Giàu giả, Sang ảo


Từ lâu, những đề tài khoe giàu, khoe sang nóng sốt không chỉ trên báo chí, mà còn rầm rộ bàn tán trên mạng xã hội. Người khoe vi vu những điểm sang chảnh để PR cho cá nhân, công ty trong khi ở nhà cấp bốn, kẻ khoe sang để livestream bán hàng… nhưng đang nợ đầm đìa. Chuyện nữ doanh nhân bóc mẽ ánh hào quang giàu sang của nhiều ngôi sao showbiz được dư luận chú ý hơn bao giờ hết. Sự thật giả lẫn lộn của cái gọi là “giàu sang” như cơn nghiện của không ít người, chỉ mang lại hệ lụy cho xã hội chứ không phải đích đến của một xã hội khá giả.

HỘI CHỨNG CÂY ANH TÚC CAO VÀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP GIẢ GIÀU

Ai cũng thích được người khác trầm trồ, thán phục, nhất là được khen. Khoe giàu cũng nhằm mục đích đó. Tuy nhiên, ít ai biết rằng đây được coi là một loại bệnh, gọi là hội chứng Tall Poppy Syndrome (Hội chứng cây anh túc cao) – một thuật ngữ nổi tiếng chỉ những người thích khoe khoang tiền tài và địa vị xã hội của người New Zealand và Úc.

Chính sự bùng nổ của mạng xã hội, internet và điện thoại thông minh giá rẻ đã làm việc khoe giàu trở nên phổ biến và thành nhu cầu của rất nhiều người. Những người giàu nhanh, mới giàu và giả giàu là những người hay khoe giàu nhất. Những người mới giàu thích khoe mình có biệt thự kiểu mới, căn hộ penthouse, xe sang đắt tiền như Mercedes, BMW, quần áo, giày dép, mũ, túi phải là những đồ hàng hiệu LV, Gucci…, còn đồ trang sức thì phải đeo khắp người. Giàu hơn nữa thì khoe du thuyền, máy bay riêng… Chính những thứ hàng xa xỉ của những người mới giàu đó lại trở thành tiêu chuẩn cho những người “giả giàu” học theo. Nhưng học theo mà lại không có tiền thì lại phải làm giả. Từ đó, hình thành nên một thị trường cung cấp dịch vụ giả giàu với giá bèo bằng cắt ghép ảnh, video hoặc thuê chỉ để chụp ảnh.

“Họ cho rằng tốt nhất nên loại bỏ sự nghèo đói, ít nhất là trên trang cá nhân của mình”, Tạp chí Maclean’s nhận định. Quan niệm “fake it ’til you make it” (Hãy giả mạo nó cho đến khi bạn có nó) đã dẫn đến hiện tượng giả giàu, rồi đến cả một ngành công nghiệp đi theo phục vụ nhu cầu giả tạo này, từ photoshop hình ảnh, thuê hàng hiệu, xe sang, nhà hàng, khách sạn 5 sao để check-in.

Theo quy luật cung cầu, cái gì có cầu ắt có cung. Muốn thành người giàu chứ gì? Dễ thôi, chỉ cần 20.000 đồng (tương đương 6 nhân dân tệ)! Đó là cả một ngành công nghiệp ở Trung Quốc, chuyên phục vụ những người thích giả giàu bằng những hình ảnh, đoạn phim được cắt ghép đăng trên mạng xã hội. Dịch vụ như vậy xuất hiện từ cách đây 6 năm.

Ai cũng có thể vào vai người giàu thông qua clip 10 giây. Họ sẽ thêm giọng nói, hình ảnh của người mua vào các video góc nhìn thứ nhất thể hiện cho thấy bạn đang đứng cạnh đống tiền, một dinh thự, một kỳ nghỉ ở khách sạn 5 sao xa xỉ, với một người nổi tiếng hoặc siêu xe… Ngoài ra, còn có các dịch vụ bao gồm video về biên lai bán xe hơi sang trọng với tên và ngày tháng đã thay đổi, cũng như các bài đăng trên mạng xã hội được gắn với vị trí ở Dubai hoặc Bali với thông tin của khách hàng, các nhà hàng dưới nước, các hòn đảo nhiệt đới và bàn tiệc phủ đầy hải sản đắt tiền.

Ở Mỹ, những người khoe giàu chuộng chuyên cơ tư nhân hơn xe sang. Các studio như Boyle Heights, Los Angeles được bài trí giống hệt chuyên cơ cá nhân với nội thất xịn sò, sang chảnh để chụp ảnh sống ảo, đánh lừa người theo dõi. Studio thường cho nhóm tối đa 6 người thuê với giá 64 USD/giờ. Đây là địa điểm chụp ảnh đầu tiên tại Los Angeles được thiết kế như một máy bay phản lực riêng độc đáo và đèn cửa sổ nhân tạo. Studio ở Los Angeles không phải là nơi duy nhất phục vụ nhu cầu sống ảo của giới influencer (người ảnh hưởng) theo cách này. Một mô hình sắp đặt được dựng lên ở Fred Segal, Los Angeles vào năm 2017 từng thu hút nhiều ngôi sao mạng xã hội đến check-in. Loạt ảnh y như đang ngồi trên máy bay thật.

Ở Nga, nổi bật nhất là dịch vụ cho thuê phi cơ riêng chỉ để khách chụp hình. Private Jet Studio tại thủ đô Moscow đưa ra giá niêm yết cho mỗi gói chụp ảnh 2 giờ trên chiếc máy bay tư nhân Gulfstream G560 là khoảng 244 USD có thợ chụp ảnh đi kèm. Nếu thuê nhân viên trang điểm, làm tóc, khách tốn thêm 434 USD. Thú cưng cũng có nếu khách muốn, còn thức ăn và rượu được bày ra như thật.

Những đồ xa xỉ trước đây là những thứ khó vươn tới thì nay những người trong tầng lớp trung lưu cũng có thể mua được, các tiêu chuẩn giá trị đó đang giảm dần theo thời gian và dần trở nên phổ biến hơn. Xe hơi Mercedes, BMW hay đồ xa xỉ LV, Hermes, Gucci nhan nhản khắp nơi. Nó không còn quá cao so với mức sống của nhiều người. Bằng cách thuê gia công sản xuất ở các nước có nguồn nguyên liệu và nhân công giá rẻ, các thương hiệu đã tạo ra được nhiều sản phẩm hạng sang nhưng giá rẻ. Nhưng bởi nó đã in trong suy nghĩ của mọi người rằng có những thứ đó là thể hiện sự giàu có, vì thế khi có nó thì phải nhanh chóng chụp ảnh khoe trên mạng xã hội. Còn không có thì có thể dễ dàng đi thuê để chụp ảnh, dịch vụ có khắp nơi.

