The professionals who predict the future for a living

Inez Fung

Professor of atmospheric science, University of California, Berkeley

Inez Fung
Leah Fasten

I’ve spoken to people who want climate model information, but they’re not really sure what they’re asking me for. So I say to them, “Suppose I tell you that some event will happen with a probability of 60% in 2030. Will that be good enough for you, or will you need 70%? Or would you need 90%? What level of information do you want out of climate model projections in order to be useful?”

I joined Jim Hansen’s group in 1979, and I was there for all the early climate projections. And the way we thought about it then, those things are all still totally there. What we’ve done since then is add richness and higher resolution, but the projections are really grounded in the same kind of data, physics, and observations.

Still, there are things we’re missing. We still don’t have a real theory of precipitation, for example. But there are two exciting things happening there. One is the availability of satellite observations: looking at the cloud is still not totally utilized. The other is that there used to be no way to get regional precipitation patterns through history—and now there is. Scientists found these caves in China and elsewhere, and they go in, look for a nice little chamber with stalagmites, and then they chop them up and send them back to the lab, where they do fantastic uranium-thorium dating and measure oxygen isotopes in calcium carbonate. From there they can interpret a record of  historic rainfall. The data are incredible: we have got over half a million years of precipitation records all over Asia.

I don’t see us reducing fossil fuels by 2030. I don’t see us reducing CO2 or atmospheric methane. Some 1.2 billion people in the world right now have no access to electricity, so I’m looking forward to the growth in alternative energy going to parts of the world that have no electricity. That’s important because it’s education, health, everything associated with a Western standard of living. That’s where I’m putting my hopes.

Anne-Lise Kjaer
Dvora Photography

Anne Lise Kjaer

Futurist, Kjaer Global, London

Prediction for 2030: Adults will learn to grasp new ideas

As a kid I wanted to become an archaeologist, and I did in a way. Archaeologists find artifacts from the past and try to connect the dots and tell a story about how the past might have been. We do the same thing as futurists; we use artifacts from the present and try to connect the dots into interesting narratives in the future.

When it comes to the future, you have two choices. You can sit back and think “It’s not happening to me” and build a great big wall to keep out all the bad news. Or you can build windmills and harness the winds of change.

A lot of companies come to us and think they want to hear about the future, but really it’s just an exercise for them—let’s just tick that box, do a report, and put it on our bookshelf.

So we have a little test for them. We do interviews, we ask them questions; then we use a model called a Trend Atlas that considers both the scientific dimensions of society and the social ones. We look at the trends in politics, economics, societal drivers, technology, environment, legislation—how does that fit with what we know currently? We look back maybe 10, 20 years: can we see a little bit of a trend and try to put that into the future?

What’s next? Obviously with technology we can educate much better than we could in the past. But it’s a huge opportunity to educate the parents of the next generation, not just the children. Kids are learning about sustainability goals, but what about the people who actually rule our world?

Philip Tetlock
Courtesy Photo

Philip Tetlock

Coauthor of Superforecasting and professor, University of Pennsylvania

Prediction for 2030: We’ll get better at being uncertain

At the Good Judgment Project, we try to track the accuracy of commentators and experts in domains in which it’s usually thought impossible to track accuracy. You take a big debate and break it down into a series of testable short-term indicators. So you could take a debate over whether strong forms of artificial intelligence are going to cause major dislocations in white-collar labor markets by 2035, 2040, 2050. A lot of discussion already occurs at that level of abstractionbut from our point of view, it’s more useful to break it down and to say: If we were on a long-term trajectory toward an outcome like that, what sorts of things would we expect to observe in the short term? So we started this off in 2015, and in 2016 AlphaGo defeated people in Go. But then other things didn’t happen: driverless Ubers weren’t picking people up for fares in any major American city at the end of 2017. Watson didn’t defeat the world’s best oncologists in a medical diagnosis tournament. So I don’t think we’re on a fast track toward the singularity, put it that way.

Forecasts have the potential to be either self-fulfilling or self-negatingY2K was arguably a self-negating forecast. But it’s possible to build that into a forecasting tournament by asking conditional forecasting questions: i.e., How likely is X conditional on our doing this or doing that?

What I’ve seen over the last 10 years, and it’s a trend that I expect will continue, is an increasing openness to the quantification of uncertainty. I think there’s a grudging, halting, but cumulative movement toward thinking about uncertainty, and more granular and nuanced ways that permit keeping score.

Keith Chen
Ryan Young

Keith Chen

Associate professor of economics, UCLA

Prediction for 2030: We’ll be more—and less—private

When I worked on Uber’s surge pricing algorithm, the problem it was built to solve was very coarse: we were trying to convince drivers to put in extra time when they were most needed. There were predictable times—like New Year’s—when we knew we were going to need a lot of people. The deeper problem was that this was a system with basically no control. It’s like trying to predict the weather. Yes, the amount of weather data that we collect today—temperature, wind speed, barometric pressure, humidity data—is 10,000 times greater than what we were collecting 20 years ago. But we still can’t predict the weather 10,000 times further out than we could back then. And social movements—even in a very specific setting, such as where riders want to go at any given point in time—are, if anything, even more chaotic than weather systems.

These days what I’m doing is a little bit more like forensic economics. We look to see what we can find and predict from people’s movement patterns. We’re just using simple cell-phone data like geolocation, but even just from movement patterns, we can infer salient information and build a psychological dimension of you. What terrifies me is I feel like I have much worse data than Facebook does. So what are they able to understand with their much better information?

I think the next big social tipping point is people actually starting to really care about their privacy. It’ll be like smoking in a restaurant: it will quickly go from causing outrage when people want to stop it to suddenly causing outrage if somebody does it. But at the same time, by 2030 almost every Chinese citizen will be completely genotyped. I don’t quite know how to reconcile the two.

Annalee Newitz
Sarah Deragon

Annalee Newitz

Science fiction and nonfiction author, San Francisco

Prediction for 2030: We’re going to see a lot more humble technology

Every era has its own ideas about the future. Go back to the 1950s and you’ll see that people fantasized about flying cars. Now we imagine bicycles and green cities where cars are limited, or where cars are autonomous. We have really different priorities now, so that works its way into our understanding of the future.

Science fiction writers can’t actually make predictions. I think of science fiction as engaging with questions being raised in the present. But what we can do, even if we can’t say what’s definitely going to happen, is offer a range of scenarios informed by history.

There are a lot of myths about the future that people believe are going to come true right now. I think a lot of people—not just science fiction writers but people who are working on machine learning—believe that relatively soon we’re going to have a human-equivalent brain running on some kind of computing substrate. This is as much a reflection of our time as it is what might actually happen.

It seems unlikely that a human-equivalent brain in a computer is right around the corner. But we live in an era where a lot of us feel like we live inside computers already, for work and everything else. So of course we have fantasies about digitizing our brains and putting our consciousness inside a machine or a robot.

I’m not saying that those things could never happen. But they seem much more closely allied to our fantasies in the present than they do to a real technical breakthrough on the horizon.

We’re going to have to develop much better technologies around disaster relief and emergency response, because we’ll be seeing a lot more floods, fires, storms. So I think there is going to be a lot more work on really humble technologies that allow you to take your community off the grid, or purify your own water. And I don’t mean in a creepy survivalist way; I mean just in a this-is-how-we-are-living-now kind of way.

Finale Doshi-Velez
Noah Willman

Finale Doshi-Velez

Associate professor of computer science, Harvard

Prediction for 2030: Humans and machines will make decisions together

In my lab, we’re trying to answer questions like “How might this patient respond to this antidepressant?” or “How might this patient respond to this vasopressor?” So we get as much data as we can from the hospital. For a psychiatric patient, we might have everything about their heart disease, kidney disease, cancer; for a blood pressure management recommendation for the ICU, we have all their oxygen information, their lactate, and more.

Some of it might be relevant to making predictions about their illnesses, some not, and we don’t know which is which. That’s why we ask for the large data set with everything.

There’s been about a decade of work trying to get unsupervised machine-­learning models to do a better job at making these predictions, and none worked really well. The breakthrough for us was when we found that all the previous approaches for doing this were wrong in the exact same way. Once we untangled all of this, we came up with a different method.

We also realized that even if our ability to predict what drug is going to work is not always that great, we can more reliably predict what drugs are not going to work, which is almost as valuable.

I’m excited about combining humans and AI to make predictions. Let’s say your AI has an error rate of 70% and your human is also only right 70% of the time. Combining the two is difficult, but if you can fuse their successes, then you should be able to do better than either system alone. How to do that is a really tough, exciting question.

All these predictive models were built and deployed and people didn’t think enough about potential biases. I’m hopeful that we’re going to have a future where these human-machine teams are making decisions that are better than either alone.

Abdoulaye Banire Diallo
Guillaume Simoneau

Abdoulaye Banire Diallo

Professor, director of the bioinformatics lab, University of Quebec at Montreal

Prediction for 2030: Machine-based forecasting will be regulated

When a farmer in Quebec decides whether to inseminate a cow or not, it might depend on the expectation of milk that will be produced every day for one year, two years, maybe three years after that. Farms have management systems that capture the data and the environment of the farm. I’m involved in projects that add a layer of genetic and genomic data to help forecastingto help decision makers like the farmer to have a full picture when they’re thinking about replacing cows, improving management, resilience, and animal welfare.

With the emergence of machine learning and AI, what we’re showing is that we can help tackle problems in a way that hasn’t been done before. We are adapting it to the dairy sector, where we’ve shown that some decisions can be anticipated 18 months in advance just by forecasting based on the integration of this genomic data. I think in some areas such as plant health we have only achieved 10% or 20% of our capacity to improve certain models.

Until now AI and machine learning have been associated with domain expertise. It’s not a public-wide thing. But less than 10 years from now they will need to be regulated. I think there are a lot of challenges for scientists like me to try to make those techniques more explainable, more transparent, and more auditable.

This article was originally published by:


Thế giới thời hậu Covid-19

Yuval Noah Harari: Thế giới thời hậu Covid-19

Các quốc gia giờ đây không khác gì những “chú chuột bạch” cho các “thí nghiệm lớn” mang tính chất toàn xã hội. Để có thể chặn đứng dịch bệnh, toàn bộ người dân cần phải tuân thủ theo những hướng dẫn cụ thể. Có hai cách đạt mục tiêu này.

Yuval Noah Harari là nhà sử học, triết gia, tác giả của các cuốn sách nổi tiếng như Sapiens (Lược sử loài người), Homo Deus (Lược sử tương lai) và 21 Lessons for the 21st Century (21 bài học cho thế kỷ 21). Dưới đây là bài viết tiêu đề “Thế giới thời hậu Covid-19” của ông đăng trên Financial Times.

Loài người đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn cầu. Có lẽ, đây chính là cuộc khủng hoảng lớn nhất trong thế hệ của chúng ta. Những quyết định người dân cũng như chính phủ các quốc gia lựa chọn có thể đem lại những thay đổi cho toàn bộ thế giới trong những năm tới. Thay đổi sẽ không chỉ đến từ hệ thống chăm sóc sức khỏe người dân, mà còn đến từ các chính nền kinh tế, chính trị và văn hóa.

Chúng ta phải hành động tức thời và quyết đoán. Mục tiêu chúng ta hành động là hướng đến những thành tựu trong dài hạn. Khi đứng trước các lựa chọn, chúng ta nên tự hỏi bản thân không chỉ bằng cách nào chúng ta cùng nhau vượt qua được thời điểm khó khăn hiện tại, mà còn là thế giới sẽ thay đổi ra sao khi “cơn bão” này đi qua? Đúng thế, cơn bão nào cũng sẽ có hồi kết, loài người sẽ sống sót và vẫn ở đây, trên Trái đất này nhưng thế giới sau cơn bão không còn là thế giới chúng ta từng biết nữa.

Nhiều biện pháp khẩn cấp trong ngắn hạn ở thời điểm hiện tại sẽ trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống hàng ngày của rất nhiều người trong tương lai. Đó là lẽ tự nhiên khi chính phủ các nước đang nỗ lực nhằm đương đầu với những tình huống khó khăn. Họ đẩy nhanh guồng quay của lịch sử. Thông thường, một quyết định chỉ được thông qua sau khi đã trải qua hàng năm trời cân nhắc thiệt hơn. Ở thời điểm hiện tại, thời gian đó có thể chỉ được tính bằng giờ. Những công nghệ chưa hoàn thiện, thậm chí nguy hiểm, cũng được cân nhắc đưa vào ứng dụng, vì họ biết rõ rủi ro khi không làm gì chắc chắn còn lớn hơn.

