Hiệu ứng cánh bướm là gì ?


‘Hiệu ứng cánh bướm’ là sai, các nhà khoa học đã chứng minh được điều này ở cấp độ lượng tử

Trong thí nghiệm du hành thời gian bằng cách đưa một qubit về quá khứ, các nhà khoa học nhận thấy rằng “thực tế đã tự chữa lành” khi những thay đổi được thực hiện trong quá khứ sẽ không có sự phân nhánh nghiêm trọng khi trở về hiện tại.

Trong thí nghiệm, một Quantum bit (viết tắt là qubit) – đối tượng dùng để truyền tải thông tin trên nền tảng lý thuyết thông tin lượng tử và tính toán trên máy tính lượng tử – được mô phỏng để gửi ngược thời gian. Thông tin này sau đó bị hư hại. Tuy nhiên, khi nó quay trở lại với hiện tại, phần lớn nó đã không thay đổi và theo các nhà khoa học, với việc đi xa hơn vào quá khứ, phần thông tin cuối cùng sẽ trở lại với ít phần hư hại hơn.

Điều này cho phép các nhà khoa học bác bỏ “hiệu ứng bướm bướm” ở cấp độ lượng tử, bác bỏ ý kiến ​​cho rằng những thay đổi được thực hiện trong quá khứ sẽ có sự phân nhánh nghiêm trọng khi trở về hiện tại.

“Hiệu ứng cánh bướm” là một cụm từ dùng để mô tả khái niệm trong lý thuyết hỗn loạn về độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc. Vốn được sử dụng ban đầu như một khái niệm khoa học đơn thuần, “hiệu ứng cánh bướm” sau đó đã được nhắc đến nhiều lần trong văn hóa đương đại, đặc biệt là trong các tác phẩm có đề cập tới quan hệ nhân quả hoặc nghịch lý thời gian.

Câu chuyện một con bướm vỗ cánh ở bán cầu này có thể gây ra một cơn bão ở bán cầu kia là một ví dụ minh họa phổ biến cho lý thuyết này, và sau đó đã trở thành tên gọi của chính học thuyết.

Hiệu ứng cánh bướm là sai, các nhà khoa học đã chứng minh được điều này ở cấp độ lượng tử - Ảnh 1.

Tất nhiên, thí nghiệm trên và những kết luận chỉ hoạt động trong cơ học lượng tử, với các mô phỏng được thực hiện thông qua máy tính lượng tử, bởi vì du hành thời gian trong thực tế là điều chưa thể làm được.

“Trên một máy tính lượng tử, không có vấn đề gì khi mô phỏng quá trình tiến hóa ngược thời gian hoặc mô phỏng quá trình ngược về quá khứ”, Nikolai Sinitsyn, một nhà vật lý lý thuyết tại Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (Mỹ) cho biết.

“Chúng ta thực sự có thể thấy những gì xảy ra với một thế giới lượng tử phức tạp nếu chúng ta du hành ngược thời gian, gây ra chút hư hại nhỏ và quay trở lại. Chúng tôi thấy rằng thế giới của chúng ta vẫn tồn tại, điều đó có nghĩa là không có hiệu ứng cánh bướm trong cơ học lượng tử.”, ông nói thêm.

Hiệu ứng cánh bướm là sai, các nhà khoa học đã chứng minh được điều này ở cấp độ lượng tử - Ảnh 2.
Vật lý lượng tử hiện đại đã bác bỏ học thuyết về “hiệu ứng cánh bướm”.

Để kiểm tra hiệu ứng cánh bướm, các nhà nghiên cứu đã sử dụng bộ xử lý lượng tử IBM-Q với các cổng lượng tử, mô phỏng nguyên nhân và kết quả ngược – xuôi. Các máy tính và bộ xử lý tiêu chuẩn thì sử dụng khái niệm ‘bit’ trong chip của chúng, tồn tại ở hai vị trí – ‘bật’ hoặc ‘tắt’ – là cấu trúc của nhị phân. Còn máy tính lượng tử sử dụng ‘qubit’ chứ không phải bit, có thể bật và tắt đồng thời, cũng như ở khoảng đâu đó ở giữa bật và tắt.

Trong mô phỏng, họ đã gửi một qubit ngược thời gian. Một đối tượng trong quá khứ sẽ đo lường qubit, làm xáo trộn nó và thay đổi mối tương quan lượng tử của nó. Điều này xảy ra do sự tiếp xúc nhẹ giữa một nguyên tử thể hiện hành vi lượng tử và một nguyên tử khác, sẽ ngay lập tức di chuyển nguyên tử ra khỏi trạng thái lượng tử của nó.

