Những bệnh tâm thần kỳ lạ y học chưa giải thích được


Người mắc bệnh tin rằng toàn bộ người thân bị giả mạo, hoặc họ tự ăn những bộ phận cơ thể của mình, hay mỗi sớm tỉnh dậy với suy nghĩ rằng mình đã chết.

Những năm qua các nhà khoa học đã tạo nên bước đột phá trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh tâm thần. Ngày càng nhiều chứng bệnh được biết đến như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phần liệt. Không may, vẫn còn nhiều rối loạn bị hiểu lầm, kỳ thị và chưa được nghiên cứu. Dưới đây là 4 căn bệnh tâm thần kỳ lạ nhất, khó hiểu nhất mà bạn có thể chưa bao giờ nghe đến, theo Medical Daily.

Hội chứng Capgras

Dấu hiệu của hội chứng Capgras là hoang tưởng người gần gũi như vợ/chồng, họ hàng, bạn thân, thậm chí vật nuôi đã bị tráo đổi bởi kẻ mang ngoại hình giống hệt. Hoang tưởng xảy ra trên một hoặc nhiều đối tượng, kéo dài liên tụchay theo đợt.

Một nghiên cứu năm 1991 miêu tả người phụ nữ 74 tuổi với hội chứng Capgras như sau: “Bệnh nhân được chẩn đoán rối loạn tâm thần không điển hình vì tin rằng chồng mình đã bị thay thế bởi người đàn ông khác. Bệnh nhân từ chối ngủ với kẻ giả mạo, khóa phòng ngủ vào ban đêm, hỏi xin con trai một khẩu súng và đánh nhau với cảnh sát khi được yêu cầu vào viện. Bệnh nhân dễ dàng nhận ra các thành viên khác trong gia đình trừ người chồng”.

nhung-can-benh-tam-than-dang-so
Hội chứng Capgras khiến bệnh nhân nghĩ rằng người thân của mình bị giả mạo.Ảnh:middaydaily.com.

Đến nay các nhà nghiên cứu chưa thể tìm ra nguồn gốc của hội chứng Capgras. Vài ý kiến cho rằng quá trình nhận diện đơn giản trong não bị hỏng do hậu quả của đột quỵ, dùng thuốc quá liều hoặc các yếu tố bên ngoài khác. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định vấn đề không nằm ở việc nhận diện khuôn mặt mà xuất phát từ những cảm xúc trong tiềm thức.

Hội chứng Capgras có thể đi kèm với các chứng bệnh tâm thần khác, phổ biến nhất là tâm thần phân liệt và thường xuất hiện ở bệnh nhân bị thoái hóa thần kinh.

Tự thực

So với chứng bệnh ăn thịt người, tự thực còn đáng sợ hơn vì bệnh nhân tự ăn chính họ. Không được phân loại cụ thể trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Các chứng Rối loạn Tâm thần của Viện Tâm thần Mỹ, tự thực được xem là vấn đề về kiểm soát xung động do không thể kìm hãm hành động gây hại cho bản thân hoặc người khác.

Một trường hợp tự thực là người đàn ông 66 tuổi nhập viện với lý do mất ngủ rồi dần dần tự hành hạ bản thân. “Bệnh nhân ăn ngón tay của mình suốt 6 năm”, báo cáo của bác sĩ ghi lại. “Hành vi bắt đầu từ việc cắn móng tay rồi chuyển sang cắn ngón tay, khiến cho ngón tay ở hai bàn đều bị mất đốt”.Bệnh nhân sau đó được điều trị bằng thuốc chống loạn thần và thuốc chống trầm cảm.

Không phải ca tự thực nào cũng giống nhau. Đôi khi rối loạn này cảnh báo vấn đề khác, ví dụ như hội chứng di truyền Lesch-Nyhan. Một nghiên cứu phát hiện 5 bệnh nhân bị tự thực sau khi gặp chấn thương cột sống. Những người này đều “thông minh, sẵn sàng thảo luận về vấn đề của họ và có thể tự xác định mức độ stress hoặc cô lập trong đời sống” một cách khó hiểu.

Các nhà khoa học không thể tìm ra mối liên hệ giữa tổn thương và chứng tự thực. Điều trị cho người bệnh bằng thuốc, tư vấn, liệu pháp hành vi chỉ mang về kết quả khiêm tốn.

Hội chứng Cotard

Còn được gọi là hội chứng xác chết biết đi, hội chứng Cotard là tình trạng hiếm gặp khiến người bệnh cho là mình đã chết hoặc mất nội tạng.

“Tôi như thể bước vào diệt vong hay địa ngục”, Esme Weijun Wang kể về trải nghiệm khi mắc hội chứng Cotard. “Tôi cố nghĩ xem mình đã làm sai điều gì để bị trừng phạt, bắt phải sống lại cuộc sống này dù đã chết. Thế nhưng đó không phải sự thật”.