Tất cả quốc gia giờ đây không khác gì những “chú chuột bạch” cho các “thí nghiệm lớn” mang tính chất toàn xã hội. Sẽ ra sao nếu như từ đây mọi người chỉ làm việc ở nhà và giao tiếp với nhau thông qua các ứng dụng kết nối internet? Sẽ ra sao nếu như tất cả trường học chuyển hoàn toàn sang hình thức trực tuyến? Nếu như dịch bệnh không xảy ra, các chính phủ, các doanh nghiệp và trường học sẽ không bao giờ muốn trở thành “nhân vật chính” trong những thí nghiệm đó cả.

Tuy nhiên, tình hình ở thời điểm hiện tại đã khác rất nhiều. Trong giai đoạn khủng hoảng này, chúng ta phải đối mặt với 2 lựa chọn rất quan trọng. Lựa chọn đầu tiên nằm giữa sự tập trung quyền lực tối cao hoặc trao quyền tự quyết cho người dân. Hai là giữa chủ nghĩa cô lập, “bế quan tỏa cảng” và sự đoàn kết, thống nhất toàn cầu.

Nhà sử học, triết gia Yuval Noah Harari. Ảnh: TED Talks.
Nhà sử học, triết gia Yuval Noah Harari. Ảnh: TED Talks.

Kiếm soát chặt chẽ

Để có thể chặn đứng dịch bệnh, toàn bộ người dân cần phải tuân thủ theo những hướng dẫn cụ thể. Có hai cách đạt mục tiêu này. Cách thứ nhất đó là sự quản lý nghiêm khắc từ phía chính phủ. Họ có quyền phạt bất cứ ai đi ngược lại những quy định đã được đưa ra. Thời điểm hiện tại là lần đầu tiên trong lịch sử loài người, công nghệ góp phần rất lớn vào quá trình giám sát người dân 24/7.

50 năm trước, cơ quan an ninh chính phủ Nga (KGB) đã không thể nào theo sát 240 triệu người dân Liên Xô 24 giờ/ngày. Họ cũng không thể xử lý hiệu quả những dữ liệu mà họ thu thập được. KGB phụ thuộc rất lớn vào các đặc vụ và các chuyên gia phân tích và dĩ nhiên, họ không thể nào đáp ứng đủ các đặc vụ để theo sát từng cư dân được. Ở thời điểm hiện tại, các chính phủ chỉ cần dựa vào các cảm biến được gắn ở khắp mọi nơi, thêm vào đó là các thuật toán “đầy ma lực”.

Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc. Bằng cách kiểm soát chặt điện thoại thông minh của người dân, đưa dữ liệu nhận dạng khuôn mặt của hàng trăm triệu người dân lên hệ thống, buộc tất cả mọi người phải nghiêm chỉnh tuân thủ các biện pháp đo và báo cáo nhiệt độ cơ thể, các cơ quan chức năng quốc gia này nhanh chóng phát hiện ra các ca nhiễm bệnh, đồng thời thu thập thông tin di chuyển của họ, tìm ra các trường hợp tiếp xúc gần. Một loạt các ứng dụng điện thoại đã giúp đưa ra cảnh báo cho người dân về việc họ có thể đang ở trong phạm vi gần với một bệnh nhân mang Covid-19.

Hình thức này không chỉ được sử dụng ở khu vực Đông Á. Thủ tưởng Israel Benjamin Netanyahu cho phép cơ quan tình báo -an ninh quốc gia này được sử dụng dữ liệu thu thập từ mạng lưới camera an ninh, vốn được lắp đặt rộng khắp để đối phó với các phần tử khủng bố, nhằm phục vụ cho công tác theo dõi các bệnh nhân mắc Covid-19. Khi tiểu ban an ninh quốc hội Israel lên tiếng phản đối phương án này, ông Netanyahu lập tức nâng mức cảnh báo dịch bệnh Covid-19 tại quốc gia này lên “khẩn cấp”.

Bạn có thể cho rằng hình thức này chẳng có gì mới. Trong vài năm trở lại đây, chính phủ cũng như các tập đoàn lớn thậm chí sử dụng những công nghệ tiên tiến hơn nhằm giám sát, kiểm soát người dân. Nhưng nếu chúng ta chủ quan, đây chính là thời điểm bước ngoặt trong lịch sử an ninh thế giới. Điều này sẽ trở thành tiền lệ khi nhiều quốc gia, vốn trước kia phản đối kịch liệt việc sử dụng các hình thức giám sát dân chúng, giờ đây cũng đã bắt đầu thu thập dữ liệu.

Và các hình thức giám sát trong tương lai chắc chắn sẽ có sự thay đổi đáng kể.

Từ trước đến nay, khi ngón tay của bạn chạm vào màn hình điện thoại và nhấn vào một đường link, các cơ quan chức năng muốn biết chính xác bạn đang làm gì. Nhưng khi dịch Covid-19 bùng nổ, mục tiêu của hành động này đã thay đổi. Giờ đây, các cơ quan chức năng muốn biết nhiệt đô đo được ở đầu ngón tay của bạn và huyết áp dưới da ở thời điểm đó.

Một trong những vấn đề phải đối mặt trong quá trình cân nhắc có nên ủng hộ sự giám sát chặt chẽ từ phía các cơ quan chức năng hay không đó chính là không một ai trong chúng ta biết chính xác cách thức giám sát và trong một vài năm nữa, hình thức này sẽ thay đổi ra sao. Công nghệ giám sát đang phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc và những điều được coi là khoa học viễn tưởng 10 năm về trước thì ngày nay có thể nó đã không còn gì mới mẻ nữa.

Bạn hãy tưởng tượng xem, một chính phủ giả định yêu cầu tất cả công dân của mình phải đeo một vòng tay sinh trắc học nhằm theo dõi nhiệt độ cơ thể và nhịp tim của họ 24/7. Những dữ liệu thu thập được sẽ được lưu trữ và xử lý bởi các thuật toán. Các thuật toán sẽ giúp nhận biết được liệu người đeo có bị ốm hay không, thậm chí trước cả khi những triệu chứng xuất hiện. Thiết bị cũng cho phép họ biết được bạn đã đi những đâu và gặp những ai. Các chuỗi lây bệnh có thể nhanh chóng bị thu hẹp và chặn đứng. Những hệ thống như thế có thể rất có ích trong việc dập tắt dịch bệnh chỉ trong vòng chưa đến 1 tuần lễ. Nghe thật tuyệt vời phải không?

Mặt trái ở đây là điều đó cho phép một hệ thống giám sát “đáng sợ” sẽ được hợp thức hóa. Ví dụ, nếu như tôi nhấp chuột vào một đường link bài báo trên Fox News chứ không phải là CNN, điều đó có thể cho những người kiểm soát biết được quan điểm chính trị của tôi và có lẽ cả những đặc điểm tính cách của tôi nữa. Nếu như ngay cả những đặc điểm của cơ thể như thân nhiệt, huyết áp và nhịp tim của tôi cũng bị kiểm soát, bạn thậm chí có thể biết được điều gì đã làm tôi vui, điều gì đã làm tôi buồn, và điều gì đã làm tôi vô cùng tức giận.

Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc.
Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc. Ảnh: Financial Times.

Cảm xúc giận dữ, vui vẻ, chán nản và thậm chí là cả tình yêu là những hiện tượng sinh học, cũng giống như khi bạn sốt và ho. Công nghệ có thể phát hiện ra bạn đang ho, cũng sẽ biết khi nào bạn đang cười. Nếu như các tập đoàn lớn và các chính phủ tiến hành thu thập thông tin sinh triết học trên quy mô lớn, họ có thể thấu hiểu bản thân bạn còn hơn chính bạn. Họ sẽ không chỉ dự đoán được cảm xúc của chúng ta mà thậm chí còn có thể điều khiển chúng.

Việc kiểm soát sinh trắc học có thể biến những thủ thuật ăn cắp dữ liệu của Cambridge Analytica trở thành những công nghệ áp dụng trong thời kỳ đồ đá.

Tất nhiên là bạn có thể lập luận việc giám sát sinh học có thể được sử dụng như một biện pháp tạm thời khi đất nước đang rơi vào tình trạng khẩn cấp. Hình thức này sẽ dừng hoạt động khi giai đoạn khó khăn đi qua. Những phương pháp bạn coi là tạm thời sẽ không bao giờ biến mất hoàn toàn, nhất là khi luôn có những khó khăn khác đang chờ ập tới. Quê hương tôi, Israel, là một ví dụ, đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong suốt cuộc chiến giành độc lập diễn ra năm 1948. Chính phủ đã áp dụng một loạt các biện pháp tạm thời từ kiểm duyệt báo chí, sung công đất đai cho đến những quy định về làm bánh pudding. Cuộc chiến đã kết thức nhưng Israel chưa bao giờ công bố thoát khỏi tình trạng khẩn cấp, qua đó cũng không thể hủy bỏ một loạt các biện pháp được coi là “tạm thời”.

Ngay cả khi dịch Covid-19 lắng xuống, nhiều chính phủ “đói thông tin” cũng sẽ viện cớ rằng họ cần phải duy trì hệ thống kiếm soát sinh trắc học vì họ lo sợ một đợt sóng virus corona mới, hoặc có chủng virus Ebola mới đang sinh sôi tại Trung Phi. Một cuộc chiến lớn được khởi xướng chỉ vài năm trở lại đây. Đó chính là cuộc chiến về quyền riêng tư. Khủng hoảng Covid-19 có thể là bước ngoặt cho cuộc chiến này. Đây chính là lúc mỗi chúng ta đưa ra lựa chọn giữa sự riêng tư và sức khỏe. Và chắc chắn, mọi người sẽ nghiêng về sức khỏe.

‘Cảnh sát xà phòng’

Gốc rễ của vấn đề ở đây là chúng ta đã trói buộc loài người vào sự lựa chọn giữa sự riêng tư và sức khỏe. Trên thực tế, chúng ta vừa có thể giữ được sự riêng tư, vừa có thể bảo vệ sức khỏe bản thân. Chúng ta có thể đảm bảo sức khỏe bản thân và đẩy lùi Covid-19 thông qua sự trao quyền mà không cần dùng đến hệ thống giám sát người dân.

Vài tuần trở lại đây, một số biện pháp nhằm ngăn chặn virus Covid-19 đã được Hàn Quốc, Singapore triển khai và có hiệu quả. Trong khi nơi khác phụ thuộc vào những ứng dụng giám sát thì các quốc gia  trên lại đặt niềm tin vào phương pháp xét nghiệm số lượng lớn, những khai báo trung thực và sự tình nguyện hợp tác từ một thế hệ người dân có nhận thức cao.

Việc quản lý tập trung hoặc ban hành các hình phạt nặng không phải là cách hiệu quả nhất để ép mọi người tuân thủ theo những hướng dẫn có lợi cho họ. Khi nhiều người được tuyên truyền về những bằng chứng khoa học, khi người dân tin vào chính quyền, họ sẽ biết bản thân nên làm những gì mà không cần một sự giám sát nào hết. Đại bộ phận người dân có hiểu biết có thể mang lại nguồn sức mạnh thậm chí còn lớn và hiệu quả hơn một bộ phận bị kiểm soát tốt những thiếu kiến thức.

Ví dụ như việc rửa tay với xà phòng. Đây chính là một trong những biện pháp hiệu quả nhất trong việc bảo đảm vệ sinh cho mỗi chúng ta. Hành động tưởng chừng như đơn giản này đã cứu sống hàng triệu con người mỗi năm. Nhưng mãi đến thế kỷ 19, các nhà khoa học mới khám phá ra tầm quan trọng của việc rửa tay với xà phòng. Trước đó, ngay cả các bác sĩ và y tá cũng thờ ơ với điều này. Họ chuyển từ ca mổ này sang ca mổ khác mà thậm chí không hề rửa tay.

