Những nghề bị thay thế và ít bị thay thế bởi robot trong tương lai


7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế

Việc lựa chọn nghề nghiệp tương lai và nắm bắt cơ hội việc làm vô cùng quan trọng, dưới đây là một vài gợi ý để bạn có những quyết định đúng đắn cho bản thân.

Một công việc ổn định, phù hợp với năng lực mang về thu nhập kha khá, đáp ứng nhu cầu cuộc sống là điều ai cũng mong muốn. Nhưng đương nhiên không phải tất cả các ngành nghề trên thế giới này đều được trả lương cao và bền vững lâu dài, đặc biệt là trong thời đại công nghệ 4.0 phát triển như hiện nay. 

Trước đây, người ta cho rằng tự động hóa được sử dụng để chỉ những cỗ máy khổng lồ, làm những công việc đơn giản lặp đi lặp lại, tuy nhiên, điều đó đã thay đổi, đơn giản là mỗi khi bạn mua sắm trực tuyến, mỗi một trang web mà bạn ghé thăm, mỗi một tìm kiếm trên Google của bạn đều cho các thuật toán biết một chút về bạn. Các thuật toán chính là những robot nhỏ bé ngồi sau bất kỳ công nghệ nào mà bạn sử dụng và chúng biết tự học. 

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 1.

Bạn không còn phải dạy máy móc thực hiện một nhiệm vụ nhất định. Bạn chỉ cần cho chúng khối dữ liệu khổng lồ, chúng sẽ phân tích những dữ liệu đó, thử nghiệm hàng triệu, thậm chí hàng tỷ các sự kết hợp và cuối cùng chúng sẽ làm việc còn tốt hơn cả bạn. Chúng ta, với tư cách là con người, cũng học tập nhưng thông qua việc thử và sai. Tuy nhiên, sự khác biệt ở đây là chúng ta cần hàng tỷ năm để đạt được những gì mà chúng ta đang có bây giờ và robot thì có thể học tất cả những kiến thức đó trong một thời gian ngắn.

Dưới đây là danh sách các nghề nghiệp có khả năng sẽ được thay thế bằng robot, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và tin học hóa. Việc thay đổi này chủ yếu dựa trên mức độ phổ biến của công việc, đào tạo chuyên môn và trí thông minh xã hội cần thiết để hoàn thành nó. 

1. Tổng đài viên 

Không ai trong chúng ta muốn nói chuyện với robot khi gọi điện đến tổng đài cả nhưng có bao giờ bạn thắc mắc rằng tại sao các tổng đài viên lại giải quyết các vấn đề của bạn ngày càng nhanh như vậy không?

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 2.

Các tổng đài viên sẽ không cần phải được tập huấn nữa vì robot đã làm tất cả vì vậy những người hướng dẫn việc cũng sẽ mất việc.

Không phải bởi vì bằng cách nào đó họ thông minh hơn đâu mà bởi vì đó là có robot tham gia vào làm việc. Mỗi tổng đài đều ghi lại giọng nói của bạn khi bạn gọi cho họ, đầu tiên robot sẽ chuyển giọng nói của bạn thành dạng văn bản để hiểu được vấn đề của bạn và sau đó thông qua số lượng thông tin vô hạn mà chúng có, chúng sẽ tìm ra những giải pháp thích hợp cho bạn chỉ trong vòng một vài giây và đưa chúng cho tổng đài viên xem.

Việc còn lại của các tổng đài viên là nhấn vào giải pháp phù hợp nhất ở trên màn hình, sau đó từng bước một sẽ xuất hiện trước mặt tổng đài viên và họ chỉ cần đọc chúng cho bạn. Robot hiểu được và tiến tới tìm các hướng dẫn cho tổng đài viên thực hiện được hàng triệu cuộc gọi tiết kiệm thời gian. Điều đó có nghĩa là các tổng đài sẽ cần ít tổng đài viên hơn, tức là hàng nghìn người sẽ mất việc. 

2. Tài xế taxi

Mỗi năm có 1.3 triệu người chết vì tai nạn xe hơi và 35 triệu người bị thương. Cơ bản, mỗi ngày sẽ có 3287 người chết vì ô tô trên đường phố, đó là một con số lớn. Thực tế, trong vài thập kỷ vừa qua, những con số này chỉ có tăng theo cấp số nhân. Nhưng nguyên nhân chính gây ra nhiều tai nạn như thế là gì? Hóa ra là gần 95% các vụ tai nạn, bị gây ra do lỗi của tài xế.

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 3.

Nói một cách đơn giản, tai nạn xảy ra khi các tài xế không đủ tập trung, chú ý và đó là lúc xe tự lái xuất hiện. Không giống như con người, robot có thể tập trung mọi lúc trên đường.

Hiện tại, tỷ lệ an toàn của xe tự lái là 98%, mặc dù tỷ lệ đó đã rất cao rồi nhưng vẫn chẳng ai tin tưởng vào xe tự lái rủi ro vẫn xảy đến ở 2% còn lại. Tuy nhiên, chỉ cần vài năm nữa thôi trước khi những người ở Thung lũng Silicon nâng tỷ lệ đó lên thành 99.9%. Nên nhớ rằng, chúng ta càng chờ đợi lâu hơn thì càng có nhiều người bị giết chết một cách vô ý.

Nhưng đó không phải là vấn đề duy nhất vì sự thật là, ô tô là loại phương tiện giao thông hoạt động cực kỳ kém hiệu quả. Trung bình, chúng chỉ được sử dụng trong 5% thời gian, 95% còn lại chúng đỗ ở bãi gửi xe để chờ bạn. Và ngay cả khi bạn lái nó, bạn cũng mất rất nhiều thời gian để tìm chỗ đỗ xe, xe tự lái sẽ không chỉ giải quyết vấn đề đó mà nó còn hoàn toàn loại bỏ tắc nghẽn giao thông. Mặc dù đổi mới đem lại rất nhiều lợi ích, nhưng hàng triệu người sinh sống nhờ vào việc lái xe sẽ mất việc, tính riêng ở nước Mỹ đã có 3.5 triệu người.

3. Kế toán 

Lúc đầu, có vẻ như robot chỉ tham gia vào những công việc hay quy trình lặp đi lặp lại, nhưng một công việc tinh vi chẳng có gì ngoài một sự kết hợp của rất nhiều nhiệm vụ đơn giản, lặp đi lặp lại. Điều đó có nghĩa là thuật toán cũng có thể thay thế những công việc đó ví dụ như kế toán. Robot chỉ đơn giản là giỏi hơn trong việc phân tích tài chính kiểm toán, làm sổ sách kế toán, và nhiều thứ nữa.

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 4.

Trí tuệ nhân tạo cũng có thể thay thế những công việc của một kế toán

4. Luật sư

Để trở thành một luật sư, bạn hoặc là phải thực sự xuất chúng hoặc robot sẽ thay thế bạn. Hầu hết các công việc liên quan đến luật pháp đều được cho là sẽ bị tự động hóa, bởi vì các thuật toán rất giỏi việc tiếp nhận một số lượng vô hạn những trang tài liệu, thu thập thông tin hợp pháp, làm hợp đồng, chúng thậm chí có thể ghi vé phạt đỗ sai chỗ hay xử lý những vụ ly hôn.

