Đàn ông đích thực – hãy sống như một võ sĩ, hạ gục chính mình của ngày hôm qua


Nếu cuộc đời là một cuộc chiến, thì chẳng phải người thắng cuộc sẽ là những võ sĩ đai đen hay sao?

Không phải bởi vì họ giỏi giơ nắm đấm và hạ gục người khác, mà họ hạ gục được chính bản thân mình của ngày hôm qua.

Mà, sống ở đời, vượt người thì dễ, vượt mình mới khó.

Đây là những “binh pháp” và “vũ khí” một võ sĩ đai đen luôn mang theo bên người mà đàn ông đích thực nên học tập.

1 | Chính trực

Sinh thời, Khổng Tử có dạy:

Nội tâm phải chính trực, đây là cái gốc làm người.

Bề ngoài, trong công việc phải cẩn trọng, giữ vững ý chí của mình; kiên trì thực hiện nhân nghĩa; thấy người có tài đức thì khiêm tốn học tập; gặp kẻ tiểu nhân bất tài thì tránh xa.

Với người quân tử có tài năng không sinh lòng đố kỵ mà phải biết học tập.

Làm được như thế thì người ở xa đến mấy cũng có thể thân như anh em.

2 | Kỷ luật

Một võ sĩ đai đen cho rằng, có 3 điều để biến những điều không thể thành có thể: Sự kỷ luật, chăm chỉ và kiên định.

Tuân lệnh người khác thì dễ. Nhưng tự đặt kỷ luật và tuân theo mới đáng nói.

Đơn giản thôi, chúng ta ai cũng đặt mục tiêu thức dậy lúc 5h sáng, nhưng mấy ai làm được?

3 | Kiên nhẫn

Trong giới kiếm Nhật nổi tiếng có một đoạn hội thoại như thế này:

“Sẽ mất bao lâu để giỏi được kiếm?” – “Sẽ mất khoảng năm năm nếu như anh tập luyện chăm chỉ.”

“Vậy nếu tôi tập luyện chăm chỉ gấp đôi, thì sẽ mất khoảng bao lâu?” – “Trong trường hợp đó cậu sẽ mất mười năm”.null

Dan ong dich thuc hay song nhu mot vo si dai den 2

4 | Thắng không kiêu – Bại không nản

Là người từng học võ hoặc các ông có xem những bộ phim võ thuật như Vịnh Xuân Quyền thì biết.

Họ vượt qua những buổi tập luyện, thi đấu đổ mồ hôi, nước mắt và cả máu theo đúng nghĩa đen.

Họ đứng dậy sau khi đã gục xuống trên võ đài.

Sống cũng vậy, đàn ông đích thực nên chiến đấu đến phút cuối cùng.

Nhưng: Khi chiến thắng, điều đầu tiên họ làm là: Cúi đầu cảm ơn khán giả.

5 | Biết kiểm soát cảm xúc

Sẽ ra sao nếu thế giới này đều tức giận và dùng nắm đấm để giải quyết tất cả?

6 | Biết lắng nghe

Nói đúng hơn là một võ sĩ đai đen không cô lập chính mình.

Họ có sư phụ, có huynh đệ và tất nhiên, cả gia đình.

Vậy nên, rất nhiều lần tôi khuyên anh em: Đàn ông đích thực hãy mở lòng ra, lắng nghe và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.

Dan ong dich thuc hay song nhu mot vo si dai den 3

7 | Vượt qua chính mình

Trong võ thuật, người ta thường dạy các môn đệ của mình một câu như thế này:

Đừng nghĩ đến việc có được đai đen, hãy nghĩ đến việc bị mất đi đai đen mà vượt qua chính mình mỗi ngày.

8 | Biết ơn

Các ông cứ để ý mà xem, cả đời một người võ sĩ, thường chỉ có duy nhất 1 người thầy.

Đó gọi là trung thành, sau nữa là sự biết ơn.

Cuộc sống hiện đại, chúng ta đôi khi quên mất điều này.

Đứng núi này trông núi nọ, có mới nới cũ hay đôi khi là than vãn về những thứ mình không có được.

Đậu / Oxii

Mặc đẹp và học võ: Chìa khóa để một người đàn ông trở nên tự tin


Trong cuộc sống có rất nhiều thứ bạn không thể làm chủ, ví dụ chiều cao, việc bạn bị hói đầu, IQ, cách bạn được giáo dục khi còn là một đứa trẻ… Tập trung vào những điều này chỉ làm lãng phí thời gian của bạn. Thay vì thế, bạn nên dành thời gian cho những thứ bạn có thể kiểm soát.