Ngày nay, hàng tỷ người đang thực hiện việc rửa tay mỗi ngày, không chỉ vì họ sợ những “cảnh sát xà phòng” mà trên thực tế là họ hiểu được tầm quan trọng của việc đó. Tôi rửa tay với xà phòng mỗi ngày vì tôi biết đến sự hiện diện của các loài vi khuẩn và virus. Tôi hiểu bằng cách nào những sinh vật tí hon đó lại gây ra những dịch bệnh khó lường. Tôi biết xà phòng là cách tốt nhất giúp tôi loại bỏ chúng.

Nhưng để đi đến được một mức độ tuân thủ và hợp tác nhất định, bạn cần phải có niềm tin. Mọi người phải có niềm tin vào khoa học, vào chính quyền và phương tiện truyền thông. Trong suốt vài năm qua, những chính trị gia vô trách nhiệm  hạ thấp niềm tin vào những điều trên. Và giờ đây, cũng chính họ mang hệ tư tưởng độc đoán, đưa ra những lý lẽ không thể tin vào số đông để làm điều đúng được.

Thực sự, sự tin tưởng bị “bào mòn” trong nhiều năm không thể xây dựng lại chỉ trong một đêm. Nhưng thời điểm hiện tại là khoảng thời gian hoàn toàn không bình thường. Trong khủng hoảng, hệ tư tưởng có thể thay đổi một cách nhanh chóng. Bạn có thể có những hiềm khích với anh chị em trong gia đình trong nhiều năm nhưng khi tình huống khẩn cấp xảy ra, bạn sẽ ngay lập tức nhận ra niềm tin và lòng trắc ẩn chưa bao giờ mất đi trong con người bạn. Bạn sẽ ngay lập tức đưa tay giúp đỡ nếu như có ai đó cần.

Thay vì việc xây dựng các hệ thống giám sát, vẫn chưa quá muộn để có thể tái xây dựng niềm tin của con người vào khoa học, chính quyền cũng như các phương tiện truyền thông. Chúng ta không nên bỏ qua các công nghệ mới nhưng những công nghệ đó phải phục vụ cuộc sống người dân. Tôi hoàn toàn ủng hộ việc kiểm soát thân nhiệt và huyết áp của bản thân, nhưng những thông tin đó chỉ nên dừng lại ở việc theo dõi sức khỏe chứ không nên được sử dụng để xây dựng một chính phủ “toàn năng”. Những dữ liệu đó sẽ cung cấp cho tôi thông tin cần thiết về việc bản thân mình nên làm gì.

Nếu như tôi có thể theo dõi tình hình sức khỏe của bản thân 24/24 giờ, tôi không chỉ biết được liệu mình có trở thành mối đe dọa về sức khỏe đối với những người xung quanh hay không, bên cạnh đó, tôi cũng học được những thói quen nhằm nâng cao sức khỏe của mình.

Nếu tôi có thể đánh giá và phân tích những thống kê đáng tin cậy về mức độ lây lan của Covid-19, tôi cũng sẽ có thể tự đánh giá được rằng những thông tin cung cấp bởi chính phủ có thực sự chính xác hay không, và những biện pháp mà họ đang áp dụng có thực sự mang lại hiệu quả hay không. Mỗi khi chúng ta nói về sự giám sát, hãy nhớ rằng một công nghệ giám sát có thể được sử dụng không chỉ bởi chính phủ để giám sát người dân, mà còn để người dân giám sát chính phủ.

Rửa tay
Rửa tay, hành động tưởng chừng như đơn giản này đã cứu sống hàng triệu con người mỗi năm. Ảnh: Free Malaysia Today.

Cần một kế hoạch toàn cầu

Lựa chọn quan trọng thứ hai mà chúng ta phải đối mặt đó là giữa tư tưởng cô lập, “bế quan tỏa cảng”, và tinh thần đoàn kết toàn cầu. Cả dịch bệnh và hệ quả suy thoái kinh tế là những vấn đề mang tính toàn cầu. Chúng chỉ có thể được giải quyết hiệu quả nếu như có sự chung tay của toàn bộ các quốc gia trên thế giới.

Đầu tiên, để có thể đánh bại được Covid-19, chúng ta cần chia sẻ những thông tin quan trọng đến toàn thế giới. Đó sẽ là lợi thế rất lớn của loài người trước dịch bệnh. Covid-19 tại Trung Quốc với Covid-19 tại Mỹ sẽ không thể nào chia sẻ những “bí kíp lây bệnh” cho nhau được, nhưng Trung Quốc có thể chia sẻ với Mỹ những bài học quý báu về Covid-19 và bằng cách nào có thể chiến thắng được dịch bệnh.

Điều mà một bác sĩ tại Milan, Italia, phát hiện được trong buổi sáng có thể cứu sống nhiều mạng người tại Tehran, Iran, vào buổi chiều. Khi chính phủ Anh đang lưỡng lự giữa một vài chính sách, họ có tham khảo những lời khuyên từ Hàn Quốc, từng đối mặt tình trạng tương tự Anh hiện tại khoảng 1 tháng trước. Nhưng để điều này trở thành hiện thực, chúng ta cần một tinh thần hợp tác và tin tưởng toàn cầu.

Các quốc gia nên sẵn sàng chia sẻ thông tin một cách cởi mở nhất và cũng phải “hăm hở” tìm kiếm các bài học kinh nghiệm, những lời khuyên chân thành; phải luôn tin tưởng những dữ liệu cũng như thông tin nhận được. Chúng ta cũng cần một nỗ lực trên quy mô toàn cầu để sản xuất và phân phối các thiết bị, vật tư y tế, và quan trọng nhất là các bộ xét nghiệm và máy trợ thở. Thay vì các quốc gia riêng lẻ cố gắng tự cung tự cấp và tích trữ tất cả những gì mà họ có thể sản xuất được, một nỗ lực mang tính toàn cầu có thể giúp đẩy nhanh việc sản xuất các thiết bị y tế, và đảm bảo rằng các thiết bị đó được phân phối một cách công bằng giữa các quốc gia.

Cũng như nhiều quốc gia quốc hữu hóa những ngành công nghiệp quan trọng trong thời kỳ chiến tranh, cuộc chiến giữa con người chống lại Covid-19 cũng cần chúng ta phải “nhân đạo hóa” những dây chuyền sản xuất các thiết bị thiết yếu. Các quốc gia giàu có hơn, có ít ca nhiễm bệnh hơn nên chia sẻ những thiết bị “quý giá” giúp cứu sống người bệnh tại các quốc gia nghèo khó hơn, với nhiều ca nhiễm bệnh hơn, với niềm tin mãnh liệt rằng khi nào đất nước lâm vào tình thế khó khăn, họ cũng sẽ nhận được cánh tay giúp đỡ từ các quốc gia khác.

Chúng ta cũng có thể liên hệ nỗ lực toàn cầu này đến lực lượng các y, bác sĩ, y tá. Các quốc gia ít bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh có thể cử những cán bộ y tế đến những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất, một mặt có thể chung tay giúp đẩy lùi dịch bệnh, một mặt cũng giúp họ có thêm những bài học kinh nghiệp trong quá trình chiến đấu với chủng virus mới này. Khi vùng ảnh hưởng của dich bệnh di chuyển sang quốc gia họ, họ sẽ quay trở về sẵn sàng chiến đấu và các quốc gia khác cũng sẽ làm điều tương tự.

Sự hợp tác toàn cầu là vô cùng quan trọng trên mặt trận kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế và các chuỗi cung ứng thế giới phát triển, nếu như mỗi quốc gia tự quyết định vận mệnh không quan tâm đến các quốc gia khác, sự hỗn loạn và suy thoái kinh tế sâu là điều khó có thể tránh khỏi. Chúng ta cần một kế hoạch hành động toàn cầu, càng nhanh càng tốt.

Một yêu cầu khác đó là các quốc gia phải đạt được một thỏa thuận về đi lại qua biên giới. Việc tạm dừng mọi hoạt động đi lại trong nhiều tháng có thể gây ra rất nhiều hệ lụy, và đó là một “nhát dao” cứa vào những nỗ lực chống lại Covid-19. Các quốc gia cần phải ngồi lại với nhau để cho phép ít nhất là các cá nhân quan trọng sẽ tiếp tục được di chuyển vào lãnh thổ của nhau, ví dụ như các nhà khoa học, các y, bác sĩ, các nhà báo, các chính trị gia và doanh nhân. Điều này hoàn toàn có thể thực hiện được nếu như các quốc gia đạt thỏa thuận về việc kiếm soát chặt chẽ những cá nhân đó trước khi xuất cảnh. Nếu như biết những nhân vật đang ngồi trên máy bay kia đã được kiểm tra hết sức kỹ lưỡng, bạn sẽ vui vẻ chào đón họ.

Không may, ở thời điểm hiện tại, các quốc gia hầu như không thể thực hiện được những điều kể trên. “Một căn bệnh bại liệt” đã bóp chặt cộng đồng quốc tế. Một cuộc họp khẩn cấp giữa các lãnh đạo toàn cầu bàn về một kế hoạch hành động chung đáng lẽ phải diễn ra từ rất lâu. Giờ đây, các lãnh đạo G7 lại tổ chức họp trực tuyến, và kết quả thì chẳng có gì khả quan.

Trong những thời kỳ suy thoái, ví dụ như cuộc suy thoái kinh tế năm 2008 và dịch bệnh Ebola năm 2014, Mỹ nắm vai trò là người lãnh đạo toàn cầu. Nhưng ở thời điểm hiện tại, chính quyền Mỹ lại từ chối đảm đương trọng trách đó. Nước này tuyên bố rõ ràng rằng họ chỉ quan tâm đến sự vĩ đại của nước Mỹ, hơn là tương lai của loài người.

Chính quyền Mỹ thậm chí còn “bỏ rơi” những đồng minh thân cận nhất. Khi quốc gia này ban hành lệnh cấm các chuyến bay xuất phát từ liên minh châu Âu (EU), họ thậm chí còn không cho EU một thông báo trước để có thể kịp thời chuẩn bị. Họ cũng tạo ra ấn tượng xấu với Đức bằng cách đưa ra lời “chào mời” trị giá 1 tỷ USD để mua lại quyền độc quyền sản xuất một loại vắc xin chống Covid-19 từ một công ty dược phẩm Đức. Ngay cả khi chính quyền hiện tại thay đổi “cách hành xử” và đề xuất một kế hoạch hành động toàn cầu, sẽ có rất ít những lãnh đạo các quốc gia khác lên tiếng ủng hộ một vị lãnh đạo, người chưa bao giờ dám đứng lên nhận trách nhiệm, người chưa bao giờ thừa nhận những sai sót, và người thường xuyên vụ lợi cho bản thân, hay đổi lỗi cho người khác.

Nếu như khoảng trống để lại bởi nước Mỹ không thể được lấp đầy, không chỉ nỗ lực chống dịch Covid-19 trở nên khó khăn hơn, đó cũng sẽ trở thành tiền lệ, ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ giữa các quốc gia trên thế giới trong tương lai. Mọi cuộc khủng hoảng đều cho ta cơ hội. Chúng ta phải hy vọng rằng dịch bệnh hiện tại sẽ giúp nhân loại nhận ra sự nguy hiểm “tột cùng” gây ra bởi sự chia rẽ.

Nhân loại cần đưa ra lựa chọn của chính mình. Liệu chúng ta chọn sự chia rẽ hay sự đoàn kết toàn cầu? Nếu chúng ta chọn sự chia rẽ, điều này không chỉ sẽ khiến cuộc chiến hiện tại của chúng ta kéo dài thêm mà còn khiến những thảm họa trong lương lai để lại hậu quả nặng nề hơn.

Nếu chúng ta chọn sự đoàn kết toàn cầu, đó sẽ là chiến thắng không chỉ trước virus Covid-19, mà còn là chiến thắng của loài người trước những dịch bệnh, các cuộc khủng hoảng có thể tấn công chúng ta trong thế kỷ 21.

Trọng Đại (Theo Financial Times)

Bài viết về Ánh Viên trên báo Người Đồng Hành.