Không giàu nhưng lại khoe giàu là hình thức lừa đảo kiểu mới, với sự bùng nổ của mạng xã hội, internet và thiết bị di động thông minh cá nhân. Những kẻ giàu “rởm” thường thể hiện lối sống xa hoa trên mạng chỉ để bán hàng hóa, các dịch vụ, chương trình cố vấn hoặc lớp học trực tuyến vô bổ với giá trên trời, hoặc đơn giản hơn là tăng tương tác, theo dõi để thỏa mãn “dục vọng” khoe. Họ lợi dụng những hình ảnh giàu có một cách trắng trợn. Còn khán giả, nếu không tỉnh táo sẽ trở thành con cá, cắn vào “mồi câu” là những hình ảnh giàu sang.

GIÀU THẬT PHẢI VẠ

Người giàu luôn kín đáo và khiêm tốn. Luật ngầm Jantelagen về sự khiêm tốn của giới giàu có Thụy Điển là một minh chứng. Ai biết còn những luật ngầm nào nữa trong tầng lớp giàu có mà thậm chí chúng ta còn chưa từng được nghe đến?

Theo nhà nghiên cứu Elizabeth Currid-Halkett về giới siêu giàu, đối với họ, vật chất chỉ đơn giản là phô trương, giờ đây họ chi tiền không tiếc tay cho đầu tư giáo dục và vốn văn hóa để thể hiện vị thế. Những món đồ xa xỉ từ các thương hiệu nổi tiếng là quá đỗi bình thường, họ luôn khao khát hướng đến sự sang trọng của những món đồ phiên bản giới hạn, khác biệt với số đông. Đó chính là tiêu chuẩn về sự độc quyền mà giới thượng lưu luôn hướng đến. Với họ, số tiền chi cho các dịch vụ giáo dục, tập luyện thể thao, sưu tầm các tác phẩm nghệ thuật, giao lưu trong giới tinh hoa… vượt xa so với các khoản chi dành cho vật chất.

Khảo sát của nhà nghiên cứu Elizabeth Currid-Halkett cũng cho thấy những người giàu có đang đầu tư đáng kể vào giáo dục, hưu trí và sức khỏe – tất cả đều là những khoản chi kín đáo, nhưng lại đắt đỏ hơn bất kỳ loại túi xách hàng hiệu nào mà người thu nhập trung bình có thể mua. Nếu như 1% siêu giàu ở Mỹ đã chi gần 6% tổng thu nhập của gia đình họ cho giáo dục, con số này ở các gia đình trung lưu là 1%.

Chính vì thế, những hình ảnh giàu sang – mà thực chất là mồi câu – chỉ là những hình ảnh méo mó của người giàu. Những người giàu thật, siêu giàu theo một cách nào đó có thể hiểu là đang rất oan khi bị gắn với những hình ảnh khoe giàu kệch cỡm. Những người giàu có thật lại mặc quần jean, áo pull như tỉ phú Bill Gates, hoặc xếp hàng mua đồ giảm giá như Mark Zuckerberg, ông chủ Facebook. Họ rất khiếm khi khoe những hình ảnh giàu có. Trừ khi việc khoe đó mang lại lợi ích cực kỳ lớn cho họ thì họ mới sử dụng những hình ảnh giàu có để PR, thể hiện vị thế.

Như Nam tước Charlotte De Rothschild là thành viên gia tộc giàu có Rothschild. Kênh đào Suez nổi tiếng là do gia đình này bỏ tiền đầu tư, nắm gần như phần lớn cổ phần. Họ cũng sở hữu hơn 19% số lượng mỏ vàng, kim cương trên toàn cầu, sở hữu 100 tờ báo nổi tiếng nhất thế giới… Thực tế, gia đình giàu có này khá kín tiếng, họ cấm toàn bộ nhân viên nào viết một chữ về gia tộc hay là cụm từ Rothschild. Nhưng để làm ăn, khi công du đến các nước để mở rộng mạng lưới như Thái Lan, Trung Quốc, hay Việt Nam, các diễn văn của người đại diện gia tộc đều thể hiện sự giàu có và vị thế. Những hình ảnh giàu có và vị thế đó cuối cùng cũng là công cụ PR để việc làm ăn, mở rộng mạng lưới kinh doanh của gia tộc này thêm thuận lợi.

MẶT TRÁI CỦA ẢO VỌNG GIÀU SANG

Màn livestream của nữ doanh nhân gần đây chuyên bóc phốt giới showbiz thu hút hàng trăm ngàn người xem cho thấy mặt trái của “hội chứng cây anh túc cao” ở nhiều ngôi sao, cũng là hiện tượng đáng chú ý của xã hội Việt Nam. Việt Nam mở cửa thị trường, đi từ xã hội thiếu thốn sang khá giả, tăng nhu cầu hưởng thụ vật chất và nâng cấp đời sống. Hình ảnh về cuộc sống giàu sang, đẳng cấp có sức hút với nhiều người, như một tiêu chuẩn để đánh giá thành công và nấc thang trong xã hội. Đó cũng là bình thường và là quy luật đi lên của các mô hình xã hội phát triển.

Tuy nhiên, sự khoe mẽ giàu sang, thúc giục một lối sống thiếu văn hóa với những thị hiếu dung tục đã phát sinh nhiều hiện tượng bị xã hội lên án. Đó là không ít ca sĩ, người mẫu, diễn viên tự tung hô mình là Rich Kid hay giới thượng lưu với nhà trăm tỉ, xe chục tỉ, đeo trang sức hàng hiệu vài tỉ đồng… nhưng bị bóc phốt là đồ đi thuê, mượn. Từ cực đoan này bước sang cực đoan khác do thiếu hụt một tầm nhìn văn hóa và biến tướng thành hội chứng khoe giàu một cách phản cảm.