Bạn có chiều cao khiên tốn? Bạn thấp hơn so với mặt bằng chung đàn ông trong nước? Có bao giờ ngoại hình hạn chế khiến bạn thấy mình như một cậu bé thay vì một người đàn ông?

Ngày còn đi học, tôi luôn là đứa thấp bé nhất lớp. Ngay cả bây giờ, chưa bao giờ chiều cao tôi đạt đến mức 1m60. Tôi nghĩ là bạn có thể gọi tôi là anh chàng bé nhỏ mặc dù tôi thích được miêu tả là “mảnh dẻ” hơn.

Trên tất cả, nhìn tôi lúc nào cũng trẻ con. Tôi không thể để râu, cũng không có nhiều lông ngực. Mỗi khi đi bar và gọi đồ uống, luôn có ai đó yêu cầu tôi trình chứng minh thư  nhân dân. Đi trên các phương tiện giao thông công cộng ở nước ngoài, tôi khó có thể với tới tay nắm của họ.

Ước mơ theo đuổi môn bóng rổ chuyên nghiệp tan tành sau khi tôi tốt nghiệp trung học, thời điểm mọi cậu bạn cùng tuổi bước vào giai đoạn dậy thì. Tôi cũng khó tìm được một bộ lễ phục tử tế không có vẻ là được “thải lại” từ anh trai.

Không cần phải nói nhiều chắc bạn cũng tưởng tượng được sự hạn chế về ngoại hình đã làm tôi thất vọng như thế nào. Chiều cao từng là nguồn cơn gây ra nhiều nỗi bất an nhất trong những năm tháng tuổi trẻ của tôi. Thật lòng mà nói thì ngay cả bây giờ, đôi khi đây vẫn là trở ngại tâm lý lớn với bản thân tôi, đặc biệt khi:

– Tôi không thể chọn những bộ quần áo phù hợp với dáng người.

– Bạn gái nhờ tôi lấy đồ từ chỗ cao cô ấy không với tới và tôi cũng không thể với tới.

– Tôi không nhìn thấy sân khấu khi đi xem các buổi biểu diễn đông người.

– Người khác chế nhạo tôi.

Tuy nhiên mọi chuyện của hiện tại đã khá hơn rất nhiều so với ngày xưa. Tôi không còn để tâm quá nhiều đến nó nữa. Chiều cao không nợ tôi. Là tôi nợ nó.

Tôi không bị lùn. Mà tôi lùn. Đó chính là tôi. Tôi mất đến gần 30 năm để nhận ra rằng đó không hẳn là một điều tồi tệ.

Chiều cao buộc tôi phải quan tâm đến những yếu tố khác quan trọng hơn như tính cách, sự vị tha. Nó khiến tôi tập trung xây dựng sự tự tin và sự nam tính theo những cách không bị lệ thuộc vào những yếu tố bẩm sinh tôi được tạo hóa ban tặng. Nói cách khác, việc mình là một đứa trẻ thấp bé đã dạy cho tôi bài học vô cùng quý báu:

Bạn nên tập trung vào những thứ bạn có thể kiểm soát

Trong cuộc sống có rất nhiều thứ bạn không thể làm chủ, ví dụ chiều cao, việc bạn bị hói đầu, IQ, cách bạn được giáo dục khi còn là một đứa trẻ… Tập trung vào những điều này chỉ làm lãng phí thời gian của bạn. Thay vì thế, bạn nên dành thời gian cho những thứ bạn có thể kiểm soát như:

– Kiến thức (không phải trí thông minh bẩm sinh)

– Các kỹ năng

– Sự dẻo dai

– Ngoại hình (trang phục, cạo râu, điệu bộ)

– Các mối quan hệ

Trên đây là những lĩnh vực bạn nên tập trung năng lượng thể chất cũng như tinh thần của mình vì đó là những yếu đó làm nên sự tự tin của một người đàn ông.

Tự tin chỉ là một loại niềm tin

Tự tin không tự nhiên tồn tại. Nó không phải một kiểu vật chất mà là kết quả của một quá trình tâm lý. Đó là lý do vì sao lời khuyên “bạn hãy tự tin lên” không hiệu quả lắm.

Bạn thấy điều này rất thường xuyên nếu bạn là một thành viên trong diễn đàn những người thấp bé trên Reddit. Các thành viên nam thuộc cộng đồng này thường bày tỏ sự bất mãn về chuyện hẹn hò và khi chuyện tình cảm gặp trục trặc, họ đổ lỗi cho chiều cao của mình.

Những lời khuyên họ thường nhận được sẽ là: “Phụ nữ không quan trọng chiều cao, điều họ quan tâm là sự tự tin. Thế nên bạn không nên lo lắng về chiều cao của mình mà hãy tự tin lên.”

