Bài học rút ra từ đại dịch COVID


Rồi nhân loại sẽ bước qua đại dịch, với những đột phá khoa học và thất bại trong những quyết sách chống dịch. Chúng ta có thể học gì cho tương lai?

Một người tưởng nhớ về những nạn nhân COVID trong tác phẩm nghệ thuật sắp đặt “Ở Mỹ: Hãy nhớ” – mỗi lá cờ trắng tượng trưng cho từng người chết vì COVID. Ảnh ngày 29/9/2021. Nguồn: washingtonpost.com.

Từ góc độ sử học, chúng ta cần đánh giá năm COVID như thế nào? Nhiều người tin rằng tổn thất khủng khiếp do coronavirus gây ra là bằng chứng cho sự bất lực của nhân loại trước sức mạnh của thiên nhiên. Thực tế năm 2020 đã cho thấy nhân loại còn lâu mới đầu hàng. Dịch bệnh không còn là thách thức không thể kiểm soát. Khoa học đã biến chúng thành thời cơ để tìm cách vượt qua. Vậy tại sao vẫn có quá nhiều người chết và khổ đau? Bởi vì các quyết định chính trị tồi. Trong quá khứ, khi phải đối mặt với một bệnh dịch như Cái chết Đen, con người không biết điều gì đã gây ra nó và làm thế nào để ngăn chặn. Khi đại dịch cúm 1918 xảy đến, các nhà khoa học giỏi nhất đã không thể xác định được loài virus, đã đưa ra các biện pháp đối phó vô ích và không thể phát triển một loại vaccine hiệu quả.

Nhưng với COVID-19, tình thế rất khác. Hồi chuông cảnh báo đầu tiên về trận dịch tiềm ẩn được gióng lên từ cuối tháng 12/2019. Đến ngày 10/1/2020, các nhà khoa học không chỉ phân lập được virus mà còn giải mã bộ gene của nó và công bố lên internet. Sau đó vài tháng, người ta đã biết rõ các biện pháp có thể làm chậm và ngăn chặn các chuỗi lây nhiễm. Trong vòng chưa đầy một năm, một số vaccine hiệu quả đã được sản xuất hàng loạt. Trong cuộc chiến giữa con người và mầm bệnh, chưa bao giờ con người lại mạnh mẽ đến thế.

Chuyển đổi cuộc sống số

Cùng với thành tựu chưa từng có về công nghệ sinh học, năm COVID cũng chứng kiến sức mạnh của công nghệ thông tin. Trong các thời đại trước đây, loài người hiếm khi ngăn chặn bệnh dịch bởi con người không thể theo dõi các chuỗi lây nhiễm trong thời gian thực và bởi vì chi phí tốn kém của việc phong tỏa kéo dài. Vào năm 1918, bạn có thể cách ly những người bệnh cúm nặng, nhưng không thể theo dõi quá trình di chuyển của người mắc bệnh không triệu chứng hoặc đang trong giai đoạn ủ bệnh. Và nếu ra lệnh cho toàn bộ dân số của một quốc gia phải ở nhà trong vài tuần, điều đó sẽ dẫn đến một nền kinh tế bị tàn phá, xã hội suy sụp và đói kém trên diện rộng.

Công nghệ giám sát số đã giúp việc theo dõi và xác định chính xác các vật trung gian truyền bệnh dễ dàng hơn rất nhiều, giúp việc kiểm dịch chọn lọc hơn và hiệu quả hơn.

Năm 2020, công nghệ giám sát số đã giúp việc theo dõi và xác định chính xác các vật trung gian truyền bệnh dễ dàng hơn rất nhiều, giúp việc kiểm dịch chọn lọc hơn và hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, tự động hóa và internet đã làm cho việc phong tỏa kéo dài trở nên khả thi, ít nhất là tại các nước phát triển. Trong khi tại một số khu vực đang phát triển, trải nghiệm của con người vẫn gợi nhớ về nỗi u ám của bệnh dịch trong quá khứ, thì tại các nước phát triển, cách mạng số đã thay đổi mọi thứ. Trong hàng ngàn năm, sức lao động đóng vai trò thiết yếu đối với sản xuất lương thực, với khoảng 90% người dân làm nông nghiệp. Ngày nay, chỉ 1.5% người dân Hoa Kỳ làm việc tại các trang trại, không những đủ nuôi sống tất cả cư dân mà còn đưa Hoa Kỳ trở thành nhà xuất khẩu thực phẩm hàng đầu. Hầu như tất cả các công việc đồng áng đều do máy móc thực hiện, và chúng miễn nhiễm với bệnh dịch. Do đó, việc đóng cửa chỉ gây ra tác động nhỏ đối với canh tác nông nghiệp.

Hãy tưởng tượng một cánh đồng lúa mì trong thời kỳ đỉnh điểm của Cái chết Đen. Nếu người nông dân ở nhà trong vụ mùa thu hoạch, kết quả là sẽ chết đói. Nếu người nông dân vẫn ra đồng, họ có thể lây bệnh cho nhau. Đó là thế tiến thoái lưỡng nan mà người xưa phải đối mặt.

Với cánh đồng lúa mì của năm 2020, một tổ hợp được định hướng bằng GPS có thể thu hoạch toàn bộ cánh đồng với hiệu suất cao hơn nhiều, và không có nguy cơ lây nhiễm bệnh. Trong khi vào năm 1349, một người nông dân trung bình thu hoạch được khoảng 5 giạ lúa một ngày, thì đến năm 2014, một máy gặt đập liên hợp đã lập kỷ lục với năng suất 30,000 giạ lúa trong một ngày. Có thể nói, COVID-19 không có tác động đáng kể đến sản xuất toàn cầu đối với các cây trồng chủ lực như lúa mì, ngô và lúa gạo. Nhưng để nuôi sống mọi người, chúng ta còn phải vận chuyển nông sản phân phối, thậm chí xa hàng nghìn km. Trong suốt chiều dài lịch sử, thương mại là kẻ tiếp tay cho đại dịch. Các mầm bệnh chết người di chuyển khắp thế giới nhờ các tàu buôn và các đoàn lữ hành. Ví dụ, Cái chết Đen đã quá giang từ Đông Á sang Trung Đông dọc theo con đường Tơ Lụa, và chính các tàu buôn của người Genova sau đó đã chở nó đến châu Âu. Thương mại nguy hiểm bởi mỗi chiếc tàu dù bé đều cần thủy thủ để vận hành, và những con tàu đông đúng là điểm nóng bệnh dịch.

Các nhà nghiên cứu tại Viện Vi sinh Quốc gia tại Munich, cơ sở nghiên cứu đã chẩn đoán ca COVID-19 đầu tiên của Đức. Ảnh: Rafael Heygster/Helena Manhartsberger.

Vào năm 2020, thương mại toàn cầu có thể tiếp tục hoạt động suôn sẻ hơn nhiều vì thủy thủ đoàn ít lại. Một con tàu container hiện nay đã được tự động hóa có thể chở nhiều hàng hóa hơn cả một đội thương thuyền của cả một vương quốc thời sơ khai. Năm 1682, đội tàu buôn của Anh có tổng sức chở 68,000 tấn và cần 16,000 thủy thủ. Ngày nay, một con tàu vận tải OOCL Hong Kong có thể chở đến 200,000 tấn với chỉ 22 thủy thủ.

Nhưng ở một diễn biến khác, thời đại mới với những con tàu với hàng trăm khách du lịch và máy bay chở đầy hành khách là cửa ngõ phát tán COVID-19 quan trọng. Nhưng du lịch không phải là nhu cầu thiết yếu như thương mại. Khách du lịch có thể ở nhà, doanh nhân có thể họp qua Zoom, trong khi những con tàu gần như tự động và và những chuyến tàu hàng giữ cho sự luân chuyển kinh tế toàn cầu. Trong khi du lịch quốc tế giảm mạnh trong năm 2020, khối lượng thương mại toàn cầu chỉ giảm 4%.

Trong các ngành dịch vụ, tự động hóa và cách mạng số thậm chí còn tác động sâu sắc hơn. Con người của năm 1918 chắc không ai có thể tưởng tượng rằng các văn phòng, trường học, tòa án và nhà thờ có thể tiếp tục hoạt động trong tình trạng đóng cửa. Họ làm sao có thể tưởng tượng cách học sinh và giáo viên trò chuyện khi đang phải cách ly tại nhà. Tất nhiên là các tương tác trực tuyến có nhiều nhược điểm, nhất là những tổn thất tinh thần to lớn. 

Năm 1918, loài người chỉ sống trong thực tại, và khi virus cúm quét qua, nhân loại không còn nơi nào trốn chạy. Nhân loại ngày nay sống trong hai thế giới – thực và ảo, và khi coronavirus lưu hành qua thế giới thực, nhiều người đã chuyển phần lớn cuộc sống của họ sang thế giới ảo, nơi virus không thể bám đuổi.

Nhân loại ngày nay sống trong hai thế giới – thực và ảo, và khi coronavirus lưu hành qua thế giới thực, nhiều người đã chuyển phần lớn cuộc sống của họ sang thế giới ảo, nơi virus không thể bám đuổi.

Tất nhiên, con người là một thực thể không thể số hóa toàn bộ. Năm COVID đã nêu bật vai trò của các ngành nghề được trả lương thấp trong việc duy trì văn minh nhân loại: y tá, công nhân vệ sinh, tài xế xe tải, thu ngân, người giao hàng. Người ta thường nói mọi nền văn minh chỉ cách sự man rợ dăm ba bữa ăn. Vào năm 2020, những người giao hàng là sợi tơ mỏng manh gắn kết văn minh, và là huyết mạch gắn kết thế giới thực giữa chúng ta.

Kết nối internet

Khi nhân loại số hóa và tự động hóa cuộc sống, chuyển dịch sang hoạt động trực tuyến, chúng ta phải đối mặt với những nguy hiểm mới. Một trong những điều đáng chú ý nhất của năm COVID là internet không bị quá tải và gián đoạn. Một cây cầu khi có lưu lượng giao thông quá mức có thể bị tắc nghẽn hoặc sụp đổ, nhưng internet thì không, mặc dù trong năm COVID, các văn phòng, nhà thờ, trường học chuyển sang trực tuyến hầu như chỉ trong một đêm.