Tại Việt Nam, ca sĩ N.L cũng khẳng định những điều mà mọi người nhìn thấy trên mạng xã hội hay trên báo chí về sự giàu có, xa xỉ của nhiều ngôi sao showbiz chưa chắc đã là thật. Có thể đằng sau những bữa tiệc sinh nhật hoành tráng, những chuyến du lịch khắp nơi hay hàng hiệu xa xỉ… họ đang nợ nần rất nhiều. “Điều này vô tình làm giới trẻ ảo tưởng về sự nổi tiếng và giàu có đến từ việc hoạt động nghệ thuật”, ca sĩ này nhấn mạnh.

Sự khoe khoang giàu sang cũng là hiện tượng “lệch chuẩn” trong một nền kinh tế vẫn được xếp trong nhóm các nước đang phát triển như Việt Nam. Thú vui “chơi ngông” của nhiều đại gia mua xe Rolls-Royce, Bentley, phi cơ riêng… khiến báo chí nước ngoài cũng phải chú ý. Bên cạnh đó, hàng xa xỉ bán chạy tại một thị trường mà mỗi người dân gánh khoảng 37 triệu đồng nợ công cũng là một “kinh ngạc” đối với nhiều ông chủ hàng hiệu. 

Theo chuyên gia tư vấn chiến lược Robert Trần, Tổng Giám đốc Tập đoàn tư vấn RBNC, phụ trách thị trường Mỹ và châu Á – Thái Bình Dương, thực tế dung lượng thị trường hàng xa xỉ Việt Nam lớn hơn con số khảo sát gần 1 tỉ USD rất nhiều. “Vì đối tượng khách hàng mua trực tiếp hàng xa xỉ tại Việt Nam thuộc nhóm khách hàng HENRY (High Earners Not Rich Yet – những người thu nhập cao nhưng chưa giàu) mà chúng tôi không gọi họ là trung lưu, là nhóm khách hàng cận giàu với mức thu nhập khoảng 75.000-100.000 USD/năm”, ông cho biết.

Tại Việt Nam, từng có một khảo sát của Viện Nghiên cứu về Đời sống và Con người khu vực Đông Nam Á Hakuhodo (HILL ASEAN) cho thấy có đến 96% người Việt cho rằng mình thuộc tầng lớp trung lưu. Tỉ lệ này chêch lệch khá cao so với khu vực nhưng nó phản ánh lối sống mong muốn của một nhóm người. Họ xem chi tiêu là một khoản đầu tư trả trước mà lợi ích không quan trọng bằng cảm giác đem lại khi mua sắm nó.

Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A khẳng định, khoe không phải là một hành động xấu mà đây là hành vi bình thường, phản ánh nhu cầu cần được bày tỏ bản thân của mỗi người để phục vụ cho mục đích cụ thể. Thế nhưng, khi lạm dụng nó hay tiêu cực hơn là khoe cái mình không có thì vấn đề sẽ diễn biến theo chiều hướng khác. Khoe giàu, ham hư vinh có thể nói là một thứ “dục vọng” trong con người. Nhưng khi dục vọng đó quá lớn, sẽ để lại hậu quả đáng tiếc. Bởi những thứ có thể kích thích dục vọng, ham muốn của con người nếu không bị kiểm soát sẽ dẫn đến hậu quả khó lường, ảnh hưởng đến suy nghĩ của giới trẻ, mai một những giá trị sống, giá trị văn hóa của xã hội.

Các chính phủ cũng lường trước những hậu quả xấu do việc ham hư vinh, thích khoe giàu gây ra nên cũng có các chế tài, chiến dịch làm lành mạnh không gian mạng, như ở Trung Quốc. Mạng xã hội TikTok của nước này từ đầu năm 2021 đã bắt đầu cấm khoe khoang sự giàu có trên mạng của mình vì chúng quảng bá các giá trị không lành mạnh. Việc phô trương sự giàu có làm ô nhiễm bầu không khí xã hội và đặc biệt có hại cho sức khỏe tinh thần và thể chất của trẻ vị thành niên. Nội dung bị cấm bao gồm quảng bá sự sùng bái tiền bạc, sử dụng trẻ vị thành niên trong các video liên quan đến những sản phẩm xa xỉ và thể hiện địa vị xã hội của một người theo cách không phù hợp, bao gồm cả chế nhạo người nghèo. Bịa đặt các câu chuyện – chẳng hạn từ rách rưới đến giàu có hoặc vừa du học về – để tiếp thị sản phẩm hoặc lừa đảo người dùng cũng nằm trong một danh mục cấm khác.

Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại, thừa nhận, khoe khoang giàu có tại Việt Nam là hệ quả của thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp sang thị trường của Việt Nam. Người ta có thì phải khoe để chứng minh đẳng cấp, còn những người có được ít tiền, hoặc không có nhưng muốn oai thì cũng phải cố khoe cho bằng bạn, bằng bè.

“Sự phát triển của xã hội vật chất kéo theo những khủng hoảng nhất định về văn hóa, tinh thần, làm thay đổi tư duy, nhận thức khiến nhiều người bị nhầm lẫn giữa giá trị với hiện tượng. Khi cái cũ bị tổn thương nhưng chưa mất đi, trong khi cái mới được hình thành nhưng chưa hoàn thiện đã dẫn tới những đảo lộn về giá trị đạo đức, luân lý xã hội thay đổi theo hướng có tiền sẽ lên ngôi, ít tiền bị coi thường”, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam nhận định.

Bài viết: Bảo Trung
Ảnh: Tư liệu

Theo nhipcaudautu

Quảng cáo – PR – Truyền thông và Chuyển đổi số: Chia sẻ từ các agency


Thực tế mới của Quảng cáo, PR, Truyền thông, và Chuyển đổi số: Chia sẻ từ các agency

COVID-19 đi qua và thay đổi cục diện của hầu hết mọi ngành nghề, lĩnh vực. Tuy có thể không phải là người chịu tác động trực tiếp, nhưng đại dịch chính là lúc mà các agency — chuyên tư vấn, cung cấp giải pháp, dịch vụ marketing, quảng cáo, truyền thông và chuyển đổi số cho doanh nghiệp — phải nhanh chóng thay đổi, nhằm phát huy tối đa vai trò của mình đối với doanh nghiệp đối tác trong thời điểm khó khăn. 