Mô phỏng sau đó được chạy về phía trước, để đưa qubit đến hiện tại. Các nhà khoa học đã nhận thấy rằng, thay vì thông tin không thể phục hồi được do sự cố trong quá khứ – hành động tương tự như việc con bướm vỗ cánh – nó lại được bảo vệ khỏi sự thay đổi. Hay có thể nói, thực tế đã “tự chữa lành” sự cố lượng tử này.

“Nói chung, chúng tôi thấy rằng khái niệm hỗn loạn trong vật lý cổ điển và trong cơ học lượng tử phải được hiểu khác nhau”, các nhà khoa học nhận định.

Và khám phá này có thể được sử dụng để che giấu thông tin, chuyển đổi nó từ trạng thái ban đầu thành một trong những vướng mắc lượng tử. Hay nó cũng có thể được sử dụng để kiểm tra các thiết bị lượng tử, bằng cách thực hiện mô phỏng và nếu nhận thấy kết quả thu được khác nhau, điều đó sẽ chứng minh rằng bộ xử lý lượng tử đã không hoạt động hiệu quả.

Tham khảo independent

—-

—-

Hiệu ứng cánh bướm tại nhà máy kính Nhật Bản: Mất điện 5 giờ, sửa chữa 4 tháng và hệ quả chấn động ngành công nghiệp màn hình

Nếu năm tới giá TV tăng cao, thì bạn có lẽ đã biết nguyên nhân bắt đầu từ đâu.
Hiệu ứng cánh bướm tại nhà máy kính Nhật Bản: Mất điện 5 giờ, sửa chữa 4 tháng và hệ quả chấn động ngành công nghiệp màn hình

Vào lúc 1 giờ sáng ngày 10/12 vừa qua, một nhà máy sản xuất thủy tinh ở Kansai (Nhật Bản) bị mất điện. Sự cố kéo dài 5 giờ đồng hồ, khiến 3 lò nung và 5 máng cấp vật liệu của nhà máy bị hư hỏng nặng. Được biết, vụ tai nạn không gây thương tích hay tử vong về người, nhưng hiện nhà máy đã phải ngừng hoạt động sản xuất, với thời gian sửa chữa dự kiến sẽ kéo dài 3-4 tháng.

Công ty này chính là Nippon Electric Glass Nhật Bản hay còn gọi là NEG. Đây là công ty chuyên sản xuất kính cho vật liệu xây dựng, thuỷ tinh chịu nhiệt, sợi thuỷ tinh, kính dành cho TV màn hình phẳng (FPD).

Sản phẩm chất nền thủy tinh của nhà máy này là nguyên liệu thượng nguồn nhất cho các tấm tinh thể lỏng và là một trong những nguyên liệu thô quan trọng trong việc xác định độ phân giải, độ dày, trọng lượng và các chỉ số khác của các sản phẩm tấm nền. Quá trình sản xuất nó phức tạp, đòi hỏi phải kiểm soát nhiệt độ liên tục và chính xác. Do đó, sự sụt giảm nhiệt độ của dây chuyền sản xuất do mất điện trong 5 giờ có thể gây tổn thất vô cùng lớn cho các nhà máy như NEG.

Và hiệu ứng cánh bướm do sự cố mất điện đã xuất hiện. Một nguồn tin trong chuỗi cung ứng sử dụng kính NEG cho biết sự cố đã khiến nguồn cung cấp chất nền thủy tinh nhôm-silica bị khan hiếm. NEG được cho là đã gửi thông báo về sự cố mất điện cho các khách hàng của mình, bao gồm cả LG Display.

Theo số liệu năm 2017 của Seri Research, NEG có thị phần toàn cầu gần 20% và là một trong ba công ty hàng đầu trong ngành. Các chuyên gia ước tính rằng việc NEG đóng cửa trong một tháng sẽ làm giảm nguồn cung cấp chất nền thủy tinh từ 4 triệu đến 5 triệu mét vuông. Nếu thời gian ngừng hoạt động kéo dài tới 4 tháng, khoảng chênh lệch sẽ lên tới 16-20 triệu mét vuông, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung cấp vật liệu của các công ty sản xuất sản phẩm dựa trên tấm nền như TV, màn hình và các sản phẩm CNTT có màn hình nhỏ hơn 65 inch..