Chúng ta nhận ra cuộc sống vẫn tiếp diễn dù cả một quốc gia đang bị phong tỏa. Hãy thử tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra nếu cơ sở hạ tầng kỹ thuật số gặp sự cố. 
Công nghệ thông tin đã giúp chúng ta kiên cường hơn trước virus sinh học, nhưng khiến chúng ta lệ thuộc nhiều hơn và dễ bị tấn công hơn trước virus máy tính, từ các phần mềm độc hại đến cấp độ chiến tranh mạng. Mọi người thường hỏi: “Sau COVID, điều gì đang chờ chúng ta?”. Có lẽ ứng viên hàng đầu là một cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Coronavirus mất vài tháng để lan truyền và lây nhiễm cho hàng triệu người, còn cơ sở hạ tầng kỹ thuật số có thể sụp đổ trong vòng một ngày. Khi đó, bạn nghĩ phải mất bao lâu để chuyển đổi ngược, từ email trở về thư tay?

Điều gì đáng giá hơn?

Phòng thí nghiệm của công ty Bioscientia, nơi các kit chẩn đoán coronavirus được nghiên cứu, đánh giá và lưu trữ. Ảnh: Rafael Heygster.

Năm COVID đã phơi bày một hạn chế thậm chí còn nghiêm trọng hơn so với những hạn chế của khoa học và công nghệ. Đó là chính trị. Khi đưa đến một quyết sách, chúng ta phải cân nhắc nhiều lợi ích và giá trị, và vì không có cách tối ưu để xác định lợi ích và giá trị nào là quan trọng hơn, nên không có cách nào khoa học để quyết định những gì chúng ta nên làm.
Ví dụ: Khi quyết định có áp đặt lệnh phong tỏa hay không, người ta thường chỉ cần đặt câu hỏi: “Có bao nhiêu người mắc COVID-19 nếu chúng ta không ban bố lệnh phong tỏa?”. Chúng ta cũng nên đặt câu hỏi: “Có bao nhiêu người sẽ bị trầm cảm nếu chúng ta áp đặt một đợt phong tỏa? Bao nhiêu người sẽ thiếu dinh dưỡng? Bao nhiêu người phải nghỉ học hoặc mất việc? Bao nhiêu người bị bạo hành hoặc sát hại bởi vợ/chồng của họ?”

Ngay cả khi tất cả dữ liệu của chúng ta là chính xác và đáng tin cậy, chúng ta nên luôn hỏi: “Điều gì đáng giá hơn và được ưu tiên? Làm thế nào để cân đối các con số đang đối nghịch nhau?” Đây là vấn đề chính trị hơn là khoa học. Các chính trị gia cần cân bằng giữa các vấn đề y tế, kinh tế và xã hội để đưa ra chính sách toàn diện.
Trong năm COVID, giám sát đại chúng đã được hợp pháp hóa và phổ biến hơn. Chống lại dịch bệnh là quan trọng, nhưng nó có đáng để hủy hoại sự tự do? Bất kỳ dữ liệu nào thu thập về con người, đặc biệt về dữ liệu sinh học, phải được sử dụng để hỗ trợ con người hơn là để thao túng và kiểm soát. Bác sĩ riêng biết những điều cực kỳ riêng tư của tôi, và tôi chấp nhận điều đó vì tin tưởng bác sĩ sẽ sử dụng dữ liệu này vì lợi ích của tôi. Bác sĩ của tôi không được bán dữ liệu này cho bất kỳ công ty hay đảng phái chính trị nào.

Giám sát luôn phải là giao tiếp hai chiều. Nếu sự giám sát chỉ từ trên xuống dưới, thì đây là con đường mau chóng dẫn đến chế độ độc tài. Vì vậy, bất cứ khi nào giám sát cá nhân bị tăng cường thì đồng thời giám sát chính phủ và các tập đoàn lớn cũng phải tương xứng. Ví dụ, trong bối cảnh đại dịch, các chính phủ đang phân bổ một lượng tiền khổng lồ. Quy trình này phải được minh bạch hơn nữa. Với tư cách một công dân, tôi muốn dễ dàng xem ai nhận được tiền và ai là người quyết định số tiền đi đâu. Tôi muốn đảm bảo tiền được cấp cho các doanh nghiệp thực sự cần hơn là cho một đại công ty mà chủ sở hữu của nó là bạn của một bộ trưởng. Nếu chính phủ nói, quá phức tạp để thiết lập một hệ thống giám sát như vậy thì bạn đừng tin vào điều đó. Nếu không quá phức tạp để giám sát từng cá nhân, thì cũng không quá phức tạp để giám sát chính phủ.

Một lý giải cho sự ngăn cách giữa thành công về khoa học và thất bại trong các quyết sách chống dịch là các nhà khoa học có xu hướng hợp tác toàn cầu, trong khi các chính trị gia lại có xu hướng thù địch. Sự thiếu hợp tác toàn cầu không chỉ thể hiện trong cuộc chiến thông tin mà còn trong sự tranh giành các trang thiết bị y tế đang khan hiếm.

Không cho phép tập trung quá nhiều dữ liệu vào một nơi. Không phải trong đại dịch, cũng không phải sau đại dịch. Độc quyền dữ liệu là công thức của chế độ độc tài. Nếu cần thu thập dữ liệu sinh trắc học để ngăn chặn đại dịch, điều này nên được thực hiện bởi một cơ quan y tế độc lập hơn là cảnh sát. Và dữ liệu này nên được tách khỏi kho dữ liệu của chính phủ hoặc các tập đoàn lớn. Chắc chắn sự phân tán dữ liệu sẽ gây ra sự kém hiệu quả, nhưng đó là một tính năng hơn là một lỗi. Sự kém hiệu quả và mặt khai thác dữ liệu sẽ ngăn chặn sự trỗi dậy của nền độc tài kỹ thuật số.

Tùy thuộc vào các chính trị gia

Khi Cái chết Đen giết chết hàng triệu người, không ai mong đợi nhiều từ các vị vua và hoàng đế. Khoảng 1/3 dân số Anh đã chết trong làn sóng dịch hạch đầu tiên, nhưng cũng không khiến vua Edward III bị mất ngôi. Rõ ràng ngăn chặn đại dịch là việc vượt quá khả năng của nhà cai trị, nên không ai đổ lỗi cho họ.

Nhưng ngày nay, loài người có trong tay các công cụ hữu hiệu để ngăn chặn COVID-19. Một số quốc gia, từ Việt Nam đến Úc, đã chứng minh ngay cả khi thiếu vaccine, vẫn có các công cụ để ngăn chặn đại dịch, mặc dù phải trả giá đắt về kinh tế-xã hội. Chúng ta có thể đánh bại virus, nhưng không chắc mình có sẵn sàng trả giá cho chiến thắng. Đó là lý do tại sao các thành tựu khoa học đặt lên vai các chính trị gia một trách nhiệm lớn lao.

Điều không may là quá nhiều chính trị gia đã không thực hiện được trách nhiệm này. Ví dụ, các tổng thống dân túy ở Mỹ và Brazil đã hạ thấp sự nguy hiểm của dịch bệnh, từ chối ý kiến các chuyên gia mà chỉ lưu tâm đến các thuyết âm mưu. Họ đã không đưa ra kế hoạch hành động đúng đắn cho liên bang trong khi nỗ lực phá hoại hành động ngăn chặn dịch bệnh của chính quyền các tiểu bang và thành phố. Sự cẩu thả và thiếu trách nhiệm của chính quyền Trump và Bolsonaro đã dẫn đến hàng trăm nghìn ca tử vong có thể phòng tránh được.

Tại Anh, ban đầu Chính phủ bận tâm Brexit hơn là COVID-19. Chính sách phân ly của chính quyền Boris Johnson đã thất bại trong việc cô lập nước Anh khỏi mối nguy hại thật sự: virus. Quê hương Do Thái của tôi cũng phải hứng chịu sự quản trị yếu kém. Trên thực tế, Israel cũng là một “quốc đảo” tương tự như Đài Loan, New Zealand và Síp, với biên giới khép kín và chỉ có một cửa khẩu nhập cảnh chính: sân bay Ben Gurion. Tuy nhiên, vào thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch, chính quyền Netanyahu đã cho phép du khách đi qua sân bay mà không kiểm dịch hoặc thậm chí bỏ qua các biện pháp sàng lọc thích hợp, và từ chối áp đặt lệnh đóng cửa.

Cả Anh và Israel đều đi đầu trong việc phân phối vaccine nhưng các đánh giá sai lầm ban đầu đã khiến họ phải trả giá đắt. Tại Anh, đại dịch cướp đi sinh mạng của 120,000 người, đứng thứ sáu thế giới tỷ lệ tử vong trung bình. Trong khi đó, Israel có tỷ lệ mắc đứng hàng thứ bảy thế giới và để ngăn thảm họa tiếp diễn, họ phải ký thỏa thuận “đổi dữ liệu lấy vaccine” chia sẻ dữ liệu [y tế] có giá trị khổng lồ với Pfizer để đổi lấy đủ vaccine sớm nhất. Giao dịch đã gây lo ngại về quyền riêng tư và độc quyền dữ liệu, đồng thời chứng minh dữ liệu của công dân là một trong những tài sản nhà nước giá trị nhất.

Trong khi chỉ vài quốc gia hoạt động tốt, nhân loại nói chung đến nay vẫn thất bại trong việc ngăn chặn đại dịch hoặc đề ra kế hoạch toàn cầu để đánh bại virus. Những tháng đầu năm 2020 diễn ra như một vụ tai nạn trong cuộn phim quay chậm. Truyền thông hiện đại giúp mọi người trên thế giới theo dõi theo thời gian thực những hình ảnh đầu tiên từ Vũ Hán, sau đó là Ý, và nhiều quốc gia khác – nhưng không có lãnh đạo toàn cầu nào xuất hiện để ngăn chặn thảm họa đang nhấn chìm thế giới. Các công cụ đã sẵn sàng, thì chúng ta vẫn thường xuyên thiếu sự khôn ngoan chính trị.

