'Tách ra (mà vẫn) bên nhau': Mô hình sống lý tưởng với ai?


Ngày càng nhiều cặp chọn cách sống gắn bó mà không chung nhà. Bằng cách nào?

Photo by bongkarn thanyakij on Pexels.com

Khi Brittany (28 tuổi) và Ben (27 tuổi) đi làm về, như mọi cặp đôi, họ thích nấu ăn cùng nhau và kể nhau nghe những chuyện trong ngày. Món họ nấu có thể thay đổi, nhưng nhịp điệu quen thuộc đã thành nếp: Ben nấu với công thức sẵn có trong đầu, nguyên liệu nhặt từ tủ lạnh, gia vị lấy từ hàng kệ. Brittany đóng vai phụ bếp, cứ theo các chỉ dẫn dịu dàng của Ben mà chuẩn bị và thái rau.

Nhưng từ một năm nay, không còn giống phần lớn các cặp đôi khác: nấu ăn xong, họ bày thức ăn nóng ra đĩa trong bếp Ben rồi mang lên tầng trên, vào căn hộ của Brittany mà chén.

Một tối kia, tác giả bài viết là Julia Sklar hỏi họ sao không nấu và ăn cùng một nơi. Giữa tiếng xèo xèo của bông cải áp chảo, họ bảo trong mối quan hệ này Ben là người nấu ăn giỏi hơn, lại có đủ thiết bị nhà bếp với thực phẩm nhưng họ ăn trên lầu vì Brittany có một cái bàn to hơn, được trang trí rất thẩm mỹ và ấm cúng. Từ một năm nay, họ chung nhau một địa chỉ IP nhưng không chung nhau địa chỉ gửi thư.

Julia Sklar nhận ra hai người ấy đang thu được những gì hay ho nhất từ cả hai thế giới riêng: vẫn có được ích lợi của việc kết đôi mà không phải hi sinh chủ nghĩa cá nhân của mỗi người. Như nhà tâm lý học xã hội Bella DePaulo từng viết: “Có hai thứ mà ai cũng muốn, tuy rằng tỉ lệ nhiều ít khác nhau: muốn có thời gian cùng người khác và muốn có thời gian cho chính mình”.

Tuy nhiên, Brittany và Ben khẳng định đây không phải là một trạng thái vĩnh viễn, mà chỉ như một bước chuyển tiếp thêm vào chuyện bồ bịch của hai người, trên đường “tiến lên” lý tưởng hôn nhân dị tính, rất căn bản và “tầm thường”, là hai con người ngủ chung một giường trong cùng một nhà. Và khi Julia Sklar còn đang theo đuổi câu chuyện này, lối sống này, họ thông báo cho cô rằng đã thôi không sống trong hai căn hộ “sinh đôi” nữa, dời vào sống cùng một căn.

Photo by Agung Pandit Wiguna on Pexels.com

LAT – Mô hình “tách ra bên nhau”

“Mất” cặp đôi này, Julia Sklar tìm hiểu thêm các cặp tương tự, sống đủ gần để cùng nhau duy trì nếp sống mỗi ngày nhưng vẫn có được không gian tách biệt, và cô nhận ra có cả một thế giới những người yêu nhau sẵn sàng sống kiểu ấy mãi mãi, rất khác với nhiều cặp miễn cưỡng phải sống xa nhau (do cách trở về địa lý, công việc hay các hoàn cảnh khác), hoặc nhiều cặp chỉ muốn sống xa nhau ra cho khuất mắt nhưng lại không đủ điều kiện làm thế.

Lội vào Google tìm các bài viết về chủ đề này, có cơ man các bài viết dẫn ra các tấm gương người nổi tiếng từng sống thế, như cặp minh tinh – đạo diễn Gwyneth Paltrow và Brad Falchuk, như cặp họa sĩ tạo hình Frida Kahlo và Diego Rivera… Và thực ra chẳng đợi đến bây giờ, người ta đã sống kiểu đó từ nhiều thế kỷ trước, dù danh sách lý do ngày càng nhiều và bản chất quan hệ không ngừng biến đổi; thí dụ như thời nay, muốn sống được lâu dài với nhau là phải biết ưu tiên tính cá nhân và những lúc muốn được cô đơn của mỗi người, thay cho mô hình truyền thống là hai cục đá to ngáng đường nhau.

Theo một bài báo, các nhà xã hội học gọi loại quan hệ này là “tách ra bên nhau” và hóa ra thành phần sống theo mô hình này nhiều nhất lại là những người đã qua tuổi trung niên, cái tuổi ham muốn đã giảm mà thói xấu cứ thế tăng lên, chỉ mình chịu được mình.

Lấy một ví dụ mà Julia Sklar kể: từ tám năm nay, cặp trung niên Linda (53 tuổi) và Chris (52 tuổi) mỗi người sống một căn hộ ngay trên đầu nhau trong cùng một tòa nhà ở Boston. Thay vì Chris phải lái xe 30 phút tới thăm Linda, thì nay chỉ cần đi một tầng thang máy. Họ không dọn vào sống chung vì Linda chỉ muốn “gần” ở mức thế thôi. Chị thấy việc thiếu riêng tư là rất kỳ cục.

Ban đầu, Chris đề nghị dùng căn hộ mình như phòng làm việc, dùng căn hộ Linda để ăn và ngủ nhưng Linda phản đối. Cuối cùng, họ thỏa thuận khi nào xem tivi thì xuống chỗ Chris, tối thì ngủ ở chỗ Linda. Còn ăn ở đâu? Họ không ăn cùng nhau.

Linda thích nấu ăn, nhưng thấy cái viễn cảnh phải về đúng giờ để nấu một bữa cho ai đó thực không có gì hấp dẫn. Mỗi khi đi làm về, chị chỉ nấu cho mình mình, trong khi biết chắc Chris đang phải ăn vớ vẩn thứ gì đó cho xong bữa tối. Mặc dù trong giọng Linda rõ ràng có sự biết lỗi, nhưng chị nói với Julia Sklar: “Tớ chịu thôi!”.

Nhà tâm lý học Bella DePaulo giải thích: “Nếu phụ nữ thích sống tách ra là vì điều đó giúp họ chống lại các vai trò truyền thống của phụ nữ. Nếu không sống cùng nhà với một ông, ta không cảm thấy bắt buộc phải rửa chén dĩa, nhặt tất rơi của ông ấy… Dù sao chén dĩa bẩn ấy là trong bồn rửa nhà ông ấy”.

Trường hợp của Linda với nhiều người có thể là ích kỷ, là cực đoan, nhưng có lẽ là mẫu mực cho “tách ra bên nhau”: tôi yêu anh (hoặc tôi yêu cô), chúng ta làm những việc muốn làm cùng nhau và được quyền KHÔNG làm những gì mình KHÔNG muốn (và không ảnh hưởng đến ai).

Vì sao phải “tách ra mà vẫn bên nhau”?

Photo by VisionPic .net on Pexels.com

Thuật ngữ “Tách ra bên nhau” (Living Apart Together hay LAT) lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1978, do nhà báo Hà Lan Michel Berkiel nghĩ ra. Đến năm 2004, trong một tạp chí về xã hội học, tác giả Irene Levine gọi đó là “một hình thái gia đình mới có tính lịch sử”.

“Trước kia người ta nghĩ lấy nhau là để về sống cùng nhau, rằng chỉ có đám cưới mới biến một cặp đôi thành đôi thực thụ… Nhưng giờ đây thành đôi không còn phụ thuộc vào việc ở chung một nhà” – Levine viết.

Theo Levine, một mối quan hệ kiểu LAT cần có ba điều kiện: tự họ coi họ là một cặp, người ngoài coi họ là một cặp, họ sống ở hai nhà riêng biệt. Nếu giấu giấu giếm giếm thì dĩ nhiên phải sống khác nhà; nếu tự mình không coi nhau là một cặp thì việc gì phải sống chung nhà; và nếu đã là một cặp lại còn sống chung nhà thì “thường” quá rồi, có gì để nói?

Nhà tâm lý học môi trường Sally Augustin cho rằng việc yêu mến nhau nhưng ở tách nhau ra là một ý hay. “Chúng ta ai cũng vậy, thông qua việc cá nhân hóa ngôi nhà mà truyền đạt được những gì mình cho là quan trọng. Những thứ mà ngôi nhà nói về ta càng rõ nét hơn hết khi nhà chỉ thuộc về một mình ta”. Sống chung thể nào cũng có chuyện một trong hai bản sắc bị đè nén. Nền tảng khác nhau, thẩm mỹ khác nhau, cách chi tiêu khác nhau…, những mâu thuẫn ấy có thể giết dần tình yêu.

Chưa kể mỗi người còn có quan niệm khác nhau về tổ chức việc nhà. Một cặp sống chung dần dần có thể nhiễm tính nhau, nhưng sâu xa vẫn có độ khác biệt về gọn gàng, vệ sinh. Anh vứt tất chân ra sàn phòng tắm là tôi không chịu được. Cô uống cốc nước nào cũng dở dang là tôi không chịu được. Những thói xấu, khác biệt sẽ là nhỏ nhoi khi cái mới của quan hệ còn lấn át. Một khi mọi thứ đã vào guồng, tình dục đã thành no đủ, những thứ “nhỏ nhoi” kia sẽ là chủ đề chính của mâu thuẫn sống chung.

Cần phải có chút tiền

Tuy vậy, để có thể ở gần mà vẫn tách biệt được với bồ hay với người phối ngẫu đòi hỏi kinh tế cũng phải khá, nhiều thì mua được nhà riêng cạnh nhau, thuê được nhà cạnh nhau; ít hơn thì làm được nhà có hai đơn nguyên riêng biệt, không phải cứ xông vào là được, nhưng đảm bảo cho những khi bất đồng về quan điểm, chính kiến hay kinh tế thì không ai phải ra sô-pha co quắp ngủ.

Hai chị em kiến trúc sư Jenny và Anda French nghĩ một phần của vấn đề là do thiếu các mô hình nhà để sống như vậy. Hiện xưởng French 2D của họ tập trung chủ yếu vào đề tài này: giúp các cá thể sống chung vừa có đơn vị sống riêng vừa được nối với các không gian chung. Jenny bảo một trong những nhiệm vụ của các cô là “lạ hóa các chuẩn mực thông thường về sống chung” và họ tự áp dụng luôn: xưởng của họ ngăn với nhà mẹ bằng một bức vách nhưng không có cửa để qua lại; các cô cần phải ra khỏi nhà, đi vòng qua một con đường để sang nhà mẹ. Như thế là có được sự cân bằng giữa “sống và làm việc”.

Nhưng còn sự cân bằng giữa “yêu đương và sống”? Jenny nói: “Kiến trúc không bắt kịp sự tiến hóa của các mối quan hệ. Mọi việc nhà sinh ra quanh một cuộc hôn nhân dị tính về căn bản (và theo công thức) là trong một căn hộ gia đình”. Trong khi đó, ngày càng nhiều người chỉ muốn sống gần nhau ở một mức nào đó. Một phòng ngủ lớn đôi khi là vô nghĩa khi mỗi người đều muốn đêm về được nằm riêng, không phải nghe tiếng nhau ngáy hoặc 
cựa mình.

Cái gì cũng có mặt trái

Người Việt có câu “Xa mặt cách lòng”. Tây lại có câu “Cách mặt nặng lòng”. Nhưng theo tác giả Marcia Sirota, trong trường hợp sống kiểu LAT, “cách mặt chưa chắc khiến lòng nặng hơn”.

Theo Marcia, mô hình LAT chỉ có hiệu quả nếu cả hai đồng lòng muốn thế, còn nếu chỉ một người muốn, người kia sẽ là bị động, tủi thân, cảm giác mình chẳng thuộc về đâu, sinh nghi ngờ chẳng hiểu kẻ kia làm gì khi vắng mặt mình. Thế rồi giận dỗi, chiến tranh lạnh, “chơi mưu” để nửa kia lo âu… Lại còn áp lực xã hội, áp lực gia đình, thắc mắc vì sao đã thành đôi mà còn không chung một mái nhà.

Vì vậy, với những cặp sống LAT, nếu khó khăn quá thì nên có lúc trở lại sống với nhau, rồi yên ả lại tách ra, mỗi người một thế giới.

Tóm lại, mô hình LAT vẫn còn là một lý tưởng hấp dẫn nhưng khó đạt. Chắc chắn là không thể áp dụng đại trà, nhưng theo Marcia, lý tưởng đó, vào thời đại này, tâm tư hiện đại này, nếu có điều kiện và sống đủ thanh xuân rồi, kể ra cũng nên xem xét.

T.L. (*)

(*) Tổng hợp và dịch từ nhiều nguồn.

Theo Tuoitre.vn

Vì sao càng hiện đại càng nên làm việc tay chân?


Nếu là trí thức, bạn nên có thời gian làm việc tay chân. Nếu là người trẻ, bạn càng nên làm việc tay chân. Bạn là người làm ăn? Càng nên làm việc tay chân. Vì sao?

Fresh Roberson yêu thích vật lý và kỹ thuật, nhưng thứ cô say mê nhất là nấu ăn. Cùng bạn bè, cô lập ra Câu lạc bộ Bánh mì Chicago, mỗi tháng họp mặt một lần, làm đủ các loại bánh mì khác nhau của nhiều dân tộc, lại có khách mời đến chia sẻ kinh nghiệm làm bột làm bánh. Không cần đăng ký trước, không cần đóng phí, ai tham dự cũng được, nhưng có một thành phần tham dự đặc biệt với một mục đích không ngờ: những người trẻ sinh lứa 2000, muốn học làm bánh để khuây khỏa tâm thần.

Vì thế, như một bài báo trên tờ Elemental cho biết, có một câu mà Roberson nghe đi nghe lại từ các thành viên này: “Bột nhào là cứu tinh của bọn tôi”.

Nhồi bột để giải stress

Theo Elemental, quy trình làm bánh mì chính là một thuốc giải stress. Các bước tuần tự của nó ai từng làm qua, dù loại bánh mì đơn giản nhất, cũng biết là cần phải tập trung trong thong thả: cân bột, lường men, đong nước, nhồi bột, canh chừng bột nổi, nướng bánh, trông bánh chín. Theo Roberson, bước nào bạn cũng phải thuần túy làm bằng tay, tuần tự từ đầu tới đuôi.

Thế giới càng hiện đại, con người càng thảnh thơi nhưng cũng lại càng stress. Không cái gì làm người ta stress hơn là thảnh thơi về tay chân nhưng đầu óc lại rối bời. Người kiếm tiền bằng đầu óc cũng stress, người không làm gì chỉ xem giải trí trên mạng cũng stress. Các khóa thiền, các môn thể thao thịnh chưa từng thấy. Làm bánh cũng trở thành môn được ưa chuộng ở những người trẻ, đi song song với phong trào kiêng đường kiêng bột cũng được ưa chuộng không kém. Chưa bao giờ hai bộ phận trên con người ta là não và miệng bị giằng co đến thế!

Theo Roberson, ở đây rõ ràng “có một yếu tố về thỏa mãn thực sự”. Đó không phải là làm ra ổ bánh cho gia đình có cái mà ăn, mà trong lúc làm người ta đang thể hiện một khát khao từ bản năng: phải làm ra cái gì đó. Một cái gì đó do chính mình làm, chứ không phải đặt mua online hay ra hàng chọn sẵn. Một cái gì đó mình biết thành phần. Một cái gì đó cho mình biết mình là ai và mình còn đủ tay chân, còn khả năng làm việc thể chất. Ở đây là cái bánh mì, chỉ cần bột, nước, men và sự tôn trọng một quy trình. Theo Elemental, đó không phải là việc nội trợ nữa – đó là việc chăm sóc bản thân.

Cho nên khi nói về việc làm bánh, đồng sáng lập câu lạc bộ bánh mì với Roberson là Rouzaud tránh từ “giỏi, hay” vốn diễn tả sự theo đuổi làm cho được một thứ gì đó “bằng người” hay “hơn người”; Rouzaud dùng từ “lành mạnh” để chỉ sự theo đuổi một tiến trình, chứ không phải một sản phẩm. Theo Rouzaud, đó là một triết lý toàn diện hơn, tập trung vào cá 
nhân hơn.

Không chỉ nướng bánh

Nếu chọn ngả “an lành” thay vì “giỏi, hay” thì không chỉ làm bánh mà còn nhiều việc khác nữa có thể là “ứng viên” để khuây khỏa thân tâm. Đặc biệt giữa lúc đại dịch, tâm thần mỗi người phải là một pháo đài kiên cố vì lo âu, bất an sẽ khiến hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể dễ nhiễm virus, vi trùng.

Do đó, đến “nấu ăn cũng không nên coi là việc nhà hay việc-phải-làm. Hãy coi đó là một cách “hiện diện” hơn và dành nhiều thời gian hơn với gia đình”, chuyên gia khuyên. Thí dụ, nấu ăn là để thoát khỏi công nghệ một lúc. Làm vườn là để đầu óc nghỉ ngơi. Thêu thùa là một dạng tịnh tâm. Dọn nhà, lau bếp là thứ bổ ngang lẫn bổ dọc. Với nhân viên văn phòng, sinh viên ở nhà thuê không bếp, không vườn thì sao? Theo Elemental, đã có các công ty như We Are Knitters bán các bộ kim và len đan, giúp người ta vừa giải stress vừa vận động các ngón tay; sản phẩm làm ra nếu không mặc được thì cũng có thể làm… thảm chùi chân.

Nhưng mẫu số chung của các hoạt động này là gì?

1. Ít ra ngoài

Thứ nhất, theo bài báo, các hoạt động này xoay quanh khái niệm “nhà”. Có nghiên cứu đã cho thấy người trẻ ngày nay đặc biệt thích ở trong nhà hơn là ra ngoài. Nếu có đàn đúm, ăn uống họ cũng thích làm tại nhà hơn. Một khảo sát mới đây cho biết ở Mỹ, đám thanh niên tuổi hai mươi dành thời gian ở nhà nhiều hơn các phân khúc dân số còn lại tới 70%. Sự chuyển đổi về hành vi theo hướng này, từ đàn đúm ngoài phố của thế hệ trước tới ngồi im trong nhà (với công nghệ) đã khiến các tổ chức khởi nghiệp như Girls Night In làm ăn thịnh vượng với hơn 170.000 đăng ký, chuyên nghĩ ra những hoạt động để người ta thấy lành mạnh, thư giãn trong ngôi nhà của mình mà không cần ra đường.

Sáng lập viên của Girls Night In là Alisha Ramos cho biết những người đăng ký nhận thư ngỏ đều đặn của tổ chức này thường là đã quá đừ, quá rối vì công việc, vì kiếm tiền; được nghỉ một đêm quý giá họ chẳng muốn ra phố nữa. Một số khác bản chất đã là hướng nội. Nhà, đối với họ, là một thánh đường để thoát xa mớ hỗn loạn. Nhà là một không gian yên bình, khiến họ thấy an toàn và họ càng muốn khiến nó thanh bình hơn nữa, Ramos 
giải thích.

Vì sao càng hiện đại càng nên làm việc tay chân?
 

2. Như một nghi thức

Về mặt vận động, làm bánh, đan lát hay đào đất, lau bếp đều là những chuỗi động tác lặp đi lặp lại. Ta tập trung thực hiện chuỗi động tác đó và bị chia trí khỏi lo âu, trầm cảm; tức não được thư giãn. Bài báo cho một thí dụ là món thịt băm. Theo nghiên cứu, khi băm hành để trộn vào thịt, động tác băm lặp đi lặp lại theo đúng nhịp điệu là có lợi về sức khỏe tinh thần; sự toàn tâm toàn ý trong lúc làm một món ăn chính là phần thưởng.

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Tel Aviv nhận thấy các động tác lặp đi lặp lại giúp người ta gia tăng niềm tin rằng mình có thể xử lý một tình trạng mà nếu không tự tay kiên trì thực hiện chuỗi động tác đó thì sẽ không xong. Lặp đi lặp lại là một thứ hành vi mang tính nghi thức. Nói chung, khi thực hiện nghi thức, dù là nghi thức gì, ta cũng có cảm giác tự tin rằng mình đang kiểm soát được tình hình.

3. Cảm giác kiểm soát được

Becky Rapinchuk là sáng lập viên của Clean Mama, một trang web nổi tiếng về vệ sinh nhà cửa có tới 455.000 người theo dõi chỉ để học cách lau sàn sao cho đúng, cách lên lịch dọn nhà, cách tự làm nước lau sàn, rửa chén bằng nguyên liệu tự nhiên. Rapinchuk bảo: “Nếu không rời khỏi điện thoại thì sẽ không bao giờ làm xong việc. Muốn rửa chén thì cần phải ngừng xem Netflix”. Nhưng ngoài sạch và gọn thì còn gì nữa mà thu hút lắm người như vậy?

Theo Rapinchuk, mục đích ở đây là dùng việc nhà để có được an lành. Nhà là một hàng rào ngăn chặn các tác nhân gây lo âu đến từ thế giới bên ngoài. Đã lặn hụp mệt lử trong những dòng tin tức không dứt, âm thanh không nghỉ của tiếng người, tiếng xe, thêm các đề bài mà công việc đặt ra cần giải quyết…, người ta cần về tới nhà là về nơi ẩn náu: yên tĩnh, ngăn nắp, sạch như lau như ly. Đó là một dạng thanh tẩy và theo bài báo, đó là một thí dụ kinh điển nhất của lấy lại tự-kiểm-soát.

“Nhà bạn là thứ mà bạn có thể kiểm soát. Dĩ nhiên là phải làm một số việc, nhưng dễ hơn nhiều so với giải quyết các vấn đề của thế giới”.

Vì sao càng hiện đại càng nên làm việc tay chân?
 

4. Cảm giác đã “hoàn tất”

Ngoài cảm giác mình kiểm soát được còn là cảm thức về hoàn tất. Rapinchuk biết rằng trong số những người đang học cách làm nước rửa sàn của cô có nhiều người không thiếu tiền, họ dễ dàng ra cửa hàng mua về những chai nước rửa tốt nhất, đắt nhất. Nhưng khi tự làm nước rửa sàn, “có một sự hài lòng khi thấy mình tự làm được mà chẳng tốn bao nhiêu”, rồi lại dùng thứ nước ấy lau chùi thành công một không gian vốn lem nhem. Khi tham gia đến nơi đến chốn một quy trình, cảm giác hoàn tất sẽ là động lực cho người ta trong nhiều việc sau này.

Chính thế, làm vườn cũng là một cách tự chăm mình, mang an lành tới cho mình. Một nghiên cứu mới đây thấy rất nhiều bạn trẻ thế hệ 2K bỗng như người già, thích chăm cây. Đó là cảm giác theo dõi sát sao một cái cây non lớn lên, cứng cáp dần, ra hoa và cho… rau. Một quy trình tự mình kiểm soát đã hoàn tất giữa hàng trăm việc chưa hoàn tất.

5. Đơn giản là toàn tâm

Bác sĩ Darshan Mehta của Viện Benson-Henry cho rằng thực hiện các sở thích “tay chân” (chứ không phải bằng máy móc) cũng có tác dụng như một thứ thuốc hạ huyết áp, với điều kiện khi làm phải thích thú, chăm chú. “Chú ý vào trải nghiệm cảm giác của mình khi làm, toàn tâm với động tác – Mehta nói – Nếu nhận ra có ý nghĩ khác xen ngang thì ta lập tức kéo trí về lại với việc đang làm”.