Trong nửa cuối năm 2020, giá TV panel đã tăng 60% so với nửa đầu năm. Theo công ty nghiên cứu thị trường Witsview, giá tấm nền LCD cho TV 55 inch là 105 USD vào giữa năm 2020 nhưng đã tăng lên 164 USD vào tháng 11.

“Điều này sẽ làm cho chuỗi cung ứng tấm nền vốn đã hết hàng nghiêm trọng, thậm chí sẽ còn tồi tệ hơn và thúc đẩy giá tấm nền”, dữ liệu từ cơ quan nghiên cứu thị trường Omdia cho năm 2021 chia sẻ.

Các nhà nghiên cứu cho biết các tấm nền lớn cho TV và màn hình sẽ tăng giá từ 4% đến 5% trong tháng này so với một tháng trước đó, thay vì con số ước tính trước đó chỉ là 2 đến 3%. Mức tăng giá của tấm nền TV có thể kéo dài sang quý tới, nhưng mức tăng sẽ ở mức nhẹ, vì hầu hết các nhà sản xuất tấm nền đang kiếm được lợi nhuận béo bở từ việc bán tấm nền TV và không muốn kìm hãm nhu cầu từ các nhà sản xuất TV vốn vẫn đang thua lỗ, theo TrendForce.

Trong khi đó, giá của các tấm nền được sử dụng trong màn hình 19 inch sẽ tăng từ 2 đến 4% trong tháng này so với một tháng trước đó. TrendForce vẫn giữ dự báo rằng giá tấm nền cho màn hình máy tính xách tay sẽ tăng từ 3 đến 4% trong tháng này, vì tác động đến việc cung cấp chất nền kính cho máy tính xách tay sẽ ít nghiêm trọng hơn. Nhưng nếu việc phân bổ sản xuất của NEG không hoạt động trơn tru, giá máy tính xách tay có thể tăng thêm 1 hoặc 2%, theo báo cáo từ TrendForce.

Theo Bảo Nam / Pháp luật & Bạn đọc

Hiệu ứng bươm bướm

Lý thuyết hỗn mang

TwoLorenzOrbits.jpg
LorenzCoordinatesSmall.jpg

Hiệu ứng bươm bướm (tiếng Anh: Butterfly effect) (còn được gọi là hiệu ứng cánh bướm) là một cụm từ dùng để mô tả khái niệm trong lý thuyết hỗn loạn về độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc (tiếng Anh: sensitivity on initial conditions). Hiệu ứng này được nhà toán học Edward Norton Lorenzkhám phá ra. Khi thực hiện mô phỏng các hiện tượng thời tiết, Lorenz nhận thấy rằng nếu ông làm tròn các dữ liệu đầu vào, dù với sai số bé thế nào đi nữa, thì kết quả cuối cùng luôn khác với kết quả của dữ liệu không được làm tròn. Một thay đổi nhỏ của dữ liệu đầu vào dẫn đến một thay đổi lớn của kết quả. Tên gọi hiệu ứng cánh bướm bắt nguồn từ hình ảnh ẩn dụ: một cơn bão chịu sự ảnh hưởng của một con bươm bướm nhỏ bé vỗ cánh ở một nơi nào đó rất xa cơn bão.[1]

Con bướm đập cánh ở Brazil có thể gây ra cơn lốc xoáy ở Texas.

Vốn được sử dụng ban đầu như một khái niệm khoa học đơn thuần, hiệu ứng cánh bướm sau đó đã được nhắc đến nhiều lần trong văn hóa đương đại, đặc biệt là trong các tác phẩm có đề cập tới quan hệ nhân quả hoặc nghịch lý thời gian (ví dụ như bộ phim Hiệu ứng cánh bướm được đặt tên và lấy cảm hứng theo khái niệm này).