Giá mà mọi chuyện có thể đơn giản như thế! Bạn không thể chỉ lựa chọn mà tự tin lên được. Cốt lõi của một người đàn ông tự tin là anh ấy chắc chắn về bản thân mình. Anh ấy coi trọng đồng thời tin tưởng vào khả năng và phẩm chất của mình. Bất kể đó là tiếp cận người phụ nữ anh ấy có cảm tình, phỏng vấn xin việc, sửa toilet, người đàn ông tự tin luôn tin rằng mình có thể hoàn thành tốt mọi chuyện. Niềm tin anh ấy dành cho bản thân đủ lớn để người khác có thể tin cậy và dựa vào anh ấy.

Việc bạn tôn trọng và tin tưởng chính mình chính là biểu hiện của sự tự tin. Bạn sẽ không thể đạt đến cảnh giới đó nếu bạn chỉ biết nghĩ và hy vọng. Bạn phải cho bản thân lý do để tin tưởng chính mình, những lý do này thì không liên quan đến những điều bạn không thể kiểm soát ví như chiều cao của bạn.

2 chìa khóa giúp một người đàn ông trở nên tự tin

Cá nhân tôi dành khá nhiều thời gian để trang bị một số kỹ năng thuộc hai lĩnh vực rất phù hợp với những người đàn ông không đạt “10 điểm”, đặc biệt những người thấp bé:

1. Mặc đẹp

2. Học võ

2 câu chuyện mới nghe có vẻ không liên quan nhưng thực chất võ thuật và phong cách cá nhân có rất nhiều điểm chung:

– Chúng gây nghiện.

– Chúng giúp bạn duy trì một vẻ ngoài ưa nhìn.

– Chúng lặp đi lặp lại.

– Chúng dài hạn và cũng không có điểm kết thúc.

Đó không phải tất cả những điểm tương đồng. Tập võ và ăn mặc đẹp có thể làm bạn ức chế, tốn thời gian và tiền bạc. Nhưng cả hai hoạt động này đều có những tác động lớn đến sự tự tin và chúng rất đáng để theo đuổi.

Chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu kỹ từng vấn đề.

Mặc đẹp bắt đầu từ đâu?

Trước khi đi vào cốt lõi của việc cải thiện hình ảnh cá nhân, chúng ta cần trả lời một câu hỏi quan trọng nhưng thường bị bỏ qua:

Tại sao ăn mặc đẹp lại khiến bạn thấy tự tin hơn?

Những trang phục phù hợp có thể tôn lên những đường nét đáng tự hào trên thân hình của bạn, che bớt khuyết điểm, giúp bạn ưa nhìn, nam tính và đẹp trai hơn vẻ ngoài “thực sự” của bạn. Điều này dẫn tới hai hệ quả: tâm trạng của bạn khá hơn nên bạn thể hiện bản thân tốt hơn đồng thời mọi người dành cho bạn nhiều lời khen, cách họ tiếp cận và tương tác với bạn cũng sẽ có sự khác biệt. Cả hai hệ quả đều dẫn đến một vòng tuần hoàn: bạn càng mặc đẹp, bạn thể hiện càng tự tin, bạn càng tự tin và trông bạn càng thần thái thì bạn càng nhận được nhiều nhận xét tích cực từ mọi người và chuyện đó sẽ khiến bạn tự tin hơn nữa.

Tự tin đến từ cả môi trường bên trong và bên ngoài. Các dấu hiệu từ người ngoài có tác động nhất định đến những cảm nhận bên trong của bạn. Não của bạn nghĩ: “Mọi người đang đối xử với mình như một anh chàng ưa nhìn và tươm tất, thế nên mình cần thể hiện đúng như vậy.”

Tuy nhiên, chú trọng đến việc ăn mặc không hẳn là tấm vé mặc định giúp bạn trở nên tự tin. Thực tế nếu bạn đi sai đường, bạn có thể nhận lại kết quả không như kỳ vọng.

Thường thì khi các anh chàng quyết định sẽ đầu tư vào việc ăn mặc, họ đi một mạch từ thái cực này sang thái cực khác – từ quần bò, áo phông sang sport coats và quần âu. Họ cảm thấy mình cần ăn mặc thật chỉn chu trong một số trường hợp và đôi khi họ bị rườm rà quá đà. Vậy nên những trang phục mới trang bị không phù hợp hoàn toàn với các anh bạn, thay vì cảm thấy tự tin hơn, họ tự soi mói mình và lúng túng nhiều hơn.

Mới chập chững bước vào lĩnh vực thời trang, điều đầu tiên bạn cần chú trọng không hẳn là lựa chọn cho mình một phong cách nhất định mà bạn cần chắc rằng những trang phục bạn chọn vừa vặn với thân hình của bạn. Sự vừa vặn thực sự chiếm đến 80% việc ăn mặc đẹp, đó là lý do vì sao nó nằm ở ngay đỉnh của “kim tự tháp phong cách”.