Liên kết quốc tế 

Một lý giải cho sự ngăn cách giữa thành công về khoa học và thất bại trong các quyết sách chống dịch là các nhà khoa học có xu hướng hợp tác toàn cầu, trong khi các chính trị gia lại có xu hướng thù địch. Làm việc dưới sự căng thẳng và không chắc chắn, các nhà khoa học khắp thế giới tự do chia sẻ thông tin và nương tựa vào những phát hiện và hiểu biết của nhau. Nhiều dự án nghiên cứu quan trọng được thực hiện bởi các nhóm đa quốc gia. Ví dụ, một nghiên cứu quan trọng đã chứng minh hiệu quả của các biện pháp đóng cửa được tiến hành đồng thời bởi các nhà nghiên cứu từ 9 tổ chức: 1 tại Anh, 3 tại Trung Quốc, 5 tại Mỹ. Ngược lại, các chính trị gia đã không thể thành lập một liên minh quốc tế chống lại virus và không thể đồng thuận về một kế hoạch toàn cầu. Hai siêu cường là Mỹ và Trung Quốc cáo
buộc nhau che giấu thông tin, phổ biến tin giả và các thuyết âm mưu, thậm chí cố tình phát tán virus. Nhiều quốc gia khác rõ ràng đang cố ý làm sai lệch hoặc che giấu dữ liệu về diễn biến của đại dịch.

Nếu một đại dịch khác tấn công nhân loại vào năm 2030 thì đó không phải là một thảm họa tự nhiên không thể kiểm soát, cũng không phải là sự trừng phạt của Chúa Trời, mà là thất bại của con người – chính xác hơn – là thất bại về chính trị.

Sự thiếu hợp tác toàn cầu không chỉ thể hiện trong cuộc chiến thông tin mà còn trong sự tranh giành các trang thiết bị y tế đang khan hiếm. Mặc dù cũng có nhiều trường hợp hợp tác và tài trợ hào phóng, nhưng đã không có nỗ lực nghiêm túc nào để tổng hợp nguồn lực để hợp lý hóa sản xuất và phân phối công bằng. Chủ nghĩa dân tộc vaccine đã tạo ra sự bất bình đẳng mới giữa các quốc gia.

Thật đáng buồn khi nhiều người không hiểu một sự thật đơn giản về đại dịch: chừng nào virus vẫn tiếp tục lây lan ở bất cứ đâu, không quốc gia nào có thể an toàn thật sự. Cứ cho Anh và Israel thành công trong việc diệt trừ virus bên trong biên giới, thì virus tiếp tục lây lan tại Ấn Độ, Brazil hoặc Nam Phi vẫn tạo ra những đột biến mới khiến vaccine mất tác dụng và thúc đẩy một làn sóng lây nhiễm mới.

Trong tình cảnh hiện nay, lời kêu gọi về lòng vị tha có thể vượt lên trên được chủ nghĩa quốc gia. Tuy nhiên, trường hợp khẩn cấp hiện nay cần sự hợp tác toàn cầu chứ không phải lòng vị tha, vì điều này mới đảm bảo lợi ích quốc gia thực sự. 

Chống virus cho thế giới

Những cuộc tranh luận xảy ra trong năm COVID sẽ còn vang vọng nhiều năm nữa. Nhưng tất cả các phe phái chính trị nên đồng thuận về ít nhất ba điểm chính yếu:
Thứ nhất, chúng ta cần bảo vệ cơ sở hạ tầng số thiết yếu của mình. Đó là giải pháp cứu rỗi chúng ta trong đại dịch, và nó có thể sớm trở thành nguồn gốc cho một thảm họa khác thậm chí còn tồi tệ hơn.

Thứ hai, mỗi quốc gia nên đầu tư nhiều hơn vào hệ thống y tế công cộng của mình. Điều này có vẻ hiển nhiên, nhưng các chính trị gia và cử tri đôi khi vẫn ăn may mặc dù bỏ qua những bài học rõ ràng nhất.

Thứ ba, chúng ta nên thiết lập một hệ thống toàn cầu mạnh mẽ để giám sát và ngăn chặn đại dịch. Trong cuộc chiến lâu dài giữa nhân loại và mầm bệnh, trận địa chính là cơ thể mỗi chúng ta. Nếu bất kỳ cửa ngõ nào bị xuyên thủng, toàn mặt trận sẽ đều nguy khốn. Ngay cả những người giàu nhất hành tinh cũng có lợi ích cá nhân trong việc bảo vệ những người nghèo nhất ở các nước kém phát triển. Nếu một virus nhảy từ dơi sang người ở một ngôi làng hẻo lánh trong một cánh rừng heo hút, chỉ có thể nó sẽ xâm nhập phố Wall chỉ vài ngày sau đó.

Nền tảng của hệ thống chống lại dịch hạch toàn cầu vẫn đang tồn tại dưới mô hình WHO và một vài tổ chức khác. Nhưng ngân sách dành cho hệ thống này rất ít ỏi, và hầu như không đem lại lợi ích chính trị. Chúng ta phải trang bị cho nó các ảnh hưởng chính trị và ngân sách cần thiết để nó không bị lệ thuộc các suy nghĩ bất chợt của các chính trị gia thực quyền. Như đã lưu ý trước đó, tôi không tin các chuyên gia không được bầu chọn nên được giao nhiệm vụ đưa ra các quyết sách quan trọng. Phương thức cũ nên được duy trì. Nhưng một số cơ quan y tế toàn cầu độc lập sẽ là nền tảng lý tưởng để tổng hợp dữ liệu y tế, theo dõi các nguy cơ tiềm ẩn, cảnh báo và điều hành công tác nghiên cứu và phát triển.

Nhiều người lo ngại COVID là sự khởi đầu cho một làn sóng dịch bệnh mới. Nhưng nếu các bài học trên được tiếp thu, cú sốc như COVID có thể xảy đến ít thường xuyên hơn. Loài người không thể ngăn chặn sự xuất hiện của các mầm bệnh mới, bởi đây là tiến trình tự nhiên đã diễn ra hàng tỷ năm và còn tiếp tục trong tương lai. Nhưng hiện nay chúng ta có kiến thức và công cụ cần thiết để chăn chặn sự lây lan của chúng. Nếu một đại dịch khác tấn công nhân loại vào năm 2030 thì đó không phải là một thảm họa tự nhiên không thể kiểm soát, cũng không phải là sự trừng phạt của Chúa Trời, mà là thất bại của con người – chính xác hơn – là thất bại về chính trị.

Cao Hồng Chiến lược thuật / TiaSang

Sử gia Yuval Noah Harari, tác giả của các cuốn sách nổi tiếng: Sapiens, Homo Deus, 21 bài học của thế kỷ 21, Sapiens: Lược sử loài người bằng tranh.

Nguồn bài và ảnh: https://www.ft.com/content/f1b30f2c-84aa-4595-84f2-7816796d6841

Black Friday của TTCK Việt Nam (3/12/2021)


“Thứ 6 đen tối” của chứng khoán Việt: 30 phút cuối vốn hoá bốc hơi 150.000 tỷ, bốn nguyên nhân lý giải

Chỉ 30 phút cuối phiên giao dịch ngày ” thứ 6 đen tối” – VN-Index đã sụt giảm gần 39 điểm lùi sâu về mốc 1.443 điểm. Cả thị trường được nhuộm màu đỏ với hơn 1.136 cổ phiếu giảm giá. Mức giảm đã xoá mọi thành quả tăng điểm của tháng 11.

Cả thị trường được nhuộm màu đỏ

Hiện tượng bán tháo cuối phiên đặc biệt phiên ATC tựa như cơn lốc xoáy cuốn bay hết mọi nỗ lực gượng dậy của thị trường. Nhiều cổ phiếu lớn đầu phiên vẫn xanh mạnh nhưng cuối phiên đã lộ sàn như dòng chứng khoán. Dòng cổ phiếu ngân hàng, bất động sản bất ngờ sụp đổ cuối phiên khi đầu phiên vẫn xanh miên man cũng là tác nhân tạo ra cơn lốc đánh bay gần 39 điểm trong 30 phút cuối phiên giao dịch.

Vốn hoá của HOSE trong phiên đã bốc hơi mạnh theo đà giảm của VN-Index. Theo thống kê từ HOSE, tại mức điểm 1.443,32, vốn hóa sàn HOSE đạt hơn 5,62 triệu tỷ đồng, giảm khoảng 150.661 tỷ đồng (6,6 tỷ USD) so với phiên trước.

Về nguyên nhân giảm điểm đột ngột cuối phiên “thứ 6 đen tối”, có thể đến từ nhiều lý do.

Thứ nhất, tâm lý nhà đầu tư chứng khoán Việt đang rất nặng nề tác động từ sự điều chỉnh sâu của các thị trường tài chính thế giới, đặc biệt là Mỹ. Hiện nay biến chủng Omicron – lần đầu phát hiện tại Nam Phi – đã gây sự hoảng loạn cho các chính phủ, công chúng cũng như nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán thế giới dù đến nay vẫn chưa có nhiều bằng chứng khoa học về sự nguy hiểm hơn. Thêm vào đó, áp lực lạm phát tăng cao kỷ lục 30 năm lên 6,2% đã đẩy Cục dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải thu hẹp các chương trình thu mua trái phiếu. Lịch trình giảm mua trái phiếu ban đầu cho thấy việc mua trái phiếu sẽ kết thúc vào khoảng tháng 6-2022. Nếu quyết định tăng tốc giảm quy mô mua trái phiếu được thông qua, điều đó có nghĩa là việc dừng mua trái phiếu sẽ chấm dứt vào mùa xuân, từ đó mở đường cho FED có thể nâng lãi suất bất cứ lúc nào sau đó.

Thị trường chứng khoán Mỹ đã chứng kiến một đợt bán tháo cổ phiếu đáng kể sau khi ông Powell cảnh báo lạm phát có thể duy trì ở mức cao lâu hơn dự kiến và hiện ông chủ trương hạn chế các biện pháp kích thích kinh tế. Chỉ số DJ đã hồi trở lại 610p phiên 2/12 sau khi rơi xuống mức 34.000 điểm ngày đầu tháng 12.

Thứ hai, sau khi VN-Index vượt 1.500 điểm, dòng tiền mới không được bổ sung liên tục khiến cho VN-Index mất động lực tăng điểm tiếp theo. Động thái chốt lời và bán ròng của nhóm nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư tổ chức trong nước để chốt lời cũng diễn ra dữ dội. Theo thống kê của chúng tôi, khối nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng tổng cộng 60.000 tỷ trên thị trường từ đầu năm đến nay, khối nhà đầu tư tổ chức và tự doanh bán ròng gần 20.000 tỷ.