Lý thuyết

Năm 1972, nhà khí tượng học và chuyên gia về lý thuyết hỗn loạn Edward Norton Lorenz đã giới thiệu trước Hiệp hội phát triển khoa học Hoa Kỳ(American Association for the Advancement of Science) một bài nói chuyện có tựa đề Predictability: Does the Flap of a Butterfly’s Wings in Brazil Set off a Tornado in Texas? (Dự đoán: Liệu con bướm đập cánh ở Brasil có thể gây ra cơn lốc ở Texas?).[2] Trước đó vào năm 1961, trong khi mô phỏng một dự đoán về thời tiết trên máy tính, Lorenz đã lỡ nhập số liệu là 0,506 thay vì 0,506127 như dự định, và do đó đã thu được kết quả dự đoán thời tiết hoàn toàn khác so với tính toán ban đầu.[3]Từ kết quả này Lorenz đã đề cập tới sự ràng buộc chặt chẽ của hệ vật lý đối với các điều kiện ban đầu trong bài nói chuyện. Theo đó một cái đập cánh của con bướm nhỏ bé có thể gây ra sự thay đổi (dù rất nhỏ) trong điều kiện gốc của hệ vật lý, dẫn đến kết quả là những thay đổi lớn về thời tiết như cơn lốc tại một địa điểm cách nơi con bướm đập cách hàng vạn km. Cũng theo Lorenz thì tỉ lệ động năng giữa một cái đập cánh của con bướm với toàn bộ cơn lốc là quá nhỏ, vì thế con bướm chỉ có vai trò không đáng kể trong những tính toán lý thuyết hỗn loạn cho hệ vật lý, nói cách khác thì nếu một cái đập cánh của con bướm có thể gây ra cơn lốc, thì một cái đập cánh khác cũng có thể dập tắt nó, và bên cạnh cái đập cánh của con bướm thì còn có vô vàn hoạt động khác có động năng đáng kể hơn rất nhiều có thể ảnh hưởng tới thời tiết.[4]

Minh họa

Hiệu ứng cánh bướm trong Hệ hấp dẫn Lorenzthời gian 0 ≤ t ≤ 30 (hình lớn)trục z(hình lớn)Hai đồ thị minh họa sự phát triển ba chiều của hai quỹ đạo (một màu xanh và một màu vàng) trong cùng một khoảng thời gian trong Hệ hấp dẫn Lorenz với hai điểm gốc quỹ đạo chỉ sai khác 10−5 trên trục tọa độ x. Ban đầu hai quỹ đạo dường như gần giống nhau, thể hiện ở sự khác nhau nhỏ của tọa độ z trên hai đường xanh vàng. Tuy nhiên ở điểm cuối (t=30), hai quỹ đạo đã khác nhau hoàn toàn.

Trong văn hóa đương đại

Bài chi tiết: Hiệu ứng cánh bướm trong văn hóa

Thực tế thì khái niệm độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc đã được nói đến lần đầu trong văn học từ năm 1890(trong một tác phẩm của Jacques Hadamard).[5] Cái tên”hiệu ứng cánh bướm”đã được rất nhiều tác phẩm âm nhạc và điện ảnh sử dụng, tuy nhiên nó lại thường được dùng để mô tả nghịch lý thời gian và quan hệ nhân quả, đặc biệt là trong các tác phẩm có nhắc tới du hành thời gian.

Xem thêm

Chú thích

  1. ^ Lorenz, Edward N. (tháng 3 năm 1963). “Deterministic Nonperiodic Flow”Journal of the Atmospheric Sciences20 (2): 130–141. Bibcode:1963JAtS…20..130Ldoi:10.1175/1520-0469(1963)020<0130:dnf>2.0.co;2.
  2. ^ Thực tế tên bài nói chuyện không phải do Lorenz mà do nhà khí tượng học Philip Merilees, chủ trì hội thảo, đặt ra, Lorenz khi biết đến cái tên này thì đã không còn đủ thời gian để thay tên mới. Nicolas Witkowski, La chasse à l’effet papillon, Alliage 22 (1995), tr. 46-53.
  3. ^ Mathis, Nancy:”Storm Warning: The Story of a Killer Tornado”, page x. Touchstone, 2007. ISBN 0-7432-8053-2
  4. ^ Edward N. Lorenz; Un battement d’aile de papillon au Brésil peut-il déclencher une tornade au Texas ?, Alliage 22 (1993), 42-45. Traduction française du texte de la conférence de 1972, publié (en anglais) dans: The essence of chaos, The Jessie and John Danz Lecture Series, University of Washington Press (1993). Ce livre contient une série de conférences de vulgarisation données à l’université de Washington (Seattle) en 1990.
  5. ^ Some Historical Notes: History of Chaos Theory

Tham khảo

  • Robert L. Devaney (2003). Introduction to Chaotic Dynamical Systems. Westview Press. ISBN 0-8133-4085-3.
  • Robert C. Hilborn (2004). “Sea gulls, butterflies, and grasshoppers: A brief history of the butterfly effect in nonlinear dynamics”. American Journal of Physics72: 425–427. doi:10.1119/1.1636492.