Vậy, đâu là những thay đổi cần thiết mà bản thân agency cũng như khách hàng của họ cần làm để sống sót và phát triển sau đại dịch? Những xu hướng nổi lên từ đại dịch mà họ quan sát được là gì? Cùng chúng tôi trò chuyện với các chuyên gia đến từ 3 agency lớn tại Việt Nam. 

Hoàng Anh, Managing Partner, The Purpose Group

Năm 2019, những xu hướng nào là nổi bật nhất trong lĩnh vực Quảng cáo & Truyền thông?

Cá nhân tôi thấy các xu hướng nổi bật trong  năm 2019 đều xoay quanh Gen Z. Đây sẽ vẫn là chủ đề mà các thương hiệu cũng như agency quan tâm trong thời gian tới, vì người làm quảng cáo còn đang loay hoay trước một thế hệ được mệnh danh là “siêu sáng tạo”. 

Mặc dù được nhìn như lớp trẻ “sống ảo” nhưng Gen Z lại cực kỳ “thật”, đến mức dị ứng với những gì quá hoàn hảo và đòi hỏi mọi thứ đều “siêu thật”, gần như trần trụi và có thể còn xấu xí. Bản chất quảng cáo trước nay vốn luôn “truyền cảm hứng” bằng cách tạo ra những “ấn tượng” (perception) tốt đẹp về thương hiệu, sản phẩm giờ sẽ phải điều chỉnh trong cách truyền thông đến Gen Z. Cụ thể, sự thay đổi này đã, đang và sẽ thể hiện qua:

  • Cách làm nội dung: Người làm quảng cáo đang dần hiểu hơn cách Gen Z sáng tạo và tạo ra những nội dung đúng chất của họ hơn bằng cách phối hợp với chính những content creator (nhà sáng tạo nội dung) có đối tượng mục tiêu là Gen Z hoặc có khi còn chính là Gen Z influencers (người có tầm ảnh hưởng). 
  • Cách tạo ảnh hưởng: Không còn bị thuyết phục bởi quảng cáo thuần túy hoặc thậm chí những người nổi tiếng mà các nhãn hàng sử dụng, họ hướng về những người có sức ảnh hưởng đồng trang lứa (peers), trong các cộng đồng riêng. 

Ngoài ra Gen Z là 1 thế hệ “purposeful” với nhiều mục đích và lý tưởng cao đẹp; họ đòi hỏi các thương hiệu phải cùng họ có trách nhiệm với những vấn đề xã hội đang diễn ra. Một số thương hiệu đã hướng về việc xây dựng “purpose” (mục tiêu) cho thương hiệu của mình.

https://player.vimeo.com/video/384454548?dnt=1&app_id=122963

Chị có thể chia sẻ một số thay đổi nổi bật trong việc tư vấn chiến lược quảng cáo được không?

  • Integration: Càng lúc việc tư vấn chiến lược càng có sự tích hợp trong tất cả mọi phương diện của truyền thông để có thể xây dựng được một thương hiệu chạm đến được người dùng. Chiến lược gia trong thời đại ngày nay không còn phân chia chuyên môn của agency mình và agency bạn phụ trách phần nào mà khi lên kế hoạch cần phải tích hợp mọi nguồn lực mà thương hiệu có theo một cách tối ưu nhất, cùng với việc hiểu biết thấu đáo khả năng triển khai thực tế của từng kênh. 
  • Influencers: Chúng tôi tập trung phân tích kỹ lưỡng hơn về influencers dựa trên đặc tính cũng như chất lượng của sức ảnh hưởng của họ, chứ không chỉ đơn thuần nhìn vào những con số bảo chứng như số fans hay tương tác đơn thuần. Trước khi chọn influencers cũng như sau khi thực hiện chiến dịch xong với họ, chúng tôi ứng dụng các công cụ thu thập dữ liệu để có thể phân tích sâu tiềm năng cũng như “performance” của họ.
  • Media Journey: Hành trình của người tiêu dùng ngày càng trở nên phức tạp nhưng nhờ công nghệ mà người làm truyền thông cũng có thể hiểu rõ hơn về các điểm chạm (touchpoints) của họ mà thiết kế những thông điệp dành riêng. Khi lên kế hoạch truyền thông, chúng tôi ứng dụng nhiều hơn digital media touchpoints (điểm chạm kỹ thuật số).

Dự án nào có ý nghĩa nhất đối với chị và đội ngũ trong năm vừa qua là gì?

  • Trước tiên là dự án The Tale of Cuội – là một sáng kiến nội bộ của The Purpose Group nhằm làm mới hình ảnh Trung Thu trong mắt của giới trẻ hiện đại để mỗi mùa Trung Thu về các bạn lại hào hứng đón chờ như các thế hệ đi trước. Vũ trụ The Tale of Cuội đã được tạo ra từ năm 2018 nhưng trong năm 2019 The Purpose Group đã có bước đột phá tạo ra 1 MV hoạt hoạ hoàn toàn với lực lượng sáng tạo trong nhà (The Purpose Group và Children Of – in-house content studio). 
  • Dự án tung Huggies Platinum – thương hiệu tã cao cấp của Huggies: Đây là đề bài khó do bối cảnh là chen chân vào một phân khúc mà đối thủ đã quá mạnh và đối tượng các mẹ bỉm sữa cao cấp đòi hỏi một chiến lược tiếp cận rất khác biệt, không quá phụ thuộc vào sản phẩm quảng cáo truyền thống như TVC mà phải rất tích hợp ở mọi kênh. Sự thành công của dự án là khích lệ với đội ngũ chiến lược rằng chúng tôi phải luôn khám phá giải pháp truyền thông đa dạng và phù hợp với từng hoàn cảnh thương hiệu và người tiêu dùng.
  • Cuối cùng là dự án tung định vị mới của Beck’s Ice phối hợp cùng Binz: Chiến dịch này thể hiện thành công trong việc hợp tác hiệu quả với influencer và tạo ra hệ sinh thái nội dung (content ecosystem) phục vụ cho mọi kênh, mọi touchpoint rất tối ưu cho thương hiệu.

Theo chị, những xu hướng chủ chốt trong lĩnh vực Quảng cáo & Truyền thông tại Việt Nam trong 2020 là gì?