Bài báo trên Elemental dẫn ra một đoạn từ vở hài kịch truyền hình The Big Bang Theory khá nổi tiếng, với nhân vật Raj phát hiện rửa chén chính là một hình thức của thiền. “Mấu chốt là trong lúc rửa chén thì ta chỉ chén – anh chỉ dẫn – Tức là hiện diện tại-đây-lúc-này, tập trung vào cảm giác của nước, mùi của thuốc rửa chén, tiếng chén dĩa va nhau và theo dõi hơi thở. Tức đơn giản là hiện tồn”.

Vì sao càng hiện đại càng nên làm việc tay chân?
Minh họa

Tóm lại, trong một thời đại ồn ào và hối hả, với rất nhiều người trẻ chỉ chăm chăm biến mọi tài năng thành một món để kinh doanh, các hoạt động tay chân mà “lủi thủi” này nghe có vẻ lạc lõng nhưng thật ra hết sức hữu ích, ai cũng nên có chút thời gian mà làm.

Một chuyên gia nói trong thời buổi này, bao nhiêu giải trí và thách thức vây quanh, chúng ta đã mất khả năng buồn chán, mất luôn khả năng sinh cảm hứng và tạo ra cái gì đó mới mẻ. Không kèm theo áp lực nào, tự mình biết mình, làm việc tay chân với sự chú tâm chính là một liệu pháp để ta có lại được những cảm giác lành mạnh của một con người bằng xương bằng thịt: đó là tự chăm được mình, kiểm soát được tình hình, hoàn tất được công việc, lại học thêm được các kỹ năng của lao động tay chân và mỗi ngày lại có một ít thời gian sắm vai Robinson Crusoe, lành mạnh sống một mình khi đã biến góc đảo hoang thành ấm cúng.

MẠCH NHA – Tuoitre.vn

(*) Phỏng dịch – The Elemental

Thế giới thời hậu Covid-19


Yuval Noah Harari: Thế giới thời hậu Covid-19

Các quốc gia giờ đây không khác gì những “chú chuột bạch” cho các “thí nghiệm lớn” mang tính chất toàn xã hội. Để có thể chặn đứng dịch bệnh, toàn bộ người dân cần phải tuân thủ theo những hướng dẫn cụ thể. Có hai cách đạt mục tiêu này.

Yuval Noah Harari là nhà sử học, triết gia, tác giả của các cuốn sách nổi tiếng như Sapiens (Lược sử loài người), Homo Deus (Lược sử tương lai) và 21 Lessons for the 21st Century (21 bài học cho thế kỷ 21). Dưới đây là bài viết tiêu đề “Thế giới thời hậu Covid-19” của ông đăng trên Financial Times.

Loài người đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn cầu. Có lẽ, đây chính là cuộc khủng hoảng lớn nhất trong thế hệ của chúng ta. Những quyết định người dân cũng như chính phủ các quốc gia lựa chọn có thể đem lại những thay đổi cho toàn bộ thế giới trong những năm tới. Thay đổi sẽ không chỉ đến từ hệ thống chăm sóc sức khỏe người dân, mà còn đến từ các chính nền kinh tế, chính trị và văn hóa.

Chúng ta phải hành động tức thời và quyết đoán. Mục tiêu chúng ta hành động là hướng đến những thành tựu trong dài hạn. Khi đứng trước các lựa chọn, chúng ta nên tự hỏi bản thân không chỉ bằng cách nào chúng ta cùng nhau vượt qua được thời điểm khó khăn hiện tại, mà còn là thế giới sẽ thay đổi ra sao khi “cơn bão” này đi qua? Đúng thế, cơn bão nào cũng sẽ có hồi kết, loài người sẽ sống sót và vẫn ở đây, trên Trái đất này nhưng thế giới sau cơn bão không còn là thế giới chúng ta từng biết nữa.

Nhiều biện pháp khẩn cấp trong ngắn hạn ở thời điểm hiện tại sẽ trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống hàng ngày của rất nhiều người trong tương lai. Đó là lẽ tự nhiên khi chính phủ các nước đang nỗ lực nhằm đương đầu với những tình huống khó khăn. Họ đẩy nhanh guồng quay của lịch sử. Thông thường, một quyết định chỉ được thông qua sau khi đã trải qua hàng năm trời cân nhắc thiệt hơn. Ở thời điểm hiện tại, thời gian đó có thể chỉ được tính bằng giờ. Những công nghệ chưa hoàn thiện, thậm chí nguy hiểm, cũng được cân nhắc đưa vào ứng dụng, vì họ biết rõ rủi ro khi không làm gì chắc chắn còn lớn hơn.

Tất cả quốc gia giờ đây không khác gì những “chú chuột bạch” cho các “thí nghiệm lớn” mang tính chất toàn xã hội. Sẽ ra sao nếu như từ đây mọi người chỉ làm việc ở nhà và giao tiếp với nhau thông qua các ứng dụng kết nối internet? Sẽ ra sao nếu như tất cả trường học chuyển hoàn toàn sang hình thức trực tuyến? Nếu như dịch bệnh không xảy ra, các chính phủ, các doanh nghiệp và trường học sẽ không bao giờ muốn trở thành “nhân vật chính” trong những thí nghiệm đó cả.

Tuy nhiên, tình hình ở thời điểm hiện tại đã khác rất nhiều. Trong giai đoạn khủng hoảng này, chúng ta phải đối mặt với 2 lựa chọn rất quan trọng. Lựa chọn đầu tiên nằm giữa sự tập trung quyền lực tối cao hoặc trao quyền tự quyết cho người dân. Hai là giữa chủ nghĩa cô lập, “bế quan tỏa cảng” và sự đoàn kết, thống nhất toàn cầu.

Nhà sử học, triết gia Yuval Noah Harari. Ảnh: TED Talks.
Nhà sử học, triết gia Yuval Noah Harari. Ảnh: TED Talks.

Kiếm soát chặt chẽ

Để có thể chặn đứng dịch bệnh, toàn bộ người dân cần phải tuân thủ theo những hướng dẫn cụ thể. Có hai cách đạt mục tiêu này. Cách thứ nhất đó là sự quản lý nghiêm khắc từ phía chính phủ. Họ có quyền phạt bất cứ ai đi ngược lại những quy định đã được đưa ra. Thời điểm hiện tại là lần đầu tiên trong lịch sử loài người, công nghệ góp phần rất lớn vào quá trình giám sát người dân 24/7.

50 năm trước, cơ quan an ninh chính phủ Nga (KGB) đã không thể nào theo sát 240 triệu người dân Liên Xô 24 giờ/ngày. Họ cũng không thể xử lý hiệu quả những dữ liệu mà họ thu thập được. KGB phụ thuộc rất lớn vào các đặc vụ và các chuyên gia phân tích và dĩ nhiên, họ không thể nào đáp ứng đủ các đặc vụ để theo sát từng cư dân được. Ở thời điểm hiện tại, các chính phủ chỉ cần dựa vào các cảm biến được gắn ở khắp mọi nơi, thêm vào đó là các thuật toán “đầy ma lực”.

Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc. Bằng cách kiểm soát chặt điện thoại thông minh của người dân, đưa dữ liệu nhận dạng khuôn mặt của hàng trăm triệu người dân lên hệ thống, buộc tất cả mọi người phải nghiêm chỉnh tuân thủ các biện pháp đo và báo cáo nhiệt độ cơ thể, các cơ quan chức năng quốc gia này nhanh chóng phát hiện ra các ca nhiễm bệnh, đồng thời thu thập thông tin di chuyển của họ, tìm ra các trường hợp tiếp xúc gần. Một loạt các ứng dụng điện thoại đã giúp đưa ra cảnh báo cho người dân về việc họ có thể đang ở trong phạm vi gần với một bệnh nhân mang Covid-19.

Hình thức này không chỉ được sử dụng ở khu vực Đông Á. Thủ tưởng Israel Benjamin Netanyahu cho phép cơ quan tình báo -an ninh quốc gia này được sử dụng dữ liệu thu thập từ mạng lưới camera an ninh, vốn được lắp đặt rộng khắp để đối phó với các phần tử khủng bố, nhằm phục vụ cho công tác theo dõi các bệnh nhân mắc Covid-19. Khi tiểu ban an ninh quốc hội Israel lên tiếng phản đối phương án này, ông Netanyahu lập tức nâng mức cảnh báo dịch bệnh Covid-19 tại quốc gia này lên “khẩn cấp”.

Bạn có thể cho rằng hình thức này chẳng có gì mới. Trong vài năm trở lại đây, chính phủ cũng như các tập đoàn lớn thậm chí sử dụng những công nghệ tiên tiến hơn nhằm giám sát, kiểm soát người dân. Nhưng nếu chúng ta chủ quan, đây chính là thời điểm bước ngoặt trong lịch sử an ninh thế giới. Điều này sẽ trở thành tiền lệ khi nhiều quốc gia, vốn trước kia phản đối kịch liệt việc sử dụng các hình thức giám sát dân chúng, giờ đây cũng đã bắt đầu thu thập dữ liệu.

Và các hình thức giám sát trong tương lai chắc chắn sẽ có sự thay đổi đáng kể.

Từ trước đến nay, khi ngón tay của bạn chạm vào màn hình điện thoại và nhấn vào một đường link, các cơ quan chức năng muốn biết chính xác bạn đang làm gì. Nhưng khi dịch Covid-19 bùng nổ, mục tiêu của hành động này đã thay đổi. Giờ đây, các cơ quan chức năng muốn biết nhiệt đô đo được ở đầu ngón tay của bạn và huyết áp dưới da ở thời điểm đó.

Một trong những vấn đề phải đối mặt trong quá trình cân nhắc có nên ủng hộ sự giám sát chặt chẽ từ phía các cơ quan chức năng hay không đó chính là không một ai trong chúng ta biết chính xác cách thức giám sát và trong một vài năm nữa, hình thức này sẽ thay đổi ra sao. Công nghệ giám sát đang phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc và những điều được coi là khoa học viễn tưởng 10 năm về trước thì ngày nay có thể nó đã không còn gì mới mẻ nữa.

Bạn hãy tưởng tượng xem, một chính phủ giả định yêu cầu tất cả công dân của mình phải đeo một vòng tay sinh trắc học nhằm theo dõi nhiệt độ cơ thể và nhịp tim của họ 24/7. Những dữ liệu thu thập được sẽ được lưu trữ và xử lý bởi các thuật toán. Các thuật toán sẽ giúp nhận biết được liệu người đeo có bị ốm hay không, thậm chí trước cả khi những triệu chứng xuất hiện. Thiết bị cũng cho phép họ biết được bạn đã đi những đâu và gặp những ai. Các chuỗi lây bệnh có thể nhanh chóng bị thu hẹp và chặn đứng. Những hệ thống như thế có thể rất có ích trong việc dập tắt dịch bệnh chỉ trong vòng chưa đến 1 tuần lễ. Nghe thật tuyệt vời phải không?

Mặt trái ở đây là điều đó cho phép một hệ thống giám sát “đáng sợ” sẽ được hợp thức hóa. Ví dụ, nếu như tôi nhấp chuột vào một đường link bài báo trên Fox News chứ không phải là CNN, điều đó có thể cho những người kiểm soát biết được quan điểm chính trị của tôi và có lẽ cả những đặc điểm tính cách của tôi nữa. Nếu như ngay cả những đặc điểm của cơ thể như thân nhiệt, huyết áp và nhịp tim của tôi cũng bị kiểm soát, bạn thậm chí có thể biết được điều gì đã làm tôi vui, điều gì đã làm tôi buồn, và điều gì đã làm tôi vô cùng tức giận.

Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc.
Trong cuộc chiến chống Covid-19, nhiều quốc gia áp dụng hàng lọat các công cụ kiểm soát mới, điển hình là Trung Quốc. Ảnh: Financial Times.

Cảm xúc giận dữ, vui vẻ, chán nản và thậm chí là cả tình yêu là những hiện tượng sinh học, cũng giống như khi bạn sốt và ho. Công nghệ có thể phát hiện ra bạn đang ho, cũng sẽ biết khi nào bạn đang cười. Nếu như các tập đoàn lớn và các chính phủ tiến hành thu thập thông tin sinh triết học trên quy mô lớn, họ có thể thấu hiểu bản thân bạn còn hơn chính bạn. Họ sẽ không chỉ dự đoán được cảm xúc của chúng ta mà thậm chí còn có thể điều khiển chúng.

Việc kiểm soát sinh trắc học có thể biến những thủ thuật ăn cắp dữ liệu của Cambridge Analytica trở thành những công nghệ áp dụng trong thời kỳ đồ đá.

Tất nhiên là bạn có thể lập luận việc giám sát sinh học có thể được sử dụng như một biện pháp tạm thời khi đất nước đang rơi vào tình trạng khẩn cấp. Hình thức này sẽ dừng hoạt động khi giai đoạn khó khăn đi qua. Những phương pháp bạn coi là tạm thời sẽ không bao giờ biến mất hoàn toàn, nhất là khi luôn có những khó khăn khác đang chờ ập tới. Quê hương tôi, Israel, là một ví dụ, đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong suốt cuộc chiến giành độc lập diễn ra năm 1948. Chính phủ đã áp dụng một loạt các biện pháp tạm thời từ kiểm duyệt báo chí, sung công đất đai cho đến những quy định về làm bánh pudding. Cuộc chiến đã kết thức nhưng Israel chưa bao giờ công bố thoát khỏi tình trạng khẩn cấp, qua đó cũng không thể hủy bỏ một loạt các biện pháp được coi là “tạm thời”.

Ngay cả khi dịch Covid-19 lắng xuống, nhiều chính phủ “đói thông tin” cũng sẽ viện cớ rằng họ cần phải duy trì hệ thống kiếm soát sinh trắc học vì họ lo sợ một đợt sóng virus corona mới, hoặc có chủng virus Ebola mới đang sinh sôi tại Trung Phi. Một cuộc chiến lớn được khởi xướng chỉ vài năm trở lại đây. Đó chính là cuộc chiến về quyền riêng tư. Khủng hoảng Covid-19 có thể là bước ngoặt cho cuộc chiến này. Đây chính là lúc mỗi chúng ta đưa ra lựa chọn giữa sự riêng tư và sức khỏe. Và chắc chắn, mọi người sẽ nghiêng về sức khỏe.

‘Cảnh sát xà phòng’

Gốc rễ của vấn đề ở đây là chúng ta đã trói buộc loài người vào sự lựa chọn giữa sự riêng tư và sức khỏe. Trên thực tế, chúng ta vừa có thể giữ được sự riêng tư, vừa có thể bảo vệ sức khỏe bản thân. Chúng ta có thể đảm bảo sức khỏe bản thân và đẩy lùi Covid-19 thông qua sự trao quyền mà không cần dùng đến hệ thống giám sát người dân.

Vài tuần trở lại đây, một số biện pháp nhằm ngăn chặn virus Covid-19 đã được Hàn Quốc, Singapore triển khai và có hiệu quả. Trong khi nơi khác phụ thuộc vào những ứng dụng giám sát thì các quốc gia  trên lại đặt niềm tin vào phương pháp xét nghiệm số lượng lớn, những khai báo trung thực và sự tình nguyện hợp tác từ một thế hệ người dân có nhận thức cao.

Việc quản lý tập trung hoặc ban hành các hình phạt nặng không phải là cách hiệu quả nhất để ép mọi người tuân thủ theo những hướng dẫn có lợi cho họ. Khi nhiều người được tuyên truyền về những bằng chứng khoa học, khi người dân tin vào chính quyền, họ sẽ biết bản thân nên làm những gì mà không cần một sự giám sát nào hết. Đại bộ phận người dân có hiểu biết có thể mang lại nguồn sức mạnh thậm chí còn lớn và hiệu quả hơn một bộ phận bị kiểm soát tốt những thiếu kiến thức.

Ví dụ như việc rửa tay với xà phòng. Đây chính là một trong những biện pháp hiệu quả nhất trong việc bảo đảm vệ sinh cho mỗi chúng ta. Hành động tưởng chừng như đơn giản này đã cứu sống hàng triệu con người mỗi năm. Nhưng mãi đến thế kỷ 19, các nhà khoa học mới khám phá ra tầm quan trọng của việc rửa tay với xà phòng. Trước đó, ngay cả các bác sĩ và y tá cũng thờ ơ với điều này. Họ chuyển từ ca mổ này sang ca mổ khác mà thậm chí không hề rửa tay.

Ngày nay, hàng tỷ người đang thực hiện việc rửa tay mỗi ngày, không chỉ vì họ sợ những “cảnh sát xà phòng” mà trên thực tế là họ hiểu được tầm quan trọng của việc đó. Tôi rửa tay với xà phòng mỗi ngày vì tôi biết đến sự hiện diện của các loài vi khuẩn và virus. Tôi hiểu bằng cách nào những sinh vật tí hon đó lại gây ra những dịch bệnh khó lường. Tôi biết xà phòng là cách tốt nhất giúp tôi loại bỏ chúng.

Nhưng để đi đến được một mức độ tuân thủ và hợp tác nhất định, bạn cần phải có niềm tin. Mọi người phải có niềm tin vào khoa học, vào chính quyền và phương tiện truyền thông. Trong suốt vài năm qua, những chính trị gia vô trách nhiệm  hạ thấp niềm tin vào những điều trên. Và giờ đây, cũng chính họ mang hệ tư tưởng độc đoán, đưa ra những lý lẽ không thể tin vào số đông để làm điều đúng được.

Thực sự, sự tin tưởng bị “bào mòn” trong nhiều năm không thể xây dựng lại chỉ trong một đêm. Nhưng thời điểm hiện tại là khoảng thời gian hoàn toàn không bình thường. Trong khủng hoảng, hệ tư tưởng có thể thay đổi một cách nhanh chóng. Bạn có thể có những hiềm khích với anh chị em trong gia đình trong nhiều năm nhưng khi tình huống khẩn cấp xảy ra, bạn sẽ ngay lập tức nhận ra niềm tin và lòng trắc ẩn chưa bao giờ mất đi trong con người bạn. Bạn sẽ ngay lập tức đưa tay giúp đỡ nếu như có ai đó cần.

Thay vì việc xây dựng các hệ thống giám sát, vẫn chưa quá muộn để có thể tái xây dựng niềm tin của con người vào khoa học, chính quyền cũng như các phương tiện truyền thông. Chúng ta không nên bỏ qua các công nghệ mới nhưng những công nghệ đó phải phục vụ cuộc sống người dân. Tôi hoàn toàn ủng hộ việc kiểm soát thân nhiệt và huyết áp của bản thân, nhưng những thông tin đó chỉ nên dừng lại ở việc theo dõi sức khỏe chứ không nên được sử dụng để xây dựng một chính phủ “toàn năng”. Những dữ liệu đó sẽ cung cấp cho tôi thông tin cần thiết về việc bản thân mình nên làm gì.

Nếu như tôi có thể theo dõi tình hình sức khỏe của bản thân 24/24 giờ, tôi không chỉ biết được liệu mình có trở thành mối đe dọa về sức khỏe đối với những người xung quanh hay không, bên cạnh đó, tôi cũng học được những thói quen nhằm nâng cao sức khỏe của mình.

Nếu tôi có thể đánh giá và phân tích những thống kê đáng tin cậy về mức độ lây lan của Covid-19, tôi cũng sẽ có thể tự đánh giá được rằng những thông tin cung cấp bởi chính phủ có thực sự chính xác hay không, và những biện pháp mà họ đang áp dụng có thực sự mang lại hiệu quả hay không. Mỗi khi chúng ta nói về sự giám sát, hãy nhớ rằng một công nghệ giám sát có thể được sử dụng không chỉ bởi chính phủ để giám sát người dân, mà còn để người dân giám sát chính phủ.

Rửa tay
Rửa tay, hành động tưởng chừng như đơn giản này đã cứu sống hàng triệu con người mỗi năm. Ảnh: Free Malaysia Today.

Cần một kế hoạch toàn cầu

Lựa chọn quan trọng thứ hai mà chúng ta phải đối mặt đó là giữa tư tưởng cô lập, “bế quan tỏa cảng”, và tinh thần đoàn kết toàn cầu. Cả dịch bệnh và hệ quả suy thoái kinh tế là những vấn đề mang tính toàn cầu. Chúng chỉ có thể được giải quyết hiệu quả nếu như có sự chung tay của toàn bộ các quốc gia trên thế giới.

Đầu tiên, để có thể đánh bại được Covid-19, chúng ta cần chia sẻ những thông tin quan trọng đến toàn thế giới. Đó sẽ là lợi thế rất lớn của loài người trước dịch bệnh. Covid-19 tại Trung Quốc với Covid-19 tại Mỹ sẽ không thể nào chia sẻ những “bí kíp lây bệnh” cho nhau được, nhưng Trung Quốc có thể chia sẻ với Mỹ những bài học quý báu về Covid-19 và bằng cách nào có thể chiến thắng được dịch bệnh.

Điều mà một bác sĩ tại Milan, Italia, phát hiện được trong buổi sáng có thể cứu sống nhiều mạng người tại Tehran, Iran, vào buổi chiều. Khi chính phủ Anh đang lưỡng lự giữa một vài chính sách, họ có tham khảo những lời khuyên từ Hàn Quốc, từng đối mặt tình trạng tương tự Anh hiện tại khoảng 1 tháng trước. Nhưng để điều này trở thành hiện thực, chúng ta cần một tinh thần hợp tác và tin tưởng toàn cầu.

Các quốc gia nên sẵn sàng chia sẻ thông tin một cách cởi mở nhất và cũng phải “hăm hở” tìm kiếm các bài học kinh nghiệm, những lời khuyên chân thành; phải luôn tin tưởng những dữ liệu cũng như thông tin nhận được. Chúng ta cũng cần một nỗ lực trên quy mô toàn cầu để sản xuất và phân phối các thiết bị, vật tư y tế, và quan trọng nhất là các bộ xét nghiệm và máy trợ thở. Thay vì các quốc gia riêng lẻ cố gắng tự cung tự cấp và tích trữ tất cả những gì mà họ có thể sản xuất được, một nỗ lực mang tính toàn cầu có thể giúp đẩy nhanh việc sản xuất các thiết bị y tế, và đảm bảo rằng các thiết bị đó được phân phối một cách công bằng giữa các quốc gia.

Cũng như nhiều quốc gia quốc hữu hóa những ngành công nghiệp quan trọng trong thời kỳ chiến tranh, cuộc chiến giữa con người chống lại Covid-19 cũng cần chúng ta phải “nhân đạo hóa” những dây chuyền sản xuất các thiết bị thiết yếu. Các quốc gia giàu có hơn, có ít ca nhiễm bệnh hơn nên chia sẻ những thiết bị “quý giá” giúp cứu sống người bệnh tại các quốc gia nghèo khó hơn, với nhiều ca nhiễm bệnh hơn, với niềm tin mãnh liệt rằng khi nào đất nước lâm vào tình thế khó khăn, họ cũng sẽ nhận được cánh tay giúp đỡ từ các quốc gia khác.