Liên kết ngoài

—-

Hiệu ứng cánh bướm là gì? Ý nghĩa nào ẩn sau tên gọi đầy hoa mỹ?

Chúng ta thường nghe đến cụm từ “Hiệu ứng cánh bướm” và biết rằng đây là một hiệu ứng tâm lý khá phổ biến. Hiệu ứng này không những chứa đựng các triết lý thú vị, mà còn có tính ứng dụng cao trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực cuộc sống.

Trong bài viết này, Marketing AI sẽ cùng các độc giả giải mã Hiệu ứng cánh bướm là gì, minh chứng cho niềm tin chỉ một cú đập cánh của chú bướm nhỏ, có thể tạo động lực thúc đẩy hàng ngàn chú bướm khác cùng đập cánh, thậm chí tạo ra những lốc xoáy.

Hiệu ứng cánh bướm là gì?
(Ảnh: spiderum)

Mục Lục:

  • 1 Hiệu ứng cánh bướm là gì?
  • 2 Nguồn gốc của học thuyết hiệu ứng cánh bướm
  • 3 Hiệu ứng cánh bướm trong khoa học
  • 4 Hiệu ứng cánh bướm trong kinh doanh
  • 5 Hiệu ứng cánh bướm trong cuộc sống
  • 6 Bài học cho con người từ hiệu ứng cánh bướm

Hiệu ứng cánh bướm là gì?

Cụm từ Hiệu ứng cánh bướm dùng để mô tả một hiệu ứng tâm lý, một khái niệm trong lý thuyết hỗn loạn về độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc.

Ban đầu, cụm từ này được sử dụng như một khái niệm khoa học đơn thuần, nhưng sau đó lại xuất hiện nhiều trong văn hóa đương đại, tiêu biểu là trong các tác phẩm đề cập đến nghịch lý thời gian, quan hệ nhân quả. Từng có bộ phim được lấy cảm hứng và đặt tên theo hiệu ứng tâm lý này – bộ phim “Hiệu ứng cánh bướm”.

Phim Hiệu ứng cánh bướm review
(Ảnh: Kenh14)

Minh họa cho lý thuyết này, chúng ta thường được nghe ví dụ về một chú bướm vỗ cánh ở bán cầu này, lại có thể gây ra cơn lốc xoáy cho bán cầu bên kia. Đây cũng chính là nguồn gốc tên gọi của học thuyết Hiệu ứng cánh bướm.

Học thuyết này chứa đựng những ý nghĩa nhân văn và khoa học lớn lao, biểu thị cho những điều nhỏ bé nhưng lại đem đến hệ quả to lớn về sau.

Nguồn gốc của học thuyết hiệu ứng cánh bướm

Nhà khí tượng học và chuyên gia về lý thuyết hỗn loạn Edward Norton Lorenzlà người đặt nền móng cho học thuyết Hiệu ứng cánh bướm. Năm 1972, ông đã giới thiệu trước Hiệp hội phát triển khoa học Hoa Kỳ bài diễn thuyết với tựa đề: “Tính dự đoán được: “Liệu con bướm đập cánh ở Brazil có thể gây ra cơn lốc ở Texas?”.

Nguồn gốc của học thuyết hiệu ứng cánh bướm
Chân dung Edward Norton Lorenz – Hiệu ứng cánh bướm nghĩa là gì? ( Ảnh: Kenh14)

Năm 1961, khi Lorenz mô phỏng dự đoán về thời tiết trên máy tính, ông đã nhập số liệu là 0.506 thay vì nhập đầy đủ là 0.506127, vì vậy đã thu về kết quả dự đoán thời tiết khác xa so với dự tính ban đầu.

Từ sai lầm này, Lorenz đã nhấn mạnh về sự ràng buộc chặt chẽ của hệ vật lý đối với các điều kiện ban đầu trong bài diễn thuyết của mình.

Theo ông, một cái đập cánh của con bướm cũng có thể tạo ra sự thay đổi trong điều kiện gốc của hệ vật lý, kéo theo những thay đổi rõ rệt về thời tiết, thậm chí là tạo ra cơn lốc tại một địa điểm cách nơi con bướm đập cánh hàng vạn km.

