Điện thoại di động có thực sự đang “nghe lén” những gì chúng ta nói?


Thực ra, chúng vẫn “theo dõi” bạn mà chẳng cần đến nghe lén.Đã bao giờ bạn rơi vào trường hợp nói chuyện với ai đó về một món đồ định mua và ngay hôm sau thấy hàng loạt quảng cáo về món đồ đó?

Nhiều người đã nghi ngờ rằng các ứng dụng trên điện thoại đã “nghe lén” những gì họ nói. Bởi lẽ, sự xuất hiện này không phải là điều ngẫu nhiên.
Tuy nhiên, thực ra điện thoại của bạn chẳng cần phải “nghe lén”. Vì trước đó, nó đã có được cơ hội tốt để thu thập tất cả những thông tin cần thiết về chúng ta rồi.

Điện thoại theo dõi chúng ta như thế nào?

Phần lớn chúng ta thường xuyên tiết lộ thông tin cho các trang web và ứng dụng. Điều này xảy ra khi chúng ta đồng ý với một số điều khoản sử dụng nhất định, hoặc cho phép các “cookies” (các tệp được trang web người dùng truy cập tạo ra) để theo dõi hoạt động trên mạng của chúng ta.

Trong số các loại cookie, chúng ta thường thấy “cookies của bên thứ nhất” – chính là trang web mà bạn truy cập “ghi nhớ” tương tác của bạn trên trang web đó.

Chẳng hạn, cookies đăng nhập giúp bạn lưu chi tiết đăng nhập để bạn không phải nhập lại thông tin vào những lần sau.
Tuy nhiên, một loại cookie khác là “cookies của bên thứ ba” do các trang web khác tạo ra chứ không phải trang web bạn đang truy cập. “Bên thứ ba” thường là công ty tiếp thị hoặc có quan hệ hợp tác với trang web hoặc ứng dụng của “bên thứ nhất”.

Các trang web và ứng dụng như Facebook có thể thu thập dữ liệu cá nhân dựa vào tương tác của chúng ta trên mạng. Nguồn: Beebom

Trang web của “bên thứ nhất” sẽ lưu trữ quảng cáo của “bên thứ ba” và cho phép họ tiếp cận các dữ liệu thu thập từ người dùng (những thứ mà bạn đã cho phép – có thể bằng cách nhấp vào một cửa sổ tự động bật lên nhìn có vẻ vô hại).

Từ đó, nhà quảng cáo có thể phác họa một bức tranh về cuộc sống của bạn: thói quen, mong muốn và nhu cầu. Những công ty này liên tục tìm cách đánh giá mức độ phổ biến của sản phẩm của họ và điều này thay đổi như thế nào dựa trên các yếu tố như độ tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng, công việc và sở thích của khách hàng.
Bằng cách phân loại các thông tin này, các nhà quảng cáo sẽ cải thiện các thuật toán đề xuất và sử dụng các hệ thống đề xuất để nhắm mục tiêu đến khách hàng phù hợp với quảng cáo.

Trí tuệ nhân tạo (AI) hoạt động phía sau

Một số thuật toán học máy có thể giúp các hệ thống lọc và phân tích dữ liệu của bạn, chẳng hạn như thuật toán phân nhóm, phân loại, liên kết và học tăng cường (reinforcement learning – RL).

Một tác nhân RL có thể tự học dựa trên phản hồi thu được từ các tương tác của người dùng, giống như một đứa trẻ sẽ học cách lặp lại một hành động nếu được khen thưởng khi thực hiện điều đó.

Nghĩa là, bằng cách xem hoặc nhấn “thích” một bài đăng trên mạng xã hội, bạn đã gửi một tín hiệu khuyến khích đến tác nhân RL, xác nhận rằng bài đăng trên thu hút bạn – hoặc bạn quan tâm đến người đã đăng bài. Từ đó, tác nhân RL sẽ nhận được một thông điệp về sở thích cá nhân của bạn.

Chẳng hạn, nếu bạn thường xuyên “thích” các bài đăng về “chánh niệm” (mindfulness) trên một nền tảng xã hội, hệ thống đó sẽ học cách gửi cho bạn các quảng cáo của các công ty có thể cung cấp các sản phẩm và nội dung liên quan.