Thứ ba, nhà đầu tư cá nhân đang là động lực chính dẫn dắt VN-Index. Ước tính từ đầu năm tới nay, nhà đầu tư cá nhân đã mua ròng khoảng 105.000 tỷ đồng. Một thị trường được dẫn dắt với nhóm các nhà đầu tư cá nhân sẽ dẫn đến hiện tượng FOMO cả lên và cả xuống, phiên tăng mạnh – phiên giảm sốc do tâm lý không ổn định.

Điểm yếu của nhà đầu tư cá nhân là tâm lý rất yếu, vì vậy việc thị trường sụp cuối phiên khiến họ bất ngờ không hiểu chuyện gì xảy ra dẫn tới việc bán trước đã rồi tính sau. 

Thứ tư, tình trạng margin căng tại nhiều công ty chứng khoán, thị trường cần những cú rung rũ để tìm điểm cân bằng và kích thích dòng tiền mới tìm cơ hội đầu tư mới. 

“Thanh khoản của thị trường hiện nay toàn là nhà đầu tư cá nhân trong nước, họ rất máu chiến nên sử dụng margin. Điều này diễn ra tương tự như một số thị trường khu vực như Hàn Quốc, Đài Loan thôi nhưng nhà đầu tư cá nhân cũng có tâm lý rất kém, chỉ cần một vài thông tin không tốt có thể khiến thị trường giảm sâu. Với nhà đầu tư cá nhân làm chủ cuộc chơi, một phiên giảm 40-50 điểm là có thể xảy ra “, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Công ty Chứng khoán Yuanta nhận định.

Bạch Huệ / Theo Nhịp sống kinh tế

Một câu hỏi bỏ trống


Có khi nào bạn tự hỏi: mình nên làm gì lúc này ? đi đâu ? có nên đi làm lại hay tìm cái gì khác để làm ? có nên tiếp tục công việc chuyên môn hay bỏ hẳn và làm một công việc mới hoàn toàn ? thời gian này có nên startup hay chờ ? còn vài tháng nữa là qua năm mới rồi có nên kinh doanh hay chờ dịch ổn ổn chút rồi làm ? công việc mới đang suy nghĩ có phải là nghề nghiệp của mình 10 năm tới hay không ? …. ? … ? … ?

Cà phê vỉa hè suy nghĩ tương lai – ảnh nguoidentubinhduong

Mở đầu câu chuyện là cả tá câu hỏi , đi tìm câu trả lời thì chắc chỉ có một người giúp mình trả lời thôi , đó là bản thân mình chứ ai !

Vậy xâu chuỗi lại thì phải biết mình muốn gì và đi tìm cách giải quyết để đạt được mong muốn đó. Giờ thì dịch còn chưa ổn, cái cần nhất lúc này phải là giữ sức khoẻ phòng tránh mang dịch bệnh, cái thứ hai là giữ kế hoạch tài chính sao cho không bị mang nợ nần, cái thứ 3 là kiếm thêm thu nhập để đủ sống chứ đừng mong kiếm nhiều lúc này , nếu có trúng số thì tốt còn không thì đừng làm gì lớn lao cả coi chừng lao xuống (startdown) chứ không phải startup.

Mình viết cái story ngắn dòng suy nghĩ đang chạy lăn tăn rối nùi này ra đây để có gì sau này đọc lại , ghi lại một chặng đường rồi chục năm sau nhìn lại thấy cái thời đại dịch này nó hành người ta thế nào, muốn tiến không xong muốn lùi không được.

Ngồi giãn cách trên 2 mét , đeo khẩu trang , lúc nào cũng kẹp nách chai sát khuẩn – ảnh nguoidentubinhduong

Viết lách cũng hay, tự viết tự đọc , tự khen tự chê… Hãy sống cho mình và vì mình, kệ người ta nghĩ gì nói gì về bạn.

Nguoidentubinhduong.con

Sách giúp ý chí mạnh mẽ hơn trong đợt giãn cách



Sách giúp ý chí mạnh mẽ hơn trong đợt giãn cách

Các tựa sách tâm lý không chỉ giúp chúng ta hiểu được chính bản thân mà còn giúp hiểu được tâm lý của người khác.

Ngày này, các tựa sách tâm lý đang được phần lớn độc giả quan tâm vì chúng không chỉ giúp chúng ta hiểu được chính bản thân mà còn giúp hiểu được tâm lý của người khác. 

Nghiên cứu tâm lý sẽ giúp chúng ta sẽ đem lại rất nhiều lợi ích trong cuộc sống, từ hiệu việc phát triển bản thân cùng những người xung quanh cho đến việc thành công trong công việc, tạo ra kết quả lớn trong việc kinh doanh, bán hàng, tạo dựng mối quan hệ, xây dựng doanh nghiệp, khả năng lãnh đạo và hiểu rõ hơn nhiều vấn đề khác của xã hội hiện nay.

Như chúng ta cũng đã biết, một cuộc khủng hoảng tâm lý có thể xảy ra với bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi và trong bất kì hoàn cảnh nào. Tình trạng này thật sự rất khó khăn và thường rất đáng sợ. 

Khi có những chuyện tiêu cực bất ngờ xảy ra, chúng ta hoàn toàn sửng sốt và không hề phòng vệ trước, điều này dễ dàng khiến ta rơi vào khủng hoảng tâm lý trong trọng. Và nếu để lâu ngày, những điều này sẽ gây cản trở và dẫn đến những hệ lụy khác nếu ta không biết rõ cách vượt qua.

Vì vậy, chúng ta hãy cùng nhau “nạp” thêm các kiến thức để vượt qua rào cản tâm lý cũng như nhận thức rõ bản thân để có một cuộc sống hạnh phúc hơn. Và sau đây là 5 tựa sách tâm lý nên đọc để giúp ta có“ý chí mạnh mẽ, sống vui sống khỏe” hơn nhé: 

1. 13 điều người có tinh thần thép không làm

Đây là một quyển sách tâm lý rất hay dành cho những ai cảm thấy cuộc sống này đang quá khó khăn và không biết cách vực dậy tinh thần. Quyển sách sẽ đưa ra những câu nói khiến bạn thức tỉnh và trở nên mạnh mẽ hơn nếu bạn thật sự hiểu được quyển sách muốn nói gì. 

Đối mặt và nhận diện được 13 thói quen xấu trong cuộc sống, bạn sẽ tránh được chúng và không sa vào những lối mòn tư duy như: đổ lỗi cho người khác và hoàn cảnh, thói ích kỷ, cho rằng bản thân là cái rốn của vũ trụ, quá thương thân và cho rằng thế gian này không công bằng với bạn,… Và chỉ khi nào tránh được những “cạm bẫy” tinh thần này, mỗi người chúng ta mới có thể thực sự tập trung vào việc phát huy và tăng cường những điểm mạnh vốn có của mình, mới có thể chú tâm vào hành trình lâu bền cải thiện bản thân, tăng cường sức mạnh tinh thần để chinh phục mọi thử thách trong cuộc sống.

2. Nghĩ thông suốt, đời nhẹ như mây

Quyển sách chia sẻ những trải nghiệm cá nhân sâu sắc của tác giả về sự từ chối. Quyển sách tập trung vào kiểm tra một cách trung thực gốc rễ của sự từ chối, cũng như khả năng sự từ chối có thể đầu độc các mối quan hệ từ trong ra ngoài. 

Với sự am hiểu sâu rộng và một đức tính trung thực dễ bị tổn thương nhưng không kém phần hóm hỉnh, tác giả Lysa TerKeurst sẽ giúp bạn vượt qua sự khước từ bằng những chia sẻ đầy thú vị của cô.

3. Chatter – Trò chuyện với chính mình

Một sự kết tinh của những nghiên cứu khoa học mới nhất về bộ não và tâm trí con người. Trong Chatter – Trò chuyện với chính mình, tác giả Ethan Kross đã khéo léo hệ thống hóa những tri thức khoa học đó và minh họa chúng bằng những câu chuyện hết sức thú vị khiến ta có cảm tưởng mình đang được xem những bộ phim bom tấn của Hollywood. 

Nếu bạn đã từng cảm thấy bế tắc, tuyệt vọng, chán nản vì công việc, vì những mối quan hệ cũng như vô số những áp lực vô hình khác của cuộc sống hiện đại, bạn sẽ bất ngờ với lợi ích từ những phương pháp mà quyển sách này mang lại. 

Đó là bí quyết mà rất nhiều người thành công đã sử dụng, và khoa học đã chứng minh là nó hữu ích với mọi người: sử dụng tiếng nói nội tâm như một người dẫn đường tuyệt vời.

4. Im lặng không làm ta vô can

Mỗi ngày, chúng ta đều được cung cấp thông tin về các hành vi xấu diễn ra trong xã hội: từ quấy rối tình dục đến tham nhũng chính trị, từ những vụ việc gây hấn đến bắt nạt học đường… Thật dễ dàng để đổ lỗi cho những kẻ xấu thực hiện các hành động xấu xa đó. Chúng ta tin rằng những việc làm sai trái đó cần bị lên án và loại trừ, nhưng thực tế có mấy ai chịu đứng lên hành động để hiện thực hóa điều đó?

Im lặng không làm ta vô can dựa trên những nghiên cứu mới nhất trong tâm lý học và khoa học thần kinh của tác giả Catherine Sanderson để tìm hiểu một câu hỏi nhức nhối: Tại sao rất nhiều người trong chúng ta không can thiệp khi cần thiết – và điều gì sẽ khiến chúng ta hành động? Mục đích của Catherine Sanderson khi viết cuốn sách này là để giúp mọi người hiểu về các yếu tố tâm lý làm nền tảng cho xu hướng im lặng rất tự nhiên của con người khi đối mặt với hành vi xấu và cho thấy sự im lặng có vai trò quan trọng như thế nào trong việc cho phép hành vi xấu tiếp diễn.

5. Sang chấn tâm lý

Một quyển sách tâm lý kinh điển của tâm thần học hiện đại, là một công trình khoa học công phu và nghiêm túc, trải rộng trên nhiều lĩnh vực – tâm lý học thần kinh, tâm lý học phát triển, tâm bệnh học, tâm lý trị liệu – được đúc kết sau nhiều năm kinh nghiệm làm việc của chính tác giả – Tiến sĩ Y khoa Bessel Van Der Kolk, và dựa trên những câu chuyện có thật của các bệnh nhân mà tác giả có dịp tiếp xúc hoặc chữa trị. 