Bất kể bạn muốn mình trông thẳng lưng hơn, cao hơn hay nam tính hơn bạn cũng cần mặc quần áo vừa vặn. Dù bạn sở hữu kiểu thân hình nào, quần áo đúng cỡ cũng sẽ giúp dáng vẻ của bạn khỏe khoắn, phong độ, tự tin hơn những quần áo không vừa khác.

Bạn cũng cần kiểm tra lại tủ đồ của mình để quyết định xem những món đồ nào đáng giữ, món nào có thể đem đi sửa và món nào nên được loại bỏ.

Bạn phải hết sức sáng suốt và thật lòng. Với những món đồ cả năm bạn chưa mặc lần nào, bạn nên đem tặng/cho/bán chúng càng sớm càng tốt. 

Sau khi công cuộc dọn tủ hoàn thành, bạn có thể bắt đầu dựng một tủ đồ mới với những trang phục có thể tôn lên cơ thể của bạn. Đây cũng là lúc bạn nên quan tâm đến những khía cạnh phong cách khác như:

– Giày dép

– Màu sắc

– Họa tiết

– Cách phối đồ

– Quy định về trang phục

– Phụ kiện

Hãy nâng cấp tủ đồ từ việc nâng cấp từng chút một những món đồ bạn đang mặc. Ví dụ, thay áo phông bằng áo polo, thay quần bò thụng sáng màu bằng quần giả bò ôm, tối màu, từ giày thể thao sang giày da cao đến mắt cá chân. Sau khi đã quen với tủ đồ đã được nâng cấp hơn một chút, hãy bắt đầu lưu ý đến việc lựa chọn trang phục phù hợp với địa điểm, thời gian nhất định. 

Khi đi mua sắm để nâng cấp tủ đồ, bạn có thể ghé qua gian hàng bán găng tay đấm bốc vì bạn sẽ cần học cả cách “đánh đấm”.

Học võ

Tôi chưa một lần thực sự vướng vào một trận ẩu đả. Tất nhiên là anh trai tôi đã từng đánh tôi và tôi cũng từng bắt nạt cậu em trai kế. Nhưng tôi chưa bao giờ đánh đấm ở bên ngoài. Bạn biết gì không? Đó là chuyện tốt. Đánh đấm rất đáng sợ và nguy hiểm, ngay cả khi bạn có “chiến thắng”.

Thế nhưng chuyện đó cũng rất kích thích đúng không? Tôi không muốn đánh nhau với ai cả nhưng ở một mức độ nào đó, tôi muốn thử sức mình. Tôi muốn biết trong trường hợp bất khả kháng, liệu tôi có thể bảo vệ bản thân và những người quan trọng với mình hay không.

Trong một cuộc phỏng vấn với MMA Mania, tác giả người Mỹ Ryan Holiday từng phát biểu:

“Khi học Nhu thuật, tôi nhớ đến Theodore Roosevelt (Tổng thống thứ 26 của Hoa Kỳ) rất nhiều. Theodore Roosevelt từng là một đứa trẻ yếu ớt và bé nhỏ. Bố ông còn nói với con mình rằng, ‘Con có trí tuệ sáng láng nhưng cơ thể con quá yếu đuối, một tinh thần mạnh mẽ thì không thể làm việc nó cần làm với một thể chất yếu ớt.’ Roosevelt không chỉ tập thể hình và nâng tạ. Ông đã thử thách thể chất của mình suốt cả cuộc đời: đó cũng chính là ý tưởng của bài diễn văn nổi tiếng ‘The Strenuous Life’ (tạm dịch: Cuộc đời hăm hở). Nội dung của bài diễn văn là về việc thử thách bản thân cả về tinh thần và thể chất. Nhu thuật và MMA (võ thuật tổng hợp) là những ví dụ chân phương nhất cho ý tưởng đó.”

Võ thuật ngày càng trở nên phổ biến. Một phần nhờ vào thành công của giải UFC, MMA đã vươn lên trở thành một ngành công nghiệp lớn. Càng ngày càng có nhiều phòng tập MMA được mở ra, điều đó đồng nghĩa với việc những ai có hứng thú với việc học võ sẽ có môi trường an toàn, tiện nghi để luyện tập.

Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên bước vào một phòng tập MMA ở khu nhà tôi đang sống. Căn phòng ấm và ẩm, sực mùi mồ hôi. Tôi nghe thấy tiếng găng tay đấm vào bao cát và tiếng tay đập trên thảm. 