Đồng thời, tỷ lệ động năng giữa một cái đập cánh của con bướm với cơn lốc là quá nhỏ, do đó vai trò của con bướm là không đáng kể trong những tính toán lý thuyết hỗn loạn cho hệ vật lý. Có thể hiểu, nếu một cái đập cánh của con bướm dẫn đến cơn lốc thì một cái đập cánh khác lại có thể dập tắt nó.

Ngoài ví dụ về cái đập cánh của con bướm thì còn tồn tại vô vãn hoạt động khác có động năng đáng kể hơn và có thể ảnh hưởng đến thời tiết.

Đến năm 1969, với câu nói nổi tiếng: “Chỉ cần một con bướm đập cánh ở Brazil cũng có thể tạo ra cơn lốc xoáy tại Texas”, Lorenz đã chính thức công bố phát hiện mới của mình.

Hiệu ứng cánh bướm trong khoa học

Cuối thế kỷ XX, Hiệu ứng cánh bướm chính thức trở thành một khái niệm quan trọng trong ngành khoa học mới ra đời – các hệ cơ học phi tuyến. 

Vì không thể tính toán hết những thay đổi khi xuất hiện tác nhân nhỏ và ảnh hưởng của chúng đến quá trình thu thập thông tin, dự báo thời tiết vẫn chỉ là dự báo, không hoàn toàn chính xác và chắc chắn.

Điều này cho thấy từ những sai số vô cùng nhỏ có thể dẫn đến ảnh hưởng rất lớn tới kết quả thực nghiệm.

Hiệu ứng cánh bướm trong kinh doanh

Tương tự như câu chuyện cú đập cánh của một con bướm có thể là động lực thúc đẩy nhiều con bướm khác cùng đập cánh và tạo ra lốc xoáy. Sự ra đời của một thương hiệu cũng thế, nó không đơn thuần là một sự khởi đầu, mà còn là điểm tựa cho những thương hiệu khác củng cố niềm tin, tạo bước đệm phát triển.

Lấy Toyota làm một ví dụ, thương hiệu này được biết đến với những chiếc xe hơi phổ biến khắp thế giới, nhưng Sakichi Toyoda – cha đẻ của Toyota lại xuất thân từ nghề mộc. Trong một chuyến công tác tại Mỹ, Toyoda đã nhận thấy ngành công nghiệp xe hơi tại đất nước này rất phát triển, trong khi đó, Nhật Bản hoàn toàn không sở hữu một thương hiệu xe hơi nào và đang phải nhập khẩu gần 800 chiếc ô tô Ford. Lòng tự tôn dân tộc trỗi dậy, ông quyết định tự sản xuất nhưng chiếc ô tô nội địa. Thời điểm đó, không ai tin rằng Toyoda sẽ làm được, nhưng cuối cùng, ông đã làm được điều ấy.

Hiệu ứng cánh bướm trong kinh doanh
Chân dung Sakichi Toyoda – Hiệu ứng cánh bướm là gì? (Ảnh: autodaily)

Không chỉ Toyota, Morita – cha đẻ của thương hiệu điện tử Sony cũng từng bị cười nhạo trên đất Nhật và đất Mỹ khi ông cùng người cộng sự của mình sáng lập ra thương hiệu. Bởi khi ấy, những sản phẩm “made in Japan” trong suy nghĩ của hầu hết mọi người đều có chất lượng thấp, không thể chen chân vào thị trường châu Âu hay Mỹ.

Bằng những nỗ lực và kiên trì của mình, Toyoda và Morita đã đặt nền móng cho cho ngành công nghệ Nhật Bản. Dần thay đổi tư duy của toàn cầu, khiến người dân ghi nhận những sản phẩm “made in Japan” luôn có chất lượng tốt. Có thể nói, thương hiệu Toyota hay Sony đều là những “cánh bướm” của nền kinh tế Nhật Bản, đây không chỉ là sự khởi đầu, mà còn là nền móng và bước đà cho nhiều thương hiệu khác không ngừng vươn lên.

Hiệu ứng cánh bướm trong cuộc sống

Qua lăng kính của quan hệ nhân quả, hiệu ứng cánh bướm được diễn giải có phần tương đồng với quan niệm “gieo nhân nào gặp quả nấy”.

Cụ thể như trong cuộc sống, khi bạn làm việc tốt thì dù đấy là việc to hay nhỏ cũng sẽ mang đến những điều tốt đẹp cho người khác hoặc nhiều người khác.