Chúng ta cũng có thể liên hệ nỗ lực toàn cầu này đến lực lượng các y, bác sĩ, y tá. Các quốc gia ít bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh có thể cử những cán bộ y tế đến những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất, một mặt có thể chung tay giúp đẩy lùi dịch bệnh, một mặt cũng giúp họ có thêm những bài học kinh nghiệp trong quá trình chiến đấu với chủng virus mới này. Khi vùng ảnh hưởng của dich bệnh di chuyển sang quốc gia họ, họ sẽ quay trở về sẵn sàng chiến đấu và các quốc gia khác cũng sẽ làm điều tương tự.

Sự hợp tác toàn cầu là vô cùng quan trọng trên mặt trận kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế và các chuỗi cung ứng thế giới phát triển, nếu như mỗi quốc gia tự quyết định vận mệnh không quan tâm đến các quốc gia khác, sự hỗn loạn và suy thoái kinh tế sâu là điều khó có thể tránh khỏi. Chúng ta cần một kế hoạch hành động toàn cầu, càng nhanh càng tốt.

Một yêu cầu khác đó là các quốc gia phải đạt được một thỏa thuận về đi lại qua biên giới. Việc tạm dừng mọi hoạt động đi lại trong nhiều tháng có thể gây ra rất nhiều hệ lụy, và đó là một “nhát dao” cứa vào những nỗ lực chống lại Covid-19. Các quốc gia cần phải ngồi lại với nhau để cho phép ít nhất là các cá nhân quan trọng sẽ tiếp tục được di chuyển vào lãnh thổ của nhau, ví dụ như các nhà khoa học, các y, bác sĩ, các nhà báo, các chính trị gia và doanh nhân. Điều này hoàn toàn có thể thực hiện được nếu như các quốc gia đạt thỏa thuận về việc kiếm soát chặt chẽ những cá nhân đó trước khi xuất cảnh. Nếu như biết những nhân vật đang ngồi trên máy bay kia đã được kiểm tra hết sức kỹ lưỡng, bạn sẽ vui vẻ chào đón họ.

Không may, ở thời điểm hiện tại, các quốc gia hầu như không thể thực hiện được những điều kể trên. “Một căn bệnh bại liệt” đã bóp chặt cộng đồng quốc tế. Một cuộc họp khẩn cấp giữa các lãnh đạo toàn cầu bàn về một kế hoạch hành động chung đáng lẽ phải diễn ra từ rất lâu. Giờ đây, các lãnh đạo G7 lại tổ chức họp trực tuyến, và kết quả thì chẳng có gì khả quan.

Trong những thời kỳ suy thoái, ví dụ như cuộc suy thoái kinh tế năm 2008 và dịch bệnh Ebola năm 2014, Mỹ nắm vai trò là người lãnh đạo toàn cầu. Nhưng ở thời điểm hiện tại, chính quyền Mỹ lại từ chối đảm đương trọng trách đó. Nước này tuyên bố rõ ràng rằng họ chỉ quan tâm đến sự vĩ đại của nước Mỹ, hơn là tương lai của loài người.

Chính quyền Mỹ thậm chí còn “bỏ rơi” những đồng minh thân cận nhất. Khi quốc gia này ban hành lệnh cấm các chuyến bay xuất phát từ liên minh châu Âu (EU), họ thậm chí còn không cho EU một thông báo trước để có thể kịp thời chuẩn bị. Họ cũng tạo ra ấn tượng xấu với Đức bằng cách đưa ra lời “chào mời” trị giá 1 tỷ USD để mua lại quyền độc quyền sản xuất một loại vắc xin chống Covid-19 từ một công ty dược phẩm Đức. Ngay cả khi chính quyền hiện tại thay đổi “cách hành xử” và đề xuất một kế hoạch hành động toàn cầu, sẽ có rất ít những lãnh đạo các quốc gia khác lên tiếng ủng hộ một vị lãnh đạo, người chưa bao giờ dám đứng lên nhận trách nhiệm, người chưa bao giờ thừa nhận những sai sót, và người thường xuyên vụ lợi cho bản thân, hay đổi lỗi cho người khác.

Nếu như khoảng trống để lại bởi nước Mỹ không thể được lấp đầy, không chỉ nỗ lực chống dịch Covid-19 trở nên khó khăn hơn, đó cũng sẽ trở thành tiền lệ, ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ giữa các quốc gia trên thế giới trong tương lai. Mọi cuộc khủng hoảng đều cho ta cơ hội. Chúng ta phải hy vọng rằng dịch bệnh hiện tại sẽ giúp nhân loại nhận ra sự nguy hiểm “tột cùng” gây ra bởi sự chia rẽ.

Nhân loại cần đưa ra lựa chọn của chính mình. Liệu chúng ta chọn sự chia rẽ hay sự đoàn kết toàn cầu? Nếu chúng ta chọn sự chia rẽ, điều này không chỉ sẽ khiến cuộc chiến hiện tại của chúng ta kéo dài thêm mà còn khiến những thảm họa trong lương lai để lại hậu quả nặng nề hơn.

Nếu chúng ta chọn sự đoàn kết toàn cầu, đó sẽ là chiến thắng không chỉ trước virus Covid-19, mà còn là chiến thắng của loài người trước những dịch bệnh, các cuộc khủng hoảng có thể tấn công chúng ta trong thế kỷ 21.

Trọng Đại (Theo Financial Times)NDH.vn

Bài viết về Ánh Viên trên báo Người Đồng Hành.


– Tô Lan Hương: Tôi đã rất muốn trò chuyện với Ánh Viên sau SEA Games vừa rồi: dù là nữ VĐV xuất sắc nhất kỳ đại hội với 6 HCV, nhưng thay vì ăn mừng, em bật khóc trước hàng triệu khán giả truyền hình, mà ai cũng hiểu đó không phải những giọt nước mắt hạnh phúc?

– Ánh Viên: Em khóc vì đã không thể ngăn được cảm giác thất vọng về bản thân. Thầy Đặng Anh Tuấn (HLV của Ánh Viên – PV) từng nói với em, là vận động viên, không thể chỉ thoả mãn bằng việc mình đạt bao nhiêu huy chương vàng, mà phải cần cố gắng để mình ngày hôm nay luôn tốt hơn mình ngày hôm qua. Nhưng SEA Games vừa rồi, kể cả nội dung sở trường 400m, dù dành HCV, em đều thất bại với các mục tiêu cá nhân. Mà nó là chuyện em đã biết trước kỳ SEA Games, khi kết quả tập luyện không khả quan. Với thành tích vừa rồi, em không đạt chuẩn A Olympic. Mọi người có thể tế nhị không nói, nhưng em vẫn tự hiểu rằng, dù đạt được 6 HCV, thì em vẫn đang dần xa rời đỉnh cao.

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: Nhưng lý do gì khiến cho thành tích của em liên tục đi xuống? Khi mà em là VĐV được đầu tư kinh phí nhiều nhất Việt Nam?

– Ánh Viên: Em còn nhớ, ông nội là người đầu tiên dạy em bơi ở con rạch gần nhà. Mỗi lần ba mẹ đi vắng, ông thường mang em ra con rạch, ném em xuống đó. Cứ thế mà em biết bơi. Khi ấy với em, được bơi, được vùng vẫy là hạnh phúc. Em bơi mà không có gánh nặng gì cả.

Chiến thắng từng đến với Ánh Viên thật nhẹ nhàng. Ảnh: Tuấn Mark.

Lúc em chưa phải là VĐV được nhiều người biết tới, em tham gia các kỳ thi đấu với tâm thế hết sức nhẹ nhàng: bơi mà không biết đối thủ của mình là ai, bơi mà không nghĩ mình cần phải thắng, chỉ cần cố gắng hết sức mình. Và chiến thắng đến thật nhẹ nhàng. 

Nhưng sau này, em bơi với tư cách là một Ánh Viên đoạt 8 huy chương vàng. Một Ánh Viên trên đỉnh cao thì cần phải giành chiến thắng – tất cả mọi người đều nghĩ thế và chính em cũng nghĩ thế đấy. Nên em bắt đầu để ý đến đối thủ của mình, để ý đến thành tích của mình. Nhưng càng để ý thì thành tích càng đi xuống. Gánh nặng càng khủng khiếp hơn. Em không còn tự tin với chính mình nữa.

– Tô Lan Hương: Trước SEA Games vừa rồi, trên Facebook cá nhân của mình, em thường chia sẻ tâm trạng buồn bã, bất an… Thậm chí tôi biết rằng, thời gian còn tập luyện bên Mỹ, em đã gửi đơn cho Liên Đoàn Thể thao dưới nước, với nguyện vọng xin về nước, giã từ sự nghiệp thi đấu đỉnh cao…

– Ánh Viên : Vì hai năm vừa rồi là hai năm vô cùng khó khăn với em. Asiad 17 (2016), em đạt 2 HCĐ. Asiad 2018, em đặt mục tiêu đổi màu huy chương. Nhưng không những mục tiêu đó không thành, mà em còn ra về hoàn toàn tay trắng. Kể cả trước SEA Games vừa rồi, trong quá trình tập luyện, em cũng đã biết thành tích của mình ngày càng sa sút. Chuyện tình cảm thì không được như ý, thành tích bơi trong tập luyện và thi đấu không tốt; em lại không có ai để chia sẻ, nên sự chán chường, mệt mỏi là có thật.

Trong quá trình tập huấn trước SEA Games, ban ngày em cố gắng tập luyện bình thường, nhưng đêm xuống, khi có một mình thì em khóc. Em mất ngủ triền miên, và thầy Tuấn phải mua thuốc an thần về cho em uống, em mới ngủ được. Em nổi giận với tất cả mọi người xung quanh, thậm chí nói hỗn với thầy mình. Thời điểm đó, em thực sự đã viết đơn xin giải nghệ. Nhưng cả thầy Đặng Anh Tuấn và các bác, các chú ở Liên đoàn Thể thao dưới nước đã động viên em, nên em đã lấy lại được tinh thần vào phút cuối để tham dự SEA Games. 

– Tô Lan Hương: Hẳn nhiên ai cũng dễ dàng nhìn thấy vinh quang mà em đã có. Nhưng cái giá em phải trả cho thành công là gì?

– Ánh Viên: Ở Mỹ, mỗi ngày em tập từ 7h15 sáng đến 20h30. Nhiệm vụ của em là ăn, là bơi, là ngủ. Mọi thứ còn lại thầy Đặng Anh Tuấn sẽ lo. Bữa ăn của em cũng sẽ do thầy trực tiếp vào bếp. Khẩu phẩn ăn một bữa có thể là 1kg thịt bò, 50 con tôm, một đĩa rau xà lách trộn, sinh tố xay, một ngày mấy bữa, không được bỏ bữa nào.

Đằng sau những huy chương lấp lánh là những đánh đổi ít người biết đến. Ảnh: Tuấn Mark.

Có những ngày, em ăn mà cảm giác như mình đã mất đi hoàn toàn vị giác. Em nghĩ mình giống như cái máy xay sinh tố. Mà một cái máy sinh tố thì không được quan tâm đến vị của đồ ăn, chỉ cần bỏ đồ ăn vô, nhai và nuốt.

Cũng có những ngày em ốm hoặc mệt, hoặc tâm trạng bất ổn, không thể nào ép mình làm cái máy xay sinh tố được, em xin thầy được bỏ dở một phần thức ăn của mình, và thầy em sẽ nói: “OK, con cất đó, rồi để bữa sau ăn tiếp”.

– Tô Lan Hương: Và em sống cuộc đời của một cái máy xay sinh tố không một lần phản kháng?

– Ánh Viên: Cũng không phải ngày nào trong suốt 7 năm sang Mỹ tập luyện, em cũng ngoan ngoãn nghe lời thầy mình. Có những ngày em không chịu ăn hết khẩu phần dù thầy Tuấn có khuyên nhủ đủ điều. Dĩ nhiên là thầy giận. Và hình phạt của thầy là liền nhiều ngày sau đó, thầy sẽ nấu cho em những bữa ăn với khẩu phần của người bình thường. Một, hai ngày đầu, em ăn bữa cơm bình thường đó trong một trạng thái vô cùng hạnh phúc. Nhưng đến ngày thứ ba, thứ tư thì em hiểu ngay vấn đề: em sẽ bơi không nổi nữa nếu chỉ ăn có thế. Lúc đó thầy em lại hỏi: “Giờ con đã hiểu giá trị bữa ăn chưa?”. Lẽ dĩ nhiên là em hiểu thầy mình đúng, và em lại quay lại sống cuộc đời của một cái máy sinh tố. 

Thầy em nói “là một VĐV thì con phải chấp nhận trả giá”. Trong 7 năm tập huấn ở Mỹ, em không được phép dùng điện thoại. Em còn nhớ nhiều năm trước, thầy có mua cho em một cái điện thoại iPhone ở Mỹ bằng chính tiền của thầy. Nhưng nói là có điện thoại cho sang, chứ thầy không cho em dùng. Mỗi tuần, bố mẹ sẽ gọi điện cho em một lần vào ngày thứ 7 hoặc chủ nhật, mỗi lần 30 phút, qua điện thoại của thầy. Buổi trưa hoặc buổi tối, trong bữa cơm, em sẽ được mượn iPad của thầy để xem các chương trình hài hoặc các chương trình thể thao. Thầy cấm em đọc báo hay xài Facebook vì sợ em hư và sợ em bị ảnh hưởng khi đọc các thông tin về mình trên báo chí.

Sau SEA Games 2015, em 18 tuổi, nên em nói với thầy mình: “Con lớn rồi, con có nhu cầu liên lạc với mọi người, con muốn từ bây giờ sẽ được dùng điện thoại tự do”. Vì em cũng muốn được chơi Facebook, cũng muốn được kết bạn, rồi lướt Facebook xem bạn bè mình đang sống thế nào. Nhưng hậu quả là cả ngày em không rời được cái điện thoại, xem hết thứ này tới thứ khác. 

Ảnh: Hoàng Triều

Hồi đó có rất nhiều người làm quen với em trên MXH, nên em sẽ tranh thủ giờ ngủ trưa, ngủ tối để nhắn tin cho những người mình mới quen, vì cảm giác được trò chuyện và làm quen với nhiều người là thứ rất mới mẻ với em. Rồi vì thế mà em thiếu ngủ, thể lực đi xuống, thành tích tập luyện đi xuống. Nên 2 tuần sau, em lại tự giác nộp lại điện thoại cho thầy, dù thầy không ép, để quay lại với cuộc sống vốn có của mình: không bạn bè, không kết nối. Em với thầy thoả thuận với nhau là sau khi các giải đấu trong năm kết thúc, em sẽ có vài ngày xả hơi, sẽ được dùng điện thoại của mình một cách tự do. Nhưng một năm em chỉ có 7 ngày nghỉ thôi…

– Tô Lan Hương: Vào những ngày hiếm hoi sống một cuộc đời bình thường, em sẽ làm gì?

– Ánh Viên: Những ngày đó, em sẽ ngủ dậy thật muộn, thức thật khuya. Nếu ở Việt Nam, em sẽ được về nhà thăm ba mẹ 1-2 ngày, được ăn cơm cá kho và canh chua cá lóc mẹ nấu. Nếu ở với thầy, thầy sẽ nấu cho em những món em thích. Em có quyền bỏ dở phần ăn của mình nếu em không muốn. Em có thể thức đến quá nửa đêm, giấu thầy trùm chăn lướt Facebook mà không thấy tội lỗi. Thế là đã hạnh phúc lắm rồi.

– Tô Lan Hương: Ánh Viên này, em có bao nhiêu huy chương trong cả sự nghiệp thi đấu của mình đến giờ?

– Ánh viên: 150 huy chương tất cả.

– Tô Lan Hương: Vậy em có bao nhiêu người bạn…?

– Ánh Viên: Gần đây, khi không còn tập huấn bên Mỹ nữa, em quay trở lại tập luyện chung với các vận động viên bơi lội trong nước ở Đại học Thể dục Thể thao TP HCM, và em bắt đầu có bạn. Hiện tại, em có 5 người bạn mới quen, đều là bạn trong đội tuyển bơi. Nhưng suốt 7 năm qua, em không có bạn.

– Tô Lan Hương: Tôi tưởng là VĐV nổi tiếng, em sẽ có nhiều người yêu quý mình?

– Ánh Viên: Trong thế giới của VĐV, người ta không thích những người kém cỏi. Nhưng người ta cũng không vui khi thấy người khác thành công hơn mình. Cũng có những người sau khi em thành công thì thân thiết với em. Nhưng sau lưng, em biết họ làm hoặc nói nhiều điều không tốt với mình. Mà em thì vốn rụt rè nên khi gặp phải những chuyện đó, em càng thu mình lại. Việc tập huấn ở Mỹ nhiều năm trời cũng không cho em cơ hội làm quen với ai. Chị biết đấy, đến điện thoại em cũng không dùng mà. 

– Tô Lan Hương: Chỉ sống và giao tiếp với duy nhất một người đàn ông lớn tuổi suốt gần chục năm qua, không có bố mẹ bên cạnh, không có bạn bè cùng trang lứa, em đã xoay sở ra sao với tuổi mới lớn của mình?

– Ánh Viên: Mọi chuyện trong cuộc sống, em đều tâm sự với thầy. Khi em trải qua những thay đổi tuổi dậy thì, hay kể cả lúc em đem lòng thương nhớ một cậu bạn nào đó mà không được người ta đáp lại, em cũng sẽ hỏi thầy: “Tại sao em thích người đó mà người ta không thích em?”. Quần áo em mặc cũng đều do thầy mua cả.

Nhưng ở cạnh thầy thì em phải sống như một cậu con trai. Hồi em mới được thầy Tuấn nhận làm học trò, có lần các chị trong đội tuyển dẫn em đi làm tóc và sơn móng tay. Khi về, thầy la em dữ lắm. Thầy bảo, một VĐV không làm đẹp bằng những thứ đó, mà làm đẹp bằng những tấm huy chương. Lúc đó em nghĩ thầy sẽ thích em sống như một cậu con trai và chỉ chuyên tâm vào tập luyện, nên dần dần em mặc nhiên coi mình cần phải sống như thế. Thú thật là có giai đoạn, em đã quên mình là phụ nữ. 

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: Này, em đã bao giờ có một bộ váy chưa?

– Ánh Viên: Hồi ở với thầy thì không. Khi hai thầy trò đi shopping, thầy sẽ mua cho em quần áo thể thao, giày thể thao. Thi thoảng em cũng nghĩ đến việc sẽ xin thầy mua thử một bộ váy, nhưng rồi lại thôi. Vì em sợ thầy sẽ la khi em đòi làm điệu.

– Tô Lan Hương: Nãy giờ mọi thứ em nói đều là “do thầy bảo”, “do thầy quyết định”. Vậy đâu là chính kiến của em? Em đang sống cuộc đời của mình kia mà?

– Ánh Viên: Chính kiến của em cũng là do thầy em dạy mà thành, em nghĩ vậy đó. Lần đầu gặp thầy Tuấn là khi em 13 tuổi. Với em đó là may mắn lớn nhất cuộc đời. Thầy Đặng Anh Tuấn là người nghiêm khắc nhất trong tất cả các HLV bơi lội; cả làng bơi ai cũng sợ. Khi ấy thầy nói với em: “Con làm theo lời thầy sẽ thành công”. Và em đã thực sự thấy thành tích của mình thay đổi vượt bậc kể từ khi gặp thầy. Nếu không có thầy thì không có Ánh Viên ngày hôm nay. 

Những năm ở bên thầy, cũng có giai đoạn em cự cãi thầy, nói hỗn với thầy, chống đối thầy khi em gặp vấn đề về tâm lý. Thầy bảo gì thì em sẽ làm ngược lại. Nhưng khi những điều đó qua đi rồi, em hiểu rằng mọi điều thầy khuyên em đều đúng và em cần làm theo nó. Thầy thay cha mẹ dạy dỗ em. Em sống với thầy ngần đó năm, nên nghe theo thầy cũng là bình thường. 

– Tô Lan Hương: Khi đã hiểu vinh quang đi cùng với hy sinh và trả giá, có bao giờ em nghĩ nếu cho em được lựa chọn lại cuộc đời mình, em sẽ…?

– Ánh Viên: Em vẫn chọn cuộc đời này thôi. Dù một năm chỉ có 7 ngày được sống như một người bình thường thì rất ít, nhưng cũng rất vui. Nếu 365 ngày trong năm đều vui như thế thì dần dần có thể sẽ không còn thấy vui nữa. Mà ngoài bơi lội ra, em không biết phải làm gì.

– Tô Lan Hương: Sau SEA Games 30 vừa rồi, em không quay trở lại Mỹ tập huấn nữa mà về TP HCM tập luyện ở ĐH Thể dục Thể thao chung với các VĐV khác. Tôi biết rằng em thậm chí không có cả HLV riêng cho mình?

– Ánh Viên: Liên đoàn Thể thao dưới nước nói bây giờ không còn đủ kinh phí để đầu tư cho em đi Mỹ dài hạn nữa, nên em sẽ về Việt Nam tập luyện. Thật ra chuyện tập luyện ở Mỹ hay ở Việt Nam không quá quan trọng với em. Miễn là có thầy em, thì em tập ở đâu cũng được. Nhưng sau SEA Games vừa rồi, thầy Đặng Anh Tuấn từ chức để sang Mỹ làm HLV. Nên bây giờ em tập chung trong một đội 10 người. Cả đội có một cô giáo dạy chung. Khi thầy Đặng Anh Tuấn quyết định nghỉ, em khóc dữ lắm. Em xin thầy đổi ý và ở lại với em, nhưng thầy nói với em: “Thầy đi không phải vì thầy ghét giận gì con. Nhưng người lớn có những lý do mà con không hiểu được”. Nên em chẳng còn cách nào khác.

Ảnh: Hoàng Triều

Hồi thầy mới đi, những ngày đầu với em rất khủng khiếp, vì suốt 7 năm qua em đã quen với việc luôn có thầy mình ở cạnh mình trên đường bơi. Nên mỗi khi ra hồ bơi mà chỉ có một mình, em thậm chí không dám nhảy xuống. Chị nghe thế chắc buồn cười lắm nhỉ? Bơi lội là việc rất bình thường với em. Thế mà khi chỉ còn một mình, việc em tưởng chừng rất quen thuộc đó hoá ra cũng rất đáng sợ.

– Tô Lan Hương: Không đi Mỹ tập huấn, cũng không có HLV riêng, em có chạnh lòng không nếu như có người nói rằng bây giờ em đã bắt đầu “hết thời” nên không còn được đầu tư?

– Ánh Viên: Hiện tại em vẫn chờ xem quyết định của Liên đoàn về tương lai của em trong thời gian tới. Nhưng dù thế nào, em cũng không buồn về việc đó. Thể thao rất khắc nghiệt, hoặc là vinh quang, hoặc là không gì cả. Khi mình có thành tích tốt thì mình sẽ được quan tâm; khi mình sa sút, thì việc không được đầu tư là đương nhiên, vì thể thao luôn có nhân tố mới, không ai đủ kiên nhẫn để chờ đợi một VĐV đã hết thời. Mà vinh quang của thể thao là một vòng tròn, một ngôi sao mọc lên thì ắt phải lặn đi, để nhường chỗ cho một ngôi sao mới. 