Hiện nay, chúng ta đã biết rằng sang chấn gây ra những thay đổi về sinh lý học trong cơ thể, những thứ giúp ta cảm nhận được mình đang sống. Những thay đổi này giải thích tại sao các cá nhân bị sang chấn trở nên nhạy cảm hơn đối với những hiểm họa ngay cả khi họ đang tham gia cuộc sống thường ngày. Chúng cũng giúp chúng ta hiểu được vì sao những người bị sang chấn thường liên tục lặp đi lặp lại những hành động nào đó. Chúng ta cũng đã biết những hành vi của người bị sang chấn không phải là hệ quả của việc sa sút về đạo đức, là dấu hiệu của việc mất lý trí hay nhân cách kém mà là do những thay đổi trong não bộ của họ.

*Tóm lại, những quyển sách tâm lý này đặc biệt ở chỗ chúng hoàn toàn không phải là lý thuyết suông, mà đều là những câu chuyện, những trải nghiệm thực tế của những người gặp phải khủng hoảng tâm lý và cách thức họ đã vượt qua chúng như thế nào, từ đó chúng ta có thể rút ra được những bài học cho chính bản thân mình.

Theo Nhịp Cầu Đầu Tư

[Covid19] Ở nhà mùa dịch vẫn kiếm được tiền


Ở nhà mùa dịch vẫn kiếm được tiền - 2

Có rất nhiều lý do để bạn muốn kiếm tiền mà không phải rời nhà đến chỗ làm. Dưới đây là 17 cách để bạn kiếm thêm tiền.

1.Viết trực tuyến

Nếu bạn luôn muốn trở thành một nhà văn thì còn thời điểm nào tốt hơn để bắt đầu? Mặc dù đa phần việc viết lách trên mạng không được trả tiền, nhưng vẫn có khá nhiều trang web nơi bạn có thể kiếm tiền nếu bài có nội dung thích đáng, chất lượng cao.

  • Listverse: trả 100 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận.
  • Longreads: trả từ 500 đến 1500 USD (dĩ nhiên là dạng bài nội dung dài).
  • Back2college: trả 55 USD trở lên cho mỗi bài báo được chấp nhận (trang này nhắm đến sinh viên).
  • All Pet Voices: trả 75 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận (trang về thú cưng).
  • iWorkWell: trả 200 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận (trang dành cho các chuyên gia nhân sự và doanh nghiệp vừa và nhỏ)
  • Loaded Landcapes: trả 20-150 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận (trang về nhiếp ảnh).
  • Income Diary: trả từ 200 đến 500 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận (Nhật ký thu nhập, trang tập trung vào việc kiếm tiền trực tuyến).
  • A Fine Parent: trả 75 USD cho mỗi bài báo được chấp nhận (trang nuôi dạy con cái).

Bạn hãy xem xét các tiêu chí của họ, đọc qua để có ý tưởng về nội dung và phong cách trước khi bắt đầu.

2.Trở thành trợ lý ảo

Nếu bạn là một người giao tiếp tốt, rành tin học và kỹ thuật số, có kỹ năng tổ chức, bạn có thể làm việc như một trợ lý ảo. Bạn sẽ cần phải gõ phím chính xác ở tốc độ 80-100 từ một phút. Có một số trang web đang cần trợ lý ảo như Virtalent và 24/7 Virtual Assistants trả 10-12 USD một giờ.

3.Dọn đi tất cả những gì mình không thích

Nếu bạn nhận thấy nhà mình có quá nhiều đồ, hãy dọn dẹp cho gọn gàng và… kiếm được tiền.

Các trang web dưới đây là một nơi mua lại các mặt hàng đó:

  • Ebay: bất cứ thứ gì từ đồ nội thất đến quần áo và giày dép cũ…
  • Webuybooks: sách, CD, DVD…
  • Music Magpie: điện thoại, MacBook, CD, DVD, sách, đồ chơi lego…
  • Cex: điện thoại, máy tính xách tay, bảng điều khiển trò chơi, đầu DVD, đồng hồ thông minh…

4.Luyện bàn tay vàng

Nếu bạn đam mê nghệ thuật và thủ công, bạn có thể biến sở thích đó thành một khoản thu nhập thêm. Bạn có thể tự làm đồ trang sức, thiệp, áo thun in hình, độ, chế lại các thứ khác để bán trên các trang web như Etsy.

Không phải tất cả hàng thủ công đều dễ bán dễ kiếm tiền vì thế hãy quyết định cách bạn sẽ làm cho hàng của mình trở nên nổi bật.

5.Tham gia các cuộc khảo sát

Nếu muốn ít tốn thời gian, công sức, chi phí, bạn có thể kiếm tiền bằng cách trả lời các cuộc khảo sát trực tuyến. Bạn có thể bắt đầu với các trang web như YouGov, Prolific, Swagbucks, LifePoints, Survey Junkie và OneOpinion.

6.Cho thuê xe và chỗ đậu xe

Nhu cầu về xe riêng và chỗ đậu xe có thể tăng lên trong mùa dịch này, vì vậy, hãy lên mạng tìm những người đang cần thuê.

Hãy cân nhắc rủi ro: Coronavirus trong của bạn xe sau khi xe được trả.

7.Nhận làm gia sư trực tuyến

Giờ đây, khi các trường học đóng cửa, số lượng phụ huynh tìm gia sư trực tuyến cho con mình ngày càng tăng. Nếu bạn có kiến thức chuyên sâu về một chủ đề cụ thể, kỹ năng giao tiếp tốt, có khả năng thu hút, tính khí thẳng thắn, bạn có thể đăng ký vào nhiều trang web dạy kèm trực tuyến liên kết gia sư với học sinh.

8.Bán ảnh của bạn

Nếu bạn quan tâm đến nhiếp ảnh hoặc có nhiều ảnh trong ổ cứng, tại sao không thử bán chúng trực tuyến? Những bức ảnh đẹp, đề tài phù hợp có thể giúp bạn kiếm được một số tiền.

9.Sống lành mạnh

Nếu bạn muốn giảm cân, đây là lúc thích hợp để điều chỉnh chế độ ăn uống: vừa giảm chi tiêu vừa có thể nhận thêm tiền từ trang My Achievement.

Ở nhà mùa dịch vẫn kiếm được tiền - 1

10.Mở blog hoặc website

Các trang web và blog càng nổi càng kiếm được nhiều tiền nhờ tiếp thị liên kết, quảng cáo và quan hệ đối tác thương hiệu.

11.Trở thành người giao hàng

Hiện nhu cầu giao hàng tận nhà là rất lớn: dịch vụ mua sắm trực tuyến, giao đồ ăn, hàng hóa… Tuy nhiên đây là một trong những cách kiếm tiền nhiều rủi ro cho bạn và những người trong gia đình bạn.

12.Xuất bản sách trên Kindle

Năm 2019, Amazon đã trả hơn 300 triệu USD cho các tác giả tự xuất bản trên nền tảng Kindle của hãng.

13.Nghe nhạc, góp ý và nhận tiền

Nếu bạn muốn nghe những bản nhạc mới mà lại có tiền, hãy bắt đầu với trang Slice the Pie. Bạn được trả chừng 2 xu một bản thôi, sau khi đã đưa ra nhận xét và đánh giá, nhưng đây có thể là một trong những hoạt động thú vị.

14.Trở thành người dắt chó đi dạo

Nếu bạn yêu động vật, thích đi dạo, rảnh vào ban ngày và muốn… kiếm được tiền thì đây có thể là một lựa chọn tuyệt vời cho bạn. Nhiều người cần ai đó dắt chó của họ đi dạo và đến nhà chăm sóc chúng trong tuần. Nghĩa là bạn vẫn có thể rảnh rỗi vào cuối tuần, có thể chuyển sang nuôi thú cưng hoặc thậm chí là trông nhà để có thêm thu nhập.

15.Bán câu chuyện của bạn

Nếu bạn đã trải qua một số trải nghiệm bất thường, bạn có thể kiếm tiền từ câu chuyện của mình. Các tạp chí và trang web sẽ trả tiền cho tất cả mọi thứ. Real People Mag trả tới 2000 bảng cho các câu chuyện nổi bật. Những mẩu chuyện nhỏ hơn, ít gây sốc hơn hãy tìm FeatureMe! (thường được 100- 500 bảng)

16.Giải quyết vấn đề cho doanh nghiệp

Các doanh nghiệp thường cần sự trợ giúp từ bên ngoài để giải quyết vấn đề hoặc cải tiến sản phẩm của họ, đó là nơi những người giải quyết vấn đề vào cuộc. Người giải quyết vấn đề cần có kiến thức vững chắc và chi tiết về lĩnh vực đó và có cách tiếp cận sáng tạo. Bạn có thể kiếm được 20000 đến 100000 USD cho các giải pháp khả thi. Bạn có thể đăng ký các trang như InnoCosystem để xem các vấn đề cần giải quyết hiện thời và gửi giải pháp của mình – các chủ đề bao gồm từ y học đến công nghệ và thiết kế sản phẩm.

17.Tham gia các thí nghiệm tâm lý

Các cuộc thử nghiệm ngày nay rất khác so với những năm 1970; bạn có thể được trả tiền cho bất cứ thứ gì từ việc trả lời các bảng câu hỏi trực tuyến cho đến việc theo dõi chuyển động của mắt khi xem tranh.

Theo doanhnhanplus

Học cách cân bằng tài chính từ chuyên gia


Người khôn biết biến cơ hội thành của cải: Áp dụng cách hay, được chuyên gia tài chính khuyến khích trong năm 2021 để đa dạng hóa thu nhập, xoá đi nỗi lo về tiền bạc

Trong hoàn cảnh đại dịch COVID-19 ảnh hưởng nghiêm trọng tới công việc và sự ổn định tài chính, khả năng đa dạng hóa thu nhập giúp bạn bảo vệ bản thân, gia đình trước các biến cố.

Tình hình kinh tế hiện nay đang gây ra nhiều lo lắng và bất ổn. Ngay cả khi có một công việc full-time thì chúng ta vẫn thường tự hỏi làm thế nào để chuẩn bị cho tương lai và bảo vệ bản thân khỏi những nguy cơ tổn hại tài chính. 

Margaret DeBellotte – chuyên gia khai vấn nghề nghiệp cho biết: “Điều quan trọng là phải tìm cách kiếm tiền để bảo vệ bản thân vì sếp của bạn quyết định mọi thứ. Họ kiểm soát số tiền bạn kiếm được trong cuộc sống. Nhưng khi bạn đa dạng hóa thu nhập của mình, bạn sẽ tạo ra sự cân bằng.”