Giới khoa học đưa ra nhiều giả thuyết về nguyên nhân của hội chứng Cotard, trong đó có dùng thuốc quá liều. Vài trường hợp đã khỏi bệnh nhờ kết hợp dược phẩm và liệu pháp sốc điện.

Rối loạn nhận dạng toàn vẹn cơ thể

Triệu chứng nổi bật của rối loạn nhận dạng toàn vẹn cơ thể (BIID) là niềm tin bản thân đáng bị tật nguyền. Một người đang khỏe mạnh có mong muốn cắt cụt chân tay bởi cảm thấy mình không nên có bộ phận ấy.

Gần đây, người phụ nữ tên Jewel Shuping (Mỹ) đã tự làm mù mắt do mắc BIID.”Tôi không nghĩ tôi bị điên. Tôi mắc bệnh”, Shuping giải thích. “BIID khiến bạn cảm thấy mình cần bị khuyết tật. Trong trường hợp của tôi, đó là khao khát muốn mù mắt”.

nhung-can-benh-tam-than-dang-so-1
Shuping đề nghị bác sĩ nhỏ thuốc thông cống vào mắt mình vì khao khát muốn bị mù. Ảnh: Mirror.

Các chuyên gia cho rằng BIID khiến hình ảnh bản thân trong đầu người bệnh không phù hợp với cơ thể thực sự. Hiểu biết và tôn trọng là bước trị liệu đầu tiên. Đôi khi, đội ngũ y tế đồng ý đoạn chi theo yêu cầu bệnh nhân nhưng gây tranh cãi dữ dội. Năm 2000, một bác sĩ phẫu thuật Scotland bị cộng đồng phản đối mạnh mẽ vì cắt bỏ 2 chân của người mắc BIID.

Giống như các chứng bệnh ở trên, các bác sĩ chưa thể chắc chắn điều gì gây ra BIID và tại sao nó lại biến đổi tùy từng trường hợp.

Theo Vnexpress

7 Dấu hiệu bạn đang ở cạnh một người ái kỷ


7 Dấu hiệu bạn đang ở cạnh một người ái kỷ

Khi chào đời, thế giới này chỉ xoay quanh chúng ta. Một em bé đang quấy khóc sẽ được những người lớn dỗ dành, nhường nhịn vô điều kiện. Lớn lên, ta bắt đầu ý thức về sự hiện diện của mọi người xung quanh, cũng như việc mình không còn là tâm điểm của mọi việc. Nhưng đối với người ái kỷ, họ vẫn chưa thoát khỏi đứa trẻ sơ sinh ấy trong tâm hồn.

Ái kỷ là gì?

Từ điển Oxford định nghĩa ái kỷ (narcissism) là “thói quen đánh giá quá cao bản thân, đặc biệt là về ngoại hình”. Tuỳ vào lĩnh vực được bàn luận mà ái kỷ có thể mang ý nghĩa và mức độ khác nhau.

Thuyết phổ biến nhất về nguồn gốc của cái tên ‘narcissism’ bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp. Câu chuyện kể về chàng Narcissus có dung mạo tuấn tú, nhưng lại không thể yêu ai. Một ngày nọ thấy bóng mình trên mặt nước, chàng đã say mê bản thân đến mức héo mòn.

Ở góc độ tâm lý học, ái kỷ có tên cụ thể là rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD), được “một hình thức khuếch đại về bản thân trong trí tưởng tượng hoặc thể hiện qua hành vi, đòi hỏi người khác ca tụng và không có sự thấu cảm”. “Rối loạn nhân cách ái kỷ là một hình thức khuếch đại về bản thân trong trí tưởng tượng hoặc thể hiện qua hành vi.”

Dấu hiệu của người ái kỷ

1. Thường xuyên nói dối và phóng đại mọi chuyện

Người ái kỷ có thể nói dối về mọi thứ, chứ không dừng lại ở những vấn đề cá nhân. Họ thêu dệt những câu chuyện theo hướng có lợi cho mình, mục đích là để bảo vệ hình ảnh thể hiện ra bên ngoài. Điều này khác với người thao túng tinh thần (gaslighter) nói dối để thiết lập chủ quyền và sự kiểm soát.

Nếu người bình thường cảm thấy ‘tim đập, chân run’ khi nói dối, thì người ái kỷ lại xem đây là điều giúp họ lấy lại bình tĩnh. Họ thừa hiểu rằng mình đang lừa bịp, nhưng lại không có đủ nhận thức về hậu quả của việc này.

2. Không bao giờ thừa nhận sai lầm và nổi nóng khi bị chỉ ra

“Anh dựa vào đâu mà nói tôi như thế?”

“Tôi làm vậy bao giờ!”

“Chị thì cũng có tốt đẹp gì.”

Những câu nói trên đi kèm với những hành động như đóng cửa thật mạnh, tỏ thái độ cáu gắt,… là những phản ứng thường thấy của người ái kỷ khi nhận lời phê bình của người khác. 