– Tô Lan Hương: Em nghĩ gì về cơ hội trở lại đỉnh cao của mình?

– Ánh Viên: Chính em cũng hoang mang khi nghĩ về việc đó. Một phần vì phong độ của em đi xuống, một phần khác vì khi không có một HLV ở bên cạnh để hướng dẫn, nên có lẽ cơ hội đó gần như bằng 0. Vì bơi lội khác với những môn thể thao khác lắm. Khi mình bơi dưới hồ, luôn cần có một HLV ở trên bờ để theo dõi, phát hiện ra những lỗi sai của mình rồi mới khắc phục được. 

Ánh Viên bắt đầu phải suy nghĩ nhiều hơn về tương lai của mình. Ảnh: Tuấn Mark

Nên em đã nghĩ rất nhiều về tương lai của mình, và sẽ còn tiếp tục nghĩ trong thời gian tới. Để nếu không thể tìm lại đỉnh cao, em sẽ rời bỏ nó và tìm cho mình một hướng đi khác. Em thà buông bỏ trên đỉnh cao, còn hơn đợi đến lúc không ai nhớ mình mới chịu từ bỏ.

– Tô Lan Hương: Và em có chia sẻ ý định đó với ba mẹ mình?

– Ánh Viên: Người ngoài có thể không còn yêu thương em vì em bơi không giỏi nữa. Nhưng dù em bơi giỏi hay không thì em vẫn là con gái của ba mẹ em. Họ yêu thương và ủng hộ mọi việc em làm.

– Tô Lan Hương: Nếu rời bỏ bơi lội, em sẽ làm gì?

– Ánh Viên: Em mong mình có thể trở thành HLV. Và em cũng mơ mở một nhà hàng, để ăn thoả thích những món mà hồi là VĐV mình không được ăn.

– Tô Lan Hương:Thể thao là nhất thời, cuộc sống thì dài lâu. Em đã chuẩn bị gì cho tương lai có thể không có thể thao của mình?

– Ánh Viên: Khi còn tập huấn ở Mỹ, các thầy cô ở Việt Nam sẽ gửi bài tập và sách vở cho em tự học văn hóa. Mỗi cuối tuần em sẽ dành thời gian học bài và làm bài tập. Một năm, em về Việt Nam một lần để thi lên lớp. Để vươn tới thể thao đỉnh cao, VĐV như em không có lựa chọn khác.

Sau này, nếu may mắn được làm HLV thì tốt. Còn nếu phải ra đời bươn chải với nghề khác, em sẽ phải chấp nhận học từ đầu. Nhiều anh chị VĐV khác sau khi giải nghệ cũng phải vật lộn với cuộc sống. Nhưng em tin em còn trẻ, chỉ cần chăm chỉ, nỗ lực thì sẽ vượt qua.

– Tô Lan Hương: Thế còn việc trở nên nữ tính hơn thì sao, nó có nằm trong kế hoạch của em không?

– Ánh Viên: Mấy tháng trước, có cô bên Hiệp hội Bơi lội nhìn em, chắc vì thấy em giống con trai quá nên cô mắc cười. Nên cô bảo là con gái thì phải biết làm đẹp, phải biết mặc váy, biết trang điểm. Em về Đại học Thể dục Thể thao TP HCM tập luyện nên cũng bắt đầu có bạn bè. Các bạn dẫn em đi mua váy và tự tay trang điểm cho em. Vì em không biết chọn váy nên các bạn cũng chọn cho em luôn. Nên giờ trong tủ quần áo của em đã có 3 bộ váy rồi. 

Ảnh: Hoàng Triều

Lần đầu tiên mặc váy, em mắc cười muốn chết. Vì em nghĩ tướng mình như đàn ông thế này mà mặc váy thấy kỳ kỳ sao đó. Nó cũng khiến em lóng ngóng, khó chịu nữa, vì trước giờ em toàn mặc đồ thể thao, đâu có quen với việc phải đi lại ý tứ, nhẹ nhàng. Nhưng em cũng biết mình nên làm điệu một chút. 

Dù phải học một cách chậm chạp để trở nên nữ tính, thì em cũng có đôi lần ao ước được là con gái trong mắt một cậu bạn trai nào đó. Đến tuổi này, em vẫn không biết phải làm thế nào để giao tiếp với đàn ông, làm người ta thích mình. Em thậm chí chưa có mối tình đầu…

– Tô Lan Hương: Không biết mua một bộ váy, thế em đã bao giờ tự mua một cây son, một đôi bông tai, hay một cái túi xách – điều mà mọi cô gái tuổi em thường làm?

– Ánh Viên: Em chưa từng làm những việc đại loại như vậy. Em chỉ có một cái túi xách được một fan hâm mộ tặng từ hồi còn ở Mỹ.

– Tô Lan Hương: Vậy khoản tiền lớn nhất mà em chi cho bản thân mình?

– Ánh Viên: 130 USD, cho một đôi giày Nike.

Ảnh: Hoàng Triều

– Tô Lan Hương: 130 USD? Vậy em làm gì với những khoản thưởng tiền tỷ mà em nhận được?

– Ánh Viên: Gia đình em nghèo lắm, ba mẹ kiếm tiền rất cực. Có những bữa đến giờ cơm mà nhà hết gạo, ba em phải mang giá gạo sang nhà hàng xóm vay. Nên em tự thấy mình phải tiết kiệm. Đôi giày 130 USD đó, em mua nó từ năm 2016. Em nâng niu nó lắm và chỉ để dành đi những dịp đặc biệt, nên bây giờ nó vẫn như mới. Ngày bình thường em sẽ đi những đôi giày cũ hơn nhiều. 

Tiền kiếm được trong những năm thi đấu, em đều gửi ba mẹ. Ba mẹ cũng không tiêu gì nhiều. Có lúc thiếu tiền, ba mẹ em lấy ra tiêu. Nhưng sau đó lại tìm cách bù lại. Ba mẹ nói phải dành dụm ở đó để chờ sau này em giải nghệ sẽ đưa lại cho em. Đó là khoản tiền em tích luỹ để phòng thân sau này khi không còn bơi lội nữa, chứ không phải để tiêu xài hoang phí.

– Tô Lan Hương: Cảm ơn em về cuộc trò chuyện này. Và hãy cho phép tôi tặng em một set đồ trang điểm nho nhỏ cho ngày 8/3. Hy vọng em dù có làm gì, cũng luôn nhớ rằng mình luôn luôn và có quyền được sống như một người phụ nữ với đúng nghĩa của từ này.

Bài viết: Tô Lan Hương – Thiết kế: Bảo Linh
Ảnh: Hoàng Triều, Nguyễn, Tuấn Mark

NDH.vn

Bài Tarot – Bắt đầu tìm hiểu thử xem nó là gì ?


Từ bài Tarot đến bàn cầu cơ – bạn biết bao nhiêu trong số những công cụ bói toán này?

Hình thức bói toán của mỗi nền văn hóa là khác nhau. Tuy nhiên có một điểm chung giữa những người thành thạo nghệ thuật bói toán đó là họ đều sử dụng các công cụ huyền bí để xem bói. Dưới đây là 10 công cụ bói toán (divination tools) cực kỳ thú vị và có độ phổ biến cao nhất.

1. Hồ sơ Akashic (Akashic Records)

Hồ sơ Akashic không bắt nguồn từ một nền văn hóa cụ thể mà đó là hồ sơ của tất cả các sự kiện, sự hiểu biết và trải nghiệm trong vũ trụ. Thuật ngữ này xuất phát từ tiếng Phạn cổ “Akasha”, có nghĩa là “thinh không”. Akasha là chất, là khí quyển và là năng lượng của vũ trụ bao quanh chúng ta.

Hồ sơ Akashic không phải là hồ sơ vật lý mà là thứ tồn tại trong cõi trung giới trong địa hạt ý thức và linh hồn. Chúng là hồ sơ của tất cả mọi thứ đã từng xảy ra. Những hồ sơ này không ngừng phát triển khi có thêm sự hiểu biết và kinh nghiệm. Nhiều người tin rằng bất cứ ai cũng có thể truy cập hồ sơ Akashic bằng cách chuyển ý thức của họ, thiền định sâu hoặc thực hiện những lời cầu nguyện thiêng liêng.

Bởi là một thư viện chứa đựng toàn bộ lịch sử vũ trụ nên hồ sơ Akashic không thể nói chắc “như đinh đóng cột” về tương lai của bạn. Tuy không thể tiên đoán đúng 100% về tương lai nhưng bạn vẫn nên đọc hồ sơ Akashic để hiểu thêm về bố cục và dòng chảy vĩ đại của vũ trụ. 

2. Bài thiên thần (Angel Cards)

Bắt nguồn từ truyền thống lâu đời của bài Oracle, bài thiên thần cho phép các sứ giả trong cuộc sống chỉ ra cách để giúp chúng ta đưa ra những quyết định đúng đắn. Thông thường, mọi người sẽ nhờ cậy đến các lá bài thiên thần để tiên đoán về chuyện tình cảm, vấn đề gia đình hoặc vấn đề tài chính trong tương lai.

Có vô vàn cỗ bài thiên thần khác nhau nhưng đừng nhầm lẫn chúng với bài Tarot bởi bài Tarot dựa trên những khái niệm siêu hình. Các lá bài thiên thần cho phép người tìm kiếm giao tiếp với linh hồn thiên sứ của họ. Để đọc được bài thiên thần, hãy để bộ bài bên cạnh bạn và tập trung vào câu hỏi bạn muốn tìm đáp án. Khi rút thẻ bài, những lá bài mà bạn bốc trúng sẽ là những lá bài các thiên thần muốn bạn đọc và diễn giải để dự đoán tương lai. 

3. Quả cầu pha lê (Crystal Ball)

Quả cầu pha lê thường đi kèm với hình ảnh của những thầy bói, tuy nhiên bạn không cần phải có chuyên môn như một thầy bói để đọc quả cầu pha lê của riêng bạn. Một quả cầu pha lê có thể tiết lộ hình ảnh trong tương lai hoặc đưa ra câu trả lời cho các câu hỏi của bạn. 

Để đọc thông điệp từ quả cầu pha lê, bạn chỉ cần tập trung vào câu hỏi và nhìn chăm chú vào quả cầu để phân biệt hình ảnh. Để đạt được hiệu quả tối đa, bạn nên thiền trước và sau đó hãy đặt quả cầu pha lê ở một nơi yên tĩnh để có tầm nhìn rõ nhất. 

4. Kinh Dịch (I-Ching)

Bói Kinh Dịch (易经) là nghệ thuật bói toán có xuất xứ từ Trung Hoa cổ đại. Các nguồn tin chỉ ra rằng I-Ching có thể đã đi vào hoạt động từ năm 2700 trước Công nguyên. Theo truyền thống, bói Kinh Dịch sử dụng cỏ thi nhưng với bói Dịch hiện đại thì người ta hay dùng đồng xu. Bạn thậm chí có thể sử dụng đồng penny (đồng 1 xu của Mỹ) hoặc đồng quarter (đồng 25 xu Mỹ) bởi vì thông điệp của đồng xu không gắn với mệnh giá tiền tệ cụ thể. 

Thay vào đó, mỗi mặt của đồng xu có giá trị âm hoặc dương. Sau khi tung ba đồng xu qua tổng cộng sáu lượt, bạn sẽ nhận được một tổng tiết lộ số của hình sao sáu góc (hexagram). Trong sách hướng dẫn I-Ching, nó sẽ giải thích rằng số hexagram của bạn có ý nghĩa gì và thứ gì đang nắm giữ tương lai của bạn.

5. Thần số học (Numerology)

Thần số học là khoa học nghiên cứu những con số trong cuộc sống của bạn để dự đoán những thách thức và khó khăn, cũng như những thành tựu và niềm vui xảy đến với bạn. 

Trong thần số học, số đường đời của bạn là số quan trọng nhất. Để xác định con số này, bạn cần ngày sinh của bạn. Đối với tháng sinh, hãy cộng tất cả các chữ số để có được một số lớn. Nếu số đó có nhiều hơn một chữ số, ví dụ 12, hãy cộng hai chữ số đó lại với nhau để tạo thành một số duy nhất. Làm tương tự như vậy với ngày và năm sinh, sau đó làm thành một con số tổng cho ngày, tháng và năm sinh của bạn. Số cuối cùng đó sẽ là số cuộc đời của bạn. Mỗi số cuộc đời tương ứng với một loại tính cách cụ thể cũng như đường đời của bản thân.

6. Bàn cầu cơ (Ouija Board)

Bàn cầu cơ được xếp vào loại “bảng tâm linh”. Trên tấm bảng này người ta sẽ khắc những chữ cái, cũng như những câu trả lời đơn giản như là “có”, “không” và “tạm biệt”. Khi chơi cầu cơ, người chơi sẽ phải đặt các câu hỏi về linh hồn trong khi tay được đặt lên một miếng gỗ nhỏ hình trái tim (planchette), thường gọi là “cơ”. Sau đó, linh hồn sẽ di chuyển tay bạn đến những câu trả lời đơn giản như “có”, “không” hay “tạm biệt” như trên. Nếu câu trả lời phức tạp hơn một chút, bạn phải đánh vần các chữ cái mà cơ chỉ đến để tạo thành một cụm từ hoặc một câu có nghĩa.

So với những hình thức bói toán khác thì trò cầu cơ xem ra có thể mang lại những trải nghiệm độc đáo hơn vì nó khơi gợi trí tò mò của con người trong quá trình tìm ra những câu trả lời cụ thể và phức tạp. Tuy nhiên, những người chơi thiếu kinh nghiệm nên thận trọng vì bàn cầu cơ được coi là cánh cửa nối giữa cõi trần và cõi âm. Nếu không đủ bản lĩnh và kiến thức thì họ rất dễ bị những linh hồn dụ dỗ, thậm chí là bị vong ám hoặc theo về nhà.

7. Con lắc (Pendulums)

Trong trò chơi này, con lắc có thể phát ra năng lượng để hướng người tìm kiếm đến một câu trả lời nào đó. Người chơi sẽ nhẹ nhàng lắc con lắc để làm nó đung đưa trên một mảnh giấy da. Trên tờ giấy cũng là những câu trả lời hết sức đơn giản “có” hoặc “không”. Nhiều người chơi pendulum sẽ lựa chọn một tinh thể hoặc một vật nặng có ý nghĩa đặc biệt với bản thân họ rồi buộc nó vào sợi dây để làm thành con lắc.

Để chơi pendulum, người chơi sẽ phải giữ cho con lắc là là gần sát mặt giấy rồi đưa ra một câu hỏi có thể trả lời được bằng “có” hoặc “không”. Cuối cùng con lắc sẽ chỉ vào câu trả lời đúng hoặc đưa ra đáp án cho câu hỏi của người chơi.

8. Đá rune (Runes)

Thời xưa Runes từng là một hệ thống cổ tự và ngày nay nó là những biểu tượng được in trên đá, gạch hay những mảnh gỗ. Tương tự như với con lắc tùy biến, nhiều người thích khắc kí tự của riêng họ lên mặt đá rune để làm nổi bật dấu ấn cá nhân. Người chơi phải cho những viên đá vào trong một chiếc túi nhỏ, sau đó vừa đặt câu hỏi vừa tung chiếc túi để rải những viên đá ra. Những viên đá có mặt ngửa là mặt khắc kí tự sẽ được giải mã để tìm ra câu trả lời. 

9. Bài Tarot (Tarot Cards)

Bài Tarot là một trong những công cụ bói toán nổi tiếng nhất. Một bộ bài Tarot tiêu chuẩn có 78 lá bài chứa cả bộ ẩn chính (major arcana) và bộ ẩn phụ (minor arcana). Mỗi thẻ bài sẽ truyền tải một ý nghĩa cụ thể. Khi xem bói Tarot hoặc taromancy, người tìm kiếm sẽ đưa ra một loạt các lá bài. Tùy thuộc vào thứ tự sắp xếp của các thẻ bài và hình ảnh được mô tả trên đó, chúng có thể truyền đạt những ý nghĩa khác nhau về kết quả khả dĩ trong tương lai và cả các yếu tố ảnh hưởng đến chủ đề của lần xem đó.

Bài Tarot sẽ không phơi bày câu trả lời trực tiếp cho các câu hỏi về tương lai, nhưng chúng có thể truyền đạt ý nghĩa nhất định và bạn có thể nhờ một người có kỹ năng đọc Tarot giải đáp ý nghĩa ấy giúp bạn.

10. Lá trà (Tea Leaves)

Giống như quả cầu pha lê, lá trà có thể cho ra nhiều hình ảnh cần giải đáp khác nhau. Bói lá trà xoay quanh việc uống một tách trà và nghiên cứu hình ảnh của lá trà đọng lại dưới đáy cốc. Một số người còn dùng bã cà phê hay cặn rượu với mục đích tương tự. 

Hình ảnh lá trà không phải lúc nào cũng “rõ mồn một” để có thể giải thích được một cách dễ dàng. Điều đó phụ thuộc vào người giải mã bởi người đọc lá trà phải nghiên cứu kỹ hình ảnh để rút ra kết luận chính xác.

Tổng kết

Trong số các công cụ bói toán kể trên, có nhiều cái đã xuất hiện từ rất lâu và trở thành những điều nâng đỡ tinh thần của con người. Tuy nhiên không phải lúc nào các công cụ này cũng tiên đoán hoặc giải đáp đúng 100% nên chúng ta cũng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng. Hơn nữa, có những hình thức bói toán tiềm ẩn nhiều nguy cơ (ví dụ như trò cầu cơ). 

Vậy nên, nếu bạn hứng thú với chủ đề này thì bạn rất nên tìm hiểu sâu hơn một chút bởi nhiều thứ trong số đó là những môn khoa học thú vị. Nhưng nếu bạn muốn tìm đến những công cụ này chỉ để dự đoán số mệnh và thay đổi tương lai thì thiết nghĩ bản thân vẫn phải là điểm tựa tinh thần lớn nhất. Tin vào các công cụ bói toán này chẳng bằng tin tưởng vào chính mình. Thay đổi chính mình rồi các bạn sẽ thấy nhiều điều kì diệu trong tương lai thôi. 

mirumirumirumo dịch

Nguồn dịch: psychicgurus.org – ohay.tv


Tại sao nhiều người trẻ thích tìm đến chiêm tinh và bài Tarot khi gặp các vấn đề về tâm lý?

Khi mới làm quen với chiêm tinh, nhiều người vội vàng nhìn vào bản đồ sao của bản thân để tìm ngay ra lý do cho những điều trái ngang xảy đến với đời mình. Nhưng hơn cả thế, hãy coi đó như một tấm bản đồ hay kim chỉ nam giúp bạn được là chính mình ở phiên bản tốt nhất.

Tại sao nhiều người trẻ thích tìm đến chiêm tinh và bài Tarot khi gặp các vấn đề về tâm lý?

“Người đã đạt được điều họ thực sự mong muốn trong đời biết cách đặt xuống những điều tốt nhưng không phải tốt nhất”, Jessica Dore, nhân viên xã hội, Tarot reader người Mỹ đã chia sẻ dòng trạng thái này trên Twitter cá nhân kèm hình ảnh lá bài “eight of cups” vẽ một người mặc áo choàng đang đi xa khỏi tám chiếc cúp vàng. Dòng tweet đạt hơn 14,000 likes và hàng nghìn bình luận.

“Đây là thông điệp tôi rất cần cho một ngày như hôm nay. Cảm ơn bạn.”

“Cần điều này… đang rất sợ hãi! Nhưng tôi biết mình vẫn phải cố gắng hơn nữa.”

Tại sao nhiều người trẻ thích tìm đến chiêm tinh và bài Tarot khi gặp các vấn đề về tâm lý? - Ảnh 1.

Các môn huyền học như tarot hay chiêm tinh đã xuất hiện từ lâu nhưng phải đến những năm gần đây tầm ảnh hưởng của chúng đến đời sống tinh thần của nhiều người trẻ mới thực sự rõ ràng. Nhờ có mạng xã hội, các ứng dụng tử vi thời thượng như Co-Star và rất nhiều thông tin trên Internet, chưa bao giờ việc tìm đến tarot, horoscope, bản đồ sao lại dễ dàng như bây giờ.

Chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần

Thường thì khi bị căng thẳng hay vướng vào những trải nghiệm tiêu cực, người ta rất tò mò muốn tìm hiểu nguyên nhân “vì sao”. Chiêm tinh và tarot có thể phần nào giúp bạn làm được điều này, dù chưa có nhà khoa học nào chứng minh cả.

Cũng không ngạc nhiên khi tarot và chiêm tinh ngày nay thường được tiếp cận trên góc độ tâm lý. Các liệu trình trị liệu (kể cả từ những nhà trị liệu chuyên nghiệp) đa dạng hơn nhờ mạng xã hội, một công cụ hữu hiệu giúp phần đông mọi người bớt e dè khi nói về những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần.

Có một sự thật là nhiều người không đủ khả năng để nhờ đến sự can thiệp của các bác sỹ tâm lý chuyên nghiệp, thế là họ tìm đến Internet, mạng xã hội để có lời khuyên cho những rắc rối thường ngày của mình. Theo một tarot reader, có vô số rào cản khiến một người khó tiếp cận với việc chữa trị tâm lý, bao gồm chi phí cao, bảo hiểm không chi trả và ít sự lựa chọn. Để chi trả cho việc chăm sóc sức khỏe tâm thần, nhiều người phải đánh đổi bằng việc hy sinh bớt các nhu cầu sinh hoạt thiết yếu hằng ngày.

Chiêm tinh và tarot như những công cụ để hiểu bản thân hơn

Katie Sweetman, người chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn chiêm tinh, chia sẻ: “Bạn cần học cách kiềm chế sự nôn nóng. Khi mới làm quen với chiêm tinh, bạn thường vội vàng nhìn vào bản đồ sao của bản thân để tìm ngay ra lý do cho những điều trái ngang xảy đến với đời mình. Nhưng hơn cả thế, hãy coi đó như một tấm bản đồ hay kim chỉ nam giúp bạn được là chính mình ở phiên bản tốt nhất.”

Cả chiêm tinh và tarot đều sử dụng những ngôn ngữ tương tự để mô tả các sự kiện, cảm xúc trong quá khứ, ở hiện tại và tương lai nhưng thực chất đây là hai loại hình khác nhau.

Chiêm tinh phân tích sự chuyển động của các hành tinh qua các vị trí khác nhau trên vòng hoàng đạo để phần nào lật mở cuộc đời của một người. Chiêm tinh có 12 cung hoàng đạo và 10 hành tinh. Khía cạnh đơn giản và cũng nổi tiếng nhất của chiêm tinh có thể tìm thấy ở mọi nơi từ tạp chí in đến các trang báo mạng là horoscope, những dự báo ngắn dựa trên cung hoàng đạo của mỗi người. Bản đồ sao thì phức tạp hơn và có thể bật mí những thông tin về tính cách, xu hướng hành vi của chủ thể dựa trên vị trí của các hành tinh tại thời điểm người đó ra đời.