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 5.

5. Trợ lý, thư ký, quản lý cấp trung gian, người quản lý nói chung

Sự thay thế này cũng có thể diễn ra ở các công việc liên quan đến quản lý, trợ lý, thư ký, quản lý cấp trung gian, người quản lý nói chung,… Trong một vài thập kỷ vừa qua, chúng ta đã tạo ra một lương nội dung không thể ước lượng nổi. Và như chúng ta đều biết, chúng ta càng cung cấp dữ liệu cho các thuật toán này nhiều bao nhiêu, chúng càng học nhanh bấy nhiêu.

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 6.

Robot có thể viết những bản tin có thể xảy ra trong tương lai gần. Mặc dù hầu hết sự tự động hóa diễn ra với nhân viên văn phòng.

6. Công việc liên quan đến xây dựng 

Những thuật toán cũng có thể tạo ra robot thay thế con người trong công nghiệp xây dựng. Bởi vì hầu hết các công trình xây dựng đều bao gồm những công việc nặng nhọc lặp đi lặp lại từ việc vận chuyển vật liệu đến xây những bức tường. Tự động hóa không phải điều gì mới, nó đã diễn ra xuyên suốt quá trình tồn tại của con người, chúng ta luôn cố gắng phát minh ra những thứ khiến cuộc sống của chúng ta trở nên dễ dàng hơn.

7. Công việc trong nhà máy

Đây không phải là lần đầu tiên chúng ta phải đối mặt với một thử thách như vậy. Thực tế, trong vài thập kỷ qua, chúng ta đã tự động hóa một số lượng lớn các công việc trong nhà máy. 

7 nghề chắc chắn ít còn cơ hội tồn tại trong tương lai do bị robot thay thế - Ảnh 7.

Nhưng người ta sẽ làm gì sau khi bị mất việc? Chỉ với thời gian ngắn tập huấn, robot có thể đảm nhận những công việc liên quan đến xây dựng, vận chuyển và quản lý, điều gì sẽ xảy ra khi tất cả những công việc đó đều được tự động hóa cùng một lúc? Khi bạn thậm chí còn không thể trở thành luật sư, kế toán hay làm công việc liên quan đến quản lý khi tất cả mọi thứ đều được tự động hóa.

Chúng ta tự động hóa tất cả mọi thứ chỉ để cuộc sống của con người, dễ dàng hơn. Tất nhiên là sẽ xuất hiện nhiều loại hình công việc mới, nhưng chúng chắc chắn sẽ đòi hỏi những kỹ năng tinh vi, phức tạp hơn và bởi vì con người chúng ta không thể học nhanh, ít nhất là khi so sánh với các thuật toán, hầu hết chúng ta sẽ gặp khó khăn khi thích nghi với nền công nghiệp mới này, nền công nghiệp được thống trị bởi các thuật toán.

Cách duy nhất để trở thành một trong số những người chiến thắng trong nền công nghiệp này là không ngừng học tập, bởi vì ngay cái lúc bạn ngừng học tập, không sớm thì muộn, thuật toán sẽ học được để làm tốt hơn bạn và bạn lại thất bại một lần nữa. 

Nguồn: Tổng hợp / kenh14.vn

——

9 Nghề Nghiệp Lương Cao, Nhiều Triển Vọng Mà Không Sợ Bị Robot Lấy Mất Trong Tương Lai

Tự động hóa giúp tăng năng suất nhưng cũng khiến nhiều nghề nghiệp trở nên lỗi thời trong vài thập kỷ tới. Tuy nhiên sẽ có những nghề nghiệp triển vọng trong tương lai mà máy móc chưa thể nào thay thế được trí tuệ của con người và chúng vẫn cần đến bạn.

Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, trong thời gian tới, người ta có xu hướng chọn những ngành nghề mang tính “đảm bảo cho tương lai” và ít có khả năng bị chiếm lĩnh bởi máy móc.

Trang web việc làm lớn nhất thế giới với hơn 200 triệu lượt truy cập mỗi tháng đã đưa ra cái nhìn sâu hơn về những ngành nghề mang tính bảo đảm cũng như những kỹ năng mà công việc đòi hỏi ở người làm. Dựa trên số liệu này, Mariano Mamertino, chuyên gia kinh tế của EMEA lập danh sách 9 nghề nghiệp triển vọng trong tương lai, có ít khả năng bị thay thế bởi máy móc.

1. Đầu bếp – Mức lương: £18,730/năm (tương đương hơn 550 triệu VNĐ/năm)

Thế giới luôn cần những đầu bếp giỏi.

Người ta luôn luôn muốn được tận hưởng những bữa tối ở ngoài, nếm thử nhiều hương vị mới. Nếu không có đầu bếp, sẽ không thể có những thực đơn mới mẻ, sáng tạo. Một robot sẽ không thể kết hợp các kỹ năng thủ công cùng với sự sáng tạo của một đầu bếp, cho dù có cố gắng thế nào đi nữa.

Tại Anh, nghề đầu bếp đang rất được trọng dụng. Khoảng 22,4% bếp trưởng, 22% bếp phó và 21,3% đầu bếp điều hành vẫn đang được tuyển dụng trên trang web việc làm với kỳ tuyển dụng tới hơn 60 ngày.

2. Tiếp thị, truyền thông và thiết kế – Mức lương: Khoảng £25,000/năm (tương đương gần 735 triệu VNĐ/năm)

Những công việc cần tư duy sáng tạo, phản biện, vẫn cần đến bạn.

Máy móc không phải một lựa chọn phù hợp khi cần có tư duy nhận xét, phê phán, hoặc khi cần đưa ra những ý tưởng mới mẻ, thú vị. Chính vì thế, tư duy sáng tạo của bạn chính là sự đảm bảo cho tương lai.

Những người biết tổ chức cuộc sống, hoặc những người làm việc với các ý tưởng, lời nói, hình ảnh, hiển nhiên sẽ tồn tại và luôn được cần tới. Đơn giản bởi máy móc không hoạt động như con người. Ít nhất là chưa thể.

3. Chuyên gia chăm sóc sức khỏe – Mức lương: £26,380/năm (tương đương hơn 775 triệu VNĐ/năm)

Máy móc chưa thể làm tốt những công việc đòi hỏi sự tương tác như con người với nhau.

Một số vị trí sẽ không thể bị thay thế bởi máy móc trong thời gian dài bởi những nghề nghiệp này đòi hỏi sự tương tác với con người. Chuyên gia chăm sóc sức khỏe là một trong số đó. Việc chăm sóc, điều dưỡng đòi hỏi kỹ năng giao tiếp và thấu hiểu tốt và đó là điều mà không máy móc nào có thể làm được.

Hiện tại, những công việc điều dưỡng tại Anh đang rất khó khăn trong việc tuyển dụng. Vì vậy, nếu bạn có kỹ năng về lĩnh vực này thì bạn vẫn còn cơ hội.

