĩ. Faraday (70) nhờ làm thợ đóng sách tại London mà có cơ hội đọc rất nhiều và nảy ra ý định làm các thí nghiệm về điện. Còn Edison, người đứng đầu bảng danh sách bình chọn, thì chỉ được học trong nhà trường có ba tháng, lên 12 tuổi làm nghề bán báo, 16 tuổi làm điện báo viên và bắt đầu cuộc đời sáng chế phát minh từ đó. Nhờ bán được một số máy điện báo do ông chế ra. Edison mới có tiền để lập ra phòng thí nghiệm riêng của mình, rồi từ đó có đến hơn 1000 bằng phát minh sáng chế. Bell (31), người phát minh ra điện thoại và lập ra phòng thí nghiệm Bell Telephone (hiện nay là AT&T) mà từ đây đã sản sinh ra hàng chục phát minh Nobel của thế kỷ 20. Bell đã bắt đầu cuộc sống ở Mỹ lúc 24 tuổi bằng nghề dạy học cho những người câm điếc.

Không thể hình dung được tại sao trong lịch sử dài dằng dặc suốt gần hai thiên niên kỷ người ta vẫn cứ tin theo Aristotle rằng vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ. Mãi cho đến năm 1589 khi Galileo (4) thả hai viên bi nặng nhẹ khác nhau từ trên đỉnh tháp nghiêng Pisa xuống đất để cho mọi người chứng kiến tận mắt rằng vận tốc của hai viên bi đó chẳng khác gì nhau, thì ông ta buộc phải thôi việc và chịu bao nhiêu khổ ải khác, vì dám cả gan cãi lại Aristotle. Cái thí nghiệm quá đơn giản của Galileo đã đánh dấu một bước nhảy vọt trong lịch sử nhận thức nhận thức của Con Người: làm thực nghiệm để tìm ra chân lý chứ không phải “phán nhăng cuội” theo kinh thánh (tôi dùng từ hơi mạnh, thật ra người ta vẫn hay ghép các kiểu phán đó vào một loại khoa học gọi là speculative science). Năm 1609, Galileo đã sáng chế ra kính viễn vọng có độ phóng đại 20 lần, nhờ đó đã phát hiện các vết đen trên Mặt trời, núi non thung lũng trên Mặt trăng, các pha tròn khuyết của sao Kim, bốn vệ tinh của sao Mộc, đoán nhận có các sao nằm trong dải ngân hà. Tầm mắt con người đã vươn tới vũ trụ xa xăm! Những quan sát đó củng cố thêm lòng tin của ông vào thuyết nhật tâm của Copernicus(19), mà đã thế thì chống lại thuyết địa tâm của Ptolemy, tức là chống lại Nhà thờ. Ông bị cấm không được viết và nói: Trái đất quay quanh Mặt trời. Bất chấp phán quyết đó, ông vẫn viết nên đã bị kết tội chung thân (sau đó chuyển thành quản thúc vĩnh viễn tại gia), sách của ông bị đốt, tội trạng của ông được tuyên đọc ở khắp các trường đại học. Đáng buồn thay, tội của Galileo vẫn cứ bị treo đó trong suốt bốn thế kỷ văn minh nhất loài người vừa qua. Mãi cho đến năm 1992, Giáo hoàng John Paul II mới chịu nhận sai lầm của Vatican, nhưng cũng phải 13 năm sau khi tổ chức hội đồng xem xét lại vụ án Galileo dưới áp lực của hội Thiên văn quốc tế.

Sự tôn vinh Galileo lên vị trí thứ tư trong bảng xếp hạng có thể vẫn còn chưa công bằng. Bởi lẽ chính nhờ có Galileo mà phần còn lại của nhân loại, trong đó có các bậc siêu nhân quyền quý, mới nhận ra sự yếu kém của mình. Không khí ngột ngạt bao trùm lên vụ hỏa thiêu Bruno và vụ án Galileo đã làm vẩn đục các giảng đường khiến Newton (6) luôn luôn e sợ trình bày và công bố các công trình nghiên cứu của mình. Mặc dù là người đầu tiên phát minh ra tính toán giải tích, trong một thời gian dài phát minh này vẫn chỉ gán cho nhà toán học Đức Leibniz. Phát minh của Newton về sự trộn lẫn các màu sắc trong ánh sáng Mặt trời đã bị các “đồng nghiệp” tại Cambridge công kích gay gắt. Tệ hại hơn, sau khi xuất bản cuốn “Principia”, có một nhà vật lý đã kiện Newton đánh cắp công thức của ông ta về lực vạn vật hấp dẫn (lực tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa hai vật).

Trong sự nghiệp khai phá của các vĩ nhân làm nên thiên niên kỷ, niềm đam mê sáng tạo là nguồn sức mạnh vun đắp tài ba, năng lực và làm rạng danh nhân cách của họ. Sống với nguồn năng lượng đó rất khó xảy ra tình trạng một nhân cách có vấn đề trong một tài ba lớn. Cũng chính niềm đam mê sáng tạo mới có thể giải thích nổi hiện tượng Edison (1): trong một đời người có đến 1000 bằng sáng chế phát minh. Việc Edison được bình chọn là người số 1 để tôn vinh sức sáng tạo huyền diệu của con người khiến ta không thể từ chối lý giải hiện tượng Edison mà vội chặc lưỡi cho rằng đó là một trường hợp siêu nhiên. Vả lại nếu hàng chục tỷ người khác có được hoàn cảnh thuận lợi như Edison ở Mỹ để phát huy tài năng thì biết đâu nhân loại còn có thêm nhiều Edison nữa.

Phạm Duy Hiển / Khoahocphattrien