Để đa dạng hóa thu nhập thì bạn phải tạo thêm nhiều nguồn doanh thu để bổ sung cho công việc hiện tại của mình. Margaret DeBellotte tin rằng đa dạng hóa mang lại cho bạn sự an toàn và độc lập về tài chính.

Mặc dù đa dạng hóa thu nhập là một cách để xoa dịu nỗi sợ hãi về tài chính của bạn nhưng nó có thể là một thử thách khi bạn chỉ có một công việc toàn thời gian. Tuy nhiên vẫn có nhiều cách khả thi để tạo ra nhiều nguồn thu nhập và bảo vệ tài chính của bạn mà không cần làm thêm công việc bán thời gian.

Tự kinh doanh như một nghề nghiệp phụ

DeBellotte khuyến khích các chuyên gia nghề nghiệp nâng cao trình độ kỹ năng của họ, chẳng hạn như bắt đầu khởi nghiệp. DeBellotte tin rằng đó là một cách tuyệt vời để tạo thêm một nguồn thu nhập khác trong khi bạn được làm điều mình thực sự yêu thích.

Hãy thử vận dụng khả năng sáng tạo của bạn bằng cách mở một công ty kinh doanh phụ. Bạn có thể trở thành một nhà tư vấn hoặc biến một sở thích (như làm vòng tay, nấu nướng,…) thành một công việc kinh doanh. Nếu bạn đã có sẵn một doanh nghiệp phụ, hãy bán thêm các sản phẩm và dịch vụ cho khách hàng để tăng thu nhập của bạn.

Cục quản lí doanh nghiệp nhỏ khuyên bạn nên tính toán một số chi phí sau để hiểu những gì bạn cần phải trả nhằm giúp doanh nghiệp của mình phát triển: giấy phép, bảo hiểm, hàng tồn kho, quảng cáo, tiếp thị, xây dựng trang web và mua thiết bị và vật tư…

Thắt chặt ngân sách 

Kiểm tra lại ngân sách của bạn để xác định xem có bất kỳ khoản chi phí nào có thể giảm hoặc cắt bỏ. Việc cắt giảm ngân sách có thể giúp bạn đóng góp vào quỹ khẩn cấp, các khoản đầu tư hoặc làm vốn để bắt đầu một công việc kinh doanh phụ giúp tạo ra nguồn thu nhập khác.null

Theo thống kê của Economist năm 2013, trung bình một tuần người Việt bỏ ra 4 USD cho việc ăn uống. Con số này tương đương với xấp xỉ 25% chi phí sinh hoạt. Trong đó, 22% là dành cho đồ ăn, còn lại là chi phí để mua rượu, bia và thuốc lá. Cắt giảm một nửa chi tiêu cho việc này có thể giúp bạn tiết kiệm một khoản đáng kể mỗi tháng.

Đầu tư bất động sản

Đầu tư bất động sản có thể là một cách hiệu quả để đa dạng hóa thu nhập của bạn. Phương pháp này mang lại hiệu quả tốt nhất nếu bạn có một số vốn đáng kể để trang trải việc mua nhà bằng tiền mặt.

Jennifer Joseph Green, nhà môi giới bất động sản cho biết: “Bạn có thể không kiếm được lợi nhuận lớn ngay lập tức từ bất động sản cho thuê, nhưng bạn đang có được một tài sản có thể mang lại lợi nhuận hậu hĩnh về lâu dài. Bất động sản cho thuê cũng có thể giúp bạn thực hiện các khoản đầu tư lớn hơn yêu cầu tài sản thế chấp trong tương lai.”

“Khởi nghiệp” vi mô

Khởi nghiệp vi mô là một cách lý tưởng nếu bạn muốn điều hành một doanh nghiệp nhỏ không yêu cầu đầu tư quá lớn và làm việc khi bạn thấy phù hợp. Bạn có thể đi theo con đường này để đa dạng hóa thu nhập của mình và duy trì hoạt động trong thời gian ngắn.

DeBellotte cho biết: “Hãy tính toán thật kĩ để đảm bảo rằng việc kinh doanh phù hợp với bạn và chỉ theo đuổi những cơ hội mà chi phí lớn hơn lợi ích. Dòng tiền chảy vào không nhất thiết có nghĩa là bạn đã nắm trong tay một hoạt động kinh doanh vi mô có lợi nhuận”.

Dịch vụ giao đồ ăn và gọi xe là những lựa chọn khởi nghiệp vi mô phổ biến mà bạn có thể thực hiện trong thời gian nghỉ. Ví dụ, các tài xế Uber kiếm được trung bình 19,73 đô la một giờ trong năm 2019, một con số không phản ánh những gì tài xế đã chi cho tiền xăng xe và các chi phí liên quan khác. Số tiền bạn kiếm được sẽ phụ thuộc vào thời gian và địa điểm cùng với số giờ và mức độ tiết kiệm nhiên liệu của xe. Bạn cũng có thể gặp biến động trong thu nhập của mình do nhu cầu giảm do COVID-19.

Trả bớt nợ để tăng thu nhập

Giống như việc cắt giảm ngân sách, trả bớt nợ không liên quan đến việc tạo ra một dòng thu nhập riêng biệt. Tuy nhiên, nó giải phóng thu nhập mà bạn đã có và đang được sử dụng ở nơi khác.

Hai cách phổ biến để trả nợ là phương pháp snowball (quả cầu tuyết) và avalanche (tuyết lở). Phương pháp quả cầu tuyết khuyến khích thanh toán các số dư nhỏ nhất của bạn trước, trong khi phương pháp tuyết lở khuyến khích bạn thanh toán các số dư lãi suất cao trước.

Tạo dòng thu nhập thụ động

Người khôn biết biến cơ hội thành của cải: Áp dụng cách hay, được chuyên gia tài chính khuyến khích trong năm 2021 để đa dạng hóa thu nhập, xoá đi nỗi lo về tiền bạc  - Ảnh 4.

Ý tưởng “kiếm tiền trong khi ngủ”nghe có vẻ rất hấp dẫn. Hoàn toàn có thể tạo ra nguồn thu nhập thụ động nhưng hãy lưu ý rằng bạn phải hoàn thành công việc trước khi thu được lợi nhuận.

Nếu bạn là một chuyên gia về một lĩnh vực nào đó, hãy tạo một bộ sưu tập sách in hoặc sách điện tử để giúp người tiêu dùng hàng ngày giải quyết những thách thức chung liên quan đến tiền bạc, nuôi dạy con cái, sự nghiệp hoặc cuộc sống. Sau khi hoàn tất nội dung, bạn có thể bán chúng thông qua một dịch vụ như Amazon, Sendowl và Gumroad. Điều này sẽ giúp bạn bán dịch vụ của mình và tự động kiếm tiền.

Một lựa chọn khác là bán quần áo và phụ kiện thông qua một trang web như Printify hoặc Teespring, nơi cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng in theo yêu cầu. Các trang web này cho phép bạn hoạt động mà không cần duy trì hàng tồn kho và trả cho bạn một phần số tiền thu được mỗi khi đặt hàng. Bạn cũng có thể tạo một blog và gắn kèm các đường link liên kết cho các sản phẩm và dịch vụ bạn thích. Mỗi khi ai đó mua hàng bằng liên kết của bạn, bạn sẽ kiếm được hoa hồng.

Theo Balance / Lưu Ly / Doanh nghiệp & Tiếp thị

Chiến lược doanh nghiệp, góc nhìn từ khủng hoảng


Đại dịch vẫn đang diễn biến phức tạp trên phạm vi toàn cầu và Việt Nam, ảnh hưởng không nhỏ tới nhiều ngành kinh tế. Trước bối cảnh này, doanh nghiệp cần phải có sự “xoay chuyển” liên tục trong định hướng chiến lược cũng như phương thức thực thi các chiến lược đó.

89% người tiêu dùng đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm.
89% người tiêu dùng đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm.

Đảm bảo kế hoạch thích ứng và duy trì hoạt động, xem xét lại chiến lược và mô hình kinh doanh, cũng như xác định vị thế thị trường là điều doanh nghiệp cần ưu tiên để phát triển trong dài hạn. Đây là ý kiến của bà Đào Thị Thiên Hương, Phó tổng giám đốc EY Việt Nam, Phụ trách Tư vấn chiến lược (EY-Parthenon*) khi trao đổi với Báo Đầu tư về một số khía cạnh liên quan tới chiến lược doanh nghiệp trong giai đoạn này.

Đại dịch có tác động mạnh tới mọi ngành kinh tế và doanh nghiệp. Từ góc độ chiến lược, doanh nghiệp cần nhìn nhận điều gì, theo bà?

Đại dịch COVID-19 đã thay đổi người tiêu dùng toàn cầu – từ quan điểm về giá trị, hành vi, cho tới cách họ tiêu dùng. 

Theo EY Future Consumer Index tháng 5/2020, 89% người tiêu dùng được khảo sát đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm, 76% đang và sẽ thay đổi cách lựa chọn sản phẩm và dịch vụ (SPDV), và tới một nửa (50%) có lẽ sẽ chỉ chi tiêu cho một số SPDV thiết yếu.

Do đó, những thay đổi này chắc chắn ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động của các doanh nghiệp. 

Chiến lược doanh nghiệp, góc nhìn từ khủng hoảng ảnh 1
Bà Đào Thị Thiên Hương, Phó tổng giám đốc EY Việt Nam

Các phân tích của EY-Parthenon (5/2020) cho thấy doanh nghiệp trong các ngành hàng không, lữ hành và khách sạn, và dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức do nhu cầu của khách hàng cũng như doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, chuỗi cung ứng đứt gãy và rủi ro thanh khoản gia tăng. Ước tính, chỉ riêng ngành hàng không toàn cầu đã mất khoảng 48 tỷ USD doanh thu trong giai đoạn từ tháng 1 tới tháng 4/2020 do các lệnh hạn chế bay và hủy chuyến, theo một phân tích của EY-Parthenon vào tháng 6/2020.

Doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất ô tô, bất động sản bán lẻ (nhóm siêu thị), cũng chịu một số ảnh hưởng tiêu cực từ những bất ổn của chuỗi cung ứng, nhu cầu và doanh thu sụt giảm. Tuy nhiên tác động của COVID-19 lên nhóm ngành này ít nghiêm trọng hơn và các doanh nghiệp vẫn có thể duy trì hoạt động ở trạng thái tương đối gần với giai đoạn trước đại dịch.