Các đề xuất quảng cáo cũng có thể dựa trên các dữ liệu khác, chẳng hạn như:
– Các quảng cáo khác mà bạn đã nhấn vào trên nền tảng đó;
– Dữ liệu cá nhân mà bạn đã cung cấp cho nền tảng (chẳng hạn như tuổi, địa chỉ email, giới tính, địa điểm và loại thiết bị bạn sử dụng để truy cập vào nền tảng);
– Thông tin do các đối tác quảng cáo khác (mà bạn là khách hàng) chia sẻ với nền tảng;
– Những trang web hoặc nhóm mà bạn đã tham gia hoặc nhấn “thích” trên nền tảng đó;

Trên thực tế, các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp các nhà quảng cáo thu thập nguồn dữ liệu khổng lồ và sử dụng để thiết lập toàn bộ mạng xã hội của bạn, xếp hạng những người xung quanh bạn dựa trên mức độ bạn “quan tâm” (tương tác với) họ.


Sau đó, họ có thể bắt đầu nhắm đến bạn với các quảng cáo dựa trên dữ liệu thu thập của riêng bạn cũng như từ bạn bè, các thành viên trong gia đình sử dụng chung nền tảng với bạn.

Chẳng hạn, Facebook có thể gợi ý cho bạn một sản phẩm gì đó mà bạn thân của bạn đã mua gần đây. Nó không cần phải “nghe lén” cuộc trò chuyện giữa hai người để làm được điều này.

Lựa chọn quyền riêng tư

Mặc dù các nhà cung cấp ứng dụng phải đưa ra các điều khoản rõ ràng để người dùng nắm được cách họ thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu song người dùng hiện nay phải cẩn trọng với việc cấp quyền cho các trang web và ứng dụng.

Nếu bạn nghi ngờ, hãy chỉ cấp quyền khi thật sự cần thiết. Chẳng hạn, việc cấp quyền cho phép ứng dụng WhatsApp truy cập máy ảnh và micro là hợp lý vì nếu không, ứng dụng này sẽ không thể cung cấp được một số dịch vụ của họ. Tuy nhiên, không phải ứng dụng nào cũng như vậy.


Có lẽ bạn không ngại khi nhận được các quảng cáo nhắm mục tiêu dựa trên dữ liệu của mình, và có thể thấy nó hữu ích. Nghiên cứu của các nhà khoa học ở ĐH Boston và ĐH Virginia (Hoa Kỳ) cho thấy những người có thế giới quan “thực tế” (utilitarian) hơn thường thích các đề xuất từ AI hơn các đề xuất từ con người.

Tuy nhiên, các đề xuất của AI có thể hạn chế sự lựa chọn của người dùng và giảm thiểu khả năng khám phá những thứ mới trong tương lai. Thông qua việc cung cấp cho người dùng các lựa chọn được sắp xếp dựa trên thuật toán về những gì họ sẽ xem, đọc và phát trực tuyến, các công ty hoàn toàn có thể “đóng khung” lối sống và sở thích của chúng ta trong một khuôn khổ hẹp hơn.

Làm thế nào để hạn chế bị “theo dõi”?

Để hạn chế bị theo dõi khi lên mạng, bạn có thể thử một số mẹo đơn giản như sau:

Đầu tiên, bạn nên thường xuyên kiểm tra quyền truy cập của các ứng dụng trên điện thoại.

Bên cạnh đó, bạn hãy cân nhắc cẩn thận khi một ứng dụng hoặc trang web yêu cầu bạn cấp quyền truy cập hoặc cho phép các cookie hoạt động. Nếu có thể, bạn nên hạn chế sử dụng các tài khoản mạng xã hội để kết nối hoặc đăng nhập vào các trang web và dịch vụ khác.

Thay vào đó, hầu hết các trường hợp đều có lựa chọn đăng ký qua email, thậm chí là có thể sử dụng email tạm thời (burner email).
Khi đăng nhập, bạn hãy nhớ rằng chỉ chia sẻ những thông tin thực sự cần thiết. Nếu lo ngại về vấn đề quyền riêng tư, bạn có thể cân nhắc việc cài đặt mạng riêng ảo (VPN) trên thiết bị của mình. VPN sẽ giúp bạn ẩn địa chỉ IP và mã hóa các hoạt động của bạn trên mạng.