Tôi đã nhìn thấy xu hướng truyền thông đối phó và phục hồi từ dịch COVID-19. Bối cảnh này có thể đẩy nhanh các thương hiệu theo hướng purpose marketing, cũng đúng nguyện vọng của Gen Z. Ngoài ra, influencer marketing sẽ tiếp tục tiến hóa tinh vi hơn dẫn đến nhiều sự hợp tác lâu dài và ý nghĩa hơn giữa creators và thương hiệu. Các thương hiệu và cả agency sẽ bước vào công cuộc chuyển đổi số sâu sắc hơn, ứng dụng dữ liệu nhiều hơn để có những định hướng kế hoạch có thể triển khai và đo lường được hiệu quả một cách đúng đắn.https://www.youtube.com/embed/gEtrKf-wQ3w?feature=oembed

The Purpose Group sẽ làm gì để chuyển mình theo những xu hướng trên?

Chúng tôi sẽ đẩy mạnh hơn nữa việc tư vấn cho các thương hiệu tìm kiếm và theo đuổi Purpose của mình. Ngoài ra chúng tôi còn đang nghiên cứu một công cụ mới áp dụng công nghệ để tối ưu hóa nội dung và việc hợp tác với người sáng tạo nội dung (content creators).

Chị có thể chia sẻ một số dự án nổi bật đến từng những công ty khác?

We Choice

Theo tôi, đó là WeChoice Award 2019 với cách làm bài bản, tôi đặc biệt thích thú với các dự án của các content creators khiến Gen Z mê mệt. 

Denise Thi, Managing Director, Isobar Việt Nam

Năm 2019, những xu hướng nào là nổi bật nhất trong lĩnh vực của chị?

Xu hướng nổi bật nhất không chỉ trong 2019 mà trong vòng khoảng 5 năm trở lại đây chính là digital transformation (chuyển đổi số — DX) trong mọi lĩnh vực. Hiện, chúng ta đã bắt đầu bước vào giai đoạn hậu kỹ thuật số, nơi mà giao tiếp và mọi hoạt động đều có thể diễn ra trên nền tảng công nghệ, các thiết bị số cũng ngày càng dễ dàng tiếp cận cho mọi tầng lớp.

Đại dịch COVID-19 vừa qua góp phần thúc đẩy việc chuyển đổi số và thay đổi hành vi diễn ra nhanh chóng hơn. Vậy, trong thời kỳ hậu kỹ thuật số, khi mà lằn ranh giữa digital và offline ngày càng trở nên mờ nhạt, hành vi của con người sẽ thay đổi như thế nào?

Theo tôi, đó là sự khao khát được kết nối cảm xúc giữa người với người. Vì vậy, vai trò của ngành Quảng cáo đến cuối cùng vẫn là mang đến các giải pháp sáng tạo, các trải nghiệm dày dặn, phong phú và thú vị hơn. 

Trước đây, khi bàn về Online to Offline (O2O) và brand commerce, Isobar từng chia sẻ rằng một trong những điểm yếu của marketer là chạy theo công nghệ quá nhiều. Bản chất của DX không phải là giới thiệu công nghệ mới, mà là ứng dụng công nghệ để tạo ra sự thay đổi/nâng tầm trải nghiệm cho con người, cho doanh nghiệp.

Vậy nên khi nói về DX trong ngành Quảng cáo, theo tôi, việc chuyển đổi số phải đáp ứng: 1) có khả năng chuyển đổi hoặc nâng tầm giá trị trải nghiệm người dùng; hoặc 2) có khả năng giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán của họ. 

Vậy, các doanh nghiệp tại Việt Nam đã ý thức được tầm quan trọng của DX chưa? 

Các doanh nghiệp tại Việt Nam chia thành nhiều nhóm với đặc thù khác nhau, vì vậy chiến lực DX của họ cũng khác nhau.

Nhóm thứ nhất là những doanh nghiệp lớn của Việt Nam. Trong khoảng 1-2 năm trở lại đây, các doanh nghiệp này để tâm nhiều hơn đến câu chuyện cải tiến. Ví dụ là PNJ với cách vận hành và đường hướng phát triển vài năm trở lại đây chứng tỏ mục tiêu chuyển đổi rất lớn. 

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) cũng bắt đầu tiếp cận DX. Với các doanh nghiệp trong nhóm này, họ cần một số kết quả ngắn hạn nhằm chứng minh hiệu quả để có cơ sở tiếp tục. Vì vậy, agency cần phải phân chia rõ kết quả ngắn hạn và mục tiêu dài hạn để xây dựng lòng tin của họ đối với mô hình phát triển bền vững này. 

Còn đối với những tập đoàn quốc tế tại Việt Nam, họ hiểu DX là chuyện phải làm và họ có đủ khả năng để đầu tư quy mô lớn về mặt hệ thống cũng như giải pháp kỹ thuật. Điều họ lưu tâm là tập thể phản ứng như thế nào — đó là câu chuyện về chuyển đổi văn hoá. Tuy nhiên, đối với nhân viên làm việc tại các tập đoàn này, việc chuyển đổi và thích nghi với giải pháp mới cũng dễ dàng.

Khoảnh khắc và dự án đáng nhớ nhất đối với chị và đội ngũ trong năm vừa qua là gì?

Năm 2019 là tuổi thứ 10 của Isobar, cả công ty đã có dịp để các thành viên ngồi lại cùng nhau, chia sẻ về những bài học và định hướng phát triển. Đối với môi trường mà việc đến và đi diễn ra nhanh chóng như Agency, thì việc có những cộng sự gắn bó đã trên 5-7 năm hoặc những người đi rồi trở về quả thật là một vinh hạnh. Chúng tôi cảm thấy hạnh phúc vì đã tạo ra được một không gian để những người trẻ có cơ hội trưởng thành, người tài giỏi có thể tìm ra ý nghĩa trong sự nghiệp mà họ theo đuổi. 

Đối với chúng tôi, dự án ý nghĩa chính là những dự án có thể giúp chúng tôi xác lập được vai trò rõ ràng hơn với các doanh nghiệp – một agency trong thời kỳ hậu kỹ thuật số với năng lực lập kế hoạch, điều phối triển khai đa kênh, và đồng hành cùng doanh nghiệp, điều hướng và hiện thực hoá tầm nhìn chuyển đổi kỹ thuật số, trở thành một người đối tác thật sự chia sẻ mục tiêu và tầm nhìn của doanh nghiệp. Đó cũng là điều mà Isobar luôn tự hào trước nay – nuôi dưỡng mối quan hệ đối tác (business partner) chứ không phải mối quan hệ mua bán dịch vụ.