4. Giáo dục, đào tạo – Mức lương: £28,664/năm (Tương đương hơn 842 triệu VNĐ/năm)

Học trực tiếp với giáo viên mang lại hiệu quả tốt hơn học từ xa.

Theo trang việc làm Indeed, nghề giáo viên đang được tuyển dụng khá nhiều. Thực tế là việc học tập từ người khác bao giờ cũng hiệu quả hơn, nhớ lâu hơn là chỉ học mọi thứ từ xa. Giáo viên có ngôn ngữ và trong trường hợp lớp học có những đứa trẻ di cư từ các nước khác, họ càng trở nên hữu ích.

Các vị trí giảng dạy còn trống tại Anh đã tăng 5% trong hai năm qua, theo tạp chí Indeed.

5. Chuyên gia an ninh mạng – Mức lương: Khoảng £30,000/năm (khoảng hơn 881 triệu VNĐ/năm)

Chuyên gia an ninh mạng là một trong những nghề có triển vọng.

Một nghiên cứu gần đây đã cho thấy Anh có số lượng quảng cáo, tuyển dụng về ngành an ninh mạng lớn thứ 3 trên thế giới. London chỉ là một trong những trung tâm lớn của các công ty an ninh mạng.

Tuy nhiên, nhu cầu lao động cho những công việc như thế này cao gấp 3 lần so với lượng ứng viên có hứng thú với nó. Trong 18 năm qua, các bài đăng tuyển dụng ngành an ninh mạng tăng 18%, theo trang Indeed. Do vậy, có vẻ như các robot sẽ không chiếm lĩnh được sớm những công việc này.

6. Tuyển dụng nhân sự – Mức lương: Khoảng £36,000/năm (khoảng hơn 1 tỷ VNĐ/năm)

Máy móc khó có thể kiểm định kỹ năng mềm tốt bằng nhà tuyển dụng.

Ngày nay, ở một số ngành, khi việc tuyển dụng đang ngày càng phụ thuộc vào những dữ liệu và các bước kiểm tra tự động thì những kỹ năng mềm dẻo vẫn cần đến những người làm nhân sự.

Trí thông minh, cảm xúc và khả năng nhận định con người luôn luôn là những yếu tố quan trọng trong ngành nghề này. Và đó là những kỹ năng robot chưa có được.

7. Giám sát chuyển phát hoặc Quản lý chuỗi cung ứng – Mức lương: £43,435/năm (khoảng hơn 1,2 tỷ VNĐ/năm)

Mặc dù có sự hỗ trợ của máy móc, công việc này vẫn cần con người.

Có rất nhiều cuộc trò chuyện trong năm vừa qua về vấn đề chuyển phát bằng máy bay không người lái, cũng như cách thức nhận hàng phù hợp với phương thức này. Tuy nhiên, lĩnh vực cung ứng này vẫn đòi hỏi con người phải thực hiện nhiệm vụ giám sát, quản lý.

Theo trang việc làm Indeed, các bài đăng tuyển lái xe giao hàng là một trong những nội dung khó tuyển nhất, thường tồn tại trên trang này khoảng 60 ngày hoặc lâu hơn.

8. Nhà phân tích dữ liệu – Mức lương: £55,765/năm (khoảng hơn 1,6 tỷ VNĐ/năm)

Ngành khoa học dữ liệu không kém “khát” nhân lực.

Theo trang Indeed, lượng người tìm kiếm các công việc về khoa học dữ liệu đã tăng 54% tại Anh trong vòng 12 tháng qua. Không chỉ có nhiều người quan tâm mà số lượng cần tuyển cũng nhiều không kém.

Các máy móc chỉ có thể làm việc với những thuật toán và mã. Tuy nhiên, người làm khoa học dữ liệu có thể thẩm định mang tính khoa học của mình, đồng thời, tìm ra những chi tiết ẩn trong khối lượng dữ liệu lớn. Họ là những người đặc biệt hữu ích.

9. Người làm việc ngắn hạn, đa dạng công việc

Bên cạnh những công việc cố định, làm part-time tự do chẳng bao giờ lỗi thời.

“Nền kinh tế Gig” là thị trường lao động bao gồm những hợp đồng ngắn hạn, những công việc tự do, ví dụ như Deliveroo và Uber. Kiểu làm việc này đang ngày một nhiều và đòi hỏi các nhân viên phải linh hoạt và độc lập. Đây là 2 điểm không phải là thế mạnh của robot.

Nhiều cũng tranh luận xung quanh vấn đề tuyển dụng nhân viên theo cách này đã diễn ra, tuy nhiên, nhìn chung, số lượng những người dùng đang tìm kiếm những công việc linh hoạt, bán thời gian tại Anh đang gia tăng mạnh mẽ.

Theo Ybox

Robot có thể xóa sổ một số công việc lương cao nhất ngành tài chính


Robot đã thay thế hàng ngàn công việc thường ngày ở các sàn giao dịch tài chính. Giờ đây, chúng đang “nhăm nhe” những công việc cao cấp hơn.

Robot có thể xóa sổ một số công việc lương cao nhất ngành tài chính
Ảnh minh hoạ

Đó là nhận định của Marcos Lopez de Prado, giáo sư Đại học Cornell và là cựu giám đốc học máy tại AQR Capital Management LLC, một chuyên gia về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với thị trường vốn và việc làm. “Việc sử dụng các thuật toán tự động hóa trong thị trường chứng khoán đã thay thế công việc của hàng chục nghìn giao dịch viên tài chính (trader) trong ngành này trên toàn thế giới. Robot cũng thay thế các chuyên gia mô hình hóa giá cả, chuyên gia phân tích rủi ro hoặc xây dựng danh mục đầu tư”, ông nói.

“Học máy trong tài chính (Financial machine learning) đặt ra thách thức lớn cho 6,14 triệu người đang làm việc trong ngành tài chính và bảo hiểm, nhiều người trong số họ sẽ mất việc – không nhất thiết là vì họ bị thay thế bởi máy móc, chỉ đơn giản là vì họ không được đào tạo để làm việc cùng với các thuật toán” – Lopez de Prado nói.

Trong phiên điều trần gần hai giờ trước Ủy ban Hạ viện Mỹ về dịch vụ tài chính, các nhà lập pháp đã hỏi các chuyên gia về sự phân biệt chủng tộc và giới tính trong trí tuệ nhân tạo AI, cũng như việc tranh giành các công nhân công nghệ có tay nghề cao, và những thách thức trong việc điều tiết thị trường tài chính dựa trên dữ liệu ngày càng phức tạp.

Robot có thể xóa sổ một số công việc lương cao nhất ngành tài chính - Ảnh 1.
Robot thay thế công việc tài chính – nguồn : internet

Martina Rejsjö, người đứng đầu Nasdaq Giám sát Công ty Bắc Mỹ, Nasdaq Inc. nói: “Khi những kẻ xấu trở nên tinh vi hơn, điều quan trọng là các cơ quan quản lý tài chính phải có nguồn tài trợ, năng lực công nghệ và khả năng tiếp cận với AI và các công nghệ tự động để giám sát mạnh mẽ và hiệu quả”.