Ở một cực khác, một số ngành và doanh nghiệp lại đang tìm thấy các cơ hội tăng trưởng và mở rộng, có thể kể đến như giao nhận điểm cuối (last-mile delivery), thương mai điện tử và công nghệ phục vụ tiêu dùng (consumer tech), hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và dược phẩm.

Tuy nhiên, điều chúng tôi muốn nói là ‘trong nguy có cơ’. Trong bức tranh với màu xám chiếm chủ đạo, các phân tích của EY-Parthenon cho thấy vẫn có những điểm sáng và cơ hội phía trước. Các doanh nghiệp có lợi thế ngành nghề, chiến lược thích ứng dài hạn, và được điều chỉnh phù hợp, sẽ có thể nắm bắt tốt hơn các cơ hội phát sinh ngắn hạn và các cơ hội mới trong dài hạn.

Vậy chiến lược nào để doanh nghiệp tồn tại, thích ứng và sau đó tận dụng được các cơ hội để phát triển, thưa bà?

Do mức độ và chiều hướng tác động của COVID-19 lên các ngành có sự khác nhau nên sẽ không có một công thức chung về chiến lược thích ứng cho tất cả các doanh nghiệp. Về tổng thể, các doanh nghiệp nên xây dựng chiến lược thích ứng theo ba nhóm giải pháp.

Nhóm giải pháp đầu tiên: tập trung quản lý khủng hoảng và quản lý thanh khoản. Ví dụ, thiết lập đội phản ứng nhanh để xử lý các vấn đề bất thường phát sinh về an toàn lao động, nguồn cung ứng, nguyên liệu sản xuất. Đây là cách làm hiệu quả mà các doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng. 

Quản lý thanh khoản yêu cầu các doanh nghiệp phải cân đối dòng tiền, cắt giảm các khoản chi tiêu chưa cần thiết và theo dõi chặt chẽ công nợ. Các kế hoạch mua sắm tài sản có thể xem xét gác lại và lựa chọn các giải pháp thay thế như đi thuê tài sản để duy trì lượng tiền mặt dự phòng đủ lớn.

Nhóm giải pháp thứ hai: hướng đến tạo ra những giá trị ngắn hạn thông qua việc rà soát và đưa ra các giải pháp có thể thực hiện ngay để tăng hiệu quả hoạt động và tăng dòng tiền. Các giải pháp có thể bao gồm rà soát lại danh mục đầu tư và bán hoặc thoái vốn thích hợp, phân bổ lại nguồn lực đầu tư nhằm tối ưu hiệu quả, và tối ưu các khoản vay. 

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng xem xét lại cơ cấu sản phẩm, cơ cấu khách hàng, và chính sách giá; rà soát lại công tác mua sắm và chi phí chuỗi cung ứng, tối ưu thuế và tối ưu vốn lưu động.

Tuy nhiên, những chương trình cắt giảm thường không tạo ra các động lực tăng trưởng và phát triển trong dài hạn, thậm chí việc siết chặt chi phí và các nguồn lực quá mức có thể tác động tiêu cực đến khả năng tăng trưởng và phát triển trong tương lai – đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó cạnh tranh và dẫn đến một trạng thái khủng hoảng mới sau khủng hoảng.

Vì vậy, ở nhóm giải pháp thứ ba, doanh nghiệp cần tập trung vào chiến lược tái định vị, bao gồm cải tổ mô hình kinh doanh, xem xét lại mô hình tăng trưởng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, và cải tổ phương thức phản hồi, nhằm tương tác tốt và hiệu quả hơn với hành vi và nhu cầu khách hàng. Vì đây chính là nội dung cốt lõi trong giai đoạn “bình thường mới”.

Các nhóm giải pháp này có thể thực hiện đơn lẻ hoặc kết hợp, hoặc được sắp xếp ưu tiên thực hiện tùy vào tình hình thực tế và khả năng từ các nguồn lực của từng doanh nhiệp.

Chiến lược có thể đa dạng và thay đổi, nhưng doanh nghiệp có thể dựa vào các xu hướng phát triển nào để chuyển đổi trong dài hạn, thưa bà?

Thực ra, rất khó để đưa ra các nhận định về xu hướng ở thời điểm này. Tuy nhiên, một số nghiên cứu và khảo sát của EY-Parthenon trên phạm vi toàn cầu cho thấy có thể có một số xu hướng nổi bật.

Đầu tiên, các doanh nghiệp sẽ đề cao hơn tầm quan trọng của việc gia tăng sức chống đỡ trước các hoàn cảnh bất lợi (build resilience). Việc này sẽ bao gồm một số nội dung chính như:

Xây dựng các kịch bản ứng phó – đồng thời xem xét sâu và rộng hơn các ảnh hưởng vĩ mô, thay vì tập trung chủ yếu vào các yếu tô vi mô như trước đây.

Chuyển đổi hoặc tái lập chuỗi cung ứng. Ở giai đoạn này, doanh nghiệp sẽ phải kiểm soát tốt hơn sự gia tăng (tiềm ẩn) về chi phí của chuỗi cung ứng, do việc lựa chọn các nguồn cung đa dạng nhằm tránh tình trạng đứt gãy hoặc không sẵn sàng của chuỗi.

Tăng cường hoặc đa dạng các biện pháp bảo vệ người lao động, đồng thời, áp dụng tự động hóa trong sản xuất để từng bước tiết giảm sự phụ thuộc vào các yếu tố không hiệu quả, trong đó có chi phí nhân công.

Thứ hai, khả năng sẽ có sự hoán đổi vị trí các doanh nghiệp cùng ngành, mặc dù có thể không nhanh và năng động như sự hoán đổi của các ngành – do tác động của đại dịch. Các doanh nghiệp có bảng cân đối tài sản vững mạnh, đội ngũ quản lý tốt, có thể tiếp tục đẩy mạnh việc đầu tư trong giai đoạn hiện nay, sẽ có thể có cơ hội “một lần trong đời” để bứt phá và vươn lên dẫn dắt thị trường. Các doanh nghiệp được quản lý quá chặt chẽ lại có thể phải nhường cơ hội kinh doanh mới nhất thời và ngắn hạn cho những doanh nghiệp có khả năng thích ứng nhanh, linh hoạt và năng động trong thay đổi định hướng kinh doanh và chiến lược. 

Thứ ba, “vùng lợi nhuận” sẽ chuyển dịch trong chuỗi giá trị, hướng tới điểm chạm khách hàng (customer touch point). Hoạt động bán lẻ, kênh phân phối truyền thống trở nên ít quan trọng hơn, nhường chỗ cho những nền tảng số (digital platform) và lợi nhuận biên được tạo ra nhiều hơn ở hạ nguồn. Việc tiếp cận và phục vụ người tiêu dùng từ phía doanh nghiệp sản xuất sẽ trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, tạo điều kiện phát triển cho các doanh nghiệp giao nhận điểm cuối (last-mile delivery).

Thứ tư, việc ứng dụng robot và trí tuệ nhân tạo (AI) trong vận hành chuỗi cung ứng và các chức năng khác của doanh nghiệp, ngày càng trở nên rõ nét.

Thứ năm, hoạt động chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tiếp tục gia tăng, dẫn dắt sự liên kết giữa các mô hình kinh doanh truyền thống với nền tảng số. Bên cạnh đó, hoạt động M&A chiến lược và đầu tư vào những “doanh nghiệp kỳ lân” có thể trở nên sôi động khi mà định giá (có thể giảm) được các nhà đầu tư nhìn nhận là hợp lý hơn.

(*) EY-Parthenon là một thương hiệu thuộc mạng lưới EY toàn cầu, được các công ty thành viên sử dụng để cung cấp các dịch vụ tư vấn chiến lược.

Đặng Khôi / Báo Đầu Tư

Đời sống không cần đặt chân vào siêu thị


Một mô hình mua bán, nuôi trồng, phân phối thực phẩm sạch ở địa phương đã xây dựng thành công mạng lưới rộng khắp và được nhiều người hưởng ứng ở châu Âu. Hình thức này có gì khác với các chợ nông dân, các cửa hàng hay siêu thị organic ngày càng nhiều trên khắp thế giới?

Sissi Bellinghieri (bìa trái), quản lý chi nhánh Alveare Montello, trao hàng và quà thưởng cho lần mua sắm thứ 100. Ảnh: Liên HươngSissi Bellinghieri (bìa trái), quản lý chi nhánh Alveare Montello, trao hàng và quà thưởng cho lần mua sắm thứ 100. Ảnh: Liên Hương

Sissi Bellinghieri, 36 tuổi, sống tại thị trấn nhỏ Montello (Bergamo, Ý). Năm 2017, cô phát hiện mình mắc chứng dị ứng gluten trong thực phẩm. Từ đó, cô bắt đầu tìm cách thay đổi lối sống, thay đổi chế độ ăn uống, tìm đến các loại thực phẩm tốt được nuôi trồng theo lối tự nhiên, thực phẩm hữu cơ và nông sản địa phương. Dần dần Sissi hiểu được tầm quan trọng của nguyên vật liệu đầu tiên trong chế biến món ăn và bắt đầu tránh xa việc mua sắm ở các siêu thị.

Qua các thông tin của bạn bè, Sissi biết tới Alveare. Sau một thời gian suy nghĩ, cân nhắc, tháng 12-2017 cô quyết định bỏ việc thư ký văn phòng đã làm từ năm 17 tuổi và đăng ký làm chi nhánh cho Alveare. Tháng 3-2018, Sissi mở chi nhánh Alveare Montello, và chi nhánh thứ hai Alveare Longuelo ở Bergamo vào tháng 10-2019.

Alveare, trong tiếng Ý có nghĩa là cái tổ ong, được lấy làm tên cho hệ thống bán lẻ, nói đúng hơn là nhóm mua sắm qua mạng có tên gọi đầy đủ là “L’Alveare che dice di Si!” ra đời năm 2015. Bắt đầu từ một dự án ở Pháp có tên là “La ruche qui dit oui” từ năm 2011, vào tháng 11-2024, Eugenio Sapora – một kỹ sư ngành hàng không vũ trụ làm việc tại Paris – quyết định hồi hương, mở Alveare đầu tiên tại thành phố Torino (Turin).