Theo chúng tôi, việc hoạt động theo mô hình cũ (creative agency ra TVC/artwork, dựa trên concept đó brief xuống cho PR/digital/event agency) không còn hiệu quả nữa, việc có một người đóng vai trò tổng đạo diễn (IMC) là điều tất yếu. Vì thế, từ khoảng 2017 – 2018 trở lại đây, Isobar sẵn sàng làm vượt scope của một digital agency để có thể trở thành một agency có khả năng làm truyền thông marketing tích hợp (Integrated Marketing Communications).

Cuối năm ngoái, Isobar vừa chính thức ra mắt Isobar Strategic Alliance — với sự tập trung của 50 nhân sự sáng tạo, 15 nhân sự phụ trách về chiến lược và hoạch định, cùng với hơn 350 thành viên dày dạn kinh nghiệm về tiếp thị, quảng cáo, đổi mới (innovation), hoạt động kích hoạt thương hiệu (trade activation), tiếp thị thực địa (field marketing), tổ chức sự kiện & lễ hội, cùng các chuyên gia công nghệ từ PPlus, ST Communications và Isobar Vietnam.

Chiến lược này giúp Isobar Việt Nam có năng lực đảm bảo chất lượng đồng nhất ở tất cả các kênh truyền thông đa dạng với tầm nhìn tiếp thị định hướng trải nghiệm, nhằm đạt được mục tiêu cuối cùng cho thương hiệu là hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Đồng thời, 2019 vừa qua Isobar đã có nhiều thử nghiệm đáng giá với digital transformation, đặc biệt đã ứng dụng xây dựng thành công mô hình bán lẻ O2O (online to offline) giúp cho một nhãn hàng thời trang bán lẻ tối ưu hoá được thời gian xử lý đơn hàng online từ 7 ngày xuống kịch bản các đơn hàng được xử lý hoàn toàn trong ngày, và giảm số lượng nhân sự còn dưới 50% cho công việc này, với số lượng đơn hàng cao hơn 30% so với cùng chiến dịch khuyến mãi.

Đặc biệt hệ thống theo dõi khách hàng được thiết kế giúp đội ngũ marketing của nhãn hàng hiểu sâu sắc hơn insight của khách hàng, tạo ra những gói khuyến mãi sát hơn với nhu cầu từng tập khách hàng khác nhau, cũng như giúp thay đổi cách thức trưng bày tại cửa hàng cho phù hợp với đối tượng khách hàng ở mỗi cửa hàng khu vực. Đồng thời hệ thống kỹ thuật số giúp tăng hiệu năng của luân chuyển hàng hoá nội bộ giữa các cửa hàng để phục vụ cả đơn hàng online lẫn offline, giảm chi phí vận chuyển cho các đơn hàng online. Đó cũng là nền tảng để Isobar bắt đầu chính thức cung cấp Giải pháp Tư vấn Chuyển đổi Kỹ thuật số cho doanh nghiệp từ 2020.

Ngoài ra, có những dự án dù không phải là dự án nổi bật về chuyên môn hay kinh doanh nhưng lại thể hiện được cam kết đối với cộng đồng của Isobar. Một là dự án đồng hành cùng Bridgestone, một khách hàng trong 3 năm vừa qua, trong chuỗi dự án xây dựng cầu cho những địa phương còn khó khăn.

Isobar 4

Bridgestone lựa chọn hai điểm dân cư xa xôi tại hai tỉnh – bản Nịch Lưa, xã Nặm Lịch, huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên và Thôn 7&8, xã Ea Lê, huyện Ea Sup, tỉnh Đắc Lắk. Đây là hai địa phương có tỷ lệ hộ nghèo đều cao hơn 50% với kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Trẻ em ở đây không biết tới những cây cầu bê tông khang trang khi con đường tới trường của các em đều chông chênh trên những chiếc cầu gỗ.

Tuy nhiên, những cây cầu chông chênh ấy cũng không chống nổi lũ quét mùa mưa và có thể bị cuốn trôi đi bất cứ lúc nào. Một chiến dịch ý nghĩa đã trôi qua, 335 các em học sinh tại hai địa phương trên đã có những ngày đầu năm học đầy ý nghĩa và phấn chấn. Cây cầu mới xây đã giúp bước đường tới trường của trẻ không còn xa xôi, rút ngắn tới 8km con đường đi bộ, cuộc sống của người dân cũng khấm khá hơn khi giao thương buôn bán thuận tiện.

Bên cạnh đó còn có hành trình của Isobar cùng Google trong dự án “Lập trình Tương lai cùng Google” (Google Coding for the Future) Giai đoạn 2. Dự án“Lập trình Tương lai cùng Google” là một trong nhiều nỗ lực của Google nhằm hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực tương lai cho nền kinh tế số Việt Nam.

Giai đoạn 2 của dự án được mở rộng với số lượng học sinh, sinh viên dự kiến được đào tạo lập trình miễn phí tăng hơn 100 lần so với năm 2018, nhằm trang bị kiến thức về lập trình, sử dụng an toàn và khai thác hiệu quả Internet, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh, sinh viên Việt Nam.

Thông qua các môn học lập trình và kiến thức Internet, dự án “Lập trình Tương lai cùng Google” cổ vũ việc đưa lập trình trở thành môn học công nghệ chính khóa tại các trường học từ cấp tiểu học đến cấp phổ thông, hướng tới việc đào tạo đào tạo nguồn nhân lực số đáp ứng xu hướng phát triển của xã hội hiện đại Công nghiệp 4.0 tại Việt Nam.

Theo chị, những xu hướng chủ chốt tại Việt Nam trong 2020 là gì?

Digital transformation tại Việt Nam vẫn còn là hành trình dài. Nếu vượt qua đại dịch và kinh tế kịp phục hồi trong năm 2020, chúng ta sẽ chứng kiến những phản ứng dây chuyền đến từ DX. 