Rebecca Fender, giám đốc cấp cao, Viện CFA cho hay: “Nasdaq chạy hơn 40 thuật toán khác nhau, sử dụng khoảng 35.000 tham số, để tìm kiếm sự lạm dụng và thao túng thị trường trong thời gian thực. Phức tạp ở chỗ, trong nhiều trường hợp, sự tăng trưởng theo cấp số nhân của dữ liệu thị trường là một thách thức đáng kể đối với các chuyên gia giám sát”, cô nói. “Các hành vi lạm dụng thị trường đã trở nên tinh vi hơn, gây áp lực lớn hơn cho các đội giám sát”

Charlton McIlwain, giáo sư truyền thông, văn hóa và truyền thông tại Đại học New York phát biểu: “Bốn mươi ba phần trăm thành viên CFA và các ứng viên hy vọng nghề nghiệp của họ sẽ thay đổi đáng kể trong năm đến 10 năm tới, theo một cuộc khảo sát với hơn 3.800 người được hỏi. 3 công việc có khả năng bị thay thế nhiều nhất là các nhân viên sale dịch vụ tài chính, giao dịch viên và chuyên viên phân tích hiệu suất”.

Nhóm lao động thiếu chuyên nghiệp trong ngành dịch vụ tài chính sẽ có nguy cơ mất việc vì tự động hóa và sự phát triển bùng nổ của fintech cao nhất.

Hoàng An /Theo Bloomberg / Trí Thức Trẻ

Bài viết từ 09/12/2019

UK company Spacebit is sending a spider-like rover to the moon


A company from the UK called Spacebit has announced that it will put a rover on the moon in 2021. The mission will mark the first UK mission to the …

UK company Spacebit is sending a spider-like rover to the moon

Kiểm soát con robot khổng lồ internet


Với Internet của vạn vật, chúng ta đang tạo ra một con robot có kích cỡ bằng cả thế giới. Nhưng làm sao để có thể kiểm soát nó?


Ransomware – một phần mềm độc hại được các hacker cài vào máy tính của nạn nhân, mã hóa dữ liệu của họ để tống tiền.

Ngày 21/10/2016 có ai đó sử dụng đầu ghi hình kĩ thuật số (DVR) của bạn, hoặc ít nhất là một DVR giống của bạn cùng hàng triệu webcam, bộ định tuyến (router) và những thiết bị nối mạng ít bảo mật khác, phát động cuộc tấn công tạo ra phản ứng dây chuyền, khiến cả Twitter, Reddit, Netflix và rất nhiều trang mạng khác bị đánh sập. Hẳn là bạn không bao giờ nghĩ chiếc DVR của mình lại có sức mạnh đáng sợ đến vậy, nhưng đó là sự thực

Sự trỗi dậy của con robot khổng lồ

Ngày nay, con người đã không còn sở hữu các đồ vật tích hợp máy tính, mà ngược lại chúng ta đang có những chiếc máy tính có những đồ vật gắn theo nó. Chiếc máy ATM thực chất là một chiếc máy tính có chứa tiền ở trong đó. Chiếc xe ô tô của bạn không còn là một thiết bị cơ khí với vài chiếc máy tính đặt ở trong mà nó là một chiếc máy tính với bốn bánh xe và một động cơ. Chính xác hơn, nó là một hệ thống được tạo nên bởi 100 chiếc máy tính cùng với bốn bánh xe và một động cơ. Và, đương nhiên, chiếc điện thoại của bạn đã hoàn toàn trở thành một chiếc máy tính thông dụng vào năm 2007, khi Iphone ra mắt lần đầu tiên. Mạng internet cũng không đơn thuần chỉ là các trang web mà chúng ta truy cập, mà đó là toàn bộ thế giới chúng ta sống được vi tính hóa, hòa mạng, liên kết nối. Đó chính là tương lai mà chúng ta vẫn hay gọi bằng cái tên Internet của vạn vật (Internet of Things – IoT).   

Nói một cách khái quát, IoT có ba phần: Thứ nhất là các cảm biến thu thập dữ liệu về chúng ta và môi trường mà chúng ta đang sống như: nhiệt kế thông minh, cảm biến gắn trên đường xá và cao tốc, những chiếc smartphone thông dụng với cảm biến chuyển động và định vị GPS; Thứ hai là “những thứ thông minh” giúp chúng ta phân tích ý nghĩa của những dữ liệu này và cho biết nên làm gì với chúng, như bộ vi xử lý máy tính của các thiết bị và trên các đám mây điện toán hay các bộ nhớ lưu trữ tất cả các thông tin; và Thứ ba là các bộ phận chấp hành – trực tiếp ảnh hưởng lên môi trường của chúng ta. Mục đích của nhiệt kế thông minh không phải là để ghi lại nhiệt độ mà là để điều khiển lò sưởi hay điều hòa nhiệt độ. Những chiếc xe tự lái thu thập thông tin về đường xá và môi trường để có thể đi đến đích an toàn.    

Hãy nghĩ những cảm biến giống như mắt và tai của internet, các bộ phận chấp hành là tay và chân, còn những những thứ trung gian như bộ xử lý thì đóng vai trò não bộ. Như vậy, chúng ta đang xây dựng một mạng internet có thể nhận biết, suy nghĩ và hành động – chính là định nghĩa kinh điển về robot. Nói cách khác, chúng ta đang tạo ra một con robot có kích cỡ bằng cả thế giới mà không hề biết.

Cụm từ Internet vạn vật cũng chưa đủ để mô tả con robot này. Nó là sự kết hợp của nhiều xu thế máy tính có tuổi đời vài thập kỉ qua: điện toán di động, điện toán đám mây, máy tính có năng lượng vĩnh cửu, dữ liệu thông tin cá nhân khổng lồ. IoT – hay chính xác hơn các hệ thống vật lý – số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Mặc dù vẫn chưa được thông minh lắm, nhưng IoT đang tiến hóa từng ngày để trở nên mạnh mẽ với nhiều khả năng hơn, thông qua những kết nối mà chúng ta đang xây dựng. Nó cũng đang trở nên cực kì nguy hiểm.

Yêu cầu về bảo mật luôn là vấn đề song hành kể từ khi máy tính xuất hiện. Và mặc dù bí mật không nằm trong thiết kế ban đầu của internet, song lại là điều mà chúng ta luôn cố gắng để đạt tới.

Bảo mật điện toán truyền thống thường được phân chia theo ba thuộc tính quan trọng sau đây: tính bí mật, tính toàn vẹn và sẵn sàng của dữ liệu. Hiện nay, phần lớn các mối quan ngại thường tập trung vào tính bảo mật. Chúng ta thường lo lắng về dữ liệu của mình và ai có quyền truy cập vào đó – đó là thế giới của sự riêng tư và sự giám sát, của ăn cắp và lạm dụng dữ liệu. Tuy nhiên, còn rất nhiều mối đe dọa dưới các hình thức khác. Như những nguy cơ về tính sẵn sàng: virus máy tính xóa bỏ dữ liệu, hay các ransomware mã hóa dữ liệu rồi yêu cầu chúng ta thanh toán bằng tài khoản ngân hàng. Hay các mối đe dọa về tính toàn vẹn như việc hacker thao túng danh mục nhập liệu của chúng ta cho những mục đích khác, từ thay đổi điểm số trên lớp đến số dư tài khoản ngân hàng. Rất nhiều trong số các mối đe dọa này là có hại. Chẳng hạn, nhiều bệnh viện đã phải chịu phí tổn hàng chục ngàn USD vì tội phạm mạng sử dụng ransomware mã hóa những tệp tin y tế quan trọng; hay như JPMorgan Chase phải chi nửa tỷ USD mỗi năm cho an ninh mạng.