Kiểm tra quyền riêng tư

Nếu bạn vẫn nghi ngờ rằng điện thoại của mình đang “nghe lén”, bạn có thể làm một thử nghiệm sau: Vào phần cài đặt trong điện thoại và hạn chế quyền truy cập vào micro với tất cả ứng dụng. Sau đó, bạn hãy chọn một sản phẩm nào đó mà bạn chưa từng tìm kiếm trên bất kì thiết bị nào của mình, và nói to về sản phẩm đó với người khác.


https://youtu.be/IqdgHWzUikM

Hãy lặp lại quá trình này vài lần. Nếu trong vài ngày tiếp theo, bạn không nhận được bất cứ quảng cáo nhắm mục tiêu nào thì chứng tỏ điện thoại của bạn không thực sự “nghe lén” bạn.
Bởi lẽ, nó sẽ có những cách khác để tìm hiểu suy nghĩ của bạn.


Nguồn:https://theconversation.com/is-your-phone-really-listening-to-your-conversations-well-turns-out-it-doesnt-have-to-162172

https://hbr.org/2020/10/when-do-we-trust-ais-recommendations-more-than-peoples

https://theconversation.com/ai-is-killing-choice-and-chance-which-means-changing-what-it-means-to-be-human-151826


Thanh An tổng hợp / khoahocphattrien

[Cookie] Google tính hết rồi!


Đa phần Internet miễn phí là nhờ quan hệ “bánh ít trao đi, bánh quy trao lại” giữa các nhà cung cấp dịch vụ và người dùng. Một bên cung cấp tiện ích, bên kia để lại thông tin vàng cho quảng cáo. Google đang muốn gạt “bánh quy” ra khỏi quan hệ có qua có lại này.

 Google và cookie

Tiếng Anh có từ cookie, vừa có nghĩa đời thường là bánh bích quy, vừa là thuật ngữ công nghệ để chỉ các gói dữ liệu để nhận dạng và theo dõi thông tin người dùng trên các trang web. Thuật ngữ này xuất hiện từ giữa thập niên 1990, được cho là đặt theo fortune cookie, tức bánh quy may mắn – loại bánh giòn hình chữ V, có kẹp một mẩu giấy bên trong.

Nếu bánh quy may mắn chứa các câu cách ngôn hay lời bói thì “bánh quy công nghệ” là các đoạn mã chứa thông tin về người dùng, để từ đó các nhà quảng cáo biết họ muốn gì, thích gì để chào mời cho chính xác.

Ấy vậy mà Google, công ty thống lĩnh thị trường quảng cáo trực tuyến (chiếm 57,8% thị phần toàn cầu năm 2020, theo Adnews) hồi đầu tháng 3 lại tuyên bố sẽ không theo dõi người dùng khi họ lang thang khắp cõi mạng thông qua cookie nữa. Nghe như một tay thợ săn tuyên bố sắp tới không dùng súng nữa mà chỉ dùng tay bắt thú.

Người dùng bởi vậy có quyền nghi ngờ. Những hứa hẹn về cái ngày không còn bị bám gót có thể hóa thành tương lai mà Google củng cố thêm vị thế trong cuộc chơi, và người dùng vẫn bị theo dõi, dù có muốn “bánh quy trao lại” hay không.

Cookie là cái chi chi

Nói đơn giản, cookie cho phép một trình duyệt web ghi nhớ người dùng khi họ truy cập một trang web. Lập trình viên Lou Montulli, người phát minh ra cookie khi đang làm việc cho Hãng Netscape Communications Corp năm 1994, giải thích trong một bài viết trên blog cá nhân rằng nếu không có cookie, “mỗi lần người dùng bấm sang trang khác, họ sẽ thành một người khác [trong mắt trình duyệt] và không có cách nào gắn họ với hành động mà họ mới làm ngay trước đó”. Điều này giống như nói chuyện với người bị Alzheimei, cứ nói một câu là phải giới thiệu bản thân lại từ đầu, và cứ thế mãi mãi.

Trừ một vài trường hợp hãn hữu, khi bạn dùng Chrome một trang web, một cookie bên thứ 3 sẽ được thêm vào thiết bị. Các cookie này có thể theo dõi lịch sử lướt web của bạn và hiện quảng cáo dựa theo đó. Đây là lý do vì sao món hàng ta mới vào xem sẽ “đeo” theo suốt 2 tuần sau, đi đâu cũng thấy quảng cáo của nó. Gọi là bên thứ 3 vì nó sẽ gửi toàn bộ dữ liệu thu thập được về một tên miền khác với trang bạn đang truy cập. Cookie bên thứ nhất, trái lại, lấy thông tin và gửi cho chủ sở hữu của chính trang mà bạn đang vào.