– Tô Lan Hương: Tôi đã rất muốn trò chuyện với Ánh Viên sau SEA Games vừa rồi: dù là nữ VĐV xuất sắc nhất kỳ đại hội với 6 HCV, nhưng thay vì ăn mừng, em bật khóc trước hàng triệu khán giả truyền hình, mà ai cũng hiểu đó không phải những giọt nước mắt hạnh phúc?

– Ánh Viên: Em khóc vì đã không thể ngăn được cảm giác thất vọng về bản thân. Thầy Đặng Anh Tuấn (HLV của Ánh Viên – PV) từng nói với em, là vận động viên, không thể chỉ thoả mãn bằng việc mình đạt bao nhiêu huy chương vàng, mà phải cần cố gắng để mình ngày hôm nay luôn tốt hơn mình ngày hôm qua. Nhưng SEA Games vừa rồi, kể cả nội dung sở trường 400m, dù dành HCV, em đều thất bại với các mục tiêu cá nhân. Mà nó là chuyện em đã biết trước kỳ SEA Games, khi kết quả tập luyện không khả quan. Với thành tích vừa rồi, em không đạt chuẩn A Olympic. Mọi người có thể tế nhị không nói, nhưng em vẫn tự hiểu rằng, dù đạt được 6 HCV, thì em vẫn đang dần xa rời đỉnh cao.

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: Nhưng lý do gì khiến cho thành tích của em liên tục đi xuống? Khi mà em là VĐV được đầu tư kinh phí nhiều nhất Việt Nam?

– Ánh Viên: Em còn nhớ, ông nội là người đầu tiên dạy em bơi ở con rạch gần nhà. Mỗi lần ba mẹ đi vắng, ông thường mang em ra con rạch, ném em xuống đó. Cứ thế mà em biết bơi. Khi ấy với em, được bơi, được vùng vẫy là hạnh phúc. Em bơi mà không có gánh nặng gì cả.

Chiến thắng từng đến với Ánh Viên thật nhẹ nhàng. Ảnh: Tuấn Mark.

Lúc em chưa phải là VĐV được nhiều người biết tới, em tham gia các kỳ thi đấu với tâm thế hết sức nhẹ nhàng: bơi mà không biết đối thủ của mình là ai, bơi mà không nghĩ mình cần phải thắng, chỉ cần cố gắng hết sức mình. Và chiến thắng đến thật nhẹ nhàng. 

Nhưng sau này, em bơi với tư cách là một Ánh Viên đoạt 8 huy chương vàng. Một Ánh Viên trên đỉnh cao thì cần phải giành chiến thắng – tất cả mọi người đều nghĩ thế và chính em cũng nghĩ thế đấy. Nên em bắt đầu để ý đến đối thủ của mình, để ý đến thành tích của mình. Nhưng càng để ý thì thành tích càng đi xuống. Gánh nặng càng khủng khiếp hơn. Em không còn tự tin với chính mình nữa.

– Tô Lan Hương: Trước SEA Games vừa rồi, trên Facebook cá nhân của mình, em thường chia sẻ tâm trạng buồn bã, bất an… Thậm chí tôi biết rằng, thời gian còn tập luyện bên Mỹ, em đã gửi đơn cho Liên Đoàn Thể thao dưới nước, với nguyện vọng xin về nước, giã từ sự nghiệp thi đấu đỉnh cao…

– Ánh Viên : Vì hai năm vừa rồi là hai năm vô cùng khó khăn với em. Asiad 17 (2016), em đạt 2 HCĐ. Asiad 2018, em đặt mục tiêu đổi màu huy chương. Nhưng không những mục tiêu đó không thành, mà em còn ra về hoàn toàn tay trắng. Kể cả trước SEA Games vừa rồi, trong quá trình tập luyện, em cũng đã biết thành tích của mình ngày càng sa sút. Chuyện tình cảm thì không được như ý, thành tích bơi trong tập luyện và thi đấu không tốt; em lại không có ai để chia sẻ, nên sự chán chường, mệt mỏi là có thật.

Trong quá trình tập huấn trước SEA Games, ban ngày em cố gắng tập luyện bình thường, nhưng đêm xuống, khi có một mình thì em khóc. Em mất ngủ triền miên, và thầy Tuấn phải mua thuốc an thần về cho em uống, em mới ngủ được. Em nổi giận với tất cả mọi người xung quanh, thậm chí nói hỗn với thầy mình. Thời điểm đó, em thực sự đã viết đơn xin giải nghệ. Nhưng cả thầy Đặng Anh Tuấn và các bác, các chú ở Liên đoàn Thể thao dưới nước đã động viên em, nên em đã lấy lại được tinh thần vào phút cuối để tham dự SEA Games. 

– Tô Lan Hương: Hẳn nhiên ai cũng dễ dàng nhìn thấy vinh quang mà em đã có. Nhưng cái giá em phải trả cho thành công là gì?

– Ánh Viên: Ở Mỹ, mỗi ngày em tập từ 7h15 sáng đến 20h30. Nhiệm vụ của em là ăn, là bơi, là ngủ. Mọi thứ còn lại thầy Đặng Anh Tuấn sẽ lo. Bữa ăn của em cũng sẽ do thầy trực tiếp vào bếp. Khẩu phẩn ăn một bữa có thể là 1kg thịt bò, 50 con tôm, một đĩa rau xà lách trộn, sinh tố xay, một ngày mấy bữa, không được bỏ bữa nào.

Đằng sau những huy chương lấp lánh là những đánh đổi ít người biết đến. Ảnh: Tuấn Mark.

Có những ngày, em ăn mà cảm giác như mình đã mất đi hoàn toàn vị giác. Em nghĩ mình giống như cái máy xay sinh tố. Mà một cái máy sinh tố thì không được quan tâm đến vị của đồ ăn, chỉ cần bỏ đồ ăn vô, nhai và nuốt.

Cũng có những ngày em ốm hoặc mệt, hoặc tâm trạng bất ổn, không thể nào ép mình làm cái máy xay sinh tố được, em xin thầy được bỏ dở một phần thức ăn của mình, và thầy em sẽ nói: “OK, con cất đó, rồi để bữa sau ăn tiếp”.

– Tô Lan Hương: Và em sống cuộc đời của một cái máy xay sinh tố không một lần phản kháng?

– Ánh Viên: Cũng không phải ngày nào trong suốt 7 năm sang Mỹ tập luyện, em cũng ngoan ngoãn nghe lời thầy mình. Có những ngày em không chịu ăn hết khẩu phần dù thầy Tuấn có khuyên nhủ đủ điều. Dĩ nhiên là thầy giận. Và hình phạt của thầy là liền nhiều ngày sau đó, thầy sẽ nấu cho em những bữa ăn với khẩu phần của người bình thường. Một, hai ngày đầu, em ăn bữa cơm bình thường đó trong một trạng thái vô cùng hạnh phúc. Nhưng đến ngày thứ ba, thứ tư thì em hiểu ngay vấn đề: em sẽ bơi không nổi nữa nếu chỉ ăn có thế. Lúc đó thầy em lại hỏi: “Giờ con đã hiểu giá trị bữa ăn chưa?”. Lẽ dĩ nhiên là em hiểu thầy mình đúng, và em lại quay lại sống cuộc đời của một cái máy sinh tố. 

Thầy em nói “là một VĐV thì con phải chấp nhận trả giá”. Trong 7 năm tập huấn ở Mỹ, em không được phép dùng điện thoại. Em còn nhớ nhiều năm trước, thầy có mua cho em một cái điện thoại iPhone ở Mỹ bằng chính tiền của thầy. Nhưng nói là có điện thoại cho sang, chứ thầy không cho em dùng. Mỗi tuần, bố mẹ sẽ gọi điện cho em một lần vào ngày thứ 7 hoặc chủ nhật, mỗi lần 30 phút, qua điện thoại của thầy. Buổi trưa hoặc buổi tối, trong bữa cơm, em sẽ được mượn iPad của thầy để xem các chương trình hài hoặc các chương trình thể thao. Thầy cấm em đọc báo hay xài Facebook vì sợ em hư và sợ em bị ảnh hưởng khi đọc các thông tin về mình trên báo chí.

Sau SEA Games 2015, em 18 tuổi, nên em nói với thầy mình: “Con lớn rồi, con có nhu cầu liên lạc với mọi người, con muốn từ bây giờ sẽ được dùng điện thoại tự do”. Vì em cũng muốn được chơi Facebook, cũng muốn được kết bạn, rồi lướt Facebook xem bạn bè mình đang sống thế nào. Nhưng hậu quả là cả ngày em không rời được cái điện thoại, xem hết thứ này tới thứ khác. 

Ảnh: Hoàng Triều

Hồi đó có rất nhiều người làm quen với em trên MXH, nên em sẽ tranh thủ giờ ngủ trưa, ngủ tối để nhắn tin cho những người mình mới quen, vì cảm giác được trò chuyện và làm quen với nhiều người là thứ rất mới mẻ với em. Rồi vì thế mà em thiếu ngủ, thể lực đi xuống, thành tích tập luyện đi xuống. Nên 2 tuần sau, em lại tự giác nộp lại điện thoại cho thầy, dù thầy không ép, để quay lại với cuộc sống vốn có của mình: không bạn bè, không kết nối. Em với thầy thoả thuận với nhau là sau khi các giải đấu trong năm kết thúc, em sẽ có vài ngày xả hơi, sẽ được dùng điện thoại của mình một cách tự do. Nhưng một năm em chỉ có 7 ngày nghỉ thôi…

– Tô Lan Hương: Vào những ngày hiếm hoi sống một cuộc đời bình thường, em sẽ làm gì?

– Ánh Viên: Những ngày đó, em sẽ ngủ dậy thật muộn, thức thật khuya. Nếu ở Việt Nam, em sẽ được về nhà thăm ba mẹ 1-2 ngày, được ăn cơm cá kho và canh chua cá lóc mẹ nấu. Nếu ở với thầy, thầy sẽ nấu cho em những món em thích. Em có quyền bỏ dở phần ăn của mình nếu em không muốn. Em có thể thức đến quá nửa đêm, giấu thầy trùm chăn lướt Facebook mà không thấy tội lỗi. Thế là đã hạnh phúc lắm rồi.

– Tô Lan Hương: Ánh Viên này, em có bao nhiêu huy chương trong cả sự nghiệp thi đấu của mình đến giờ?

– Ánh viên: 150 huy chương tất cả.

– Tô Lan Hương: Vậy em có bao nhiêu người bạn…?

– Ánh Viên: Gần đây, khi không còn tập huấn bên Mỹ nữa, em quay trở lại tập luyện chung với các vận động viên bơi lội trong nước ở Đại học Thể dục Thể thao TP HCM, và em bắt đầu có bạn. Hiện tại, em có 5 người bạn mới quen, đều là bạn trong đội tuyển bơi. Nhưng suốt 7 năm qua, em không có bạn.

– Tô Lan Hương: Tôi tưởng là VĐV nổi tiếng, em sẽ có nhiều người yêu quý mình?

– Ánh Viên: Trong thế giới của VĐV, người ta không thích những người kém cỏi. Nhưng người ta cũng không vui khi thấy người khác thành công hơn mình. Cũng có những người sau khi em thành công thì thân thiết với em. Nhưng sau lưng, em biết họ làm hoặc nói nhiều điều không tốt với mình. Mà em thì vốn rụt rè nên khi gặp phải những chuyện đó, em càng thu mình lại. Việc tập huấn ở Mỹ nhiều năm trời cũng không cho em cơ hội làm quen với ai. Chị biết đấy, đến điện thoại em cũng không dùng mà. 

– Tô Lan Hương: Chỉ sống và giao tiếp với duy nhất một người đàn ông lớn tuổi suốt gần chục năm qua, không có bố mẹ bên cạnh, không có bạn bè cùng trang lứa, em đã xoay sở ra sao với tuổi mới lớn của mình?

– Ánh Viên: Mọi chuyện trong cuộc sống, em đều tâm sự với thầy. Khi em trải qua những thay đổi tuổi dậy thì, hay kể cả lúc em đem lòng thương nhớ một cậu bạn nào đó mà không được người ta đáp lại, em cũng sẽ hỏi thầy: “Tại sao em thích người đó mà người ta không thích em?”. Quần áo em mặc cũng đều do thầy mua cả.