Hiện nay, những đe dọa liên quan đến tính toàn vẹn và tính sẵn sàng đang trở nên ngày càng phong phú và nghiêm trọng hơn so với những nguy cơ về tính bí mật. Một khi máy tính bắt đầu có ảnh hưởng trực tiếp về mặt vật chất đối với thế giới, nó thực sự kéo theo những rủi ro liên quan đến đời sống lẫn tài sản của chúng ta. Có sự khác biệt căn bản giữa sự cố máy tính khiến bạn làm mất dữ liệu thống kê với trục trặc của thiết bị điều hòa nhịp tim khiến bạn đánh đổi bằng cả mạng sống. Điều này hoàn toàn không hề bị cường điệu hóa khi gần đây, các nhà nghiên cứu bảo mật phát hiện thấy những lỗ hổng nghiêm trọng trong thiết bị cấy ghép tim tại Bệnh viện St Jude Medical. Nếu chúng ta cho Internet tay và chân thì nó sẽ có khả năng đấm đá.

Không có cách nào vá lỗi

Do đó, có rất nhiều yêu cầu khác nhau liên quan đến bảo mật, và hậu quả của những sai sót có thể dừng lại ở hoạt động giám sát trái phép, cho tới hành vi tống tiền bằng các ransomware, cho đến sự chết chóc hàng loạt.

Cho đến nay, các máy tính và điện thoại thông minh của chúng ta phần nào vẫn duy trì được sự an toàn là do các công ty như Microsoft, AppleGoogle đã đầu tư rất nhiều thời gian và nguồn lực cho việc kiểm thử các đoạn mã trước khi phát hành sản phẩm và kịp thời vá lỗi khi có lỗ hổng được phát hiện. Những công ty như vậy có khả năng hỗ trợ cho một đội ngũ lớn và chuyên tâm như vậy nhờ khoản lợi nhuận khổng lồ kiếm được từ hoạt động kinh doanh, và một phần là để sản phẩm của họ trở nên cạnh tranh về độ an toàn. Không may, mô thức này đã không thể đúng với các hệ thống nhúng như máy camera DVR hay bộ router trong gia đình, vì chúng thường được bán với mức lợi nhuận thấp hơn nhiều và do bên thứ ba gia công xây dựng – những công ty này, đơn giản là không đủ chuyên môn để làm cho chúng an toàn.

Tại một Hội nghị gần đây của các hacker, một chuyên gia an ninh mạng đã phân tích lỗ hổng trên 30 loại router gia đình và có thể xâm nhập tới một nửa trong số đó, bao gồm cả những thương hiệu nổi tiếng, phổ biến nhất. Hay những vụ tấn công từ chối dịch vụ (DdoS) đã khiến cho nhiều trang web nổi tiếng như RedditTwitter bị gián đoạn truy cập hồi tháng 10/2016, vốn được kích hoạt bởi các lỗ hổng trên webcam và máy quay DVR. Trong tháng 8/2017, hai chuyên gia bảo mật cũng đã trình diễn phương pháp tấn công ransomware vào một nhiệt kế thông minh.

Điều tồi tệ hơn là hầu hết các thiết bị này đều không có cách nào để vá lỗi. Những công ty như Microsoft và Apple liên tục phát hành các bản vá bảo mật cho máy tính cá nhân của bạn, hay việc vá lỗi một số router gia đình cũng là điều khả thi về mặt kỹ thuật, nhưng lại theo những cách phức tạp mà chỉ các chuyên gia mới thực hiện nổi. Và nhiều khi, cách duy nhất để cập nhật phần sụn (giao thoa giữa phần cứng và phần mềm) trong các máy quay DVR bị hack, đó là hãy vứt bỏ và mua một cái mới.

Chúng ta không thể trao quyền cho những lập trình viên và các công ty thuê họ có quyền viết nên không gian mạng theo cách họ muốn. Những quyết định mang tính đạo đức, chính trị theo một cách nào đó, cần phải được đưa ra bởi tất cả mọi người.


Thị trường không thể sửa những lỗi này bởi thực sự cả người mua lẫn người bán đều không quan tâm. Người sở hữu webcam hay DVR thường chẳng mấy quan tâm khi họ bị lợi dụng cho các cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DDoS). Các thiết bị tương đối rẻ tiền, vẫn hoạt động tốt, và họ cũng chẳng biết ai là nạn nhân của những vụ tấn công đó. Người bán càng không bận tâm, đơn giản họ chỉ muốn bán các phiên bản mới hơn, tốt hơn, còn người mua chỉ cần hỏi giá cả và tính năng. Thị trường không thể tự giải quyết được điều này, sự mất an toàn thông tin này được các nhà kinh tế gọi là ảnh hưởng ngoại lai: quyết định mua hoặc bán của một người sẽ tạo ra hiệu ứng ảnh hưởng đến những người khác. Nó giống như một kiểu ô nhiễm vô hình.      

Ba giải pháp chính sách

Trong khi những chi tiết về bất cứ hệ thống an ninh máy tính nào đều mang tính kĩ thuật, thì mang công nghệ ứng dụng rộng rãi vào thực tế lại là vấn đề của luật pháp, kinh tế, tâm lý học và xã hội học. Xây dựng các chính sách đúng đắn cũng quan trọng không kém gì xây dựng công nghệ chính xác bởi vì, để đảm bảo an ninh mạng, luật pháp và công nghệ phải liên kết chặt chẽ với nhau. Đó có lẽ là bài học quan trọng nhất mà vụ phanh phui NSA của Edward Snowden đem lại. Chúng ta từng biết rằng công nghệ có thể hạ bệ luật pháp. Còn Snowden thì chứng minh rằng luật pháp có thể khiến công nghệ làm tay sai cho mình.

Bất kì sự thay đổi chính sách nào để đảm bảo an ninh cho con robot có kích cỡ cả trái đất này đều đồng nghĩa với sự kiểm soát khá lớn của chính phủ. Tôi biết đó là một hình dung tội lỗi trong thế giới ngày nay nhưng tôi không thể tìm thấy một phương án nào khả dĩ hơn. Đó sẽ là một thách thức to lớn đối với internet, khi bản chất tự do là một trong những điều tuyệt vời nhất của nó, là nhân tố thúc đẩy những đổi mới sáng tạo mang tầm ảnh hưởng toàn cầu của nó. Nhưng tôi không biết câu chuyện này liệu còn tiếp diễn khi internet có thể tác động đến thế giới một cách trực tiếp, bằng vũ lực.