Trong dân gian cũng có nhiều câu tục ngữ phù hợp với hiện tượng này như: “sai một li, đi một dặm” hay “một đốm lửa có thể đốt cháy cả cánh đồng”. Chúng đều ám chỉ một thay đổi nhỏ của điều kiện ban đầu sẽ dẫn đến sự thay đổi lớn.

Bài học cho con người từ hiệu ứng cánh bướm

Hiệu ứng cánh bướm chú trọng đến tư tưởng và sự tương quan của hành động, lời nói, tư tưởng, nó biểu hiện định luật toàn cầu “Vạn vật đồng nhất thể”.

Nhiều người thường có xu hướng tự ti về bản thân, về khả năng của mình, và họ cũng không tin rằng mình có khả năng thay đổi hay tác động đến thế giới.

Tuy nhiên, mọi thứ đều có thể xảy ra, thế giới chúng ta đang sống có sự thống nhất và ràng buộc lẫn nhau, vì vậy mọi hành động dù là nhỏ nhặt cũng góp phần thay đổi thế giới này.

Bài học từ Hiệu ứng cánh bướm chính là không nên xem thường những chi tiết nhỏ hoặc các sự vật, hiện tượng nhỏ. Những điều nhỏ bé này đều nằm trong một thể thống nhất của tự nhiên. Và sự thay đổi nhỏ bé cũng có thể tạo ra những biến động lớn trên thế giới quanh ta.

Bài học cho con người từ hiệu ứng cánh bướm
Bài học từ hiệu ứng cánh bướm của người Việt (Ảnh: Soha)

Những việc chúng ta đang làm, dù là hành động lớn hay nhỏ đều không hề vô nghĩa, nó luôn tồn tại một ý nghĩa nào đó và trực tiếp góp một phần nhỏ vào sự dịch chuyển chung của toàn xã hội.

Tổng kết

Hiệu ứng cánh bướm chứa đựng những triết lý sâu sắc, những giá trị ứng dụng to lớn trong nhiều lĩnh vực đời sống. Nó biểu thị cho ý niệm mọi sự vật đều nằm trong một thể thống nhất, mỗi hành động lại có sự tương tác, ảnh hưởng nhất định đến môi trường xung quanh. Và đặc biệt, mỗi hành động của chúng ta đều có thể thay đổi thế giới này.

Hiệu ứng cánh bướm có mặt trong lĩnh vực khoa học, kinh doanh, và ngay trong cuộc sống thường nhật. Chính vì vậy, việc hiểu được ý nghĩa và kiến thức cơ bản về Hiệu ứng cánh bướmlà gì là điều cần thiết. Hy vọng qua bài viết trên, các độc giả của Marketing AI đã có cái nhìn cụ thể hơn về hiệu ứng tâm lý này!

Huyền Nguyễn – Marketing AI /Tổng hợp

—-

Phim “Hiệu ứng cánh bướm”

Hiệu ứng cánh bướm (2004) là một bộ phim thuộc thể loại tâm lýhồi hộp gay cấn, kịch bản và đạo diễn bởi Eric Bress và J. Mackye Gruber, với các diễn viên Ashton Kutcher và Amy Smart. Chủ đề (tiêu đề) phim đề cập đến hiệu ứng bươm bướm, một giả thuyết, ví dụ về thuyết hỗn loạn, trong đó mô tả cách thức một khác biệt nhỏ ban đầu, theo thời gian có thể dẫn đến một hệ quả lớn không lường trước được.Hiệu ứng cánh bướmĐạo diễn

Sản xuất

Tác giả

  • Eric Bress
  • J. Mackye Gruber

Diễn viên

Âm nhạcMichael SubyQuay phimMatthew F. LeonettiDựng phimPeter AmundsonHãng sản xuấtFilmEngine
BenderSpink
KatalystPhát hànhNew Line Cinema
(Hoa Kỳ)
Focus Features
(toàn thế giới)Công chiếu

  • 23 tháng 1, 2004

Độ dài114 phút
120 phút (Bản cắt của đạo diễn)Quốc giaHoa KỳNgôn ngữTiếng AnhKinh phí13 triệu đô la Mỹ[1]Doanh thu96,1 triệu đô la Mỹ [1]