Nhưng ở cạnh thầy thì em phải sống như một cậu con trai. Hồi em mới được thầy Tuấn nhận làm học trò, có lần các chị trong đội tuyển dẫn em đi làm tóc và sơn móng tay. Khi về, thầy la em dữ lắm. Thầy bảo, một VĐV không làm đẹp bằng những thứ đó, mà làm đẹp bằng những tấm huy chương. Lúc đó em nghĩ thầy sẽ thích em sống như một cậu con trai và chỉ chuyên tâm vào tập luyện, nên dần dần em mặc nhiên coi mình cần phải sống như thế. Thú thật là có giai đoạn, em đã quên mình là phụ nữ. 

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: Này, em đã bao giờ có một bộ váy chưa?

– Ánh Viên: Hồi ở với thầy thì không. Khi hai thầy trò đi shopping, thầy sẽ mua cho em quần áo thể thao, giày thể thao. Thi thoảng em cũng nghĩ đến việc sẽ xin thầy mua thử một bộ váy, nhưng rồi lại thôi. Vì em sợ thầy sẽ la khi em đòi làm điệu.

– Tô Lan Hương: Nãy giờ mọi thứ em nói đều là “do thầy bảo”, “do thầy quyết định”. Vậy đâu là chính kiến của em? Em đang sống cuộc đời của mình kia mà?

– Ánh Viên: Chính kiến của em cũng là do thầy em dạy mà thành, em nghĩ vậy đó. Lần đầu gặp thầy Tuấn là khi em 13 tuổi. Với em đó là may mắn lớn nhất cuộc đời. Thầy Đặng Anh Tuấn là người nghiêm khắc nhất trong tất cả các HLV bơi lội; cả làng bơi ai cũng sợ. Khi ấy thầy nói với em: “Con làm theo lời thầy sẽ thành công”. Và em đã thực sự thấy thành tích của mình thay đổi vượt bậc kể từ khi gặp thầy. Nếu không có thầy thì không có Ánh Viên ngày hôm nay. 

Những năm ở bên thầy, cũng có giai đoạn em cự cãi thầy, nói hỗn với thầy, chống đối thầy khi em gặp vấn đề về tâm lý. Thầy bảo gì thì em sẽ làm ngược lại. Nhưng khi những điều đó qua đi rồi, em hiểu rằng mọi điều thầy khuyên em đều đúng và em cần làm theo nó. Thầy thay cha mẹ dạy dỗ em. Em sống với thầy ngần đó năm, nên nghe theo thầy cũng là bình thường. 

– Tô Lan Hương: Khi đã hiểu vinh quang đi cùng với hy sinh và trả giá, có bao giờ em nghĩ nếu cho em được lựa chọn lại cuộc đời mình, em sẽ…?

– Ánh Viên: Em vẫn chọn cuộc đời này thôi. Dù một năm chỉ có 7 ngày được sống như một người bình thường thì rất ít, nhưng cũng rất vui. Nếu 365 ngày trong năm đều vui như thế thì dần dần có thể sẽ không còn thấy vui nữa. Mà ngoài bơi lội ra, em không biết phải làm gì.

– Tô Lan Hương: Sau SEA Games 30 vừa rồi, em không quay trở lại Mỹ tập huấn nữa mà về TP HCM tập luyện ở ĐH Thể dục Thể thao chung với các VĐV khác. Tôi biết rằng em thậm chí không có cả HLV riêng cho mình?

– Ánh Viên: Liên đoàn Thể thao dưới nước nói bây giờ không còn đủ kinh phí để đầu tư cho em đi Mỹ dài hạn nữa, nên em sẽ về Việt Nam tập luyện. Thật ra chuyện tập luyện ở Mỹ hay ở Việt Nam không quá quan trọng với em. Miễn là có thầy em, thì em tập ở đâu cũng được. Nhưng sau SEA Games vừa rồi, thầy Đặng Anh Tuấn từ chức để sang Mỹ làm HLV. Nên bây giờ em tập chung trong một đội 10 người. Cả đội có một cô giáo dạy chung. Khi thầy Đặng Anh Tuấn quyết định nghỉ, em khóc dữ lắm. Em xin thầy đổi ý và ở lại với em, nhưng thầy nói với em: “Thầy đi không phải vì thầy ghét giận gì con. Nhưng người lớn có những lý do mà con không hiểu được”. Nên em chẳng còn cách nào khác.

Ảnh: Hoàng Triều

Hồi thầy mới đi, những ngày đầu với em rất khủng khiếp, vì suốt 7 năm qua em đã quen với việc luôn có thầy mình ở cạnh mình trên đường bơi. Nên mỗi khi ra hồ bơi mà chỉ có một mình, em thậm chí không dám nhảy xuống. Chị nghe thế chắc buồn cười lắm nhỉ? Bơi lội là việc rất bình thường với em. Thế mà khi chỉ còn một mình, việc em tưởng chừng rất quen thuộc đó hoá ra cũng rất đáng sợ.

– Tô Lan Hương: Không đi Mỹ tập huấn, cũng không có HLV riêng, em có chạnh lòng không nếu như có người nói rằng bây giờ em đã bắt đầu “hết thời” nên không còn được đầu tư?

– Ánh Viên: Hiện tại em vẫn chờ xem quyết định của Liên đoàn về tương lai của em trong thời gian tới. Nhưng dù thế nào, em cũng không buồn về việc đó. Thể thao rất khắc nghiệt, hoặc là vinh quang, hoặc là không gì cả. Khi mình có thành tích tốt thì mình sẽ được quan tâm; khi mình sa sút, thì việc không được đầu tư là đương nhiên, vì thể thao luôn có nhân tố mới, không ai đủ kiên nhẫn để chờ đợi một VĐV đã hết thời. Mà vinh quang của thể thao là một vòng tròn, một ngôi sao mọc lên thì ắt phải lặn đi, để nhường chỗ cho một ngôi sao mới. 

– Tô Lan Hương: Em nghĩ gì về cơ hội trở lại đỉnh cao của mình?

– Ánh Viên: Chính em cũng hoang mang khi nghĩ về việc đó. Một phần vì phong độ của em đi xuống, một phần khác vì khi không có một HLV ở bên cạnh để hướng dẫn, nên có lẽ cơ hội đó gần như bằng 0. Vì bơi lội khác với những môn thể thao khác lắm. Khi mình bơi dưới hồ, luôn cần có một HLV ở trên bờ để theo dõi, phát hiện ra những lỗi sai của mình rồi mới khắc phục được. 

Ánh Viên bắt đầu phải suy nghĩ nhiều hơn về tương lai của mình. Ảnh: Tuấn Mark

Nên em đã nghĩ rất nhiều về tương lai của mình, và sẽ còn tiếp tục nghĩ trong thời gian tới. Để nếu không thể tìm lại đỉnh cao, em sẽ rời bỏ nó và tìm cho mình một hướng đi khác. Em thà buông bỏ trên đỉnh cao, còn hơn đợi đến lúc không ai nhớ mình mới chịu từ bỏ.

– Tô Lan Hương: Và em có chia sẻ ý định đó với ba mẹ mình?

– Ánh Viên: Người ngoài có thể không còn yêu thương em vì em bơi không giỏi nữa. Nhưng dù em bơi giỏi hay không thì em vẫn là con gái của ba mẹ em. Họ yêu thương và ủng hộ mọi việc em làm.

– Tô Lan Hương: Nếu rời bỏ bơi lội, em sẽ làm gì?

– Ánh Viên: Em mong mình có thể trở thành HLV. Và em cũng mơ mở một nhà hàng, để ăn thoả thích những món mà hồi là VĐV mình không được ăn.

– Tô Lan Hương:Thể thao là nhất thời, cuộc sống thì dài lâu. Em đã chuẩn bị gì cho tương lai có thể không có thể thao của mình?

– Ánh Viên: Khi còn tập huấn ở Mỹ, các thầy cô ở Việt Nam sẽ gửi bài tập và sách vở cho em tự học văn hóa. Mỗi cuối tuần em sẽ dành thời gian học bài và làm bài tập. Một năm, em về Việt Nam một lần để thi lên lớp. Để vươn tới thể thao đỉnh cao, VĐV như em không có lựa chọn khác.

Sau này, nếu may mắn được làm HLV thì tốt. Còn nếu phải ra đời bươn chải với nghề khác, em sẽ phải chấp nhận học từ đầu. Nhiều anh chị VĐV khác sau khi giải nghệ cũng phải vật lộn với cuộc sống. Nhưng em tin em còn trẻ, chỉ cần chăm chỉ, nỗ lực thì sẽ vượt qua.

– Tô Lan Hương: Thế còn việc trở nên nữ tính hơn thì sao, nó có nằm trong kế hoạch của em không?

– Ánh Viên: Mấy tháng trước, có cô bên Hiệp hội Bơi lội nhìn em, chắc vì thấy em giống con trai quá nên cô mắc cười. Nên cô bảo là con gái thì phải biết làm đẹp, phải biết mặc váy, biết trang điểm. Em về Đại học Thể dục Thể thao TP HCM tập luyện nên cũng bắt đầu có bạn bè. Các bạn dẫn em đi mua váy và tự tay trang điểm cho em. Vì em không biết chọn váy nên các bạn cũng chọn cho em luôn. Nên giờ trong tủ quần áo của em đã có 3 bộ váy rồi. 

Ảnh: Hoàng Triều

Lần đầu tiên mặc váy, em mắc cười muốn chết. Vì em nghĩ tướng mình như đàn ông thế này mà mặc váy thấy kỳ kỳ sao đó. Nó cũng khiến em lóng ngóng, khó chịu nữa, vì trước giờ em toàn mặc đồ thể thao, đâu có quen với việc phải đi lại ý tứ, nhẹ nhàng. Nhưng em cũng biết mình nên làm điệu một chút. 

Dù phải học một cách chậm chạp để trở nên nữ tính, thì em cũng có đôi lần ao ước được là con gái trong mắt một cậu bạn trai nào đó. Đến tuổi này, em vẫn không biết phải làm thế nào để giao tiếp với đàn ông, làm người ta thích mình. Em thậm chí chưa có mối tình đầu…

– Tô Lan Hương: Không biết mua một bộ váy, thế em đã bao giờ tự mua một cây son, một đôi bông tai, hay một cái túi xách – điều mà mọi cô gái tuổi em thường làm?

– Ánh Viên: Em chưa từng làm những việc đại loại như vậy. Em chỉ có một cái túi xách được một fan hâm mộ tặng từ hồi còn ở Mỹ.

– Tô Lan Hương: Vậy khoản tiền lớn nhất mà em chi cho bản thân mình?

– Ánh Viên: 130 USD, cho một đôi giày Nike.

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: 130 USD? Vậy em làm gì với những khoản thưởng tiền tỷ mà em nhận được?

– Ánh Viên: Gia đình em nghèo lắm, ba mẹ kiếm tiền rất cực. Có những bữa đến giờ cơm mà nhà hết gạo, ba em phải mang giá gạo sang nhà hàng xóm vay. Nên em tự thấy mình phải tiết kiệm. Đôi giày 130 USD đó, em mua nó từ năm 2016. Em nâng niu nó lắm và chỉ để dành đi những dịp đặc biệt, nên bây giờ nó vẫn như mới. Ngày bình thường em sẽ đi những đôi giày cũ hơn nhiều. 

Tiền kiếm được trong những năm thi đấu, em đều gửi ba mẹ. Ba mẹ cũng không tiêu gì nhiều. Có lúc thiếu tiền, ba mẹ em lấy ra tiêu. Nhưng sau đó lại tìm cách bù lại. Ba mẹ nói phải dành dụm ở đó để chờ sau này em giải nghệ sẽ đưa lại cho em. Đó là khoản tiền em tích luỹ để phòng thân sau này khi không còn bơi lội nữa, chứ không phải để tiêu xài hoang phí.

– Tô Lan Hương: Cảm ơn em về cuộc trò chuyện này. Và hãy cho phép tôi tặng em một set đồ trang điểm nho nhỏ cho ngày 8/3. Hy vọng em dù có làm gì, cũng luôn nhớ rằng mình luôn luôn và có quyền được sống như một người phụ nữ với đúng nghĩa của từ này.