Họ tổ chức rất nhiều lớp học, từ quyền anh đến tự vệ hay vật. Tôi quyết định tập trung vào Nhu thuật Brazil vì tôi nghe nói đó là môn võ phù hợp cho những người thấp bé. Thực chất đa số những người tập Nhu thuật Brazil đầu tiên cũng là những người đàn ông thấp bé. Điều này khá hợp lý vì Nhu thuật chủ yếu là tấn công trên mặt đất, chiều cao và khổ người không còn quá quan trọng vì bạn tập trung vào đôi bàn chân.

Bạn có biết cảm giác hạ gục được một anh bạn to gấp đôi mình xuống thảm như thế nào không? Tự tin ngút trời!

Nếu bạn đang phân vân về việc học võ, tôi thật lòng khuyên bạn nên nhanh chóng tìm một trung tâm dạy Nhu thuật Brazil, MMA hay quyền anh để thử sức. Hầu hết các phòng tập đều để bạn tham dự thử 1-2 buổi học miễn phí.

Sau đó hãy thật kiên trì. Bất kể bạn chọn môn võ nào thì đó cũng là sự thử thách lớn về thể chất và tinh thần. Tuy nhiên mọi việc sẽ dần dễ dàng hơn nếu bạn quyết tâm và tập luyện đều đặn.

Kết

Ai cũng có những nỗi bất an của riêng mình. Đó thường là những điều chúng ta không thể kiểm soát, ví dụ như chiều cao. Thay vì dằn vặt mình vì những điều không thể thay đổi, hãy tập trung vào những thứ bạn có thể kiểm soát như học kỹ năng mới (như võ thuật) hay chỉn chu ngoại hình (ăn mặc đẹp).

Bạn cũng cần nhớ rằng: Đối với phần lớn chúng ta, tự tin không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của cả quá trình từ hành động, rèn luyện thói quen đến không ngừng cải thiện để tiến bộ.

Phương Thảo / Theo Trí Thức Trẻ

Xã hội hóa giới- Gender Socialization


Đàn ông không được rửa bát quét nhà

Nghiên cứu do một phụ nữ chủ trì (*) vừa công bố về nam giới Việt Nam cho thấy bổn phận phải trở thành một người đàn ông đích thực chính là một trong những căn nguyên gây nên áp lực tinh thần cho họ. Từ tấm bé, nam giới đã được kiến tạo bởi khuôn mẫu này, được củng cố bởi một nền tảng gốc rễ là cấu trúc trọng nam truyền thống và khó tìm cách thay đổi. Nữ giới cũng chịu hệ quả xấu từ hiện trạng này.

“Làm trai cho đáng nên trai” đã là câu thành ngữ cửa miệng bắt nhịp vào đời sống của mỗi gia đình ngay từ khi các gia đình bắt đầu nuôi dạy một bé trai. Các nhà nghiên cứu xã hội gọi đó là một quá trình “xã hội hóa giới” (gender socialization) một đứa trẻ.

Phái mạnh bất ổn

Nhưng thế nào là “đáng nên trai”? Câu hỏi tưởng như rất đơn giản này đã góp phần hé mở những hiểu biết căn bản về thước đo, hay “khuôn mẫu” giới, dành cho nam trước đây chưa hề được đề cập để lượng hóa trong các nghiên cứu về con người ở Việt Nam. Quá trình “xã hội hóa” một bé trai ở Việt Nam có những vấn đề gì đặt ra cũng ít được phân tích. Hầu hết mỗi người thường tự hình dung bằng cảm nhận và trải nghiệm trong đời sống, thay vì có những khảo sát ở phạm vi rộng. Sự im ắng, thiếu vắng nghiên cứu này trái ngược với một xu hướng tìm hiểu, chỉ ra từ điểm tốt cho tới thói hư tật xấu rồi so sánh đàn ông Việt với Tây đang nở rộ trên nhiều diễn đàn.

Hệ quả là trong khi các chị em có thể rành mạch chỉ ra nữ giới Việt Nam đang phải đảm đương những nhiệm vụ gì, vấp phải bao nhiêu rào cản với sự phát triển của phụ nữ, đòi hỏi nữ giới được giải phóng khỏi các lực cản không cần thiết thì không mấy ai trong cánh mày râu biết rõ có bao nhiêu trở lực đối với các anh, các anh đang gặp phải những khó khăn đặc thù gì mà chỉ nam giới mới phải gánh chịu.