Trái lại, tarot thì trực quan hơn. Tarot là bộ bài gồm 78 lá bài in hình ảnh các hình mẫu, biểu tượng, sự việc khác nhau. Một vài lá ví dụ là “death” (cái chết), “the sun” (mặt trời), “the magician” (pháp sư). Những hình ảnh này đại diện cho một loạt những trải nghiệm một người có thể gặp trong đời.

Phần lớn mọi người tìm đến tarot và chiêm tinh cho vui nhưng hai loại hình huyền học này cũng có thể giúp một người hiểu về bản thân mình hơn.

Cô Sweetman chia sẻ: “Mặc dù việc tìm đến chuyên gia trị liệu tâm lý là cần thiết để nắm được gốc rễ của vấn đề, chiêm tinh vẫn có thể sử dụng như một công cụ phát triển bản thân giúp chúng ta hiểu những hạn chế bên trong con người mình.”

Hiểu được tính cách và xu hướng tiếp cận thế giới của mình, bạn nhận ra những điểm mạnh cũng như những suy nghĩ, hành vi tiêu cực của bản thân. Một lợi ích của việc đọc horoscope là nó gợi nhắc cho người đọc rằng những cảm xúc và trải nghiệm tiêu cực mà họ đang trải qua chỉ mang ý nghĩa tạm thời mà thôi. Hình thức này cũng giống nhiều phương pháp trị liệu tâm lý tập trung vào việc thấu hiểu cảm xúc hay trải nghiệm của ngày hôm nay và cố nhìn nhận sự việc theo một cách khác vào những ngày sau đó, tất nhiên chủ thể cũng phải hành động để có được sự thay đổi này.

Jessica Dore ứng dụng tarot theo cách tương tự, trải bài cho khách đồng thời mở ra những đoạn hội thoại ngắn để khách hàng chia sẻ cảm xúc của mình và cách họ đối phó với những vấn đề đang gặp phải. Cô chia sẻ: “Nhiều người trong chúng ta hướng ra bên ngoài, nghe ngóng thế giới để xem mình cần làm gì thay vì lắng nghe tiếng nói từ bên trong mình để tự tìm câu trả lời.” Khi rút bài tarot, mọi người có cơ hội nhìn lại chính mình và khám phá những cảm xúc, suy nghĩ của bản thân. Hình thức tự vấn này thường là bước đầu tiên của việc cải thiện sức khỏe tâm lý.

Dore cũng nói: “Nếu ai cũng hiểu con người mình – từ nhu cầu, mong muốn, giới hạn, điểm mạnh, điểm yếu – chúng ta sẽ trở thành đối tác, đồng nghiệp tốt hơn của nhau, ngoài ra thì hiệu suất làm việc và chất lượng các mối quan hệ cũng được cải thiện.”

Ai cũng có thể làm quen với chiêm tinh và tarot. Đối với chiêm tinh, Sweetman gợi ý người mới nhập môn cuốn “The Essential Guide to Practical Astrology”. Để đọc horoscope của chính mình, có rất nhiều website cho bạn lựa chọn và bạn chỉ cần biết ngày sinh của mình rơi vào cung hoàng đạo nào. Để đọc bản đồ sao, bạn cần biết ngày sinh, giờ sinh và thành phố bạn sinh ra. Bạn có thể tìm đến các ứng dụng như Co-Star hay đặt dịch vụ từ những người chuyên tư vấn chiêm tinh để được nghe họ diễn giải.

Đối với tarot, có rất nhiều bộ bài tarot cho bạn lựa chọn nhưng phiên bản Rider-Waite là lựa chọn hợp lý về giá và phổ biến nhất. Phần lớn các bộ bài tarot đều đi kèm một cuốn sách nhỏ giải thích các lá bài và đưa ra các diễn giải tổng quan nhất. Trong trường hợp bạn muốn đi vào tìm hiểu tarot sâu hơn thì cuốn “Seventy-Eight Degrees of Wisdom” là một lựa chọn, Dore gợi ý.

Tại sao nhiều người trẻ thích tìm đến chiêm tinh và bài Tarot khi gặp các vấn đề về tâm lý? - Ảnh 2.

Thử nhiều phương pháp để kiểm soát sức khỏe tâm thần

Tarot và chiêm tinh dù có ích trên một khía cạnh nào đó, chúng vẫn có những điểm hạn chế. Bạn cần nhớ rằng chiêm tinh là một loại hình giả khoa học (pseudoscience), nó khác với tâm lý học là loại hình khoa học dựa trên những bằng chứng thực nghiệm. Đôi khi chúng ta lạm dụng chiêm tinh để làm quá lên những hạn chế của chính mình. Chúng ta có thể rơi vào cái bẫy mà ở đó chúng ta tin rằng nếu có những hành tinh này kia xuất hiện ở những vị trí nhất định trên bản đồ sao, những điều tiêu cực nào đó sẽ chắc chắn xảy đến với mình. Việc này có thể dẫn đến việc đổ lỗi cho bản đồ sao khi bạn gặp những trải nghiệm tiêu cực thay vì chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình hay tìm cách thay đổi nó.

Và mặc dù tarot là một công cụ thú vị để tự vấn, đó không phải là phương pháp chữa trị lo âu hay ám ảnh, những vấn đề tâm lý có thể làm đảo lộn cuộc sống của một người. Nếu bạn đang phải chật vật với những cảm xúc tiêu cực, bạn nên tìm đến các bác sỹ tâm lý, tư vấn viên tâm lý để được can thiệp.

Bạn cần nhớ rằng việc chăm sóc sức khỏe tâm thần đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều. Nếu bạn muốn tìm hiểu tarot hay chiêm tinh, bạn cứ việc. Thế nhưng bạn không nên bỏ qua những cách tiếp cận khoa học khác bao gồm dành thời gian để chăm sóc bản thân, ngủ nghỉ điều độ, giao tiếp thường xuyên và loại bỏ những thói quen xấu ra khỏi lối sinh hoạt như nghiện rượu chẳng hạn.

Phương Thảo Theo Trí Thức Trẻ


Đôi điều về bộ bài Tarot huyền bí trong bói toán phương Tây

Bói bài Tarot đang dần trở nên phổ biến tại Việt Nam. Nhưng thực tế không phải ai cũng hiểu rõ về những cỗ bài này…

Gần đây, bói bài Tarot đang dần trở nên phổ biến, ngay cả ở Việt Nam. Tuy nhiên, khác với những hình thức bói toán khác – sẽ dự đoán tương lai hay số mệnh của bạn, cỗ bài Tarot chỉ đơn thuần giúp bạn tìm ra hướng đi đúng cho tương lai.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Trong bài viết này, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về lá bài Tarot, từ nguồn gốc đến ý nghĩa của mỗi lá bài. Bạn sẽ biết được bản chất của những lá bài, và rằng bạn không cần phải là một nhà tâm linh học để có thể là người bói bài Tarot.

Lịch sử bài Tarot

Theo nhà sử học Tarot Tom Tadfor Little, những lá bài xuất hiện đầu tiên có nguồn gốc từ đạo Hồi, những người châu Âu đã mang nó về vào năm 1375. Nhưng thực tế, cỗ bài đó không giống với bài Tarot hiện nay. Mãi đến năm 1440 thì bộ bài mới giống với bài Tarot hiện nay. Trong một bức thư của Duke of Milan, đã có rất nhiều yêu cầu làm các cỗ bài khác nhau để sử dụng trong các dịp trọng đại.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Và, năm 1530, cỗ bài Tarot đầu tiên được tạo ra như một trò chơi. Cỗ bài gồm 4 chất với các lá bài đánh số từ một đến mười, và còn có các quân bài Hoàng gia như Queen, King, Knight và Page. Ngoài ra cỗ bài gồm thêm 22 quân bài biểu tượng không thuộc bất cứ chất nào. Cỗ bài này được gọi là triumph. Trong cỗ bài triumph, 21 trong số 22 lá bài đặc biệt là các quân bài chủ. Trò chơi này nhanh chóng lan truyền khắp mọi nơi trên châu Âu. Mọi người bắt đầu gọi nó với cái tên tarocchi, là tên tiếng Italian của từ tiếng Pháp tarot.

Năm 1781, ở Pháp và Anh, những người theo trường phái huyền bí khám phá ra những lá bài Tarot. Họ thấy rằng những biểu tượng trên lá bài có nhiều ý nghĩa hơn việc chỉ là trò chơi thông thường. Và rồi họ bắt đầu sử dụng bài Tarot như một công cụ bói toán, rồi các tài liệu nói về Tarot ngày một nhiều. Sau đó, cỗ bài Tarot trở thành một phần của triết lý huyền bí.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Ngoài ra, cũng có nhiều nguồn tin cho rằng cỗ bài Tarot có xuất xứ từ Ai Cập, rằng đây là một trong những cuốn sách duy nhất còn sót lại sau một vụ hoả hoạn đã đốt cháy toàn bộ thư viện cổ của Ai Cập. Với giả thiết này, những lá bài được coi như là những chiếc chìa khoá tượng hình của cuộc sống thời Ai Cập cổ.

Bộ bài Tarot

Hiện tồn tại rất nhiều loại bài Tarot, và không có tiêu chuẩn nào về số lượng hay hình thức bộ bài. Mặc dù các quân bài, chất và ý nghĩa là như nhau, nhưng hình minh hoạ thì lại rất khác nhau. Chủ đề của mỗi bộ bài cũng khác nhau, có thể là về thiên nhiên, động vật, rồng,… Cỗ bài Tarot phổ biến nhất tại Mỹ hiện nay là bộ Rider-Waite, được tạo ra vào năm 1909 bởi A.E.Waite, một nhân vật xuất chúng thuộc Hermetic Order of the Golden Dawn, và được sản xuất bởi công ty Rider & Company. Hoạ sĩ vẽ bài là Pamela Colman Smith. Cỗ bài 78 quân này là cỗ bài phổ biến và dễ mua nhất tại Mỹ. Dù sao thì, theo The Hermitage: A Tarot History Site thì không có bộ bài Tarot nào được coi là “tuyệt đối” cả.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Một cỗ bài Tarot bao gồm Bộ Ẩn Phụ – Minor Arcana và Bộ Ẩn Chính – Major Arcana. Giống như những cỗ bài Tây khác, bộ ẩn phụ gồm 4 “chất”, nhưng thay vì rô-cơ-bích-tép, thì 4 chất ở bộ ẩn phụ là: Wands, Swords, Cups và Circles (hay Pentacles).

Mỗi chất đều có một ý nghĩa tương ứng với một khía cạnh nào đó của cuộc sống. Những quân bài chứa 4 chất này được đánh số từ 1 đến 10, và thêm các quân bài Hoàng gia: The King, Queen, Knight và Page. Bộ ẩn phụ cho biết những điều “phụ”, tức là những khía cạnh nhỏ và thường ngày trong cuộc sống.


Bộ Ẩn Chính.

Bộ Ẩn Chính.

Bộ ẩn chính không có chất. Chúng bao gồm những quân bài có hình riêng và thể hiện những nguyên tắc, quan niệm và lý tưởng. Chúng được đánh số từ 1 đến 21, và quân bài thứ 22 – The Fool – được đánh số 0. Bộ ẩn chính thể hiện năng lượng mạnh, lâu dài hay những sự kiện lớn trong cuộc sống.

Tarot Spread

Bước đầu tiên của bói Tarot, là người được bói sẽ bốc một số lượng bài nhất định từ bộ bài. Vài ý kiến cho rằng làm vậy để “truyền năng lượng” từ người đó cho bộ bài. Người được bói cần phải tập trung vào câu hỏi hoặc vấn đề mà họ cần lời khuyên trong lúc rút các lá bài. Theo truyền thống thì còn có nhiều bước phức tạp hơn nữa.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Khi các lá bài được rút xong, thầy bói sẽ xếp những lá bài đó theo thứ tự thành một khuôn mẫu gọi là spread. Mỗi vị trí trên spread đều có ý nghĩa nhất định, và hiện tại có rất nhiều cách để xếp spread, từ một lá bài đơn lẻ trong bộ đến cách xếp toàn bộ 78 lá bài. Việc sử dụng spread nào phụ thuộc vào người đọc bài và kiểu câu hỏi hay vấn đề của người được bói. Một số spread tập trung nhiều hơn đến một vài loại thông tin nhất đinh. Ví dụ, một spread có thể chuyên để bói về chuyện tình cảm, spread khác lại tập trung vào mối quan hệ với người khác. Một trong số những spread phổ biến nhất là Celtic Cross. Thực tế tồn tại rất nhiều spread thường dùng, và đặc biệt người đọc bài còn có thể tự tạo spread của riêng mình.

Ví dụ trong spread Celtic Cross, bạn có thể thấy có một trật tự nhất định trong spread này, và mỗi lá bài ở mỗi vị trí đều thể hiện một ý nghĩa nào đó. Và mỗi vị trí lại có nhiều ý nghĩa khác nhau, điều này phụ thuộc vào người hỏi. Và còn nữa, ý nghĩa mỗi lá bài còn có thể được kết hợp với các lá bài khác, chúng ảnh hưởng lẫn nhau và tạo ra sự thay đổi trong ý nghĩa mỗi lá bài.

Phương pháp bói bài Tarot

Hiện nay có hai phương pháp bói Tarot khác nhau: bói qua câu hỏi và bói mở.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Với cách bói qua câu hỏi – question readings – bạn phải có một câu hỏi cụ thể nào đó. Tarot sẽ không đưa ra câu trả lời chính xác; nhưng qua những lá bài Tarot, bạn có thể định hướng và tự đưa ra quyết định cho chính bản thân mình. Quá trình bói Tarot qua câu hỏi phải làm đúng trình tự, điều này rất quan trọng. Bạn phải:

– Sử dụng những câu hỏi “mở”: nếu câu hỏi của bạn là câu hỏi “đóng”, thì bộ bài Tarot sẽ không giúp thêm được gì cho bạn cả. Ví dụ với câu hỏi sau: “Làm thế nào để mẹ chồng tôi đồng ý với việc vợ chồng tôi sẽ chuyển ra ở riêng” – khác hẳn với việc hỏi “Làm thế nào để chung sống hoà bình với mẹ chồng”. Hãy bắt đầu từ nguồn gốc của vấn đề (chung sống hoà bình) chứ không phải là từ những lựa chọn (chuyển ra ở riêng) của bạn.

– Tìm mức độ cụ thể phù hợp: Câu hỏi của bạn cần phải đủ để định hướng, nhưng không được quá cụ thể. Thay vì việc tìm hiểu về một mặt nào đó cụ thể, bạn cần tìm cách nhìn rộng hơn, bao quát hơn về vấn đề. Ví dụ, thay vì hỏi ‘làm thế nào để cuộc sống gia đình bớt lộn xộn hơn”, thì hãy hỏi rằng “làm thế nào để cân bằng thời gian biểu của con trẻ và thời gian biểu của người lớn”. Rõ ràng câu hỏi sau tập trung vào vấn đề “thời gian biểu”, và vậy là hợp lý. Nhưng đừng đặt câu hỏi theo kiểu “Làm thế nào để sắp xếp lịch chơi bóng rổ, bóng đá, cầu lông… mà vẫn có thời gian quan tâm tới gia đình” – câu hỏi này thì lại quá cụ thể về “lịch chơi thể thao” rồi. Thông tin trong câu hỏi phải ở một mức độ phù hợp, không chung chung quá nhưng cũng đừng cụ thể quá.

Đôi điều về bộ bài Tarot

– Tập trung vào bản thân bạn: nếu là bói cho bạn, hãy đảm bảo rằng câu hỏi này tập trung vào bạn nhiều hơn là tập trung vào những đối tượng khác, ngay cả khi đó là chủ thể của vấn đề. Ví dụ, câu hỏi “tại sao con trai bạn lại hút thuốc lá” là tập trung vào con bạn, chứ không phải là bạn. Hãy hỏi là “bạn có vai trò gì, bạn có làm gì khiến con bạn hút thuốc lá hay không” sẽ là câu hỏi chuẩn.

– Trung lập: hãy đặt câu hỏi một cách trung lập, đừng quá thiên về một mặt hay một hướng giải quyết nào đó. Như vậy lá bài Tarot sẽ giúp bạn có được định hướng tốt. Ví dụ, “Tại sao tôi lại phải làm việc nhà nhiều hơn vợ tôi” không phải là câu hỏi trung lập, thay vì đó, hãy hỏi “Làm thế nào để vợ chồng tôi có thể chia sẻ việc nhà với nhau” mới là tốt.

Đôi điều về bộ bài Tarot

– Lạc quan: Đảm bảo rằng câu hỏi của bạn mang tính lạc quan, mong chờ điều gì đó. Thay vì hỏi tại sao may mắn không đến như mong đợi, hãy hỏi rằng làm thế nào để may mắn đến với bạn.

Phương pháp thứ 2, bói mở – Open Readings – hướng đến các mặt rộng hơn của cuộc sống chứ không gói gọn trong các câu hỏi như question readings. Thường thì những vấn đề này đều có mốc của nó, ví dụ như khi bạn lập gia đình, khi bạn tốt nghiệp đại học,… Bạn có thể hướng đến một mảng nào đó, ví dụ như sức khoẻ, hay sự nghiệp… và kết quả của lần bói này cũng sẽ tương ứng với chúng.

Để trở thành một người bói bài Tarot

Để học được nghệ thuật bói bài Tarot, bạn có thể đọc sách, tham gia các khoá học và thậm chí có thể được cấp chứng chỉ. Các khoá học được dạy online bởi các giáo viên dạy Tarot hoặc các tổ chức Tarot.

Đôi điều về bộ bài Tarot

Có tất cả 7 mức độ chứng chỉ được cung cấp bởi Tarot Certification Board of America. Để được cấp các chứng chỉ này, bạn cần phải có kinh nghiệm bói Tarot cũng như vượt qua các bài kiểm tra tiêu chuẩn. Dưới đây là các loại chứng chỉ:

  • Certified Apprentice Tarot Reader (CATR)
  • Certified Tarot Reader (CTR)
  • Certified Professional Tarot Reader (CPTR)
  • Certified Tarot Consultant (CTC)
  • Certified Tarot Master (CTM)
  • Certified Tarot Instructor (CTI)
  • Certified Tarot Grandmaster (CTGM)

Ngoài ra còn có các chứng chỉ được cấp bởi American Board for Tarot Certification bao gồm 5 cấp độ:

  • Tarot Associate (TA)
  • Tarot Professional (TP)
  • Tarot Masters (TM)
  • Tarot Education (TE)
  • Tarot Sage (TS)

Một vài quốc gia khác có hệ thống chứng chỉ Tarot riêng của mình.

Tham khảo Howstuffworks – Theo genk.vn


Người hướng nội và những lá bài Tarot

Hướng nội, Tarot

Hầu hết những người hoạt động trong lĩnh vực tâm lý, nhà tâm lý học và người đọc bài Tarot tôi biết, họ đều là người hướng nội và tôi chắc chắn tôi cũng nằm trong số đó

Một trong những trở ngại chính khi xem bài Tarot là tìm cách làm việc nào sẽ phù hợp với bạn. Không phải tất cả readers đều phải xuất hiện trước mọi người và diễn giải hàng loạt ý nghĩa nằm trong bộ bài ấy hoặc phải xuất hiện trong một nơi nào đó có liên quan đến Tarot có nhiều người đang tập trung.

Hầu hết các người hướng nội gặp đôi chút khó khăn khi phải tham gia các cuộc tán gẫu không liên quan và các hình thức giao tiếp khác mà họ cảm nhận là thiếu chiều sâu và ý nghĩa.

Nếu bạn là một người hướng nội, đọc bài Tarot không phải mặt đối mặt với Querrent, ví dụ như voice call hay nhắn tin, gửi email cũng là điều khá hợp lý. Bạn cũng có thể thích viết về các chủ đề liên quan đến Tarot. Nhiều người hướng nội cảm thấy thoải mái hơn khi thể hiện bằng văn bản hơn là nói.

Ảnh : Internet

Mặc dù dạy học được coi là một hoạt động hướng ngoại điển hình, nhưng các readers hướng nội vẫn có thể là những người dạy học khá tốt, dạy theo phong cách 1-2-1 hoặc theo nhóm nhỏ.

Việc giảng dạy ở trong những buổi hội thảo và hội thảo trực tuyến rất phù hợp với người hướng ngoại, vì các hoạt động này lại dễ khiến năng lượng của người hướng nội sẽ mất đi.

Điều gì có thể thúc đẩy năng lượng của một người hướng ngoại được bồi đắp nhưng với người hướng nội thì mệt mỏi. Nếu bạn là một người hướng nội và phải tiếp xúc quá nhiều khách hàng trong cùng một ngày, bạn cần phải đảm bảo rằng bạn có thể có một số ‘thời gian tôi’ để nạp lại năng lượng sau đó.

Hiểu rõ chính mình … và không chống lại tính cách tự nhiên của mình. Hầu hết công việc bạn đang làm sẽ cảm thấy tràn trề sinh lực hơn là bạn thấy mệt mỏi nếu không làm gì cả, đó là lúc bạn cần thay đổi phương pháp làm việc để có thể nâng cao vị thế của mình, một reader Tarot người hướng nội.

Lợi thế của người hướng nội khi trở thành Tarot Reader

Vì vậy, khi ai đó thể hiện sự quan tâm và sẵn sàng lắng nghe thì đó chính là sự hấp dẫn lớn. Những người hướng nội dành thời gian lắng nghe nhiều hơn là nói. Họ lắng nghe không chỉ để đáp lại mà còn cố gắng thấu hiểu. Đây là điều hiếm có và đặc biệt giúp đẩy mạnh mối quan hệ và tăng sự tương tác, kết nối giữa con người với con người.

Nancy Ancowitz – tác giả của cuốn sách “Tự phát triển bản thân dành cho Người hướng nội” đã cùng đồng nghiệp thường xuyên làm việc với những người hướng nội.

Ảnh : Intuitive Journal

Họ nhận thấy rằng, người hướng nội có khả năng lắng nghe tốt và có xu hướng xử lý những thông tin một cách lặng lẽ trong đầu của mình.

Bằng cách đó, họ có thể lắng nghe các câu chuyện của người cần được tư vấn một cách sâu sắc và có thể đưa ra lời khuyên phù hợp nhất.

Những kỹ năng cần thiết để người hướng nội trở thành Tarot Reader

a Thực hành về cách kết nối nội tâm sâu sắc và thường xuyên : đó là những khác biệt cơ bản trong việc tạo / sử dụng năng lượng như những người khiến chúng ta kiệt sức. Chấp nhận và hiểu rằng điều này sẽ xảy ra ngay cả với bạn có ý chí mạnh mẽ nhất.

b. Thực hành nói chuyện một mình và làm việc theo những cách thể hiện bản thân, và thực hành nói chuyện theo nhóm.

c. Giao tiếp với những người xung quanh, đặc biệt là những người hướng ngoại, năng lượng đó cần phải được bảo tồn và tái sinh một cách cẩn thận.