Tôi không nghĩ rằng bất cứ ai trong chúng ta có thể dự đoán được một chính sách toàn diện để đảm bảo an toàn cho thế giới, nhưng đây là một vài cách. Chúng ta cần chính phủ đảm bảo rằng các doanh nghiệp phải tuân thủ những thực hành về an ninh: từ kiểm thử, vá lỗi, các mặc định về an ninh – và cần phải có chế tài nếu như những công ty này không làm được những điều đó. Chúng ta cần chính phủ đưa ra những chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân chặt chẽ và giới hạn việc thu thập và sử dụng dữ liệu. Chúng ta cần bảo đảm rằng những nghiên cứu có trách nhiệm về bảo mật là hợp pháp và được đầu tư đúng đắn. Chúng ta cần thi hành sự minh bạch trong thiết kế, ký thác code các chương trình của công ty cho chính phủ khi nó phá sản và sự tương hợp giữa các thiết bị của những hãng sản xuất khác nhau, để đảo ngược hiệu ứng độc quyền trong những công nghệ liên kết nối. Mọi cá nhân đều có quyền giữ dữ liệu của riêng mình. Và mọi thiết bị có khả năng kết nối internet vẫn còn giữ lại được một số chức năng tối thiểu khi bị ngắt kết nối mạng.


“Chúng ta đang xây dựng một con robot có kích cỡ bằng cả thế giới, biết cảm nhận, suy nghĩ và hành động” – Bruce Schneier.

Dĩ nhiên sẽ có những vấn đề: Thiếu chuyên gia về những vấn đề này trong chính phủ, Thiếu ý chí trong cơ quan nhà nước để làm những công việc hành chính nặng nhọc. Còn giới công nghiệp đang lo lắng về bất cứ sự quan liêu nào phát sinh thêm. Nhưng chính phủ là một thực thể mà chúng ta trông đợi phải giải quyết vấn đề như thế này. Chính phủ có sự bao quát, có thể điều phối trên quy mô rộng và có thể cân bằng lợi ích giữa các bên để xác định và giải quyết vấn đề. Trong mọi trường hợp, Chính phủ phải có trách nhiệm tham dự. Chúng ta phải đối mặt với rủi ro quá lớn và cái giá phải trả cũng quá cao. Bản thân chính phủ hiện cũng đã kiểm soát các hệ thống vật lý ẩn chứa nhiều rủi ro như xe hơi và các thiết bị y tế.

Chúng ta cũng nên bắt đầu ngắt kết nối các hệ thống. Nếu chúng ta không thể đảm bảo cho những hệ thống phức tạp đạt mức an ninh cần thiết để nó có thể vận hành tốt trên thực tế, thì chúng ta không nên xây dựng một thế giới mà mọi thứ đều được vi tính hóa và liên kết.

Đây là những mô hình khác của internet. Chúng ta chỉ khuyến khích việc giao tiếp trong phạm vi địa phương. Chúng ta có thể đưa ra những giới hạn về thu thập và lưu trữ dữ liệu. Chúng ta có thể chủ động khóa các thiết bị, đảo ngược xu hướng biến tất cả mọi thứ thành một chiếc máy tính đa dụng. Và, điều quan trọng nhất, chúng ta có thể hướng tới những hệ thống ít tập trung hơn và phân tán hơn, giống như cách chúng ta hình dung ban đầu về internet.

Tôi đoán rằng chúng ta sẽ sớm đạt tới đỉnh điểm của sự vi tính hóa và kết nối, và rốt cục chúng ta sẽ phải đưa ra những quyết định nghiêm túc về việc chúng ta kết nối mọi thứ vì cái gì và như thế nào. Nhưng giờ đây, chúng ta vẫn còn đang ở trong giai đoạn trăng mật. Chính phủ và các tập đoàn vẫn đang chìm trong cơn say của dữ liệu, và cuộc chạy đua kết nối mọi thứ được khởi sinh từ khao khát quyền lực và thị phần. Một tài liệu được tung ra bởi Edward Snowden có chứa khẩu hiệu của NSA: “Thu thập tất cả”. Một khẩu hiệu tương tự để mô tả internet ngày nay có lẽ là: “Kết nối tất cả”.

Nó sẽ là những quyết định chính sách chủ đích đặt sự an toàn và lợi ích của xã hội lên trên lợi ích của các tập đoàn và khối công nghiệp; ưu tiên an ninh hệ thống của chúng ta lên trên những đòi hỏi của các đơn vị tình báo. Đó là một chính sách khó nuốt với nhiều người nhưng sự an toàn của chúng ta phụ thuộc vào nó.

Đề xuất cuối cùng của tôi: Chúng ta cần nhiều hơn những chuyên gia công nghệ hoạt động vì cộng đồng. Thực hành an ninh IoT đúng đắn phụ thuộc vào sự kết hợp của khu vực công nghệ và khu vực nhà nước, và quan trọng hơn, mỗi bên cần có những chuyên gia từng làm việc cho cả hai phía. Chúng ta cần những nhà công nghệ tham gia vào việc xây dựng chính sách và cần những nhà làm chính sách quan tâm đến công nghệ; Cần tạo ra những cơ hội nghề nghiệp cho những nhà công nghệ vì cộng đồng tương tự như cơ chế sẵn có đang được áp dụng để tạo ra những luật sư công ích; Cũng cần các khóa học, cần các chương trình cấp bằng ở đại học, cho những người hứng thú với những nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghệ phục vụ cộng đồng, và cần những học bổng trong những tổ chức cần họ. Những công ty công nghệ cần cho phép nhân viên của mình làm những việc như vậy. Chúng ta cần một hệ sinh thái hỗ trợ những con người là cầu nối giữa công nghệ và luật pháp.

Cho đến bây giờ, chúng ta vẫn để internet tự thân vận động. Nhưng bây giờ, điều đó đã thay đổi, chúng ta không thể trao quyền cho những lập trình viên và các công ty thuê họ có quyền viết nên không gian mạng theo cách họ muốn. Những quyết định mang tính đạo đức, chính trị theo một cách nào đó, cần phải được đưa ra bởi tất cả mọi người. Chúng ta cần nhiệt thành kết nối mọi người, chúng ta đang hăng say kết nối máy móc. “Kết nối tất cả” phải được thay chuyển thành “kết nối con người”.

Hải Đăng – Hảo Linh lược dịch, Tiasang.com.vn
——–
* Bruce Schneier là chuyên gia công nghệ, hiện giữ cương vị CTO tại IBM, thành viên tại Trung tâm Beckman của Đại học Harvard và Hội đồng Tổ chức Electronic Frontier Foundation (EFF)


https://www.schneier.com/essays/archives/2017/01/click_here_to_kill_e.html
** Tít bài do tòa soạn đặt.

Vai trò của nhà quản trị nay đã thay đổi


Vai trò của nhà quản trị nay đã thay đổi

Một trong những vấn đề mà hiện nay các tổ chức gặp phải không chỉ đơn giản là việc quản trị không hiệu quả mà còn là vai trò và sứ mạng của nhà quản trị – theo định nghĩa truyền thống – đã không còn theo kịp với yêu cầu công việc trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0.