Việc lờ đi nam giới Việt Nam trong các nghiên cứu về con người đó, việc xã hội và chính người đàn ông không tự đặt câu hỏi cho mình thực ra là sự tự che mắt cứ bước về phía trước mặc cho những thực tế nguy hiểm có thể tới. Ví dụ, sẽ không ai hiểu điều gì khiến tỉ lệ tự sát của đàn ông Việt – nhóm được cho là nhiều ưu thế – luôn cao hơn hẳn so với nữ vốn luôn là phái được tin là chịu nhiều khổ sở. Số liệu của Ngân hàng Thế giới vào năm 2016 (1) cho thấy tỉ lệ tự sát của nam giới Việt Nam là 10,8/100.000, trong khi ở phụ nữ kém gần 3 lần với khoảng 3,7/100.000, cũng như cao hơn hẳn tỉ lệ trung bình của Việt Nam ở khoảng 7,3/100.000 (so với năm 2000, tỉ lệ này tương ứng là 10 – 3,6 – 7, nghĩa là tỉ lệ tự tử ở nam giới vẫn tăng nhanh rõ rệt hơn so với nữ).

Tương tự, không ai biết liệu có phải đàn ông sinh ra đã có bản tính giới là bạo lực, hay trấn áp người khác không nhưng các thực hành tiêu cực với bản thân như rượu bia nhiều, lái xe ẩu, tai nạn hầu như chỉ gắn liền với đàn ông. Đã nhiều năm qua, các con số điều tra khảo sát nào cũng cho thấy các kết quả tương tự: cứ 10 đàn ông Việt thì 7 ông uống, thậm chí ¼ số đó uống ở mức có hại; gần một nửa đàn ông Việt hút thuốc; 80% các vụ tai nạn là do nam, dù nam nữ tham gia giao thông như nhau. Và rượu là 1 trong 5 nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn.

Sự im ắng trong nghiên cứu và thảo luận về nam giới Việt này khá trái ngược với thế giới. Trong 20-30 năm qua, các nghiên cứu nam giới đã được thúc đẩy ngày càng nhiều hơn; hàng loạt tạp chí, tổ chức nghiên cứu dành riêng cho việc phân tích chân dung nam giới, nam tính hoặc ở từng khía cạnh như tâm lý, bản sắc văn hóa tác động tới nam giới, nam tính trong bối cảnh chuyển đổi xã hội… ra đời nhằm tìm hiểu những gánh nặng nào đang đè lên một nửa của thế giới. Trong đó, giới nghiên cứu chẻ ra những vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần cụ thể gắn với những đặc thù giới, với hàng loạt khuyến cáo chi tiết về những gì cần thay đổi để người đàn ông cải thiện môi trường sống lành mạnh hơn cho họ (2).

Kẹt giữa hiện đại và truyền thống?

Bởi câu hỏi này không được tự đặt ra nên cả xã hội, và đặc biệt là nam giới, đã vô tình lướt qua một vấn đề nữa. Phải chăng những người đàn ông Việt Nam đang ở trong một nan đề vừa phải đáp ứng những đòi hỏi hiện đại (là trụ cột trong gia đình, rường cột quốc gia, bắt kịp và đáp ứng tất cả những yêu cầu của một xã hội ngày càng đề cao nhu cầu vật chất) nhưng đồng thời vẫn bảo lưu những mong mỏi của một cấu trúc xã hội truyền thống trọng nam vốn yêu cầu người đàn ông phải hoàn thành nhiều bổn phận với gia đình, dòng họ?

Truyền thống trọng nam bền bỉ chưa bao giờ ngừng chảy tại Việt Nam, thậm chí vẫn tiếp tục mạnh hơn trong một thế giới hiện đại: những năm 2000, tỉ số giới tính khi sinh của Việt Nam vẫn ở mức cân bằng sinh học (từ 102 – 106 bé trai/100 bé gái), nhưng khi Việt Nam bắt đầu hiện đại hơn, giàu có hơn, cởi mở hơn với thế giới bên ngoài thì tỉ số giới tính khi sinh không cân bằng như thế nữa. Có một điều gì đó đã thúc đẩy sự chênh lệch này: tỉ số giới tính tăng nhanh kể từ 2004 và vọt lên mức 112,1 bé trai/100 bé gái vào năm 2017. Đặc biệt là ở lần sinh con thứ ba đã tăng đến mức 120 bé trai/100 bé gái (trong giai đoạn 2010-2014).

Trong những gia đình mà đứa bé thứ ba rốt cuộc là một bé trai, sự xuất hiện của em cất đi gánh nặng cho cả gia đình, thậm chí dòng họ: họ đã có người “nối dõi tông đường”. Nhưng đó cũng là lúc gánh nặng của bé trai ấy bắt đầu: bé phải trở thành một người đàn ông hiện đại nhưng đồng thời gìn giữ bổn phận, trọng trách với gia đình, dòng họ. Người đàn ông Việt nói chung, đặc biệt là những đứa bé trai được chọn lọc để gánh chở những kỳ vọng của một cấu trúc trọng nam truyền thống suốt cả nghìn năm, có cần phải được giải phóng, giảm bớt những bổn phận ấy không? Nếu không thì điều gì xảy ra?