Đây cùng là lúc chúng ta (agency) cần xem lại để biết mình có đang làm hiệu quả hay không. Bởi sau khi đại dịch đi qua, các thương hiệu hồi phục và có khả năng đầu tư vào các chiến dịch marketing, agency sẽ tiếp tục thử thách: Làm thế nào để những dịch vụ truyền thống hiện chịu sức ép thay đổi và trở nên tốt hơn?

Ví dụ như PR, liệu khách hàng đang trả tiền cho chất xám, hay đang trả tiền để booking? Ngày trước, người tiêu dùng có ít nền tảng để giải trí, nên họ hứng thú với sự kiện của các thương hiệu. Giờ đây hoạt động giải trí nhiều vô kể, để thu hút được khách hàng tương tác với thương hiệu, trước hết, phải cho khách hàng thấy được những trải nghiệm độc đáo mà họ có khi tham gia cùng thương hiệu trước đã. 

Có thể nói, trải nghiệm có thể xảy ra ở bất kỳ touchpoints (điểm chạm) nào, nên người làm creative, media, event, digital, PR,… phải biết lưu ý và tạo ra sự khác biệt trong từng điểm chạm. Ngoài ra, cũng cần phải lưu ý về sự khác biệt trong hành vi của từng thế hệ. 

Chị có thể chia sẻ một số dự án nổi bật đến từng những công ty khác? 

Theo mình, không chỉ có một mà hàng loạt các dự án tận dụng music marketing để kết nối với khách hàng, đây là một trong những xu hướng mà Isobar thấy mình cần phải học hỏi. Từ các music video mà đội ngũ Isobar học được cách tiếp cận cũng như thiết kế trải nghiệm sao cho phù hợp với thị hiếu khán giả, lồng ghép nhịp nhàng giữa DNA của nghệ sĩ và DNA của thương hiệu. Sau đó, chuyển đổi ngôn ngữ sáng tạo từ các music video ra các event nhằm mang đến trải nghiệm cho khách hàng mà vẫn truyền tải trọn vẹn thông điệp của thương hiệu. 

Nhi Châu (Ivy), Media Engagement Lead tại Vero Vietnam & Raphael Lachkar, Director tại Vero ASEAN

Năm 2019, những xu hướng nào là nổi bật nhất trong lĩnh vực?

Nhi: Năm ngoái, chúng tôi phát hành whitepaper về influencer marketing, với tên gọi ‘Influencers mới tại Việt Nam: Gen Y và Gen Z đặt niềm tin vào ai?’, cho thấy thời đại số không chỉ mang đến sự chuyển đổi về nền tảng, mà còn về tâm lý người tiêu dùng đối với marketing — sự kết nối được tạo ra từ những thứ riêng tư, cá nhân hoá hơn. Chúng tôi đo lường tỉ lệ thu hồi vốn để tìm kiếm những kênh hiệu quả nhất để truyền tải thông điệp. Năm nay, chúng tôi vẫn nhìn thấy những chuyển đổi tương tự — đó là chuyển đổi từ một cá nhân influencer sang các cộng đồng, hội nhóm trên mạng xã hội. 

Một ví dụ điển hình là Yêu Bếp — một hội những người đam mê nấu ăn, thích chia sẻ công thức và hình ảnh thành quả với nhau. Được thành lập năm 2018, nhóm này trở nên nổi tiếng vào cuối năm 2019, khi vượt mốc 1.1 triệu thành viên. Trong thời gian cách ly xã hội do đại dịch, nhóm này càng trở nên phổ biến hơn nữa. 

Ngoài ra còn có Nghiện Nhà và Ghét Bếp Không Nghiện Nhà, được thành lập vào đầu tháng 4/2020. Nhóm nhanh chóng trở nên viral và nhanh chóng đạt 1 triệu thành viên chỉ trong vòng vài tuần. Trong các cộng đồng, nhiều người chia sẻ quan điểm của họ với những người có cùng mối quan tâm và phong cách sống. Mỗi bài đăng từ những nhóm này có thể đạt được 20.000 likes và vài ngàn bình luận — hoàn toàn tự nhiên! Bất cứ ai đăng bài cũng có thể được xem là một influencer với chính nội dung của họ, rõ ràng là một xu hướng thay đổi cuộc chơi. 

Dự án nào có ý nghĩa nhất đối với chị và đội ngũ trong năm vừa qua là gì?

Raphael: Thật khó nếu chỉ có thể chọn một! 2019 có thể nói là năm thành công nhất trong thập kỷ qua đối với Vero, và nó gần như là thước đo chuẩn mực để phấn đấu cho những năm sau. Chúng tôi thắng giải Southeast Asia PR Campaign of the Year cho chiến dịch xây dựng nhận thức cộng đồng tại Giải thưởng PR Awards Asia 2019.

Năm qua, chúng tôi cũng có dịp tân trang và ra mắt văn phòng của mình tại Việt Nam cũng như hợp tác với các đối tác lớn như Air Asia, Daikin, Estée Lauder, và Under Armour. Vero còn mở rộng doanh nghiệp sang Indonesia và đội ngũ trên toàn ASEAN tăng 30%. Vậy nên, nếu phải rút gọn, thì 2019 chính là một năm của những chuỗi sự kiện ý nghĩa đối với chúng tôi. 

https://www.youtube.com/embed/laxnuXhhaQM?feature=oembed

Trước tình hình kinh tế ngược dòng như hiện tại, lĩnh vực của anh đã điều chỉnh như thế nào để thích nghi?

Raphael: Xu hướng chuyển đổi số vốn đã phổ biến, đại dịch bùng phát chính là đòn bẩy để chúng ta chúng ta tăng tốc digital transformation, vì nhu cầu ở nhà đặt hàng bỗng chốc gia tăng chóng mặt. Kết quả là nhiều thương hiệu phải tăng cường dịch vụ trực tuyến của mình. Chúng tôi kỳ vọng mọi thứ sẽ diễn ra tương tự như cái cách mà Alibaba và các marketplace khác tại Trung Quốc bức tốc khi đại dịch SarS diễn ra. Nhưng lần này là trên phạm vi toàn cầu. 

Sự chuyển đổi này còn tạo ra thay đổi to lớn về cách mà mọi người dành thời gian online, được phản ánh trong việc thay đổi chiến lược truyền thông của các thương hiệu. Mạng xã hội chỉ từng là một trong những kênh trải nghiệm của khách hàng. Ngày nay, nó là một phần không thể thiếu trong các sinh hoạt thường nhật. Từ giải trí, tập luyện sức khỏe, ăn uống, tụ họp…. tất cả đều có thể diễn ra trên mạng, phổ biến hơn bao giờ hết. 