Bài viết: Tô Lan Hương – Thiết kế: Bảo Linh
Ảnh: Hoàng Triều, Nguyễn, Tuấn Mark

10 quy luật kiếm tiền nghìn năm vẫn đúng

10 quy luật kiếm tiền nghìn năm vẫn đúng của người Do Thái

Người Do Thái có rất nhiều quan điểm kinh doanh đáng để chúng ta suy ngẫm và học hỏi. 10 quy luật dưới đây vẫn còn vẹn nguyên giá trị cho đến ngày nay, cho thấy trí tuệ siêu việt của người Do Thái trong việc kiếm tiền.

1. Phục vụ cho phụ nữ

Luật kinh doanh Do Thái cho rằng: Muốn kiếm được nhiều tiền, đối tượng mà hoạt động kinh doanh của mình hướng tới phải bao gồm phụ nữ. Điều này dựa trên một quy luật bất biến: Đàn ông kiếm tiền, phụ nữ tiêu tiền. Sở thích của đàn ông vốn dĩ không nằm ở việc cất giữ và sử dụng tiền bạc (mua sắm vật dụng gia đình), họ tập trung nhiều hơn đến việc kiếm tiền. Còn tiêu những đồng tiền ấy ra sao, đấy chủ yếu là việc của phụ nữ.

Do đó, nhân viên tiếp thị nên nắm bắt được xu hướng tiêu dùng của phụ nữ, đuổi theo lập trường của họ, thích ứng và thoả mãn nhanh chóng với những gì phụ nữ yêu thích. Hãy bám theo đặc điểm thích cái đẹp của phụ nữ và tạo ra những hoạt động bán hàng theo trào lưu mà họ quan tâm.

2. Không kiếm tiền chỉ ở một chỗ

Đi khắp nơi để kiếm tiền là đặc tính bẩm sinh của người Do Thái. Họ sinh ra đã là thương nhân của thế giới.

Dưới bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, bất cứ ai cũng nên “Kinh doanh ở bốn phương, kiếm tiền tám hướng”. Hãy luôn luôn tìm kiếm thị trường mới, những cơ hội mới để gia tăng thu nhập. Đồng tiền bạn kiếm được không nên chỉ là đồng lương từ công việc chính!

3. Quy luật 78:22

Đàn ông kiếm được 78% tiền của thế giới, trong khi phụ nữ tiêu dùng 78% tiền của thế giới.

Quy luật 78:22 tồn tại phổ biến trong marketing, phát biểu rằng: 22% khách hàng tạo ra 78% lợi nhuận cho doanh nghiệp. Do đó, trong hoạt động marketing, nên thực hiện chiến lược marketing lấy giá trị của khách hàng làm nền tảng, nắm chắc sản phẩm trọng điểm và khách hàng trọng điểm, từ đó nâng cao hiệu suất, hiệu quả và lợi ích của marketing.

4. Phục vụ cái miệng

Người Do Thái cho rằng trong quá trình buôn bán nên nhắm vào nhu cầu ăn uống của mọi người. Kinh doanh liên quan đến việc ăn uống là hoạt động đem lại lợi ích lâu dài và bền vững.

Marketing cũng phải xoay quanh việc phục vụ cái miệng, bởi vì ăn là một trong những nhu cầu cơ bản nhất của con người. Cùng với việc thu nhập bình quân đầu người tăng, người tiêu dùng ngày càng trở nên khắt khe và dành nhiều thời gian hơn trong việc làm hài lòng cái miệng của mình. Chính vì vậy, kinh doanh ngành hàng ăn uống không bao giờ lỗi thời, và sản phẩm làm vừa lòng yêu cầu cơ bản của mọi người sẽ có không gian phát triển rộng lớn.

5. Kiếm tiền bằng trí tuệ

Sự thông minh có thể kiếm ra tiền mới là sự thông minh thật sự. Người Do Thái cho rằng kiếm tiền là đạo lý hiển nhiên và là việc vô cùng tự nhiên, nếu như tiền có thể kiếm được mà không kiếm, điều đó quả là có lỗi với tiền, phải bị thượng đế nghiêm phạt.

Marketing cũng cần phải dùng não mà suy xét, phân tích hành vi chi tiêu của người tiêu dùng, những tâm lý người tiêu dùng đòi hỏi khi sử dụng sản phẩm. Chiến lược đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp là chiến lược thoả mãn được những nhu cầu thầm kín của khách hàng.

10 quy luật kiếm tiền nghìn năm vẫn đúng của người Do Thái - Ảnh 2.

6. Tăng doanh thu quan trọng hơn là tiết kiệm

Của cải chúng ta có được là do chúng ta bỏ mồ hôi công sức để làm ra, chứ không phải là ăn tiêu tiết kiệm tích góp mà có. Đây là niềm tin không thể bị lay động của thương nhân Do Thái.

Kết quả tốt nhất của hoạt động marketing cần phải có sự đầu tư cao, lấy việc gia tăng doanh thu làm mục tiêu chính. Để làm được điều đó, cần không ngừng tìm kiếm khách hàng mới trong khi duy trì tốt quan hệ với những người khách hàng cũ, thông qua các hoạt động truyền bá có sức ảnh hưởng. Trong quá trình hoạt động marketing, cần nhấn mạnh hiệu suất và lợi ích, một mặt phải ngăn chặn lãng phí, mặt khác phải tạo ra “Hệ thống sinh thái marketing” và “Marketing hài hòa”.

7. Thời gian là vàng bạc

Trong châm ngôn kinh doanh của người Do Thái có câu:”Đừng đánh cắp thời gian”. Câu châm ngôn này vừa là châm ngôn liên quan đến kiếm tiền, vừa là lời nhắc nhở cần phải hành xử lễ phép khi thực hiện hoạt động kinh doanh của người Do Thái. Người Do Thái xem trọng thời gian, ở một tầng ý nghĩa khác là nắm chắc từng phút từng giây mới có thể giành được cơ hội trong kinh doanh.

Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt như hiện nay, ai chậm chân sẽ mất cơ hội. Do đó, hoạt động marketing cần phải phản ứng lại một cách cấp tốc, giành quyền chủ động cạnh tranh, thay đổi linh hoạt, không ngừng điều chỉnh.

8. Giữ chữ tín là việc quan trọng

Trong kinh doanh người Do Thái chú trọng nhất là “khế ước”. Thương nhân Do Thái nổi tiếng là người biết trọng chữ tín. Người Do Thái một khi đã ký hợp đồng, bất luận xảy vấn đề gì, cũng đều quyết không nuốt lời.

Trong hoạt động marketing, cũng cần phải lấy việc giữ chữ tín làm gốc. Cần phải tuân thủ quy luật của cuộc chơi, thiết lập mối quan hệ cộng sự hợp tác đáng tin cậy với người có liên quan, dùng sự chân thành lay động trái tim khách hàng nếu bạn muốn công việc thuận lợi suôn sẻ.

9. Đứng ở trên cao mới có thể nhìn ra xa

Người Do Thái cho rằng trong kinh doanh nên “cố gắng nhìn thêm vài bước”, sự phát triển trong tương lai mà bạn có thể nghĩ đến là bao nhiêu, thì thành công của bạn sẽ đến được bấy nhiêu. “Chân không thể chạm đến, thì mắt phải thấy được. Mắt không thể thấy được, thì tim phải cảm nhận được.”

Marketing cũng cần ánh mắt chiến lược, tránh mắc phải “Chứng marketing thiển cận”. Bất luận làm gì, bạn cũng đều cần tư duy chiến lược, thực hiện những nước đi phù hợp với giai đoạn phát triển của doanh nghiệp và xu hướng phát triển ngành nghề. Bước trước nửa bước, bạn mới có thể dẫn dắt và tạo ra nhu cầu của thị trường.

10. Đàm phán tạo ra giá trị

Một câu chuyện kinh điển được lưu truyền rộng rãi trong cộng đồng người Do Thái: Có một người cho hai đứa trẻ một quả cam. Hai đứa trẻ chỉ vì việc chia quả cam này mà cãi nhau. Thấy vậy, người đó liền đề xuất: Cho một đứa trẻ phụ trách cắt quả cam, đứa trẻ còn lại sẽ được chọn cam trước. Kết quả, hai đứa trẻ tự cầm lấy nửa quả cam của mình, vui vẻ trở về nhà. Đứa trẻ thứ nhất về đến nhà, liền lấy các múi cam vứt đi, đem vỏ cam nghiền nát ra, trộn vào trong bột mì nướng bánh ăn. Đứa trẻ kia thì lấy múi cam bỏ vào máy ép trái cây ép thành nước để uống, vứt vỏ xanh vào thùng rác.

Từ câu chuyện phía trên chúng ta có thể thấy, mặc dù hai đứa trẻ mỗi đứa đều cầm lấy một nửa quả cam bằng nhau, nhưng chúng lại không tận dụng hết nguyên liệu của mình, không đạt được lợi ích lớn nhất.

Trước đó, chúng không nói ra thứ mà bản thân muốn, không nói chuyện và thương lượng với nhau, từ đó dẫn đến việc theo đuổi một cách mù quáng về sự công bằng trên lập trường và hình thức. Kết quả, hai bên không thoả thuận được với nhau trong quá trình đàm phán. Trong hoạt động marketing, bạn không tránh khỏi phải đối mặt với rất nhiều cuộc đàm phán. Lúc này, bạn nên tăng cường giao tiếp, thông qua đó để gây dựng thiện cảm nơi đối tác, và cùng nhau làm việc để ra được một kết quả mà “đôi bên cùng có lợi”.

Đình Trọng – Theo Trí Thức Trẻ

Women and Mathematics.( Phụ nữ và Toán học.)

Women have had many difficulties throughout history to carry out their work in the world of science and, in particular, in the world of Mathematics. With the integration of women in the workplace it seems that these differences have diminished, although the presence of women in the academic and scientific categories of responsibility seems to be low. A study on this problem in the area of ​​Mathematics could approach the origins of some problems that women face today in the development of their professional qualification.

Motivated by all this, the Royal Spanish Mathematical Society has constituted the Commission «Women and Mathematics» which aims to address, together with the group of mathematical women of our country, various studies related to the current situation of mathematical women in Spain in the field of education and research.

This Commission is open to all those mathematicians interested in participating and making contributions on these topics.


(VIDEO) Journeys of Women in Mathematics:


The Rise and Rise of Women in Mathematics


Sonya Kovalevskya (1850-1891)

The influential collection of biographical essays by Eric Temple Bell, Men of Mathematics, was published in 1937. It covered the lives of about forty mathematicians, from ancient times to the beginning of the twentieth century. The book inspired many boys to become mathematicians. However, it seems unlikely that it inspired many girls: the only woman to get more than a passing mention was Sofia Kovalevskaya, a brilliant Russian mathematician and the first woman to obtain a doctorate in mathematics [TM163 or search for “thatsmaths” at].

A more recent collection of biographies, Remarkable Mathematicians: From Euler to von Neumann, by Ioan James, published in 2003, did slightly better: in addition to Kovalevskaya, it described the life and work of Sophie Germain, an outstanding French mathematician, and Emmy Noether, who has been called “the mother of modern algebra.” In an obituary in The New York Times, Albert Einstein wrote “Fräulein Noether was the most significant creative mathematical genius thus far produced since the higher education of women began”. Still, only three of the sixty mathematicians profiled in James’s book were women

Things are changing!


Maryam Mirzakhani  (1977-2017)

In 2014, Maryam Mirzakhani was awarded a Fields Medal for her mathematical research. This award is regarded as equivalent to a Nobel Prize. Mirzakhani was the first woman to win the award in its 80-year history. Born in Tehran on 12 May 1977, she was the first girl to compete for Iran in the International Mathematical Olympiad, and she won gold medals in Hong Kong in 1994 and in Toronto in 1995, gaining a perfect score each time. This was a remarkable achievement. Mirzakhani specialised in the geometry and dynamics of complex curved surfaces. She was a professor at Stanford University from 2008 until her death in 2017 from breast cancer at the age of just forty years.


Karen Uhlenbeck

In 1990, Karen Uhlenbeck presented a Plenary Lecture at the International Congress of Mathematicians – the ICM – the largest and most important gathering of mathematicians in the world. Uhlenbeck was only the second woman to give a plenary lecture, the first being Emmy Noether in 1932. This indicates how difficult it has been for women to reach the pinnacle in a male-dominated field.