Phải đến nghiên cứu Nam giới và nam tính trong một Việt Nam hội nhập (tiến hành năm 2019, mới công bố tháng 10-2020) của TS Khuất Thu Hồng, Viện Nghiên cứu phát triển xã hội – ISDS, và cộng sự, những câu hỏi này mới dần dần có thể trả lời. Khái niệm “thế nào là một người đàn ông đích thực” mới được mang ra thảo luận, đong đếm. Quá trình xã hội hóa cái gánh nặng đan bện giữa cả hiện đại và quá khứ mới được thảo luận.

Câu hỏi này được mang tới hơn 2.500 người đàn ông ngẫu nhiên, ở cả nông thôn và thành thị, trong 4 tỉnh để họ tự trả lời. Nhờ đó, lần đầu tiên các giới khác được biết đàn ông Việt đang đứng trước những nguy cơ về sức khỏe thể chất và tinh thần cụ thể ra sao: Trong vòng 1 năm, tỉ lệ có hành vi nguy cơ và tiêu cực đều cao (từng uống rượu bia tới say xỉn và hút thuốc lá lần lượt là 58% và 67%), trải qua cảm giác “cô đơn lạc lõng” lên tới 17.5%, “cảm thấy chán nản thất vọng” (19%) và “nghĩ cuộc đời mình thất bại” (9.4%), mà nặng nề nhất là nhóm nam giới trẻ và sinh sống ở đô thị.

Và những nguy cơ ấy đều được “điểm mặt chỉ tên” với mối liên quan tới một “thủ phạm” vô hình: áp lực phải hoàn thành bổn phận đàn ông.

Hãy nghe hơn 2.500 người đàn ông tự kiểm kê hình mẫu “người đàn ông đích thực” mà họ kỳ vọng, hoài mong.

Về sự nghiệp: người đàn ông đích thực ưu tiên sự nghiệp, coi trọng học vấn và bằng cấp, phấn đấu vào Đảng Cộng sản và có vị trí cao trong cơ quan nhà nước, làm những công việc có tay nghề chuyên môn/kỹ thuật cao, trở thành người lãnh đạo và ra quyết định.

Về năng lực và tư cách: người đàn ông đích thực có một cơ thể khỏe mạnh, biết sử dụng thành thạo công nghệ hiện đại, có quan hệ xã hội rộng, có phong thái mạnh mẽ, cử chỉ dứt khoát, ăn to nói lớn, biết chấp nhận mạo hiểm và thử thách, tính cách mạnh mẽ, không tỏ ra yếu mềm, và biết uống rượu giỏi.

Về sinh lực: người đàn ông đích thực có khả năng tình dục cao, có nhiều kinh nghiệm tình trường, luôn chủ động và dẫn dắt khi quan hệ tình dục.

Về gia đình: người đàn ông đích thực lấy vợ, sinh con, là trụ cột trong gia đình và kiếm đủ tiền nuôi được vợ con, và có trách nhiệm thờ cúng tổ tiên.

Đây là những giá trị xã hội phổ quát đang xác lập thân phận của mỗi người đàn ông, kể từ khi còn là một đứa trẻ nằm nôi.

Ông khổ thì bà cũng bất hạnh

Nếu người đàn ông không thực hiện được hết những bổn phận ấy? Trong một cấu trúc xã hội phân cấp theo giới, khi nam giới cảm thấy quyền lực, vị thế thượng đẳng của mình không thể đạt được thì sự căng thẳng vai trò giới xảy ra. Điều đó không chỉ ảnh hưởng xấu tới nam giới mà còn các giới khác ở bên dưới họ trong hệ thống. Nghiên cứu này đã cho thấy nam giới càng ủng hộ các chuẩn nam tính hay các khuôn mẫu giới về đàn ông thì càng có xu hướng thực hiện nhiều hành vi nguy cơ, hành vi kiểm soát, bạo lực với bạn tình, ép buộc bạn tình trong đời sống tình dục và càng thiên vị con trai.

Sự mắc kẹt giữa hiện đại và truyền thống của đàn ông Việt thể hiện rất rõ ở việc những đòi hỏi của họ dành cho phụ nữ vẫn rất nhấn mạnh vào vai trò chăm sóc gia đình như “đảm đang quán xuyến”, “luôn đồng ý với chồng”, “nhường nhịn, hi sinh cho gia đình”, “có nhiều thời gian cho gia đình”. Tỉ lệ người đàn ông mong muốn vợ mình đảm bảo các tiêu chí trên lên tới 70%, thậm chí gần 90%.