Cookie bên thứ nhất là để các trang web ghi nhớ tên đăng nhập, hoạt động của người dùng (ví dụ món đồ đã cho vào giỏ hàng trên trang shopping online), còn cookie bên thứ 3 sẽ lập hồ sơ người dùng, bao gồm hành vi, sở thích, lịch sử truy cập, mua sắm, nghe đọc. Chỗ dữ liệu này dùng để hiển thị quảng cáo trúng đích hay các tiện ích như like, share… hoặc bán cho các tay buôn dữ liệu.

Nói cho ngay, khi tạo ra cookie, Montulli không lường trước sự xuất hiện và bành trướng của cookie bên thứ 3. Khi mối lo ngại về quyền riêng tư ngày càng rõ nét, vào năm 1996, trách nhiệm đổ dồn lên Montulli trong việc quyết định có nên dẹp cookie dạng này hay không. Trong cùng bài blog nói trên, Montulli cho biết đã quyết định giữ cookie bên thứ 3, vì có dẹp thì “các nhà quảng cáo cũng tìm cách để đạt được mục đích (…) tránh vỏ dưa cũng gặp vỏ dừa thôi”.

25 năm sau, mọi thứ chỉ có tệ thêm. Ngành công nghiệp quảng cáo trực tuyến bùng nổ, mỗi cái click chuột, mọi hành vi của người dùng đều được ghi nhận và biến thành thông tin kiếm ra tiền, song song đó là việc nhận thức về quyền riêng tư dữ liệu ngày càng mạnh mẽ khi người dùng ngày càng bất mãn vì thông tin của mình bị thu thập, mua bán không phép.

Lúc này, Google, công ty kiếm bộn từ quảng cáo nhờ các cookie bên thứ 3 trên hàng triệu trang web, lại bất ngờ tuyên bố kế hoạch loại bỏ cookie kiểu này hoàn toàn, xây dựng công nghệ “bảo vệ tính ẩn danh trong khi vẫn mang lại hiệu quả cho các nhà quảng cáo”. Viễn cảnh này đúng là “tốt quá tin không nổi”.

Minh họa: Mario Wagner/POLITICO

 Tương lai mới mà cũ

Kế hoạch chặn cookie bên thứ 3 trên Chrome được Google công bố lần đầu vào tháng 1-2020. Ngày 3-3-2021, David Temkin, giám đốc phụ trách quản lý sản phẩm, quyền riêng tư quảng cáo, viết một bài blog chi tiết, mô tả các bước để biến Chrome thành trình duyệt “quyền riêng tư là trên hết”.

Theo đó, Google sẽ ngưng bán quảng cáo trúng đích dựa trên thói quen lướt web của người dùng, và Chrome sẽ ngưng chấp nhận cookie thu thập các thông tin đó. Nhưng nếu vậy thì Google và các nhà quảng cáo… lấy gì ăn? Chắc chắn phải có cách khác thay thế cookie để giúp các công ty quảng cáo tiếp cận trúng khách hàng. Google thật ra đã tính hết.

Gã khổng lồ này cam kết sẽ không thay cookie bên thứ 3 bằng một công cụ khác cũng theo dõi các cá nhân khi họ lướt web. Từ cần chú ý ở đây là “cá nhân”. Giải pháp được Google công bố là Federated Learning of Cohorts (FLoC), một kiểu máy học (machine learning), áp dụng cho các nhóm (cohort) người dùng thay vì từng cá nhân. Công nghệ này sẽ “ẩn các cá nhân vào trong những nhóm người đồng sở thích”.

Với FLoC, Chrome vẫn sẽ theo dõi thói quen lướt web của một người dùng cá nhân, sau đó xếp người đó vào cùng nhóm với những người khác, dựa trên tương đồng về hành vi. Các công ty sẽ gửi quảng cáo trúng đích theo các nhóm đó, thay vì từng cá nhân như hiện nay.