Gần 100 năm trước, nhà nghiên cứu quản trị Henri Fayol cho rằng vai trò quản trị gắn liền với 5 chức năng cơ bản, bao gồm lập kế hoạch (planning), tổ chức (organizing), nhân sự (staffing), chỉ đạo (directing) và kiểm soát (controlling). Những chức năng này đã trở thành sự định hướng, thước đo đối với một nhà quản trị. Tuy nhiên, nó chỉ phù hợp với những tổ chức có mục tiêu cố định và hoạt động trong một môi trường ổn định. Còn trong thời đại ngày nay, môi trường kinh doanh biến đổi không ngừng, các công nghệ mới liên tục xuất hiện, cách thức con người làm việc và giao tiếp cũng thay đổi, và những điều này khiến vai trò của nhà quản trị đã không còn như trước.

Những con robot được điều khiển bởi trí thông minh nhân tạo (AI) hiện nay có thể đảm trách những công việc phức tạp mà trước đây chỉ có con người mới làm được. Chúng đang dần thay thế các công nhân làm việc tại các nhà máy ở trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau trên thế giới như chế tạo ô tô, sản xuất linh kiện điện tử… Chúng làm nhanh hơn, hiệu quả hơn và chính xác hơn con người ở nhiều công việc khác nhau.

Chúng không cần những nhà quản trị giám sát và hướng dẫn cách làm việc như cách mà các nhà quản trị đã làm đối với công nhân ở những giai đoạn trước đây. Như vậy, vai trò giám sát và hướng dẫn của nhà quản trị như trước đây đã không còn cần thiết. Hiện tại, nhà quản trị cần đảm trách vai trò mới – vai trò mà những máy móc chưa thể làm được, đó là tư duy để thiết kế hệ thống mà trong đó những con robot này sẽ làm việc để tạo ra giá trị.

Những ý tưởng tuyệt vời chỉ xuất hiện trong những buổi thảo luận tự do mà ở đó các thành viên thoải mái trao đổi, chia sẻ quan điểm, tích hợp những kinh nghiệm họ có được và đưa ra những viễn cảnh khác nhau (Joseph Pistrui và Dimo Dimov, HBR 2018). Jack Ma, nhà đồng sáng lập Công ty Alibaba của Trung Quốc, đã nói: “Mọi thứ chúng ta dạy nên khác với những gì máy móc làm được. Nếu chúng ta không thay đổi cách chúng ta dạy thì 30 năm sau kể từ bây giờ chúng ta sẽ gặp rắc rối”. Ông đã nói đến việc giáo dục trong một bối cảnh rộng hơn, nhưng điều cốt lõi mà ông muốn nói đến ở đây là con người cần phải đảm trách những vai trò mà máy móc không đảm trách được, chẳng hạn như khả năng tư duy, tưởng tượng, khả năng đổi mới và sáng tạo.

Để làm được điều này, nhà quản trị cần phải học hỏi không ngừng để nâng tầm kiến thức, ví dụ cần dành nhiều thời gian hơn để tìm hiểu về những ứng dụng của AI vào trong lĩnh vực mình đang hoạt động và thử nghiệm để áp dụng chúng. Chính việc học hỏi (chứ không phải là kiến thức) sẽ là năng lực chính giúp cho các tổ chức phát triển trong thời đại công nghiệp 4.0, và các nhà quản trị nên là người khởi xướng và là người đi đầu trong hoạt động học hỏi này.

Một trong những yếu tố quan trọng khác giúp cho các tổ chức có thể tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh trong thời đại mới này là khả năng khơi dậy các năng lực của nhân viên, để giúp họ có thể phát triển khả năng tư duy và ra quyết định. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều nhà quản trị ôm đồm các công việc, không giao quyền hay để cho nhân viên cấp dưới ra quyết định, đồng thời họ kiểm soát các công việc của nhân viên một cách không cần thiết. Điều này sẽ kìm hãm khả năng tư duy độc lập và ra quyết định của nhân viên, trong khi đây là một yếu tố góp phần tạo nên lợi thế cạnh tranh của tổ chức.

Để thay đổi, nhà quản trị nên khuyến khích nhân viên của mình tự học hỏi, tư duy độc lập và tự chủ động đưa ra quyết định để xử lý các vấn đề gặp phải trong công việc. Có như vậy các nhân viên mới tự tin, mạnh dạn phát huy năng lực cá nhân để ngày càng tạo ra thêm nhiều giá trị mới cho tổ chức, cái mà các đối thủ khác không có hoặc chưa xuất hiện trên thị trường. Các nhà quản trị cũng sẽ đối mặt với nhiều thách thức mới trong công việc mà ngay cả những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm nhà quản trị có trước đây cũng không thể giúp giải quyết được.

Chẳng hạn, nhà quản trị phải xử lý một khối lượng lớn các dữ liệu về khách hàng đến từ nhiều nguồn khác nhau (trang web, mạng xã hội, các kênh truyền thống…) để đưa ra chiến lược kinh doanh; hoặc nhà quản trị phải tìm hiểu và ứng dụng các công nghệ mới (AI, VR, AR…) vào trong quản trị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Chính vì vậy, họ cần phải có cách tiếp cận mới. Nhiều nhà quản trị vẫn tự tin mình đủ thông minh và kinh nghiệm để đưa ra mọi quyết định mà không cần tham khảo ý kiến bất kỳ ai trong tổ chức.

Có lẽ đây là cách suy nghĩ không còn phù hợp. Để đối mặt và giải quyết các vấn đề mới một cách hiệu quả, thay vì tự ra quyết định một mình, nhà quản trị cần tạo điều kiện cho nhân viên tham gia vào quá trình ra quyết định, cần khuyến khích sự đa dạng trong cách suy nghĩ, nhìn nhận vấn đề của các các nhân viên, chấp nhận sự khác biệt giữa các ý kiến, các quan điểm.

Thậm chí, nhà quản trị cũng có thể mời các đồng nghiệp, các chuyên gia bên ngoài tổ chức tham gia vào quá trình ra quyết định trong một số trường hợp. Cách tiếp cận này giúp cho nhà quản trị có cái nhìn đa chiều vào một vấn đề để xem xét đánh giá tốt hơn, để có thể phát huy hết sức mạnh hợp lực của các cá nhân và từ đó có những giải pháp hoàn thiện hơn.

Những ý tưởng tuyệt vời chỉ xuất hiện trong những buổi thảo luận tự do mà ở đó các thành viên thoải mái trao đổi, chia sẻ quan điểm, tích hợp những kinh nghiệm họ có được và đưa ra những viễn cảnh khác nhau (Joseph Pistrui và Dimo Dimov, HBR 2018). Để tiếp tục giúp tổ chức của mình phát triển bền vững trong tương lai, các nhà quản trị cần thay đổi cách tiếp cận và thay đổi hành vi để quản trị có hiệu quả hơn và phù hợp hơn trong bối cảnh mới hiện nay.

Huỳnh Kim Tôn – Giảng viên về quản trị chiến lược, đổi mới và sáng tạo, Đại học Mở TPHCM

Theo : TBKTSG

Robot sẽ có thể dự đoán tương lai?