The Abel Prize, named in commemoration of the outstanding Norwegian mathematician Niels Henrik Abel, is a prestigious international prize, awarded annually for work in mathematics. In March this year, it was announced that the winner of this year’s prize is to be Karen Uhlenbeck, for her pioneering work in geometry, analysis and mathematical physics. She is the first woman in the 16-year history of the prize to receive it. On the 21st of this month, His Majesty King Harald V will present the prize to Uhlenbeck at a ceremony in Oslo.

Celebrating Women in Mathematics

At the World Meeting for Women in Mathematics in Rio de Janeiro last year, Mirzakhani’s birth date – 12 May – was chosen for the celebration of women in mathematics. The aim is to inspire women to follow careers in maths and to encourage an open and inclusive environment for all. Many events are taking place throughout the world during May as part of the celebrations.

The May 2019 celebration is expected to be the first of many. Amongst other events, a half-day event is planned at the School of Mathematics and Statistics, UCD for 29 May, including a talk by Brendan Guilfoyle on the works of Karen Uhlenbeck. Let us hope that these events raise awareness and increase understanding of the difficulties in achieving a balance in mathematics. We need people with the best brains to work in the field; it is immaterial whether they are men or women.


To maths or not to maths? That is the question

May 12th this year is the inaugural International Women in Mathematics Day, and it honours the birthday of Professor Maryam Mirzakhani, the first woman to win the prestigious Fields Medal in Mathematics. Today’s blog celebrates this day and it is written by Professor of Mathematics, Jacqui Ramagge, who is also Head of the School of Mathematics and Statistics at The University of Sydney and is edited by Guest Editor Anthea Batsakis.

To math or not to maths? That is the question.

It starts young.

Think of all those times you’ve walked into primary classrooms to find the walls lined with artwork. Some are great, some could do with more practice and, in any case, the teacher is signalling that every effort is valued and worthy by displaying them all.

But how many times have you seen maths proudly displayed?

Why don’t we display calculations – in colours if you like – or showcase geometric investigations?  Schools need to better flag that maths and statistics are important and can be studied by all. It’s a social and cultural thing – particularly for girls, who receive so many signals that maths is not for everyone, and especially not for them.

This culture that discourages girls from STEM is changing slowly, but the world is changing at a greater pace.

I don’t know what the future holds, but I do know that it will involve a lot more maths and stats. Every time you touch your smartphone, for instance, maths and stats are working hard for you. From the engineering enabling us to build smartphones in the first place, to the algorithms that a search engine uses to efficiently find answers for you, or to decide if you’d like to see a picture of a cat in your social media feed, maths is all around us.

And it’s not just a matter of convenience – the mathematical sciences are there for you when you’re sick, from modelling diseases, experimental design in the early stages of drug development, and all the way to the calculation of dosages.

We could argue that so long as someone knows how to do all these things, then it doesn’t matter that most of us don’t, and we’ll be fine. But there’s one big problem with this approach.

People consistently underestimate the level of maths and statistics needed to succeed in other science subjects. International studies across different institutions have shown results from high school maths better predict a student’s success at first-year university chemistry – rather than results from high school chemistry.

Our analysis of student performance data at the University of Sydney revealed that students who had studied HSC General Mathematics, which doesn’t involve calculus, were twice as likely to fail first-year chemistry than those who studied calculus-based HSC Mathematics. A similar observation is true of first-year biology and other units.

With increasing numbers of students taking HSC General Mathematics, we introduced a summer bridging course and a semester-long remedial unit. But these measures simply cannot replace a two-year introduction to calculus at high school.

For this reason, as of 2019, degrees at the University of Sydney including Science, Commerce, Economics, Pharmacy, and Veterinary Science will have a prerequisite of a minimum performance in HSC Mathematics (Band 4). You can visit the website to see a full list.

It’s also a prerequisite for Engineering and Mathematics, but people already understand the need for this. More than 95 per cent of high-school students studying Engineering studied HSC Mathematics Extension 1 or 2 – and more than 80 per cent of them are male.

These new maths prerequisites are not there to convince the maths, physics and engineering students to pursue maths in high-school; but to get students who are interested in the life sciences and economics to take higher levels of mathematics at school.

So, why do we need prerequisites? Unfortunately, encouraging students to take higher levels of mathematics at school isn’t as easy as just explaining its wide-ranging usefulness and impact on success at university.

For one thing, as a society we have this strange notion that maths requires talent, that you’re either born a “maths person” or you’re not, and that nothing can change that.

The reality is that the overwhelming majority of the population can do maths to a high level, in the same way that the majority of the population could speak a second language if they wanted to.

It helps if you start early, but what they both predominantly require is consistent work. You can’t expect to miss a couple of weeks and then slot back effortlessly into class because maths builds on all previous work.

So it is really important that you catch up on missed work. Success in maths depends on many things, but the two most important are resilience and a growth mindset.

Then there is the added complication of widespread misconceptions and perverse incentives. This is closely related to the main mechanism for university admissions in Australia – the ATAR score – and our obsession with rankings.

The ATARs of all the students in the state used to be published in newspapers. After a particularly nasty piece of reporting on school ATARs in 1997, the NSW government made it illegal to disclose a person’s ATAR to a third party.

Undeterred, newspapers now rank schools directly on their HSC results on the basis of the number of top-scoring (Band 6) results the students get.

So, a student with a Band 5 in HSC Mathematics may be streets ahead of a student with Band 6 in HSC General Mathematics at university, but only the Band 6 counts towards the high-school ranking. This means schools have a conflict of interest: Should they work in the best interests of the student, or maximise the ranking of the school?

Sadly, I know Principals who opt for the latter.

And when I ask schools why they continue to advise students to take lower levels of maths, I am told that a student will receive a higher ATAR by more easily getting a higher score in HSC General Mathematics, rather than in HSC Mathematics.

But this is not true.

It is hard to prove either way because we can’t run a controlled experiment; however, analysis by the Universities Admission Centre (who run the ATAR) indicates that, in fact, a student’s ATAR benefits from taking higher levels of mathematics.

So for students still deciding on their HSC choices, the message is simple: If you want to maximise your chances of success at university in STEMM disciplines, Commerce, or Economics, then take at least HSC Mathematics Advanced. If you think you might want to do Engineering, Maths, or Physics at university, then take at least HSC Mathematics Extension 1 and preferably Extension 2.

Don’t mortgage your future. It’s much easier to keep up than to catch up, so if in doubt take the higher course and drop down if you need to.

And good luck!

About the author:

Jacqui Ramagge is a Professor of Mathematics and Head of the School of Mathematics and Statistics at the University of Sydney. Appointed in 2015, Jacqui was only the second female Professor of Mathematics at the University of Sydney, the first having been Professor Nalini Joshi who was appointed in 2002. The School now has five female professors, the most of any university in Australia. Jacqui works with the Australian Research Council; advises the Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority on the Senior Secondary Australian Curriculum in Mathematics; serves on the Board of the Australian Mathematics Trust; and is the President of the Australian Mathematical Society 2019-2020. Jacqui regularly speaks at Year 10 information nights and has made a couple of videos demystifying the ATAR calculation.


Giáo dục trong tương lai: Trải nghiệm cá nhân – thước đo thành tích học tập

Bước sang thập niên mới với những tiến bộ công nghệ chưa từng thấy, có lẽ không ai còn nghi ngờ gì về việc xã hội chúng ta đã và đang thay đổi mạnh mẽ thế nào, và mọi hệ thống giáo dục đều đang chật vật biến đổi để thích ứng với nó ra sao.

Giáo dục trong tương lai: Trải nghiệm cá nhân - thước đo thành tích học tập

Liệu những biến đổi đó sẽ dẫn tới điều gì, sẽ định hình bức tranh giáo dục trong năm 2020 và thập niên tới như thế nào?

Những cột mốc quan trọng

Xưa kia, giáo dục chính thống nói chung là đặc quyền của tầng lớp tinh hoa, Đông hay Tây đều vậy. Ở Mỹ thời lập quốc, chỉ nam giới và người giàu mới được đặt chân vào các đại học. Họ học về tôn giáo, luật hay kinh doanh và tiếp tục trở thành giới chủ hoặc tầng lớp lãnh đạo xã hội.

Người phụ nữ đầu tiên nộp đơn xin vào Đại học Harvard là vào năm 1847, nhưng bị từ chối vì chính sách của trường không nhận nữ giới, mãi đến năm 1920. Mặc dù khoản hiến tặng đầu tiên cho Harvard là năm 1643, mãi đến năm 1934 quỹ hỗ trợ tài chính cho sinh viên mới chính thức được thành lập, mở ra cánh cửa cho những người nghèo nhưng tài giỏi.

Ở Việt Nam, Quốc Tử Giám được thành lập năm 1076 để dạy dỗ con cái tầng lớp quý tộc. Mãi đến năm 1253, vua Trần Thái Tông mới đổi Quốc Tử Giám thành Quốc Học Viện và mở rộng thu nhận cả con cái thường dân có sức học xuất sắc.

Chỉ đến thời hiện đại, trình độ giáo dục mới dần trở thành yêu cầu bắt buộc để mọi người có thể tham gia guồng máy lao động. Giáo dục phổ thông trở thành bắt buộc ở nhiều nước, và giáo dục đại học thì ngày càng trở nên đại chúng. Bằng đại học không còn là hàng hiếm, trái lại, là tấm vé bắt buộc để bước vào tầng lớp trung lưu và tiến lên trên thang bậc xã hội.

Đòi hỏi của nền kinh tế công nghiệp hóa đã biến nhà trường thành nơi chuẩn bị cho lực lượng lao động tương lai. Vì thế, mọi hoạt động của nhà trường bắt đầu được chuyên nghiệp hóa, được vận hành với những quy trình quản trị gần giống một nhà máy hay doanh nghiệp, và mô hình đó tồn tại mãi đến ngày nay.

Hệ thống giáo dục đó dựa trên sự chuyên nghiệp hóa nghề giáo, hệ thống quản lý, chương trình, sách giáo khoa và đánh giá kết quả học tập. Nó chuẩn bị người học cho những nghề nghiệp cụ thể. Trường học về cơ bản vẫn là nơi truyền thụ tri thức và giáo dục nhân cách.

Khái niệm về đại học nghiên cứu tập trung cho hoạt động nghiên cứu và sáng tạo ra tri thức mới chỉ có từ đầu thế kỷ 19, khởi đi ở Đức, rồi đến Mỹ. Mãi đến những năm 1960, các đại học nghiên cứu ở Mỹ mới thực sự trở thành những mô hình mẫu mực toàn cầu và đóng vai trò chủ yếu trong việc thúc đẩy tiến bộ khoa học công nghệ.

Internet, dữ liệu lớn, trí thông minh nhân tạo (AI) và kinh tế số đã làm thay đổi xã hội mạnh mẽ chưa từng thấy và đang vượt xa khả năng tự điều chỉnh của con người, bắt đầu vào khoảng năm 2007, với sự ra đời của mạng xã hội và điện thoại thông minh. Trước đây, cần khoảng cách một thế hệ, tức 20 năm, để khối lượng kiến thức/thông tin tăng gấp đôi.

Ngày nay, khoảng cách đó là 10 tháng. Nhà trường thay đổi khá chậm trong bối cảnh ấy. Cho đến nay, chúng ta vẫn thấy hầu hết giáo viên tin rằng kiến thức họ biết là điều học sinh nhất thiết phải biết.

Trong khi không ai trong chúng ta, dù thông minh tới đâu, đủ khả năng để biết hết mọi kiến thức đã có dù chỉ trong một lĩnh vực hạn hẹp. Chúng ta ngày càng lệ thuộc vào các thiết bị công nghệ bởi chúng có trí nhớ và làm nhiều việc tốt hơn chúng ta cả ngàn, cả triệu lần, ví dụ như tìm đường ở một thành phố xa lạ 
chẳng hạn.

Điều này có nghĩa rất nhiều công việc trước nay do con người đảm nhiệm sẽ được chuyển dần cho máy. Đã có thí nghiệm chứng minh rằng AI chẩn đoán bệnh chính xác không thua các bác sĩ tài giỏi nhất, với tốc độ cao hơn cả ngàn lần.