Những khó khăn của người hướng nội sống trong thế giới hướng nội náo nhiệt và cách bạn cần thêm thời gian để suy nghĩ một mình trong sự yên tĩnh. Điều này thực sự quan trọng trong mối quan hệ thân thiết. Để mọi người thường có thể nhìn thấy người hướng nội như đóng kín với thế giới bên ngoài và không phản hồi với thế giới bên ngoài và từ từ có thể điều chỉnh.

d. Dành thời gian đi ra ngoài, đi dạo và tập thiền đừng bỏ bê những nhu cầu cơ bản nhất.

Các trường hợp mà tôi đã trải qua

a. 7 of cups : Lắm mối tối nằm không, hãy cẩn trọng về sự lựa chọn của mình.

Lá bài này mình bốc được cho một cô gái ở HN khi cô đang phân vân giữa nhiều sự lựa chọn liên quan đến công việc. Cô có những lợi thế riêng và có được những offer khá tốt. Tuy nhiên cô khá lúng túng và chưa biết sẽ đi về đâu. Sau cùng, cô đã vào TPHCM để làm việc.

Lá bài hàm ý nhắc nhở giữa rừng sự lựa chọn. Chúng ta nên quyết định chỉ một và cân nhắc nó. Chưa chắc thứ hào nhoáng nhất đã là tốt nhất. Dành thời gian tìm hiểu và sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn sáng suốt nhất. Khi đã quyết định được rồi, bạn cần phải làm ngay và luôn.

b. Two of Swords – Sự lựa chọn gian nan

Mình từng gặp lá này trong hai trường hợp. Một cô gái phân vân trước hai chàng trai. Một người phụ nữ lưỡng lự giữa việc tự kinh doanh và tiếp tục làm thuê.

Mỗi thanh kiếm tượng trưng cho mỗi sự lựa chọn của họ. Họ ôm cả hai thứ vào lòng và không biết bên nào nên giữ, nên buông. Vấn đề ở chỗ không có bên nào hoàn hảo, mỗi lựa chọn đều có cái hay cái dở riêng, không tốt hoàn toàn hoặc xấu hết. Bởi nếu tốt xấu rõ ràng thì đã không phân vân chọn lựa.

Khác với hai gậy – bỏ lại quá khứ sau lưng để đi theo con đường mới, có sự tính toán rõ ràng. Hai kiếm thể hiện sự hoang mang, bối rối, rồi bí quá không biết chọn thế nào họ đành bỏ mặc tình hình như vậy. Việc này khiến cho hiện trạng của họ tiến không được, lùi chẳng xong. Tình hình này để lâu thì bản thân họ thường bị phiền não bởi sự đấu tranh tư tưởng, nên khi rút ra lá này ở câu hỏi lời khuyên mình thường nói rằng:

“Bạn hãy dứt khoát lên. Mỗi sự lựa chọn đều có cái tốt và cái xấu. Quan trọng là bạn can đảm, sẵn sàng đối mặt với kết quả lựa chọn của chính mình. Bởi vì lựa chọn còn lại, chưa chắc đã hoàn hảo hơn đâu.”

Lời kết

Theo bản chất, việc học và khám phá tarot khá phù hợp với người hướng nội; nhìn vào bên trong, tìm kiếm sự thật và ý nghĩa bằng cách khám phá những suy nghĩ và cảm xúc của chính mình là lý do để làm việc đó. Hướng nội không phải là nhút nhát, và không phải tất cả đều vậy, nhưng họ có xu hướng vào bên trong hơn là tìm kiếm ở thế giới bên ngoài.

Người hướng nội hay tự tạo ra năng lượng của họ khi ở một mình hoặc ở với một người cũng có sự đồng cảm. Khi năng lượng bị hạn chế, họ có xu hướng sử dụng nó theo kiểu tiết kiệm. Không phải hướng nội hay hướng ngoại ai giỏi hơn ai hoặc người này sẽ có tài năng hơn người kia, bất kể thế giới sẽ nói gì với bạn; chỉ có sự khác biệt với nhau về mặt sinh học và tâm lý.

Tham khảo: Huy Đức -bloghuongnoi.com


Coi bài Tarot ở Sài Gòn, mê tín hay phong trào?

Với vô số băn khoăn về công việc, gia đình, tình cảm…, ngày càng nhiều bạn trẻ tìm đến bài Tarot. Nắm bắt xu hướng, nhiều người nghỉ việc chuyển qua coi bài, nhiều quán cà phê Sài Gòn cũng mở thêm dịch vụ.

Không coi bao giờ sẽ giàu…

Dịch vụ coi bài Tarot trên đường Tô Hiến Thành (Q.10, TP.HCM), không phải cuối tuần nhưng người ghé liên tục. Một bạn trẻ 9X đón khách, cho biết: “Để đảm bảo riêng tư cho người xem, mỗi lần reader (người xem) sẽ chỉ xem cho một khách. Bạn bè đi chung sẽ đợi bên ngoài”. 

Giá coi bài là 150 nghìn đồng/30 phút, cứ 10 phút tiếp theo sẽ được tính giá 20.000 đồng.

Phòng coi Tarot được bố trí 3 chiếc bàn nhỏ ở 3 góc với 3 reader. Ngồi đối diện với các reader, khách hàng trả lời những câu hỏi về công việc đang làm và chủ đề muốn xem. Họ được dặn trước là sẽ không coi về cái chết hay bao giờ giàu….

Bằng những động tác rất mượt mà, thuần thục, reader trải bộ bài Tarot thành nửa vòng cung trên bàn, yêu cầu khách rút 8 lá bài. Reader giải đáp ý nghĩa của các lá bài cho khách nghe, khách cần hỏi thêm thì rút thêm các lá bài.

Nhân viên ở đây cho biết dịch vụ mở cửa từ 9h đến 20h30 hàng ngày với khoảng 10 reader thay phiên nhau. 

“Ngày thường không cần đặt lịch nhưng ngày cuối tuần khách tới rất đông. Ở đây cũng có coi online. Khách hàng chuyển khoản và đặt lịch và reader coi qua facetime, zalo, viber…”, nhân viên cho biết.

Ở đây còn mở các lớp đào tạo coi bài Tarot, học buổi tối với giá 2 triệu/12 buổi.

Quán cà phê M. trên đường Lê Văn Sỹ (Q.3) cũng có dịch vụ coi bài Tarot vào 19h tối thứ 3 hàng tuần. “10 khách hàng đầu tiên sẽ được coi miễn phí. 10 khách tiếp theo thì phụ thu 20.000 đồng/người. Một buổi tối chỉ coi cho 20 khách. Các reader là do quán thuê và tính tiền công 200 nghìn/buổi”, nhân viên của quán cho biết.

Chị Hương Lan (29 tuổi, Q.Phú Nhuận) lăn tăn một số chuyện gia đình, được bạn bè giới thiệu, đã đến quán cà phê thử coi bài Tarot. “Có nhiều chuyện không tiện tâm sự với người thân. Người xem Tarot họ không biết mình là ai nên dễ chia sẻ hơn, thấy nhẹ nhõm hơn và cũng có thêm lựa chọn hướng để giải quyết”, chị Lan nói.

Coi bài Tarot ở Sài Gòn, mê tín hay phong trào? - Ảnh 2.

Tarot cũng như bác sĩ tâm lý có thể giúp khách hàng giải tỏa – Ảnh: DIỆU NGUYỄN

Bỏ việc đi coi bài fulltime

Vốn là một chuyên gia phân tích dữ liệu web với thu nhập ổn định, Ngô Quốc Cường (31 tuổi) bất ngờ bỏ ngang chuyển sang coi bài Tarot.

“Lúc biết tới Tarot, mình bị lôi cuốn và đã theo nghề này. Ban đầu mình tự học qua sách, qua mạng. Đến lúc nắm chắc ý nghĩa của các lá bài, mình bắt đầu coi cho khách hàng”, anh Cường nhận đến tận nhà coi hoặc hẹn ở nơi tiện cho khách, giá 200.000 đồng/lần.

Theo anh Cường, coi Tarot đúng sai là do sự hợp tác, tương tác của khách hàng với người xem, “như bác sĩ tâm lý không thể hỗ trợ bạn triệt để nếu bạn không hợp tác hoặc giấu diếm thông tin”.

Làm nghề này đã được 5 năm, anh Cường khẳng định cuộc sống của mình có ý nghĩa hơn: “Nhiều người có những bất ổn về  tinh thần. Tarot cũng như bác sĩ tâm lý có thể giúp họ giải tỏa, lấy lại cân bằng, nhiều khi Tarot còn có giải pháp giúp họ giải quyết vấn đề khó khăn”.

Theo bà Trương Thị Bích Phượng – giảng viên tâm lý, coi bài Tarot không hẳn là một xu hướng của giới trẻ mà chỉ phản ánh một nhu cầu tâm lý ngày càng lớn của họ. 78 lá bài dường như đã trở thành giải pháp tức thời cho một số bạn trẻ bấu víu khi gặp bế tắc, không tìm được giải pháp cho vấn đề của mình và sợ nếu tự quyết định sẽ bị chệch hướng.

Tất nhiên không phải mê tín dị đoan, nhưng nếu thiếu tỉnh táo, người đi xem vẫn có thể trở nên phụ thuộc vào những gì các quân bài nói, đến nỗi cứ “đụng chuyện” là cuống cuồng đi coi mà không chủ động tự mình tìm cách giải quyết.

Nhưng nếu coi bói bài Tarot là một cách thư giãn khi chưa tìm ra hướng giải quyết vấn đề đang gặp, đó cũng có thể là cách giải tỏa cảm xúc tiêu cực hay áp lực tâm lý tạm thời. Coi bài để có thêm lựa chọn khi bắt tay giải quyết vấn đề theo cách của mình.

fullsizerender (3) (1)

Người xem Tarot dựa vào 78 lá bài để giải thích ý nghĩa – Ảnh: DIỆU NGUYỄN

Từ thế kỷ 15, Tarot đầu tiên được gọi là Trionfi, sau đó là Tarocchi, Tarock, là một bộ bài được sử dụng tại nhiều nơi ở châu Âu như một trò chơi. Từ cuối thế kỷ 18, Tarot được sử dụng trong huyền học và bói toán nhằm đoán trước tương lai hoặc tìm hiểu tinh thần và linh hồn.

Tarot có 78 lá bài, hình ảnh trên mỗi bộ bài khác nhau do người thiết kế sáng tác nhưng vẫn tương quan với bộ bài gốc. Mỗi lá bài có ý nghĩa khác nhau ứng cho mỗi vấn đề của người hỏi. Kèm theo bộ Tarot là một cuốn handbook – tự điển giải mã những hình ảnh.

Tarot dựa trên triết lý bao trùm, áp dụng khoa học để giải quyết những vấn đề nhân sinh quan mà khoa học không công nhận. Người xem tương tác với hình ảnh, dựa trên tính trừu tượng cộng với trí tưởng tượng và sự luyện tập thường xuyên để đạt đến trình độ “thấu thị” – cảm nhận được sự việc và ứng dụng vào thực tế.

DIỆU NGUYỄN – MINH PHƯỢNG – Tuoitre.vn


Và cái kết :

Tin lời Tarot

Nhẹ dạ cả tin cùng với việc tìm hiểu không đến nơi đến chốn, bài tarot dần bị nhiều bạn trẻ lạm dụng và biến tướng.

Bói bài tarot ở các quán cà phê hiện nay

Bói bài tarot ở các quán cà phê hiện nay

Không “bói ra ma quét nhà ra rác” theo kiểu bói toán trong dân gian, một hình thức bói bài phương Tây được nhiều bạn trẻ tìm đến, để tìm câu trả lời cho những hoang mang của bản thân về công việc, học tập, chuyện tình cảm… Nhẹ dạ cả tin cùng với việc tìm hiểu không đến nơi đến chốn, bài tarot dần bị nhiều bạn trẻ lạm dụng và biến tướng.

Reader quyền năng


Tại quán cà phê trong hẻm trên đường Võ Thị Sáu (phường 8, quận 3), không gian khá yên tĩnh với tiếng nhạc du dương. Quán được trang trí theo phong cách Bohemian và khu vực phục vụ khách xem bói tarot càng nhuốm màu huyền bí hơn, hoàn toàn tĩnh lặng, ánh đèn vàng, cùng vài lọ nến thơm, bát nước trên bàn… Khách khi đến quán muốn xem tarot phải đặt lịch trước, riêng hai ngày cuối tuần quán phục vụ khách xem tarot từ 14 giờ – 20 giờ.

Trả 150.000 đồng cho 30 phút xem tarot (chưa tính tiền nước uống) và 10 phút tiếp theo sẽ tính thêm 20.000 đồng, các reader (người đọc bài tarot) bắt đầu trải bộ bài 78 lá thành nửa vòng cung lên một cái khăn màu đen trên bàn. Sau khi rút 8 lá bài và nghe các reader giảng giải về nó, người xem nếu muốn hỏi thêm về vấn đề gì thì rút bài tiếp.

Mất 45 phút xem tarot về chuyện công việc sắp tới, Tấn Đạt (24 tuổi, ngụ quận 8) khá thất vọng, bày tỏ: “Từ lúc thực tập đến giờ, tôi cũng nhảy việc mấy chỗ rồi, nản quá tôi nghỉ hẳn một tháng rưỡi để suy nghĩ, tìm hướng đi cho mình. Nghe tụi bạn giới thiệu coi tarot, thấy lạ lạ nên cũng muốn xem thử, sẵn cũng muốn tìm câu trả lời coi nên tiếp tục xin việc theo ngành đã học hay nhảy sang kinh doanh, vì hiện tại tôi cũng có vài bạn bè giới thiệu mối làm ăn kinh doanh. Vậy mà xem xong thấy hơi nản, vì người xem toàn trả lời chung chung, dự đoán tương lai xa, không biết đâu mà lần, rút bài hỏi thêm cũng vậy nên thôi, tôi về luôn”.

Không chỉ những bạn trẻ đang băn khoăn với câu chuyện việc làm hay khởi nghiệp, những trăn trở về tình yêu, chuyện học hành cũng được nhiều người tìm đến bài tarot như một “quyền năng” để giải tỏa những khúc mắc trong lòng. Thúy An (19 tuổi, sinh viên năm 2 ngành dược, ngụ quận Bình Thạnh) kể lại: “Hồi mới vào đại học, tôi và bạn trai hai đứa hai ngành học khác nhau, ít có thời gian quan tâm hay đi chơi nhiều nên có mâu thuẫn. Dù tôi sống với chị gái, nhưng còn đi học nên cũng ngại tâm sự về chuyện tình cảm. Và mới lên thành phố đi học, cũng chưa có nhiều bạn bè thân để có thể chia sẻ, nên tôi tìm đến những quán cà phê có xem tarot để giảm bớt căng thẳng. Cảm thấy nói chuyện với những người xem tarot, mình dễ dàng chia sẻ câu chuyện hơn, vì họ và mình hoàn toàn không biết gì về nhau, nên cũng không phải ngại”. 

Lập hội xem Tarot

Hiện trên mạng xã hội có hàng trăm hội nhóm và các fanpage về bói bài tarot được lập ra và thu hút hàng ngàn tài khoản tham gia. Các nhóm này chủ yếu dành cho những bạn trẻ muốn tìm hiểu về cách xem bói bài tarot chia sẻ những kinh nghiệm cùng nhau, như cách đọc những lá bài để giải đáp những vấn đề trong cuộc sống. Bên cạnh đó, những phụ kiện đi cùng bộ bài như: vòng tay, đá năng lượng, đá thanh tẩy, nhẫn, hộp và túi dựng bài, khăn trải bàn… để tăng thêm “quyền năng” cho những lá bài tarot cũng được nhiều tài khoản rao bán với giá từ vài trăm ngàn đến hơn một triệu đồng.

Thay vì đến những quán cà phê xem bói tarot, người xem có thể lựa chọn các reader đến nhà riêng để xem, với giá 300.000 – 500.000 đồng/giờ. Và trong thời buổi lên ngôi của công nghệ, việc xem bói tarot cũng phục vụ các “thượng đế trẻ” bằng hình thức xem online với giá 200.000 đồng/45 phút. Tùy theo thời gian rảnh rỗi của bản thân, sau khi đặt hẹn, người xem trao đổi với các reader thông qua các cuộc gọi facetime…

Cộng đồng mạng xã hội hiện tại cũng có khá nhiều các hội nhóm “bóc phốt” và “anti” bói bài tarot. Bạn trẻ Hoàng Diệu Hoa (22 tuổi, ngụ quận 5) tìm hiểu về bài tarot hơn 3 năm, chia sẻ: “Thường thì những ai tìm hiểu về tarot một cách khoa học, hay xem đó như một thú vui để thư giãn, sẽ không ưa những tay chuyên đi bói tarot để kiếm tiền, bởi thầy thật thì ít mà thầy giả thì nhiều. Nhiều người chỉ biết sơ sơ, rồi chủ yếu là nhìn hình vẽ trên lá bài mà phán đại, thành ra cứ nói chung chung, hoặc chỉ dự đoán những chuyện tương lai xa xôi kiểu vô thưởng vô phạt”.

Giá mỗi bộ bài tarot trên thị trường hiện nay từ một triệu đồng trở lên, kèm theo các bộ bài là sách hướng dẫn, vì đây là hình thức bói có nguồn gốc từ phương Tây, nên đa phần sách hướng dẫn là tiếng Anh. “Trình độ ngoại ngữ có hạn, tài liệu tham khảo trên mạng thì muôn ngàn thông tin lẫn lộn, nhiều reader chỉ hiểu sơ về các quân bài, chủ yếu dựa theo hình vẽ mà bịa ra nội dung, vậy mà vẫn đông khách”, Diệu Hoa cho biết thêm.

Bài tarot gồm 78 lá, mỗi lá bài mang những hình vẽ, biểu tượng khác nhau, hàm chứa nhiều ý nghĩa khác nhau về các triết lý, định nghĩa và những tri thức rộng lớn trong cuộc sống. Theo nhiều tài liệu, bói bài tarot là việc giải mã những ẩn ý trong các hình vẽ trên lá bài, để giải đáp những trăn trở mà bản thân đang gặp phải về các vấn đề trong cuộc sống.

KIM LOAN – Theo sggp.org.vn


Tràn lan bói toán trên mạng xã hội, các tín đồ bị “dắt mũi” ra sao?

Dân trí Trào lưu bói bài Tarot đang nở rộ trên mạng xã hội có được xem là vi phạm pháp luật hay không? Mời bạn đọc cùng tìm hiểu trong chuyên mục 3 phút cùng Luật sư.

Mặc dù từ lâu đã bị xem là 1 hình thức mê tín dị đoan nhưng những lời tiên đoán đầy ma mị của ông thầy bói, bà thầy thu hút được nhiều sự quan tâm của người Việt Nam, đặc biệt là phái nữ. 

Hiện nay xem bói không chỉ hoạt động bên ngoài, xem trực tiếp mà còn có thêm hình thức xem bói online. Không chỉ vậy, trên mạng còn xuất hiện muôn hình vạn trạng kiểu xem bói như bói tuổi, bói tử vi, bói cung hoàng đạo… mà nổi bật nhất là bói bài tarot.

Vậy những loại hình xem bói mới này có vi phạm pháp luật hay không? Mời bạn đọc cùng gặp gỡ Chuyên viên tư vấn pháp lý – Luật gia Huỳnh Thanh Phúc để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này. Hành vi bói toán trên Youtube kiếm tiền có vi phạm pháp luật

Thưa luật gia hình thức bói bài Tarot có bị xem là vi phạm pháp luật hay không? Nếu có thì khung hình phạt cụ thể dành cho hành vi này là gì?

Pháp luật hình sự nước ta hiện nay nghiêm cấm thực hiện hành nghề mê tín, dị đoan. Mê tín ở đây được hiểu là hành vi bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức khác có tính chất gần và tương tự. Hành vi bói toán là hành vi đoán những việc của quá khứ, hiện tại và tương lai của một người, việc đoán này là không có căn cứ khoa học; Hành vi đồng bóng là một hình thức lừa bịp bằng cách lên đồng (giả vờ được thánh thần, ma quỷ nhập vào mình mà phán bảo những điều nhảm nhí khiến cho người bị hại tin theo).

Tràn lan bói toán trên mạng xã hội, các tín đồ bị dắt mũi ra sao? - 1

Vậy nên nếu hình thức bói bà tarot thoả mãn các hành vi, dấu hiệu nêu trên đặc biệt là việc tiên đoán quá khứ, tương lai một cách không có căn cứ khoa học thì hình thức bói bài tarot đã vi phạm pháp luật. 

Tuy nhiên theo cá nhân tôi chúng ta cũng đừng nên vội mà nhận định hành vi đó là trái pháp luật hay không vì hiện nay chưa có một báo cáo hay nguồn trích dẫn nào chính thống chứng minh tính khoa học của bài tarot là xác thực hay không, cũng như việc được sử dụng phổ biến ở các quốc gia khác sẽ khiến chúng ta hoài nghi về tính khoa học của nó có được công nhận tại các quốc gia đó không.

Bói bài Tarot hiện tại có 2 hình thức phổ biến nhất là đến những tụ điểm Tarot để gặp trực tiếp các reader (người đọc bài) để được bốc bài, đọc bài và đoán tương lai hoặc hình thức bói online chọn lá bài qua mạng. Trong 2 hình thức này, đâu là hình thức bị phạt nặng hơn thưa luật gia?

Nếu bói bài tarot thoả mãn đủ các dấu hiệu của tội danh hành nghề mê tín, dị đoan thì hình thức có mức phạt nặng hơn là hình thức đến các tụ điểm, gặp trực tiếp người xem bài. Hình phạt được quy định như sau:

1/ Người nào dùng bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức mê tín, dị đoan khác đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2/ Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Làm chết người;

b) Thu lợi bất chính 200.000.000 đồng trở lên;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.   

Tràn lan bói toán trên mạng xã hội, các tín đồ bị dắt mũi ra sao? - 2

Đối với một số trang web hoặc kênh Youtube chỉ vì đam mê với bài Tarot mà giao lưu cùng mọi người và bói giùm không tính phí. Trường hợp này có bị xem là vi phạm pháp luật hay không thưa luật gia?

Tại khoản 1 Điều 320 BLHS Tội Hành nghề mê tín, dị đoan: “. Người nào dùng bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức mê tín, dị đoan khác đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.” 

Thì Thu lợi bất chính không phải dấu hiệu định tội đối với hành vi dùng bói toán mà chỉ là tình tiết tăng nặng. Vậy nên việc giao lưu, coi bói dùm mọi người miễn phí vẫn là hành vi trái pháp luật.

Những video chứa các nội dung bói toàn, cụ thể ở đây là bói Tarot có được xem là nội dung mê tín dị đoan và bị gỡ bỏ nếu có người tố giác với cơ quan chức năng không thưa luật gia?

Tràn lan bói toán trên mạng xã hội, các tín đồ bị dắt mũi ra sao? - 3

Theo các quy định về đảm bảo an toàn văn hoá, thể thao, du lịch, quảng cáo, an ninh mạng thì tất cả các tệp được lưu trữ trên mạng, thông tin kĩ thuật số, mã hoá nếu có chứa các nội dung không lành mạnh, bị cấm theo quy định của pháp luật hiện hành thì sẽ bị gỡ bỏ, thậm chí những cá nhân, tổ chức, cơ quan đăng tải hay chịu trách nhiệm kiểm duyệt nội dung sẽ bị xử lý, xử phạt đối với hành vi trái quy định đó và phải thực hiện các biện pháp khắc phụ hậu quả do việc để các video chứa các nội dung đó được phát tán.