Theo tạp chí Wired, điều này giống thuật toán gợi ý phim của Netflix. Suy cho cùng, lịch sử xem phim của ta có thể không giống hệt nhưng cũng tương đồng với nhiều người khác. Nếu người A và B đều cùng thích 4 bộ phim kinh dị như nhau, khả năng cao là A cũng sẽ thích bộ phim kinh dị thứ 5 mà B vừa xem.

Nghe hay quá, nhưng cây bút công nghệ Jason Aten của trang Inc nhắc rằng về bản chất, hoạt động lướt mạng của ta vẫn bị theo dõi, chỉ là toàn bộ dữ liệu sẽ được xử lý trên Chrome chứ không gửi đi đâu cả. Một doanh nghiệp thay vì gửi quảng cáo cho chính bạn sau khi thấy bạn lên mạng tìm mua gậy đánh golf, sẽ thay đổi cách làm một chút – chọn hiển thị quảng cáo với “nhóm những người đàn ông, 40 tuổi, khoái chơi golf”. Bạn nằm ngay trong nhóm đó, vì Chrome có đủ dữ liệu để lập ra các nhóm như thế.

Tóm lại là…

Google đang thử nghiệm FLoC với một số nhà quảng cáo, và đã trấn an họ rằng công nghệ mới sẽ mang lại hiệu quả quảng cáo chính xác khoảng 95% so với cookie.

Đằng sau những lời xoa dịu trên là một thực tế cay đắng với các nhà quảng cáo. Thứ nhất, dù theo dõi người dùng kiểu gì thì họ cũng sẽ phải chi tiền cho Google. Thứ hai, quan trọng hơn, ở một tương lai không có cookie bên thứ 3, dữ liệu tự thu thập (first party) sẽ lên ngôi, và các nhà quảng cáo sẽ không tự thu thập thông tin người dùng được nữa mà hoàn toàn phụ thuộc vào Google hay kể cả Facebook.

Paul Bannister, đồng sáng lập hãng quảng cáo CafeMedia, cho rằng sẽ có thêm tiền quảng cáo đổ vào các nền tảng như Facebook, TikTok, và YouTube – nơi có sẵn thông tin người dùng, và “lại có nhiều khả năng sẽ sử dụng chỗ dữ liệu đó không đúng, gây hại cho người dùng”.

Trong bối cảnh thế giới hiện đang chứng kiến các nỗ lực đấu với các ông lớn công nghệ (Big Tech), bảo vệ quyền riêng tư người dùng, “cái chết” của cookie là dự báo trước và không tránh khỏi. Google đã nhìn thấy tương lai này và đã tính toán kỹ lưỡng. Dẹp bỏ cookie bên thứ 3, Google chẳng những không mất gì, mà còn được lợi nhiều thứ.

Cái lợi đầu tiên là được tiếng thơm vì đã hưởng ứng phong trào bảo vệ riêng tư dữ liệu, thứ nữa là làm cho đế chế quảng cáo online của mình thêm vững chắc như đã nói trên. Và Google thực tế chẳng cần hi sinh gì, vì nồi cơm chính của họ đến từ bộ máy tìm kiếm Google Search (chiếm hơn 50% doanh thu).

Dữ liệu từ Google Search hay YouTube là dữ liệu tự thu thập, không bị ảnh hưởng bởi chuyện cookie bên thứ 3 bị khai tử, thành ra Google vẫn sống khỏe. Dẹp cookie, với Google, cũng như từ bỏ một ngư trường ít cá vì vẫn còn hàng tá xung quanh. Tính kiểu đó thì không ai tính lại Google. Giá trị vốn hóa của Alphabet Inc., công ty mẹ Google, ngày 9-3 là 1,36 ngàn tỉ USD.

Về phía người dùng, sự thay đổi gần như vô hình. Họ vẫn sẽ bị quảng cáo đo ni đóng giày dựa theo hành vi, sở thích đeo bám khắp Internet. Cách duy nhất để thoát khỏi chuyện bị theo chân bám gót là sử dụng trình duyệt khác như Safari của Apple, Firefox của Mozilla hay Brave (Tuổi Trẻ Cuối Tuầnsố 45-2019). Những trình duyệt này không bị xung đột lợi ích (kiếm tiền từ quảng cáo nên đâu thể toàn tâm toàn ý dẹp quảng cáo trúng đích) như Google với Chrome.

TRÚC ANH / Theo TTCT