Robot dự đoán tương lai chính là xu hướng của ngành trí tuệ nhân tạo trong năm nay. Một số nhà phát triển AI đầy tham vọng thậm chí đã chuyển sang tìm cảm hứng từ một công cụ dự đoán khác: bộ não con người.
11-11-moscow-cyber-conference-pic-1

Robot liệu có thể dự đoán tương lai như con người?

Các nhà nghiên cứu trên khắp thế giới đang rất nỗ lực trong việc phát triển một robot thực sự tự trị. Chắc chắn có rất nhiều robot có thể tự làm việc mà không cần đến sự can thiệp của con người, tuy nhiên, tất cả chúng đều chưa sẵn sàng để được sản xuất đại trà, làm việc không có sự giám sát hoặc được tự do di chuyển và đi đến những không gian công cộng như một con người.

Và nếu suy nghĩ kỹ, liệu bạn có dám tin tưởng một con robot không bất chợt đâm sầm vào bạn trong hành lang, hoặc lao qua cửa sổ và rơi xuống đè lên người đang đi ở dưới, đặc biệt trong một thế giới mà có đến 63% dân số sợ đi xe không người lái?

Cách chúng ta thu hẹp khoảng cách giữa những gì con người làm theo bản năng – như tránh đường khi đi ngược chiều với người lạ mà không cần tính toán, hoặc không nhảy ra ngoài cửa sổ như một phương pháp tránh va chạm – với những gì robot đang có khả năng làm, là tìm ra lý do tại sao chúng ta lại có khả năng suy nghĩ như vậy, và làm thế nào chúng ta có thể làm cho robot giống chúng ta hơn.

Một nhà khoa học đặc biệt tiến bộ trong lĩnh vực này là Alan Winfield, người đã làm việc để chế tạo robot thông minh hơn trong nhiều năm nay. Nỗ lực không ngừng nghỉ của ông trong lĩnh vực này đã cho thấy một số kết quả khá khả quan. Trong một bài báo được công bố chỉ vài tháng trước, ông nói rằng robot làm việc trong các dịch vụ khẩn cấp – ví dụ như robot cứu hộ trong y tế –  loại robot cần có khả năng di chuyển nhanh chóng qua đám đông, lại có thể là một nguy cơ thực sự đối với sự an toàn của bất kỳ người nào trong khu vực lân cận của chúng. Robot cứu hộ mà đâm vào người dân xung quanh thì còn có ích gì? Vì thế, thay vì dựa vào đèn nháy, còi báo động, cảnh báo bằng giọng nói và các phương pháp khác, trong đó con người trở thành “bên thông minh” nhận diện nguy hiểm, Winfield và các nhà khoa học như ông muốn robot mô phỏng trước mọi cử động, mọi tình huống có thể xảy ra trước khi hành động.

Công việc hiện tại của ông được giới thiệu trong một thí nghiệm có tên “thí nghiệm hành lang”, trong đó, một robot sử dụng mô hình mô phỏng bên trong nó để xác định xem con người sẽ làm gì tiếp theo khi đi qua một không gian khép kín – như một hành lang khách sạn. Mất nhiều thời gian hơn để robot đi qua hành lang trong khi chạy chương trình mô phỏng – chính xác là lâu hơn 50% – nhưng nó cũng cho thấy sự cải thiện đáng kể về độ chính xác của khả năng tránh va chạm so với các robot khác đang được phát triển.

Những nghiên cứu ban đầu trong lĩnh vực này cho rằng các mạng lưới thần kinh nhân tạo – GAN – sẽ cho robot khả năng dự đoán, và thực sự là chúng đã làm được, nhưng chưa đủ. Những AI chỉ biết đáp lại các hành động của một thực thể khác sẽ không bao giờ có thể làm bất cứ điều gì khác ngoài việc phản ứng. Và chắc chắn con người cũng không thể mong đợi máy móc nói “xin lỗi” sau khi chúng nghiền nát một ai đó.

Bộ não của chúng ta có chức năng tiên đoán trạng thái cảm xúc, động lực, và hành động tiếp theo của một con người, động vật, hoặc vật thể, được gọi là Theory of mind (lý thuyết tâm trí). Đây là lí giải cho việc bạn có thể dự đoán một chiếc xe sắp đâm vào một chiếc xe khác vài giây trước khi nó thực sự xảy ra. Điều này không có nghĩa tất cả chúng ta đều có sức mạnh tâm linh hoặc có khả năng của một thầy bói, đơn giản chỉ là chúng ta thực sự  thông minh hơn nhiều so với máy móc.

Trung bình một đứa trẻ bốn tuổi cũng có khả năng mô phỏng sự việc và có thể làm cho những hệ thống AI tốt nhất của Google hoặc Nvidia trông giống như nó được phát triển trên bàn tính bị hỏng. Nghiêm túc mà nói, trẻ em thông minh hơn robot, máy tính, hoặc bất kỳ mạng lưới thần kinh nhân tạo nào đang tồn tại. Đó là bởi vì trí não chúng ta được thiết kế để tránh những thứ như đau đớn và chết chóc. Trong khi đó, robot không quan tâm nếu chúng ngã vào một hồ nước, bị đánh đập, hoặc làm tổn thương chính mình nếu rơi xuống từ trên cao. Và nếu không ai dạy chúng đừng làm thế, chúng sẽ lặp đi lặp lại cùng những sai lầm đó cho đến khi chúng không thể hoạt động nữa.

Ngay cả các AI tiên tiến, mà hầu hết chúng ta mô tả là “những cỗ máy có thể học hỏi”, thực sự không thể “học” trừ khi người ta nói với nó những gì nó cần biết. Nếu bạn muốn ngăn robot của mình tự hủy hoại bản thân, bạn thường phải dự đoán những loại tình huống chúng sẽ gặp phải và sau đó dạy cho chúng cách để vượt qua hoặc tránh những tình huống đó.

Vấn đề với phương pháp phát triển AI này là khá rõ ràng, có thể thấy trong trường hợp của phần mềm Tesla Autopilot, khi nó nhầm lẫn một chiếc xe tải lớn với một đám mây và đâm vào nó, giết chết người lái xe bên trong.

Để đưa lĩnh vực này phát triển hơn nữa và tạo ra loại robot mà con người đã mơ ước bấy lâu nay, các nhà nghiên cứu như Winfield đang cố gắng tái tạo khả năng bẩm sinh theory of mind của con người vào những mô hình mô phỏng lắp đặt bên trong robot.

Chúng ta có thể mất nhiều năm nữa để có thể sở hữu một robot hoạt động hoàn toàn tự động trong thế giới thực mà không cần đến một khu vực an toàn. Nhưng nếu Winfield và những nhà nghiên cứu thông minh khác phát triển được những cỗ máy thực sự có khả năng “học”, họ có thể tìm ra công thức bí mật đằng sau theory of mind, và khi đó con người cuối cùng cũng có thể có được robot quản gia, giúp việc hoặc tài xế, giống như trong ước mơ của chúng ta.

Nguyên Anh (theo thenextweb)

https://ictnews.vn/the-gioi-so/robot-se-co-the-du-doan-tuong-lai-172757.ict