Thư Quỳnh – Nguyễn Quang – dantri.com.vn


Trò bịp qua những lá bài Tarot

Bài Tarot xuất xứ từ Ý và Ai Cập cổ đại, đã du nhập vào Việt Nam từ không lâu. Với hơi hướng tâm linh, nó trở thành cơ hội cho một số người lợi dụng mê tín dị đoan để kiếm chác.

Nhìn bài phán vận hạn

Theo quảng cáo trên mạng, tôi tìm đến nhà “cô” Liên Tarot cạnh chợ Phú Lâm, Q.Bình Tân. Gọi là cô nhưng Liên chỉ tầm 25 tuổi, dáng thấp, tròn. Liên cho hay cô xem bói đã hơn hai năm, trung bình một ngày đón mười khách, bản thân là công nhân nhà xưởng và tự học cách đoán vận mệnh thông qua internet. Liên dẫn tôi vào căn phòng nhỏ chỉ có cái bàn phủ khăn nhung đen, cây quạt nhỏ và hai ô cửa sổ bé xíu. Vừa trút bộ bài ra khỏi túi đựng, Liên nhắc tôi đặt tay lên quả cầu pha lê cạnh góc bàn, thành tâm cầu nguyện cho cuộc bói sắp tới.

Tro bip qua nhung la bai Tarot hinh anh 1 Một số hình vẽ trên bài Tarot. Ảnh: Báo Công An TP.HCM
Một số hình vẽ trên bài Tarot.

Xong thủ tục ban đầu, Liên đưa bài cho tôi xào ba lượt, mỗi lượt ba lần. Sau mỗi lượt, tôi phải chia bài thành hai và xoay ngược lại so với chiều ban đầu. Trải bài lên bàn và yêu cầu tôi chọn ra ba lá, chưa kịp nghe tôi hỏi, Liên đã phán ngay: “Em đang phải đối mặt với rất nhiều áp lực cả trong công việc và tình cảm đó”. Tiếp đến, cô yêu cầu tôi lật tiếp một lá nữa, mở ra là hình thần chết, phía dưới là ngôi sao sáu cạnh và con quỷ đang bị nhốt trong lồng.

Liên trầm ngâm: “Em đang sống trong một xóm đạo đúng không? Đó là lí do em bị rất nhiều linh hồn vất vưởng bủa vây khiến em gặp chuyện không vui”. Vờ như Liên đoán đúng, tôi gật gù ra vẻ đồng tình. Được thể, cô ta tiếp: “Vào những ngày rằm, em phải cúng cho những linh hồn này ba cây nhang, cắm trên gốc cây trước nhà”.


Điều đáng nói, đạo mà Liên đề cập là Thiên chúa vốn không có tục cúng cho “linh hồn vất vưởng”. Ngoài chiêu dò hỏi thông tin như vừa rồi, Liên còn đưa ra tiên đoán tối nghĩa hoặc mâu thuẫn nhau. Chẳng hạn, Liên bảo tôi là con gái nhưng bên trong là đàn ông, ít phút sau Liên lại nói tôi có bản chất nàng… tiên cá. Khi giở một quẻ hình con thạch sùng ngồi trong vòng tròn, cây gậy phát sáng ở đầu và tam giác ba cạnh bên dưới, Linh bảo tôi đừng là con thạch sùng, hãy trở thành cây gậy biết phát sáng, nếu làm đúng như thế, tôi sẽ có ba điều ước như ba góc của tam giác. Hỏi thế nào là trở thành gậy phát sáng thì Liên bảo đó là khi tôi chạm được thế giới ngoài vòng tròn và đó là do tâm của tôi (!).

Tro bip qua nhung la bai Tarot hinh anh 2 Một sinh viên bói bài Tarot cho bạn. Ảnh: Báo Công An TP.HCM
Một sinh viên bói bài Tarot cho bạn.

Kết thúc buổi xem chưa đầy 15 phút, Liên thu 150 nghìn đồng, không quên khoe: “Cô nhà bên đi xem chị, về cúng kiếng đầy đủ nên mới trúng vé số 10 triệu, đi Nha Trang chơi rồi”. Nhẩm tính, nếu đúng như lời Liên nói, mỗi ngày cô đón 10 lượt khách, trung bình thu về 1,5 triệu đồng/ngày, một tháng bỏ túi 45 triệu đồng.

Đoán mò kiểu nước đôi


Sau Liên, tôi tìm đến bà Yến ở đường Ưu Long, Q8, nổi danh trên các diễn đàn chị em với tài bói bài Tarot, xem tướng và chỉ tay. Bà này quảng cáo khách của mình toàn diễn viên, ca sĩ và phải hẹn trước đặt chỗ. Đón tôi trong một căn nhà hẹp, bà Yến khoảng trên dưới 45 tuổi, chân mày xăm đậm và viền mắt kẻ đen. Bà bảo mình xem bói là do “sở hữu linh cảm kì lạ” và có học qua lớp phong thủy. Mang danh bói bài Tarot nhưng cách xem của bà này đặc sệt chất phương Đông, tức trải bài theo hình bát quái và dựa vào tử vi, lịch âm dương để đoán vận hạn.

Tương tự như Liên, bà Yến đưa ra tiên đoán nước đôi, bảo tôi có vong theo, người này vốn là con của mẹ tôi nhưng bị sảy. “Con cứ về hỏi, nếu mẹ con nói không là bà giấu đó”. Bà Yến gợi ý tôi nên đưa vong vào chùa tu, bà sẽ giúp với giá 70-80 nghìn đồng/vong và cảnh báo tôi nên làm càng sớm càng tốt để tránh bị phá. Với mỗi tiên đoán, bà này đều hỏi thông tin tương ứng từ tôi. Điển hình như hỏi tôi có thích làm việc không, nghe tôi bảo thích Yến liền phán: “Đây, bài nói hết nè. Con là người của công việc. Con rất muốn thành đạt và kiếm nhiều tiền”.

Ngán ngẩm với kiểu bói nước đôi này, tôi xin kết thúc và gửi 200 nghìn tiền phí. Qua rồi cái thời cầu viện vào bùa ngải hay lên đồng vốn ồn ào và dễ bị cơ quan chức năng phát hiện, các thầy bói “vườn” sử dụng bài Tarot và kiến thức thu lượm trên mạng để kiếm chác từ những người cả tin. Xét về bản chất, Tarot không xấu nếu được sử dụng đúng mục đích, để giúp và động viên tinh thần của người đang trong tâm trạng chán nản. Nó chỉ xấu nếu biến tướng thành loại hình mê tín dị đoan và trở thành phương tiện để kẻ xấu trục lợi.

http://congan.com.vn/doi-song/tro-bip-qua-nhung-la-bai_3932.html

Theo Như Quỳnh/Báo Công An TP. HCM – Zing

Content Creator ?


Bạn có đang trở thành một người sáng tạo nội dung?

Trước tiên nói về định nghĩa: Content creator là một thuật ngữ marketing ám chỉ người sáng tạo ra nội dung hữu ích cung cấp đến độc giả.Nội dung của những người làm nội dung cũng rất đa dạng như chữ viết, video, hình ảnh, âm nhạc,… Kênh tiếp cận đến độc giả của những người làm nội dung cũng như vậy: Facebook, Youtube, Google, Pinterest, Instagram, Blog, Truyền hình,…Mỗi nội dung sáng tạo của bạn có cơ hội tiếp cận với độc giả cần là những nội dung chất lượng, được đầu tư hoàn chỉnh và quan trọng nhất là truyền tải thông điệp giá trị với người tiếp nhận nội dung. Khi nội dung đủ chất lượng, khi đó nội dung là video, chữ hay hình ảnh thì đều được cộng đồng đón nhận.Nhưng cũng không thể phủ nhận xu hướng tiếp nhận nội dung của độc giả đang có dịch chuyển đáng kể trong 5-10 năm trở lại đây, thế hệ Z (Những người sinh ra từ năm 1995) đang dần chuyển sang ưa chuộng nội dung dưới dạng video ngắn (Độ dài dưới 15 phút)

Thống kê từ Youtube cho thấy:

– Hiện tại, có 1,9 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng đăng nhập vào YouTube. Số lượng này chiếm một phần ba lượng người dùng Internet, tạo ra rất nhiều cơ hội cho bất kỳ doanh nghiệp nào khi khai thác nền tảng này.

– Mức độ phổ biến của YouTube trải dài trên 91 quốc gia và 80 ngôn ngữ khác nhau, chiếm khoảng 95% người dùng Internet toàn cầu.

– YouTube tiếp cận nhóm đối tượng từ 18-49 tuổi trên điện thoại di động nhiều hơn bất kỳ mạng truyền hình và các chương trình phát thanh nào.

– Cisco dự đoán rằng video sẽ chiếm 82% lưu lượng truy cập Internet toàn cầu vào năm 2022. Với lượng video phát triển nhanh chóng, YouTube là một trong những động lực chắc chắn xuất hiện để biến nó thành hiện thực.Vậy nên những nhà sáng tạo nội dung cần có sự chuyển mình để bắt kịp xu hướng của thế hệ người dùng đang ngày càng trở nên lười đọc và ưa chuộng video.

Nhưng trước khi bàn nhiều về vấn đề chuyển mình hay bắt kịp xu hướng tương lai, cần phải hiểu bạn đang mang phong cách nào trong giới Content Creator.Người ta thường nói, phong cách viết cũng giống như nhóm máu. Mỗi một content creator sẽ có phong cách viết đặc trưng và khác nhau. Việc hiểu rõ phong cách viết của bản thân sẽ giúp bạn lựa chọn được những nội dung phù hợp và hiệu quả nhất, cũng như khắc phục những điểm yếu của mình.

Nhóm content creator thứ 1: Giáo viên

Nhóm giáo viên là những người thích giúp đỡ người khác bằng cách vừa cung cấp kiến thức lại vừa thực hành. Điểm đặc trưng của những content creator dạng này chính là họ rất thích đưa ra những ý tưởng mới, đồng thời lựa chọn những hình ảnh minh họa, từ ngữ, ví dụ… để minh họa cho ý tưởng đó.

Dấu hiệu của content creator thuộc dạng giáo viên bao gồm:

• Ưa chuộng những bài viết dạng how to hoặc step by step

• Không viết một bài riêng lẻ, thường viết một chuỗi bài liên quan đến một vấn đề hoặc xây dựng các tài liệu dạng FAQ ( thắc mắc và trả lời).

• Những bài viết của họ thường có tiêu đề dạng: ” Làm thế nào ?”, ” Làm cách nào ?”, ” Cách để..”

• Thường dùng nhiều hình ảnh minh họa như ảnh chụp màn hình.

Ưu điểm:

Họ thường tạo ra những bài viết hướng dẫn hữu ích, với thông tin chi tiết theo từng bước rõ ràng và ví dụ cụ thể. Những bài viết của họ đặc biệt có ích với những ai đang tìm kiếm cách làm một việc gì đó.

Khuyết điểm:

• Họ sẽ đưa ra những chỉ dẫn hữu ích và nói cho bạn nên làm thế nào, nhưng họ lại không đưa ra được những lý do để bạn làm điều đó. Thông tin mà họ đưa ra chỉ mang tính hướng dẫn, chứ không phải là giải pháp cho những vấn đề của bạn.

• Nội dung kiểu giáo viên sẽ không phù hợp với những ai cần được tác động hay thuyết phục ngay lập tức.

Nhóm content creator thứ 2: Người trong cuộc

Người trong cuộc thường viết những bài viết với thông tin hấp dẫn, mang tính độc quyền và được tiết lộ một cách hờ hững nhằm gây tò mò cho người đọc. Họ nắm giữ những thông tin mới mẻ, chỉ có họ có quyền được biết và tiết lộ. Họ thường đưa những thông tin mới lạ hoặc thông tin đính chính để giải thích cho những gì mà bạn thắc mắc.

Dấu hiệu của content creator thuộc dạng Người trong cuộc:

• Họ thường làm việc trong một ngành công nghiệp mới. Bài viết của họ nhằm mục đích đem những thông tin về ngành công nghiệp đó đến với người đọc, khiến cho người đọc hiểu và thu hút người đọc tham gia.

• Họ thường đưa ra những dữ liệu riêng của mình hoặc chia sẻ những gì doanh nghiệp đang làm để chứng minh cho một luận điểm nào đó.

Ưu điểm:

• Bài viết của content creator dạng này thường rất hấp dẫn và kích thích sự tò mò, với những thông tin hoặc kiến thức mới lạ, độc đáo.

• Thông tin mà họ chia sẻ có sự gắn bó mật thiết với thương hiệu và doanh nghiệp.

• Nội dung bài viết của họ đều xuất phát từ thực tế, với những thông tin theo dạng “chúng tôi đã làm ra nó và nó đã hoạt động”. Vì vậy, những thông tin mà họ cung cấp không chỉ mang tính lý thuyết thông thường mà chính là những bài học, case study hữu ích cho độc giả.

Khuyết điểm:

• Nội dung bài viết mang tính cá nhân cao, với sự tập trung chủ yếu vào những thông tin hay trải nghiệm mà họ biết và từng thử qua. Thực chất, những giải pháp của họ không thể áp dụng với tất cả mọi người.

• Độc giả thường hiểu lầm và xem những thông tin mà họ chia sẻ chính là chân lý, là kiến thức phổ quát, chính xác và không có sai sót.

Nhóm content creator thứ 3: Người ngoài cuộc

Khác với những nhóm người trong cuộc, nhóm người ngoài cuộc không tiết lộ thông tin một cách hời hợt. Dạng content creator này thường thắc mắc và đặt ra nhiều nghi vấn về thông tin mà họ sắp chia sẻ để chắc chắn thông tin ấy là chính xác và khả thi.

Dấu hiệu của content creator thuộc dạng Người ngoài cuộc:

• Luôn đặt câu hỏi khi tiếp nhận bất cứ thông tin mới nào

• Sao chép nhiều dữ liệu từ các nguồn khác nhau và tìm hiểu xem dữ liệu này có thực sự hữu ích hay không

• Nội dung của họ thường trở thành nguồn kiểm chứng của độc giả, khi độc giả muốn biết một luận điểm nào đó có phải là sự thật hay không.

Ưu điểm:

• Họ thường đưa ra nhiều câu hỏi khó, họ sẵn sàng xông pha tìm hiểu và thử nghiệm để kiểm chứng một điều gì đó.

• Thông tin mà họ đưa ra đã được đúc kết thông qua một quá trình thăm dò, lấy mẫu và kiểm tra nên thường có mức độ chính xác tương đối cao.

• Họ thường làm điều đó mà không hề đòi hỏi bất cứ lợi ích nào.

Khuyết điểm:Trong quá trình kiểm chứng thông tin, họ có thể đưa ra nhiều luận điểm đế chứng minh rằng người đó sai hoặc để những người đó tự cảm thấy mình ngu ngốc.

Nhóm content creator thứ 4: Chuyên gia

Nhóm chuyên gia là những content creator với vốn kiến thức rộng. Họ thường am hiểu nhiều lĩnh vực hoặc có kiến thức sâu sắc về một lĩnh vực riêng biệt. Họ có thể đóng vai trò như một người tư vấn, sàng lọc hoặc chứng thực thông tin thay cho độc giả. Những thông tin mà họ đưa ra thường xuất phát từ kinh nghiệm thực tế hoặc đã được họ thực hành nhiều lần trước khi đưa vào bài viết.

Dấu hiệu của một content creator kiểu Nhóm chuyên gia:

• Họ thường xuất bản những bài viết nhằm đính chính hoặc làm rõ những thông tin sai.

• Họ có khả năng viết những bài viết dài một cách dễ dàng về chủ đề yêu thích của mình.

• Họ không góp nhặt hay tìm hiểu thông tin trước khi viết bài, họ chỉ viết những gì mà họ biết và đưa ra những ví dụ, câu chuyện kinh nghiệm, thông tin tham khảo… trong bài viết để chứng minh cho luận điểm của mình.

• Nội dung của họ được xem như thông tin tham khảo của những nhà tiếp thị hoặc content creator khác.

Ưu điểm:

• Họ thường có trình độ cao, với trải nghiệm và nền tảng kiến thức chuyên sâu. Họ có thể là chuyên gia cao cấp, giáo sư, tiến sĩ…

• Họ biết cách chia sẻ kiến thức một cách cụ thể và trôi chảy, vì vậy người đọc không hề cảm thấy nhàm chán hay nặng nề khi đọc bài viết của họ.

Khuyết điểm:

• Nội dung của họ thường khá chuyên sâu và có thể hơi khó khăn đối với những độc giả không có chung trình độ hoặc mức độ hiểu biết như họ.

• Đôi khi, họ quá say mê chia sẻ kiến thức mà quên đi cách trình bày sao cho độc giả không những có thể hiểu mà còn có thể áp dụng trong thực tế.

Nhóm content creator thứ 5: Thành viên mới

Dạng content creator này có đặc điểm ngược lại với nhóm chuyên gia. Đây là những người chỉ vừa làm quen với nghề sáng tạo content, họ không có nhiều kiến thức chuyên môn hay kinh nghiệm viết như những nhóm khác. Nội dung của họ vẫn chưa được sâu sắc cùng lối hành văn non nớt. Họ tạo ra những nội dung mà khi nhìn lại sau này, có thể họ phải thốt lên rằng: ” Tôi đã làm gì thế này ?”

Dấu hiệu của content creator thuộc nhóm thành viên mới:

• Bạn thường phải tìm kiếm thông tin về những thuật ngữ hay từ viết tắt mà mình không hiểu.

• Bạn tạo ra những nội dung liên quan đến kinh nghiệm của bản thân, những kì vọng, quá trình sáng tạo nội dung và những khám phá mới của mình trong một lĩnh vực nào đó.

• Bạn thường chia sẻ những thông tin hữu ích mà mình tìm được với mọi người và thường chỉ viết khi được giao bài.

Ưu điểm:

• Nhiệt tình, với hứng thú dồi dào cho việc sáng tạo nội dung.

• Tò mò và thường xuyên đặt câu hỏi về thông tin mà mình đang viết.

• Với cùng một chủ đề, họ sẽ có nhiều cái nhìn khác nhau. Họ cũng khá sáng tạo trong cách truyền tải nội dung, vì vậy nội dung của họ không hề gây chán nản cho người đọc.

• Nội dung của họ khá dễ hiểu, với cách trình bày đơn giản và không dùng quá nhiều thuật ngữ chuyên ngành.

Khuyết điểm:

• Họ không quá chủ động trong việc sáng tạo nội dung

• Bài viết của họ đôi khi chưa đủ thông tin hoặc vẫn còn lủng củng, khiến cho người đọc khó chịu

• Họ chưa đủ kinh nghiệm để sáng tạo nội dung nhanh chóng

Nhóm content creator thứ 6: Người quan sát

Dạng content creator này thường có khả năng quan sát rất tốt cùng một tầm nhìn rộng. Họ tiếp cận chủ đề một cách bao quát, không quá đi sâu vào tiểu tiết mà vẫn cung cấp được một nền tảng thông tin tốt. Với những chủ đề khó, họ sẽ đặt chúng trong một bối cảnh để người đọc dễ hiểu hơn. Mục đich của họ không phải là cung cấp toàn bộ thông tin cho người đọc về một chủ đề, họ chỉ gợi ra những câu hỏi, từ đó người đọc có thể suy nghĩ và tự tìm câu trả lời của mình.

Dấu hiệu của content creator thuộc nhóm Người quan sát:

• Là những người đi tiên phong trong việc cung cấp các nội dung về một chủ đề nào đó.

• Khả năng trình bày đa dạng, với phần mở, thân và kết bài được sắp xếp sao cho người đọc có thể hiểu theo những cách khác nhau

• Là người giới thiệu một chủ đề hoặc nội dung mới đến người đọc• Bài viết thường khá ngắn (dưới 1000 từ) nhưng vẫn đầy đủ những thông tin căn bản.

Ưu điểm:

• Họ gợi mở cho mỗi người đọc những cách nghĩ riêng về cùng một vấn đề

• Họ không tập trung quá nhiều vào một đối tượng mục tiêu, nội dung của họ thường khá bao quát và hướng đến một nhóm độc giả rộng.

• Họ có thể sáng tạo ra một nội dung mới bằng cách chỉ ra những cái sai trong nội dung của người khác, như lệch hướng, lạc đề hoặc sự kết nối rời rạt giữa những phần trong nội dung.

Khuyết điểm:

• Bài viết của họ không đủ sâu sắc, nên không thể đáp ứng mọi nhu cầu về thông tin cho độc giả.

• Họ có thể trở nên chủ quan hoặc thiển cận nếu không có đủ kiến thức và sự hiểu biết thấu đáo về chủ đề đang viết.

• Họ có thể trở thành một kẻ chỉ trích xấu tính, chỉ chăm chăm vào những lỗi sai của người khác.

Nhóm content creator thứ 7: Mật mã viên

Những content creator thuộc nhóm mật mã viên thường có nhiều kiến thức về một lĩnh vực cùng khả năng biến hóa, xào nấu thông tin thượng thừa. Họ nắm giữ rất nhiều thông tin, nhưng họ không tiết lộ chúng một cách miễn phí. Họ thường nói một cách vòng vo, mơ hồ để kích thích sự tò mò của người đọc, từ đó dẫn dắt người đọc đến với những hành động cụ thể theo ý muốn của mình.

Dấu hiệu của content creator thuộc nhóm Mật mã viên:

• Người đọc cần đáp ứng một yêu cầu nào đó để có đầy đủ thông tin từ họ

• Bài viết của họ thường mang tính tiếp thị, với những từ ngữ hứa hẹn.

• Mục tiêu của họ là thay đổi hành động và suy nghĩ của độc giả.

Ưu điểm:

Họ là một người kể chuyện tuyệt vời, thông tin của họ thực sự cung cấp giá trị cho độc giả.

Khuyết điểm:

• Nội dung của họ có thể có vấn đề, trong khi độc giả buộc phải trả tiền hoặc thực hiện yêu cầu chỉ để có được thông tin của họ.

• Đôi khi, độc giả phải cung cấp thông tin cá nhân chỉ để có được một ebook hay gói dịch vụ từ họ.

Nhóm content creator thứ 8: Thuyết phục

Những content creator thuộc nhóm thuyết phục thường có khả năng bán hàng thông qua nội dung rất tốt. Họ sẽ thuyết phục bạn, bằng cách cung cấp các thông tin hoặc luận điểm cho một chủ đề nào đó. Nội dung của họ khá hữu ích và được kiểm tra kỹ lưỡng, vì vậy độc giả không phải lo lắng về tính chính xác của nội dung.Dấu hiệu của content creator thuộc nhóm Thuyết phục:

• Họ đào sâu nghiên cứu những nguồn đáng tin cậy hoặc khác biệt để tìm ra thông tin.