Alveare ngày nay có một mạng lưới tỏa rộng gần khắp châu Âu và các chi nhánh ở mỗi thành phố, thị trấn ngày càng trở nên dày đặc hơn, hiện tại đã có tới hơn 1.500 chi nhánh.

Đơn giản mà sáng tạo

Alveare hoạt động đơn giản nhưng đầy sáng tạo. Người tiêu dùng đăng ký vào trang mạng này để mua online ở chi nhánh ngay tại địa phương mình sống, chọn lượng và loại hàng hóa mình cần cho một tuần (trái cây, rau củ, thịt cá, bia rượu, xà phòng…) do các nông dân hay nhà sản xuất cũng tại địa phương đó bán.

Mỗi tuần một lần, chi nhánh Alveare tổ chức một buổi phân phối dưới dạng như họp chợ. Ở đó người tiêu dùng sẽ nhận hàng hóa từ chính tay người sản xuất giao. Việc đặt hàng trước giúp cho các nhà sản xuất điều chỉnh đúng lượng sản phẩm cần thiết, ổn định công việc.

Thời điểm giao nhận hàng chuyển thành một cơ hội để tạo ra các mối quan hệ, tiếp xúc trực tiếp giữa người bán và người mua. Đó cũng chính là thời điểm mà người sản xuất tự giới thiệu về công việc và giá trị của các sản phẩm do chính mình làm ra.

Người quản lý chi nhánh không chỉ hoạch định các buổi giao nhận hàng hóa mà còn tìm cách tổ chức thêm các sự kiện, các buổi giới thiệu sản phẩm, các chuyến tham quan có hướng dẫn tới các nông trại, xưởng sản xuất để người tiêu thụ tận mắt nhìn thấy và đánh giá chất lượng, hướng người tiêu thụ tới các sinh hoạt cộng đồng và giải trí ngoài trời lành mạnh.

Mở một chi nhánh không tốn phí, chỉ cần người có ý định tham gia xác định mong muốn đứng vào cuộc, có niềm đam mê với những thứ hàng hóa tốt và tạo dựng, gắn kết những mối quan hệ tốt. Với mỗi món hàng bán ra, người sản xuất hưởng 80% lợi nhuận, người quản lý chi nhánh hưởng 10% và 10% thuộc về Alveare chính để trang trải các chi phí điều hành về kỹ thuật, kết nối mạng lưới.Sissi Belinghieri, quản lý chi nhánh Alveare Montello. Ảnh: Liên HươngSissi Belinghieri, quản lý chi nhánh Alveare Montello. Ảnh: Liên Hương

Vì sao nên mua sắm sản phẩm địa phương?

Trong một khảo sát gần đây, Tổ chức Future Food Institute (Ý) nhận định rằng lượng người mua sắm có hiểu biết ngày càng gia tăng. 97% những người được phỏng vấn công nhận đại dịch Covid-19 làm họ chú ý hơn đến vấn đề thực phẩm, giảm tới 40% các thực phẩm đóng gói sẵn, ưa thích hơn việc mua sắm nông sản địa phương vì nhiều lý do.

Đầu tiên phải kể đến chất lượng và mùi vị. Sản phẩm địa phương được thu hoạch, chế biến không lâu trước ngày giao bán, không phải chuyên chở đi xa, không qua nhiều đầu mối phân phối, vì thế thực phẩm tươi và ngon lành, giữ nguyên mùi vị thật sự của nó và không cần các chất bảo quản.

Thứ nữa là ăn uống thổ sản đặc trưng, đẫm hương vị riêng biệt của vùng miền, đất đai thổ nhưỡng theo đúng mùa nào thức đó. Mùa thu là mùa của trái hồng, của hạt dẻ, của nấm các loại, trong khi cà chua, dưa hấu chỉ ngon ngọt vào giữa mùa hè. Cam chanh là đặc sản của xứ Sicilia, nay xứ này còn trồng được cả trái bơ, xoài, chuối, đu đủ.

Với các thực phẩm khác cũng thế. Gia súc, gia cầm được chăn thả tự nhiên, ăn cỏ hay thức ăn làm từ bắp, đậu nành trồng ngay trong nông trại, không có thực phẩm chế biến công nghiệp và không thuốc kháng sinh. Phân chuồng được bón lại cho cây, không xài phân hóa học. Thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ không được sử dụng. Trứng từ một “con gà mái hạnh phúc” được nuôi thả rông, ăn các thứ côn trùng, sâu bọ, thêm các thứ rau cải nuôi trồng tự nhiên vừa có màu sắc đẹp đẽ, thơm ngon, vừa có hàm lượng dinh dưỡng cao.

Và càng có nhiều nhà sản xuất quanh địa phương thì sản phẩm không phải vận chuyển đi xa, hạn chế ô nhiễm do chuyên chở, dễ dàng cho việc đảm bảo, kiểm định chất lượng hàng hóa và nguồn gốc sản phẩm. Ý là quốc gia trồng táo số lượng lớn, nhiều chủng loại, nhưng trong siêu thị vẫn có táo giá rẻ, vượt quãng đường 8.100km từ Trung Quốc đến. Một chuyến bay chở cam từ Tây Ban Nha đến Ý thải 245kg CO2 cho quãng đường 1.800km. Những tác động này sẽ không còn nếu sử dụng sản phẩm Km0 (sản xuất và tiêu thụ tại địa phương, quãng đường vận chuyển bằng 0).

Dĩ nhiên, mua sắm thực phẩm địa phương sẽ giúp cho kinh tế bản địa. Các nhà sản xuất địa phương không được trả những gì họ xứng đáng nhận từ những hệ thống phân phối quy mô lớn. Người nông dân phải bán với giá rất rẻ những gì họ sản xuất được, trong khi hàng hóa vào tới siêu thị có giá cao hơn rất rất nhiều. Nhiều khi họ phải đổ bỏ rau củ, sữa… vì không có nguồn thu mua.

Khi được trả công xứng đáng, người sản xuất có thể tự đa dạng hóa các loại hình sản xuất, vì lợi ích của việc đa dạng sinh học, bảo vệ đất đai, hạn chế ô nhiễm đất và nguồn nước, tạo thêm nhiều việc làm trong cộng đồng chung quanh, cho phép truyền lại, bảo tồn các sản phẩm truyền thống, các giống cây, giống gia súc địa phương, các đặc sản vùng miền.

Chiếc phao trong thời COVID-19

Trong những ngày phong tỏa vì Covid-19 lần thứ nhất, đi siêu thị phải xếp hàng dài dằng dặc, hàng hóa mua online phải đợi rất lâu mới nhận được, những món thực phẩm tươi tốt từ Alveare vẫn đúng ngày, đúng giờ được giao tới tận cửa nhà. Lần phong tỏa thứ hai này cũng vậy.

Các quản lý của Alveare, tùy khả năng từng người, còn tổ chức những hoạt động mới lôi cuốn, hỗ trợ mọi người. Sissi, quản lý của chi nhánh Montello, đang thực hiện các buổi trực tuyến hướng dẫn làm các món ăn với những thực phẩm mua từ Alveare. Những người khác nhận giao hàng tận nhà miễn phí….

Sissi cho biết những nỗ lực này đã góp phần giúp các nhà sản xuất nhỏ đứng vững trong giai đoạn khó khăn, do “trong lúc giãn cách xã hội, nếu không có sự góp mặt của Alveare, họ phải tự mình chống chọi với biết bao điều bất trắc”. “Tôi rất tự hào vì chúng tôi – những nhà quản lý, người sản xuất và người tiêu dùng hiểu biết – trở thành một đội ngũ vững chắc. Chúng tôi giúp đỡ lẫn nhau, quen biết nhau, nói chuyện được với nhau, đó chính là cái giá trị lớn cần được tính đến” – cô chia sẻ.

Trong sự bất ổn của cả thế giới hiện thời và tương lai, nông dân chính là những người sẽ đứng ra ứng cứu. Nông nghiệp, nông dân là cách ứng phó chính với những nguy cơ nghiêm trọng do mất đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu – hậu quả của mô hình công nghiệp hóa nông nghiệp và nền kinh tế tiêu thụ toàn cầu hóa. Thêm nữa, lời của vị bác sĩ vĩ đại Hippocrates từ cổ xưa cho tới nay vẫn nguyên ý nghĩa: “Làm sao để cho thực phẩm chúng ta dùng là thuốc chứ đừng để thuốc men trở thành thực phẩm”. Bạn tin đi, có cả một thế giới những thứ ngon tuyệt vời, những điều kỳ diệu ngay cạnh nhà chờ bạn khám phá! Hẹn gặp ở Km0!

Các nhà sản xuất nhỏ địa phương, các nông dân nông trại ngày nay không chỉ là những người lao động chân tay thuần túy. Nhiều người trong số họ có học vị, bằng cấp cao, có kiến thức, được đào tạo bài bản thật sự và luôn có nhu cầu học hỏi cái mới. Họ làm việc với lòng yêu mến đất đai, yêu quý và trân trọng những thành quả do chính công sức lao động của mình.

Cơ hội cho các cuộc gặp gỡ xã hội

Trong cuộc sống đầy bận rộn hiện nay, nhất là ở thành phố lớn, việc mua sắm sản phẩm địa phương không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mua sắm, ăn uống của cả gia đình mà còn là cơ hội để có các cuộc gặp gỡ mới, bên ngoài công việc.

Mỗi tuần, đến ngày giao nhận hàng, mọi người có khoảng thời gian gặp gỡ nhau, hỏi thăm sức khỏe, tình hình gia đình, bàn chuyện nấu những thức ăn ngon, hỏi cách sử dụng một sản phẩm… Nếu chọn giao tại nhà thì ngày cuối tuần mọi người cũng không mất thời gian vào siêu thị để tìm cho đủ những thứ cần dùng cho một tuần.

Ngoài ra, vào cuối tuần, cả gia đình có thể chọn các nông trại, xưởng sản xuất quanh vùng để có một ngày thư giãn thật sự. Đó là lúc trẻ em được tung tăng chạy nhảy đón ánh mặt trời, thăm chuồng gia súc, hái trái cây cùng cha mẹ, cả gia đình thưởng thức các món ăn được nấu từ những thực phẩm tươi tốt. Những trải nghiệm thực tế này giúp trẻ em, ngoài việc học được thêm nhiều kiến thức đời sống, còn ăn uống dễ dàng hơn, đa dạng hơn, và đầy đủ chất hơn.

LIÊN HƯƠNG (TỪ BERGAMO, Ý) / TTCT