So với nghiên cứu cách đây gần 10 năm của UNFPA (7), những quan niệm này hầu như không thay đổi: đa số (81%) cho rằng “nam giới nên đưa ra quyết định cuối cùng trong tất cả các vấn đề của gia đình” và có đến 78% cho biết “vai trò quan trọng nhất của phụ nữ là chăm sóc nhà cửa và nấu ăn cho gia đình mình”.

Thậm chí, gần 2/3 nam giới (62%) được hỏi đã tán thành mệnh đề “một khi phụ nữ đã kết hôn sẽ thuộc về gia đình nhà chồng”. Những người đàn ông vẫn kỳ vọng “xem việc trong bếp biết nết đàn bà” chứ chưa chờ đợi những người phụ nữ được giải phóng sẽ sáng tạo gì, có những thành quả gì trong sự nghiệp, họ vẫn luôn kỳ vọng phụ nữ phải khép nép dưới mình một bậc.

Cả nghiên cứu này ở Việt Nam cũng như trên thế giới đều cho thấy khuôn mẫu giới “nhào nặn” một đứa trẻ từ khi chào đời sẽ quyết định tới tâm lý, tình cảm, thái độ của chúng. Trải nghiệm bạo lực từ gia đình và xã hội, việc chứng kiến nam giới bạo hành phụ nữ từ thuở nhỏ sẽ ảnh hưởng tới xu hướng kiểm soát hoặc bạo lực với bạn đời khi trẻ trưởng thành.

Chừng nào nam giới còn trải nghiệm bạo lực, áp lực thì điều đó còn gây tai họa cho nữ giới: 60% nam giới từng gây ít nhất một kiểu bạo lực (thể xác, tình dục, tinh thần, kinh tế hay kiểm soát hành vi) với bạn đời của mình. Gần một nửa nữ giới từng bị bạn đời bạo lực tinh thần trong đời, cứ 5 phụ nữ Việt Nam thì có một phụ nữ (20,6%) bị bạn đời bạo lực kinh tế trong đời, hơn 1/4 (27,3%) phụ nữ phải chịu một hoặc nhiều dạng bạo lực kiểm soát hành vi từ bạn đời trong đời. (8)

Chú thích:

(*) “Nam giới và nam tính trong một Việt Nam hội nhập” (tiến hành năm 2019, công bố tháng 10-2020) của TS Khuất Thu Hồng, Viện Nghiên cứu phát triển xã hội ISDS và cộng sự.

1) https://data.worldbank.org.

2) Baugher, A.R. & Gazmararian, J.A., Masculine Gender Role Stress and Violence: A Literature Review and Future Directions, Aggression and Violent Behavior (2015).

3) Khởi nguồn với nam tính, Raewyn Connell (NXB Đại học California).

4) Berke, D. S., & Zeichner, A. (2016). Man’s heaviest burden: A review of contemporary paradigms and new directions for understanding and preventing masculine aggression. Social and Personality Psychology Compass.

5) UN women, Understanding masculinities and violence against women and girls.

6) WHO, Violence against women (www.who.int).

7) Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam (UNFPA), Nghiên cứu về giới, nam tính và sự ưa thích con trai ở Nepal và Việt Nam, 2012.

8) Bộ LĐ – TB&XH, Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, Báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019.

Đến nay, nhìn chung các nghiên cứu trên thế giới cho thấy nam giới có thể tăng bạo lực, hung hăng khi không đáp ứng được kỳ vọng phải đạt được nam tính chuẩn mực (4). Và sự căng thẳng vai trò giới của nam (masculine gender role stress) có liên quan tới tình trạng bạo lực của nam giới với các nhóm yếu thế hơn (5) (mà cho đến nay chưa điều gì có thể thay đổi được một thực tế đáng kinh sợ là 38% các vụ giết phụ nữ là do chính bạn tình, bạn đời gây ra (6)). Từ đó, các nhà nghiên cứu đề xuất phải nghiên cứu và tìm cách giảm bớt áp lực cho nam giới với việc thay đổi nhận thức và bắt đầu từ gốc rễ “xã hội hóa đàn ông” từ khi còn là một đứa trẻ sao cho lành mạnh. Và đương nhiên, khi môi trường sống lành mạnh hơn cho nam thì các giới còn lại cũng được hưởng lợi, chí ít là giảm bớt những gánh nặng bạo lực do những người đàn ông chịu áp lực và dồn lên các giới yếu thế hơn cũng như dồn lên những nhóm yếu ớt hơn trong chính giới nam.

NGUYỄN THU QUỲNH – Theo TTCT