• Họ thường sử dụng các ví dụ hoặc câu chuyện để minh chứng cho nội dung của mình.

• Họ thường kết thúc bài viết bằng những dòng call to actions

• Tiêu đề thường bắt đầu bằng từ ” Tại sao bạn nên/không nên…”

Ưu điểm:

• Content Creator thuộc nhóm Thuyết phục thường có nhiều ý tưởng mới

• Họ biết cách quan sát và thuyết phục người khác tin vào luận điểm của họ

• Họ đưa ra nhiều bằng chứng để chứng minh cho nội dung

• Họ truyền cảm hứng cho độc giả để tìm hiểu những ý tưởng mới

Khuyết điểm:Họ có thể rất cố chấp và không chịu thừa nhận là mình sai.

Sự kết hợp giữa các nhóm

Hầu hết chúng ta là sự kết hợp của nhiều nhóm sáng tạo nội dung. Nhận ra điểm yếu và điểm mạnh giúp chúng ta có một sự kết hợp tốt hơn.

Giáo viên + Chuyên gia = Nội dung tạo ra nhiều chuyên gia hơn

Quan sát + Người trong cuộc = Mang đến ngữ cảnh cụ thể với những dữ liệu phức tạp hơn

Thuyết phục + Mật mã viên = Xây dựng danh sách email hoặc các dịch vụ bán hàng rất nhanh chóng

Thành viên mới + Thuyết phục = Thu hút nhiều người quan tâm hơn khi bắt đầu

Người ngoài cuộc + Quan sát = Mang tới sự kiểm chứng và cân bằng trong nội dung của một ngành công nghiệp

Người trong cuộc + Giáo viên = Giúp người học có thể nhân rộng thành công của một business.


Qua một vài thông tin được tổng hợp và hệ thống lại thành bài viết, mong rằng bạn đã có cái nhìn tốt hơn về Content Creator.

Bạn đang nằm trong nhóm nào của Content Creator?

Minh Đạt – spiderum.com

Muốn sáng tạo cần cô đơn


Tại sao sáng tạo cần cô đơn?

Tại sao sáng tạo cần cô đơn? “Nếu không có sự cô độc lớn lao, không một tác phẩm tử tế nào có thể sinh ra” – Picasso

Lời dẫn của Trạm: Ở Hà Nội, chỗ duy nhất tôi tìm thấy sự tĩnh lặng thật sự là trong nhà vệ sinh. Sự CÔ ĐỘC đang bị tuyệt chủng. “Nếu không có sự cô độc lớn lao, không một tác phẩm tử tế nào có thể sinh ra”, Picasso đã nói. Steve Wozniak, đồng sáng lập hãng Apple, viết trong cuốn hồi kí của mình như sau: “Phần lớn những nhà phát minh và các kỹ sư tôi đã gặp đều có có điểm chung như tôi … họ sống trong cái đầu của họ… Tôi sẽ cho các bạn một lời khuyên mà hẳn các bạn sẽ thấy lạ lùng lắm. Lời khuyên là: Hãy làm việc một mình”

Nghiên cứu chỉ ra rằng con người có khả năng sáng tạo tốt hơn khi họ được ở một mình, tận hưởng sự riêng tư và tự do khỏi những sao nhãng. Và những người có khả năng sáng tạo phi thường nhất, trong nhiều ngành nghề khác nhau, phần lớn lại là những người hướng nội (introvert) – dựa theo một nghiên cứu của hai nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi và Gregory Feist.

Nhưng thời nay, có vẻ như việc để một cá nhân có không gian riêng tư, trầm lặng suy nghĩ và làm việc một mình là một sự xa xỉ mà xã hội không thể kham nổi được nữa, ngoại trừ căn phòng vệ sinh, pháo đài cố thủ cuối cùng mà tôi có thể dành được để đọc sách.

Xung quanh câu chuyện này là một niềm tin sắt đá cho rằng 10 cái đầu thì luôn hơn 1 cái đầu, hay cụm từ cửa miệng, hãy “brainstorm” để ra ý tưởng nào. Nhưng làm việc nhóm có thật sự tốt nhất cho sự sáng tạo không? Trong các câu chuyện tôn giáo, Moses, Jesus, Đức Phật phải tìm đến những nơi hẻo lánh để có tìm kiếm sự giác ngộ, hay ngồi “brainstorm” với các phật tử, con chiên của mình.

Trong Biên niên ký chim vặn dây cót của Haruki Murakami, khi nhân vật Toru Okada cần tìm giải pháp để trấn tĩnh bản thân, anh đã chọn chui vào chiếc giếng cạn bỏ hoang của nhà hàng xóm. Ở trong bầu khí quyến của sự cô độc, Okada mới có thể tập trung vào lý giải cuộc đời. “Tôi ngồi thụp xuống lòng giếng và cứ mặc nhiên để cho ý thức chuồi dần ra ngoài nhục thể của mình”. Cần tìm bí quyết sáng tạo ư? Bước đầu tiên, hãy tìm cái giếng của bạn và học cách làm việc nỗi cô đơn trước đi.

Sự cô độc đã trở nên lỗi mốt. Các công ty, các trường học và nền văn hoá của chúng ta đang là nô lệ của kiểu tư duy tập thể kiểu mới quan niệm rằng thành tựu và sáng tạo được tạo ra từ các tập thể. Phần lớn chúng ta, do vậy, làm việc theo nhóm, trong những văn phòng không vách, cho những viên quản lý coi trọng kỹ năng hơn hết thảy. Những thiên tài cô độc không còn chỗ đứng. Và hợp tác thì được đặt lên hàng đầu.

 Quan niệm này đã nảy sinh một mâu thuẫn. Nghiên cứu chỉ ra rằng con người có khả năng sáng tạo tốt hơn khi họ được ở một mình, tận hưởng sự riêng tư và tự do khỏi những điều sao nhãng. Và những người có khả năng sáng tạo phi thường nhất, trong nhiều ngành nghề khác nhau, phần lớn lại là những người hướng nội (introvert) – dựa theo một nghiên cứu của hai nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi và Gregory Feist. Họ đủ hướng ngoại để chia sẻ và thúc đẩy những ý tưởng, nhưng họ luôn nhận thức về bản thân như là một cá nhân độc lập. Bản chất họ đã không phải là những kẻ thích chạy theo mốt.

Một lời giải thích cho những phát hiện này là: những người hướng nội thường cảm thấy thoải mái khi làm việc một mình – và sự cô đơn lại là chất xúc tác cho sáng tạo. Như nhà tâm lý học nổi tiếng Hans Eysenck đã quan sát, sự hướng nội nuôi dưỡng khả năng sáng tạo bằng cách “tập trung tâm trí vào công việc đang làm, ngăn cản sự tiêu phí năng lượng vào những thứ không liên quan như các vấn đề xã hội và giới tính”. Nói cách khác, một người ngồi yên lặng dưới gốc cây ngoài vườn – trong khi những người khác đang rôm rả cụng ly ở trong – khả năng cao hơn sẽ có táo rơi vào đầu hơn. (Newton là một trong những người hướng nội vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại: William Wordsworth đã miêu tả ông qua đoạn thơ sau: “Mãi mãi một trí tuệ/ Hành hương qua những biển cả xa lạ của Suy tư, trong cô độc.”)

Cô độc từ lâu đã liên quan đến khả năng sáng tạo và sự siêu việt. “Nếu không có sự cô độc lớn lao, không một tác phẩm tử tế nào có thể sinh ra”, Picasso đã nói. Trung tâm của những câu chuyện tôn giáo chính là những người tìm kiếm – Moses, Jesus, Đức Phật – những người đã rời xa đám đông để khi quay trở về, họ mang theo những nhận thức và hiểu biết sâu sắc cho cộng đồng.

Chúng ta vẫn thường bị loá mắt bởi những ngôn từ to lớn, những tài hùng biện, thuyết phục mà thường lãng quên mất phần tĩnh lặng của quá trình sáng tạo. Apple là một ví dụ. Sau cái chết của Steve Jobs, chúng ta có dịp được nghe những điển tích xung quanh sự thành công của công ty này. Phần lớn mọi người đều ca ngợi tài thu hút và sức quyến rũ của Steve Jobs đến mức quên đi nhân vật quan trọng còn lại của Apple: một kỹ sư phù thuỷ, đồng thời là một người hướng nội và nhân ái – Steve Wozniak, người đã vất vả khó nhọc miệt mài vào một phát minh được mến mộ và biết ơn bởi cả nhân loại, chiếc máy tính cá nhân

Du hành thời gian trở lại vào tháng 3 năm 1975: Wozniak tin rằng thế giới sẽ trở nên tốt đẹp hơn nếu tất cả mọi người đều có một chiếc máy tính thân thiện với người dùng. Nó có vẻ như là một giấc mơ xa vời – phần lớn các máy tính thời đó có kích cỡ của một chiếc minivan và còn đắt đỏ hơn bây giờ rất nhiều. Nhưng Wozniak đã gặp được một nhóm các kỹ sư hợp cạ tự gọi mình là Câu lạc bộ Máy tính Ủ-bia-tại-nhà (Xem thêm: Homebrew Computer Club) Những kẻ Ủ-bia-tại-nhà này vô cùng hào hứng với chiếc máy tính thô sơ mới ra tên là Altair 8800. Wozniak, nhờ vậy, được truyền cảm hứng, và ngay lập tức bắt tay vào làm chiếc máy tính kỳ diệu của riêng ông. Ba tháng sau, ông hé lộ phát minh tuyệt vời của mình cho người bạn Steve Jobs. Wozniak đã định công bố phát minh của mình rộng rãi và miễn phí, nhưng Jobs thuyết phục ông cùng sáng lập hãng máy tính Apple. 

Câu chuyện về sự sinh ra của Apple dạy cho chúng ta một bài học về sức mạnh của sự hợp tác. Wozniak đã có thể không được truyền cảm hứng bởi Altar nếu không có những người bạn hợp ông như CLB Ủ-bia-tại-nhà. Và có thể ông sẽ không bao giờ sáng lập Apple nếu không có Steve Jobs.

Nhưng nó đồng thời cũng là một bài học về tinh thần độc lập. Nếu bạn quan sát cách mà Wozniak đã làm việc – sự miệt mài cố gắng để tạo nên điều gì đó từ không gì cả – bạn sẽ nhận ra rằng ông đã làm nó một mình. Trong những đêm khuya thức trắng, hoàn toàn đơn độc.

Trong cuốn hồi ký, Wozniak đã hướng dẫn thế này cho những nhà phát minh tương lai:

“Phần lớn những nhà phát minh và các kỹ sư tôi đã gặp đều có có điểm chung như tôi … họ sống trong cái đầu của họ. Họ gần như là những người nghệ sĩ vậy. Thực ra, những người xuất chúng nhất trong số họ là những nghệ sĩ. Và nghệ sĩ thì làm việc tốt nhất khi ở một mình … Tôi sẽ cho các bạn một lời khuyên mà hẳn các bạn sẽ thấy lạ lùng lắm. Lời khuyên là: Hãy làm việc một mình … Không phải với một đội ngũ. Cũng chẳng phải trong một nhóm.”

Vậy mà, tư duy nhóm kiểu mới đã chiếm lấy những không gian làm việc của chúng ta, trường học của chúng ta, các tổ chức tôn giáo của chúng ta. Tất cả những ai từng ước ao một không gian không ô nhiễm bởi tiếng chuông điện thoại trong văn phòng, hay những ai đã từng đánh dấu trên lịch một cuộc hẹn giả để trốn tránh một cuộc hẹn thật đều hiểu tôi đang nói về cái gì. Thực tế là tất cả những người lao động ở Mỹ bây giờ đều dành thời gian làm việc nhóm, với khoảng 70% phải làm trong những văn phòng có không gian thiết kế mở – nơi mà không ai có nổi một căn phòng cho riêng mình. Trong những thập niên gần đây, diện tích không gian trung bình mỗi nhân viên có được giảm xuống chỉ còn khoảng 19 mét vuông (năm 2010) từ con số 47 mét vuông (những năm 1970).

Trường học của chúng ta cũng đã thay đổi diện mạo bởi tư duy tập thể kiểu mới này. Ngày nay, các em học sinh tiểu học thường được xếp vào những tốp khác nhau để thuận lợi hơn cho việc thúc đẩy học nhóm. Ngay cả những môn học như toán hay sáng tác văn học cũng đượ dạy theo kiểu dự án nhóm. Trong một lớp bốn của một trường tiểu học tôi có dịp ghé thăm ở New York, học sinh trong mỗi nhóm không được phép đặt câu hỏi trừ khi tất cả thành viên trong nhóm đều có chung câu hỏi đó.

Thứ tư duy tập thể kiểu mới này còn xuất hiện trong những tổ chức tôn giáo thế lực nhất. Rất nhiều nhà thờ lớn thường tổ chức hoạt động ngoại khoá theo nhóm với mỗi hoạt động họ có thể nghĩ ra được , từ việc dạy con ra sao tới trượt ván hay đầu tư bất động sản, và kì vọng những người theo đạo cùng tham gia. Không những vậy, họ còn thúc đẩy kiểu tôn sùng màu mè điệu bộ – yêu Chúa Jesus ra thành lời, cho tất cả các giáo dân nhìn thấy. “Thường thì vai trò của một mục sư trông có vẻ như gần với giám đốc nhà thờ hơn là một người bạn tâm linh hay một người chỉ dắt”, Adam Mchugh – một mục sư Phúc âm đồng thời là tác giả cuốn sách “Những người hướng nội trong Nhà thờ” – nói. 

Đôi khi làm việc nhóm đem lại kết quả khá ổn và là một cách hữu ích, vui vẻ, và khuyến khích để chúng ta trao đổi ý tưởng, quản lý thông tin và xây dựng lòng tin.

Nhưng nó chỉ có ý nghĩa khi mỗi thành viên trong nhóm đều làm việc độc lập và tự giác với công việc riêng họ có. Làm việc nhóm, ngược lại, là một thảm hoạ nếu bị quây vần bởi những buổi họp mặt, những hội thảo triền miên không bao giờ kết trong những văn phòng không cho ta nổi một không gian riêng để tránh sự ồn ào và những ánh mắt của các đồng nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy các văn phòng với thiết kế mở làm nhân viên trở nên không thân thiện, bất an, và sao nhãng. Họ còn thường phải chịu đựng những căng thẳng từ stress, huyết áp cao, cảm cúm và kiệt sức. Những người bị gián đoạn trong công việc thường mắc lỗi nhiều hơn 50% và mất gấp đôi thời gian để hoàn thành.

Rất nhiều người hướng nội có vẻ như biết rõ điều này từ trong tâm và thường chống lại việc bị dẫn dắt kiểu bầy đàn. Backbone Entertainment – một công ty phát triển trò chơi điện tử, ban đầu sử dụng một văn phòng thiết kế mở, nhưng sau đó nhận ra rằng các nhà phát triển game của họ – số đông là những người hướng nội – thường không hạnh phúc. “Nó đã từng là một không gian lớn với các bàn làm việc, không có tường ngăn và ai cũng có thể nhìn thấy ai”, Mike Mika – giám đốc thiết kế – hồi tưởng lại. “Chúng tôi chuyển sang văn phòng với các phòng riêng nhỏ, và khá lo lắng về sự thay đổi này – bạn hẳn nghĩ rằng trong một môi trường sáng tạo thì mọi người sẽ rất ghét nó. Nhưng hoá ra các nhân viên lại thích chui vào một xó và tránh tất cả mọi người.”

Sự riêng tư giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn. Trong một nghiên cứu thú vị được biết đến với cái tên Trò chơi chiến tranh giải mã, hai chuyên gia tư vấn Tom DeMarco và Timothy Lister so sánh các sản phẩm của hơn 600 lập trình viên máy tính từ 92 công ty. Họ nhận ra rằng các nhân viên trong cùng một công ty thường làm việc với cùng một hiệu suất – nhưng lại có những khác biệt và chênh lệch rất lớn giữa các công ty.

Điều tạo ra khác biệt của các lập trình viên ở những công ty có kết quả tốt nhất không phải là nhiều kinh nghiệm hơn hay lương thưởng hậu hĩnh hơn. Nó liên quan đến việc họ có bao nhiêu không gian cá nhân, bao nhiêu riêng tư và tự do khỏi các tác nhân gây sao nhãng. 62% những người thể hiện tốt nhất nói rằng không gian làm việc của họ đủ riêng tư, trong khi con số này chỉ là 19% với những người có kết quả thấp nhất. 76% lập trình viên kém nhất, nhưng chỉ có 38% những người tốt nhất, nói rằng dù không muốn nhưng họ thường bị gián đoạn trong việc.

Cô độc còn giúp chúng ta học tốt hơn nữa. Theo một nghiên cứu về khả năng làm việc của các chuyên gia bởi nhà tâm lý học Anders Ericsson, cách tốt nhất để thành thạo trong một lĩnh vực đó là làm công việc khó nhất với bạn. Và thường cách tốt nhất đó là làm nó một mình. Chỉ khi đó, Ericsson nói với tôi, bạn mới có thể “trực tiếp tiếp cận những thử thách khó khăn nhất cho bạn. Nếu muốn tiến bộ, bạn phải là người chủ động dấn thân. Hãy nghĩ đến một lớp học mà xem – bạn chẳng mấy khi chủ động làm bất cứ điều gì cả. Toàn là những ai khác bảo bạn phải làm gì với làm gì.”

 Ngược lại, những phiên họp cùng nhau nghĩ ra các ý tưởng (hay còn gọi là các buổi bão não – brainstorming) là cách tệ nhất để kích thích sáng tạo. Sáng kiến của một giám đốc quảng cáo Alex Osborn, người tin rằng các nhóm có thể sản xuất ra những ý tưởng tốt hơn là những cá nhân, – “những phiên họp động não nơi làm việc” – trở nên được ưa chuộng vào những năm 1950. “Những thành tựu thấy được của việc động não theo nhóm là không cần bàn cãi”, Osborn viết. “Một nhóm làm việc có thể sản xuất ra 45 gợi ý cho cách phát triển các thiết bị gia dụng, 56 ý tưởng cho chiến dịch gây quỹ, 124 ý tưởng làm sao để bán được nhiều chăn hơn.”

Song, hàng chục năm nghiên cứu chỉ ra rằng cá nhân làm việc gần như luôn có hiệu suất cao hơn làm việc nhóm cả về chất lượng lẫn số lượng, và hiệu suất nhóm càng thấp khi số người trong nhóm càng cao. “Bằng chứng từ khoa học cho ta thấy các doanh nhân hẳn là phải ấm đầu mới sử dụng ‘những phiên họp động não nhóm’”, nhà tâm lý tổ chức Adrian Furnham viết. “Nếu bạn có những con người tài năng và tích cực, họ nên được khuyến khích để làm một mình – khi mà khả năng sáng tạo và hiệu suất đạt mức cao nhất.”

Lí do khiến việc động não nhóm thất bại cũng bắt nguồn từ vấn đề mà các hình thức làm việc nhóm khác gặp phải. Khi làm việc nhóm, mọi người thường có xu hướng bị động và để những người khác làm hộ. Họ vô thức bắt chước và đồng thuận theo ý kiến của người khác, và mất đi tầm nhìn của riêng họ; và thường chịu áp lực từ phía đồng nghiệp. Nhà thần kinh học trường đại học Emory Gregory Berns nhận ra rằng khi tách bản thân ra khỏi đám đông, chúng ta kích hoạt khối amygdala, một cơ quan của não liên quan đến nỗi sợ bị từ chối. Giáo sư Berns gọi nó là “nỗi đau của sự độc lập.”

Có một ngoại lệ trong những thống kê ảm đạm này, đó là động não nhóm trên mạng, nơi mà nhóm làm việc tốt hơn những cá nhân, và nhóm càng lớn thì hiệu suất càng cao. Chiếc màn hình đã giúp ta loại bỏ rất nhiều vấn đề của làm việc nhóm. Đó là lí do tại sao Internet lại là nơi khởi sinh nhiều sáng tạo tập thể kỳ diệu và thú vị như thế. Marcel Proust gọi việc đọc là “điều kỳ diệu của giao tiếp trong cô độc”, và đó là những gì Internet là – giao tiếp qua việc đọc. Đó là nơi mà chúng ta có thể cùng nhau cô đơn – thứ tạo nên sức mạnh của Internet.

Tôi không cho rằng con người là một hòn đảo. Cuộc sống là vô nghĩa khi chúng ta không có tình yêu, lòng tin, và tình bạn.

Và tôi cũng không gợi ý rằng chúng ta nên thủ tiêu việc nhóm. Ngược lại, nhiều nghiên cứu gần đây nói rằng các công bố học thuật có ảnh hưởng lớn thường được làm bởi các nhóm chứ không phải các cá nhân. (Dù những nhóm có thành viên hợp tác từ xa, từ nhiều trường đại học khác nhau, lại là những nhóm có ảnh hưởng nhất.) Những vấn đề mà chúng ta đang gặp phải trong khoa học, kinh tế, và nhiều lĩnh vực khác phức tạp hơn trước đây rất nhiều, và chúng ta cần học cách đặt mình vào vị trí người khác nếu chúng ta muốn biết cách giải quyết những vấn đề này.

Nhưng cả khi các vấn đề có khác nhau đến đâu, bản chất con người vẫn thế. Phần lớn người trong chúng ta có hai thôi thúc mâu thuẫn: chúng ta yêu và cần những người khác, và đồng thời chúng ta khao khát sự riêng tư và độc lập.

Để cân bằng năng lượng tạo ra từ cả hai thôi thúc này, chúng ta cần vượt qua kiểu tư duy nhóm đang thống trị này và tiến tới một cách tiếp cận sáng tạo và học tập cân bằng hơn. Văn phòng của chúng ta nên khuyến khích các tương tác thoải mái, không cầu kỳ câu nệ, đồng thời cho phép người làm có không gian cá nhân và riêng tư mỗi khi họ muốn một mình.

Trường học của chúng ta nên dạy trẻ con cách hợp tác làm việc cùng nhau, và cả cách tự thân chúng làm mọi thứ trong lâu dài. Và trên hết chúng ta phải nhận thức rằng những người hướng nội như Steve Wozniak cần nhiều yên tĩnh và riêng tư hơn để có thể làm tốt nhất công việc của họ.

Trước khi Wozniak bắt đầu với Apple, ông làm một công việc thiết kế máy tính yêu thích ở Hewlett-Packard – một phần bởi vì HP làm mọi thứ trở nên đơn giản hơn khi tương tác với đồng nghiệp. Mỗi ngày vào lúc 10 giờ sáng và 2 giờ chiều, mọi người sẽ quây quần vòng tròn quanh bánh donut và cà phê, nói chuyện và chia sẻ ý tưởng với nhau.

Với Wozniak, sự hợp tác đồng nghĩa với khả năng chia sẻ cùng một chiếc bánh donut và cùng một tần số sóng não với những đồng nghiệp ăn mặc luộm thuộm và thoải mái – những người chẳng buồn đánh giá khi ông biến mất vào căn phòng của riêng ông để hoàn thành nốt công việc.

Link bài: http://tramdoc.vn/tin-tuc/tai-sao-sang-tao-can-co-don-nxo9W.html

Trạm đọc Theo The New York Times