Tương tự với luật học và nhiều ngành khác, kể cả sáng tác nhạc, vẽ tranh, viết và bình duyệt bài báo khoa học. Vì thế, giáo dục theo lối hầu hết chúng ta đang làm hiện nay không còn thích hợp cho bức tranh tương lai. Vậy giáo dục sẽ phải thay đổi thế nào?

Con người của tương lai

Về bản chất, con người không phải là cỗ máy vô tri giác và vì thế không thích hợp với những việc lặp đi lặp lại mà máy móc có thể làm được và làm tốt hơn. Điều làm con người khác với máy móc là sự tò mò ham hiểu biết và khả năng sáng tạo. Những đặc tính chỉ có ở con người sẽ là những đặc tính để con người tiếp tục tồn tại và phát triển trong một thế giới mà robot đã làm hầu hết mọi công việc.

Trong một cuốn sách nghiên cứu về bản chất của đổi mới sáng tạo, Tony Wagner cho rằng mô hình giáo dục hiện tại của chúng ta đã quá lạc hậu và chẳng thiết thực chút nào với công việc và cuộc sống của hầu hết mọi người.

Ông nói: “Thế giới không hề quan tâm tới việc bạn biết những gì, mà chỉ quan tâm tới việc bạn làm được gì với những thứ bạn đã biết… Những người đi học chỉ biết làm tốt những thứ hệ thống giáo dục đang đòi hỏi – bảng điểm tốt, làm bài thi ngon lành và lấy được tấm bằng tốt nghiệp – sẽ không còn là những người có nhiều khả năng thành công nữa. Muốn đi lên trong thế kỷ 21, người ta cần năng lực thực sự, một thứ xa hơn nhiều so với bảng điểm đẹp hay bằng cấp sáng ngời”.

Vậy thì con người như thế nào sẽ có nhiều khả năng thành công hơn?

Thông tin mà chúng ta có sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cách chúng ta suy nghĩ và ra quyết định. Nan đề của con người ngày nay không phải là thiếu thông tin, mà là quá nhiều thông tin, trong đó có vô số thông tin kém chất lượng. Vì thế, kỹ năng cơ bản nhất và là kỹ năng sống còn trong xã hội tương lai là tìm kiếm, đánh giá và chọn lọc thông tin.

Khả năng đặt câu hỏi: Khi tìm kiếm câu trả lời không phải là vấn đề quá khó thì đặt câu hỏi mới là điều quan trọng. Cách đặt câu hỏi, tức là lối suy nghĩ của bạn, sẽ quyết định con đường bạn đi và những việc bạn làm.

Nếu trước một việc bạn chỉ có câu hỏi: Ta sẽ thắng hay sẽ thua? Sẽ được gì hay mất gì? Người khác sẽ đánh giá việc đó như thế nào? thì nhiều khả năng là bạn sẽ mất phần lớn thời gian cuộc đời vào việc che giấu khuyết điểm và chứng tỏ với người khác.

Thay vì thế, nếu bạn đặt câu hỏi việc đó có ý nghĩa gì với mục đích sống của bạn, bạn sẽ tập trung vào việc có thể làm gì để vượt qua nhược điểm và để tất cả tiềm năng của bạn trở thành hiện thực. Vì thế, có khả năng đặt câu hỏi một cách xác đáng là bạn đã đi được một nửa 
đường rồi.

Khao khát học tập và học suốt đời: Giáo dục chính thống dù tốt đến đâu cũng sẽ không bao giờ là đủ trong bối cảnh tương lai. Mọi kiến thức chúng ta được học sẽ rất nhanh trở nên lạc hậu. Những kỹ năng cần thiết của hôm nay có thể chẳng còn ý nghĩa gì vào ngày mai. Vì thế, người có thể tồn tại và vươn lên được trong tương lai là những người ham học và ít lệ thuộc vào giáo dục chính thống.

Có khả năng truyền cảm hứng, hợp tác và thuyết phục người khác, nói cách khác là có trình độ cao về trí thông minh cảm xúc và kỹ năng giao tiếp. Đây là điều nói lên rõ nhất bản chất xã hội của con người, trong đó tích hợp nhiều năng lực khác nhau.

Giáo dục trong những thập niên tới

Những đề bài đó khiến hệ thống giáo dục hiện nay buộc phải thay đổi để thích ứng bởi nếu không, nó không còn lý do để tồn tại nữa.

Thay đổi rõ ràng nhất sẽ là mục tiêu giáo dục. Khi giáo dục đã trở thành đại chúng và số người có bằng cấp cao ngày càng nhiều, tấm bằng không còn đủ bảo đảm một tương lai tươi sáng nữa. Mục tiêu học để thi và lấy tấm bằng trong tương lai sẽ không còn nhiều ý nghĩa. Giáo dục chính thống sẽ phải tập trung vào việc hỗ trợ người học tạo ra những năng lực cơ bản nói trên.

Từ trước đến nay, cả hệ thống giáo dục được xây dựng trên những hứa hẹn hoặc công khai hoặc ngầm ẩn về giá trị của tấm bằng. Nhưng niềm tin ấy không đúng. Thành quả thực sự của việc học không phải là kết quả của việc nghe giảng, mà là của những trải nghiệm cá nhân.

Tony Wagner nói rằng hầu hết các nhà làm chính sách và quản lý giáo dục không biết một tí gì về việc cần phải có lối giáo dục như thế nào để tạo ra những con người có thể suy nghĩ thấu đáo, sáng tạo, giao tiếp hiệu quả và có tinh thần hợp tác, thay vì tạo ra những người chỉ biết làm sao để đạt điểm thi cao trong bài kiểm tra.

Những thay đổi về mục tiêu giáo dục tất yếu sẽ dẫn tới thay đổi trong phương pháp sư phạm, cách đánh giá kết quả học tập và quản lý trường học. Ý tưởng cho rằng phải đến trường mới có thể học được một kiến thức nào đó đang trở nên ngày càng lạc hậu với bất cứ ai tiếp cận được Internet.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng việc kiểm soát sẽ tạo ra sự tuân thủ (hoặc phản kháng), còn sự tự chủ sẽ tạo ra gắn kết. Điều này đúng với cả người học lẫn người dạy. Thật khó mà tin một sự thật là hệ thống giáo dục ngày nay đang cho thấy chúng ta tin rằng cách tốt nhất để giáo dục trẻ là bắt buộc nó ở trong một môi trường làm cho nó chán nản, buồn bã, lo lắng và cảm thấy đầy áp lực. Sự thật là chính sự cưỡng bức học tập đã giết chết khao khát học hỏi tự nhiên của con người. Nhà trường tương lai nhất thiết phải thoát ra khỏi lối tư duy ấy để không bị đào thải.

Nhà trường của chúng ta được thiết kế dựa trên một giả định cho rằng có những bí quyết cho tất cả mọi thứ trong đời, và chất lượng cuộc sống tùy thuộc vào việc biết nhiều hay ít những bí quyết ấy Ivan Illich, Deschooling Society (tạm dịch: Giải thoát xã hội khỏi trường học)

PHẠM THỊ LY – TuoiTreCuoiTuan

Hãy thành thạo 10 kỹ năng mềm này nếu muốn thăng tiến trong công việc

Muốn tiến xa trong sự nghiệp của mình vào năm 2020, việc áp dụng tư duy tăng trưởng nên được đặt đầu danh sách ưu tiên của bạn. 

Theo Báo cáo của Udemy năm 2020 về các xu hướng học tập tại nơi làm việc, tư duy phát triển (hay khả năng không ngừng học hỏi để thích nghi với thay đổi) được xem là kỹ năng mềm quan trọng nhất để thành công trong sự nghiệp.

Tại sao một tư duy tăng trưởng lại quan trọng

Muốn tiến xa trong sự nghiệp của mình vào năm 2020, việc áp dụng tư duy tăng trưởng nên được đặt đầu danh sách ưu tiên của bạn.

Một báo cáo của McKinsey & Company chỉ ra rằng đến năm 2030, 800 triệu lao động toàn cầu có thể mất việc làm vì sự thay thế của robot, máy móc hiện đại. Vì vậy, trước khi tự động hóa và máy móc đe dọa sẽ “thế chân” công việc và người lao động, chúng ta ngày càng phải tập trung vào việc phát triển tư duy tăng trưởng.

Đây là lúc tư duy tăng trưởng thể hiện được tầm quan trọng của mình: Những người có động lực để đạt được mức thành tích cao hơn (thay vì chỉ mãi gắn bó với các kỹ năng cố định), bằng cách học hỏi những kỹ năng mới không bị thay thế bởi công nghệ tương lai, sẽ có nhiều cơ hội thành công hơn khi đối mặt với thất bại.

Yếu tố con người

Theo Shelley Ostern, phó chủ tịch học tập tại Udemy, một xu hướng khác mà bà nhận thấy ở người dùng là sự quan tâm ngày càng lớn đối với các kỹ năng đòi hỏi yếu tố con người như tư duy phản biện và trí tuệ cảm xúc. Đây là những kỹ năng “bẩm sinh” của con người, khiến chúng ta khác biệt với máy móc.

Bà Osborne cho biết thêm: “Con người nhận thức rõ hơn về thực tế rằng các kỹ năng mềm đang ngày càng phù hợp hơn và nhất là chúng không thể bị công nghệ thay thế”. “Chẳng hạn, sáng tạo và đổi mới là những thứ mà một cỗ máy sẽ không thể hỗ trợ cho chúng ta được”.

Ngay cả những lãnh đạo trong ngành như Elon Musk cũng chỉ ra rằng sẽ đến lúc máy móc trở nên tiên tiến đến mức chúng có thể tự lập trình. Khi điều đó xảy ra, trong một số trường hợp, chỉ các doanh nghiệp và công việc tập trung vào tương tác giữa con người mới có thể tiếp tục phát triển mạnh.

Ngoài ra, một nghiên cứu của IBM báo cáo rằng mặc dù ước tính 120 triệu lao động trên toàn thế giới sẽ cần phải đào tạo lại trong ba năm tới do sự phát triển nhanh chóng của AI và tự động hóa nhưng các lãnh đạo doanh nghiệp vẫn xem khả năng thích ứng, kỹ năng quản lý thời gian và làm việc nhóm là những kỹ năng quan trọng nhất mà lực lượng lao động ngày nay cần thành thạo.

Báo cáo của Udemy cũng lưu ý tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa công ty nhằm khuyến khích và cung cấp các công cụ cho nhân viên để cải thiện các kỹ năng này. Các nền tảng học tập phổ biến như LinkedIn Learning, Degreed, Coursera, edX, FutureLearn và Udacity có thể giúp ích đáng kể về vấn đề này.

Theo Udemy, dưới đây là những kỹ năng mềm mà người lao động cần rèn luyện nhều nhất:

Tư duy tăng trưởng: Khả năng học hỏi liên tục và sẵn sàng thích nghi với thay đổi.

Sáng tạo: Phát triển ý tưởng mới, áp dụng các giải pháp mới để giải quyết các vấn đề hiện có.

Làm chủ sự tập trung: Khai thác sự tập trung để đưa ra quyết định ngắn hạn và dài hạn tốt hơn.

Đổi mới: Cải thiện dựa trên ý tưởng, khái niệm, quy trình hoặc phương pháp hiện có để đạt được kết quả mong muốn

Kỹ năng giao tiếp: Nắm bắt thông tin thông qua nói, nghe và quan sát.

Kỹ năng kể chuyện: Sắp xếp các ý tưởng và dữ liệu thành một câu chuyện toàn diện.

Nhận thức về văn hóa:  Khả năng tương tác, làm việc và phát triển các mối quan hệ có ý nghĩa với các nền văn hóa khác nhau trong tổ chức một cách hiệu quả.

Tư duy phản biện: Phân tích và đánh giá khách quan để hình thành phán đoán về một chủ đề.

Kỹ năng lãnh đạo: Cung cấp hướng dẫn trong một tổ chức.

Trí tuệ cảm xúc: Thực hành kiểm soát, thể hiện và quan sát mối quan hệ giữa các cá nhân với những người ở nơi làm việc.

Theo Nhịp Sống Kinh Tế