Chúng tôi nhận thấy xu hướng này trong việc địa phương hoá các chiến dịch quảng cáo điện tử quốc tế. Levi’s đang tổ chức một series các buổi concerts trực tiếp trên Instagram TV. Adidas ra mắt những video thử nghiệm tự sản xuất với các influencers. 

Tại Việt Nam, Tiger Beer đang quảng bá chương trình giao hàng và trong thời kỳ cách ly xã hội, họ khuyến khích mọi người ở nhà tận hưởng với Thử thách nhảy cộng đồng trên Facebook. Unilever đồng tổ chức một series các buổi livestreams có tên “Ở nhà? Có sao!” với Yeah1TV, với sự góp mặt của một KOL/nghệ sĩ mỗi tuần để quảng bá cho các dòng dầu gội Clear và Sunsilk.

Ngoài ra còn có Pizza 4P’s — chuỗi nhà hàng pizza cao cấp với hơn 20 chi nhánh tại Việt Nam, tận dụng thời điểm này để ra mắt một podcast để gợi nhớ sứ mệnh của mình “Mang tới thế giới nụ cười vì hoà bình”, với sản phẩm đầu tiên là một Bản podcast mang tên Thiền Pizza — tham khảo từ những bài giảng của thiền sư Thích Nhất Hạnh, người đã giảng dạy Chánh niệm khắp thế giới từ nhiều năm nay.

https://www.youtube.com/embed/videoseries?list=PL4Yi1lErkhVLIsbcZ5lc6pXrXCoVtx0YY

Nhìn chung bối cảnh kinh tế trong lĩnh vực của anh sẽ trông như thế nào trong năm 2020? Và làm thế nào để có thể vực dậy sau đại dịch?  

Raphael: Là một công ty làm việc với các thương hiệu quốc tế, chúng tôi nhìn nhận Việt Nam là một phần của hệ sinh thái toàn cầu. Và khi các nền kinh tế khác đang chịu ảnh hưởng nặng nề, chúng tôi kỳ vọng tình hình của Việt Nam sẽ theo hướng khả quan hơn. Tuy các chuỗi cung ứng bị trì trệ và nhu cầu tiêu dùng trên thế giới sụt giảm sẽ để lại nhiều ảnh hưởng, chúng tôi vẫn nhận thấy sự thu hút đổ dồn về phía Việt Nam, mang đến nhiều cơ hội hơn cho nước này.

Giữa tháng 4 vừa qua, Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF mới đây dự đoán tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm 2020 sẽ ở mức 2.7%. Đây là mức tăng trưởng cao nhất châu Á, và với tình hình cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc và các quốc gia khác, rõ ràng Việt Nam có cơ hội độc nhất để trở nên nổi bật. Điều này có nghĩa là quan hệ và niềm tin giữa nhà đầu tư, mô hình khởi nghiệp, người tiêu dùng, các doanh nghiệp trong và ngoài nước tại Việt Nam sẽ được thắt chặt, từ đó mang đến nhiều cơ hội thương thảo. 

Chúng tôi còn muốn nhấn mạnh rằng, các công ty mong muốn sống sót trong thời đại này cần phải chuyển mình — cả trong quy cách vận hành lẫn cách họ kết nối với khách hàng, và từ đó nhờ đến sự hỗ trợ của các agency có kinh nghiệm giúp họ theo dõi và thực hiện một cách hiệu quả. 

Xu hướng PR, digital, social và influencer marketing nổi bật tại Việt Nam trong năm 2020 là gì?

Nhi: Hiện tại, chúng tôi nghĩ về sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng nhiều hơn là về xu hướng. Xu hướng cho thấy những thay đổi, nhưng thường mang tính nhất thời và trên bề mặt, trong khi sự thay đổi đúng nghĩa cần phản ánh những chuyển biến dài hạn trong đường lối phát triển của xã hội. Công cuộc số hoá nền kinh tế là một thay đổi đúng nghĩa, bởi nó cho chúng ta thấy sự cá nhân hoá khi tiêu dùng, trên khắp các nền tảng và cộng đồng.

Một trong những ví dụ cho xu hướng này là việc Millennials bắt đầu ưa chuộng TikTok khi đại dịch bùng phát, với 32% số lượng người Việt dùng ứng dụng nằm trong độ tuổi 25-44. TikTok vốn được xem là ứng dụng dành cho người trẻ, và các marketer không thường sử dụng ứng dụng này để tiếp cận Millennials. Nhưng ngạc nhiên là những người lớn tuổi đã bắt đầu dành ra một khoảng thời gian tương tự [hoặc nhiều hơn] người trẻ trên ứng dụng này và tương tác.

Khủng hoảng không tạo ra những mô hình mới, nhưng nó là đòn bẩy để những thay đổi trước đó diễn ra nhanh hơn. Một điều chúng tôi nhìn thấy xuyên suốt nghiên cứu của mình trong những năm qua là nhu cầu ngày càng tăng về việc trở thành một phần của một cộng đồng nhỏ những người đồng điệu.

Theo cách nào đó, điều này giống như việc đi ngược về thời của những forums, chat rooms, nhưng đông người hơn — và có nhiều chi phí marketing can thiệp vào hơn. Hơn bao giờ hết, cộng đồng là tâm điểm của truyền thông thương hiệu, thay thế việc sử dụng những KOL lớn với mức độ tương tác rời rạc. 

Chị có thể chia sẻ một số dự án nổi bật đến từng những công ty khác?

Nhi: Tôi cực kỳ ấn tượng với chiến dịch Cảm hứng tự hào từ Đường phố Việt Nam quảng bá cho dòng Hunter Street x Việt Max – The Nameless Edition, kết hợp với Art Director Việt Max. Anh chịu trách nhiệm thiết kế cả bộ sưu tập lẫn TVC quảng bá cho chiến dịch, được bình chọn là chiến dịch xuất sắc nhất trong số 11 chiến dịch quảng cáo tại Việt Nam năm 2019, do độc giả Advertising Vietnam bình chọn.

Minh Ng – Theo Vietcetera