Những người ái kỷ vô cùng tự ti. Chính vì vậy, họ ngay lập tức nổi đoá với bất kỳ ai muốn chỉ trích họ. Cách họ phản ứng lại luôn là gây hấn thụ động hoặc công kích cá nhân chứ nhất quyết không chịu trách nhiệm cho sai lầm của mình.

3. Tạo ra hình ảnh sai sự thật về mình

Mặc dù vô cùng tự ti, nhưng người ái kỷ lại luôn muốn được người khác thán phục. Do đó, họ phải che giấu con người ấy bằng cách dựng lên một hình ảnh khác với bản thân mình, tạm gọi là “cái tôi giả” (false-self).

Độ phủ sóng của mạng xã hội đã khiến tình trạng này càng thêm nghiêm trọng. Không dừng lại ở việc làm mọi thứ để gây sự chú ý trên mạng, người ái kỷ còn xem việc bắt nạt trực tuyến (cyberbullying) là một cách để thể hiện sức mạnh của mình.Người ái kỷ che giấu sự tự ti bằng cách dựng lên hình ảnh sai sự thật về mình, và tìm mọi cách bảo vệ hình ảnh đó.

4. Luôn phá vỡ mọi luật lệ và vượt ranh giới

Người ái kỷ thường phá vỡ luật lệ và chuẩn mực xã hội, chẳng hạn như chen hàng, vượt luật giao thông. Đặc điểm là một sự phiền toái, thậm chí là mối nguy hiểm đối với cộng đồng và chính người ái kỷ đó. Việc một số người Mỹ không tuân thủ các biện pháp phòng chống COVID-19 cũng là biểu hiện của ái kỷ.

Ngoài ra, họ thường xuyên mặc kệ ranh giới mà người khác đặt ra, bao gồm tài sản, không gian cá nhân, suy nghĩ và thời gian. Theo lời nhà tâm lý học: “Nếu bạn là người ái kỷ, bạn sẽ phải có bằng được điều mình muốn. Nếu điều bạn muốn không giống với nguyên tắc, bạn sẽ bỏ qua cả nguyên tắc.”

5. Không có sự cảm thông với người khác

Dù luôn phủ định sai lầm của mình, người ái kỷ lại rất nhanh nhạy trong việc chỉ ra khuyết điểm hoặc đổ lỗi cho người khác. Nói như vậy, không có nghĩa là người ái kỷ không biết thấu cảm. Chính xác hơn, họ không có đủ năng lực để bày tỏ điều ấy. Đôi khi, khả năng bày tỏ sự thấu cảm đã bị vùi lấp bởi bức tường mà người ái kỷ dựng lên để bảo vệ hình ảnh và cái tôi của mình.

6. Thao túng và lợi dụng người khác

Những người ái kỷ là bậc thầy trong việc thao túng và lợi dụng. Tất cả những việc họ làm, từ tỏ ra là mình ‘biết tuốt’, có khả năng lo toan mọi thứ, cho đến việc lựa chọn nghề nghiệp đều dẫn tới một mục đích là để điều khiển người khác.

Đặc biệt, việc các bậc cha mẹ ép con cái phải sống theo ý mình, hoàn thành những ước mơ dang dở của họ cũng là một biểu hiện của ái kỷ. Theo lời nhà tâm lý học Michele Leno, “Người ái kỷ biết yêu thương. Tuy nhiên, do họ muốn kiểm soát bạn, tình yêu đó lại mang tính điều kiện và yếu ớt”.

7. Rất dễ bị mắc lừa

Tưởng rằng những người ái kỷ là những kẻ “khôn lỏi”, nhưng sự thật là họ lại vô cùng non nớt về nhận thức. Theo tiến sĩ Sam Vankin, những người ái kỷ dễ mắc vào bẫy lừa đảo đầu tư hoặc những việc tương tự, do họ đã tự xây dựng cho mình một thế giới cổ tích, nơi họ đã định sẵn là toàn năng, được ưu ái và miễn mọi hậu quả. Chính vì vậy, họ bị vỡ mộng khi cuộc đời thật sự lại không như thế. 

Họ làm liều vì không cho rằng mình có thể mất mát, đòi hỏi vô lý vì cho rằng mình xứng đáng, và nói dối vì cứ ngỡ rằng chẳng ai nhận ra. Những công thức về nhân sinh của người ái kỷ không phải lúc nào cũng đúng, nhưng họ vẫn cứ làm theo, vì họ cho rằng mình không thể sai được.

Kết

Trừ khi là một bác sĩ tâm lý hoặc nhà tâm lý học, thì không một ai hay điều gì, trong đó bao gồm bài viết này, có thể xác nhận một người có mắc hội chứng rối loạn nhân cách ái kỷ hay không. Trách nhiệm của chúng ta là bảo vệ bản thân trước những người có dấu hiệu trên, cũng như cố gắng kiểm soát lòng tự tôn của mình.

Phương Anh / Vietcetera