Kutcher vào vai Evan Treborn,[2] một sinh viên 20 tuổi, với Amy Smart đóng vai người bạn thời thơ ấu Kayleigh Miller, William Lee Scott vai người anh trai tàn bạo Tommy, và Elden Henson vai người hàng xóm của họ, Lenny. Evan phát hiện ra mình có khả năng du hành ngược thời gian, quay về chính cơ thể mình (vẫn là trí não trưởng thành nhưng trong cơ thể lúc trẻ hơn) và thay đổi hiện tại bằng cách thay đổi những hành vi trong quá khứ. Từng là nạn nhân của nhiều chấn thương tâm lý thời thơ ấu và trầm trọng hơn bởi chứng mất trí nhớ do căng thẳng, Evans cố gắng sửa chữa mọi thứ cho bản thân và bạn bè, nhưng luôn có những hậu quả không mong muốn. Bộ phim phần lớn xoay quanh hồi tưởng của các nhân vật về cuộc sống lúc 7 – 13 tuổi, và có một vài kết cục khác nhau cho cuộc sống hiện tại của Evans khi anh cố gắng thay đổi quá khứ, trước khi kết thúc ở một kết quả cuối cùng.

Bộ phim nhận được những ý kiến đánh giá tiêu cực từ giới phê bình, dù vậy nhưng bộ phim lại là một thành công về mặt thương mại với tổng doanh thu hơn 96 triệu đô la Mỹ. Bộ phim đã giành được giải thưởng Pegasus Audience Award tại Liên hoan phim quốc tế Brussels (Brussels International Fantastic Film Festival), và đã được đề cử ở hạng mục Phim Khoa học viễn tưởng hay nhất tại Giải Sao Thổ (Saturn Awards), và giải cho phim gay cấn (Choice Movie: Thriller) tại Giải Sự lựa chọn của Giới trẻ (Teen Choice Awards).

Nội dung

Trong suốt quá trình lớn lên và trưởng thành, Evan Treborn và bạn bè của mình, Lenny và anh em Kayleigh & Tommy Miller, phải chịu đựng nhiều chấn thương tâm lý nghiêm trọng mà thường khiến Evans mất trí nhớ. Những chấn thương này bao gồm việc bị bố của Tommy, Geory Miller (Eric Stoltz thủ vai), ép buộc tham gia đóng phim khiêu dâm trẻ em; bị bóp cổ tới gần chết bởi cha đẻ của mình, Jason Treborn (Callum Keith Rennie thủ vai), người sau đó đã bị lính gác giết ngay trước mặt Evans; ngộ sát một bà mẹ cùng đứa con gái khi đang nghịch thuốc nổ với các bạn; và chứng kiến con chó của mình bị thiêu sống bởi Tommy.

Bảy năm sau, trong khi chơi đùa với một cô gái trong phòng ký túc xá của mình, Evan phát hiện ra rằng khi anh đọc nhật ký từ thời vị thành niên, anh có thể đi ngược thời gian và sống lại một phần quá khứ của bản thân. Những lần du hành thời gian của Evans lý giải cho việc thường xuyên bất tỉnh và mất trí nhớ anh gặp phải khi còn nhỏ, bởi đó là những lúc con người trưởng thành của anh chiếm lấy cơ thể, chẳng hạn như lúc cha Evans bóp cổ anh khi nhận ra anh cũng có thể đi ngược thời gian giống mình. Tuy nhiên, có những hậu quả cho những sự lựa chọn mà thay đổi đáng kể của cuộc sống hiện tại của anh. Ví dụ, dòng thời gian của anh dẫn tới những tương lai khác nhau mà ở đó anh là một sinh viên, một tù nhân vì bị buộc tội giết Tommy, và một người cụt cả chân lẫn tay. Cuối cùng, anh nhận ra rằng, dù cho ý định sửa đổi quá khứ là tốt đẹp, những hành động của anh gây ra những kết quả khôn lường, luôn gây hại cho anh hoặc ít nhất là một người thân của anh. Hơn nữa, sự tiếp nhận hàng loạt ký ức của nhiều năm khi chuyển tới dòng thời gian mới đã gây tổn thương cho não của Evans và gây ra những chấn thương nghiêm trọng. Anh đi đến kết luận rằng anh và những người bạn mình có thể sẽ không có tương lai tốt nếu anh cứ thay đổi quá khứ, và anh chỉ gây tổn thương thay vì giúp đỡ họ.

Evan quay về quá khứ một lần cuối cùng, tới ngày mà anh lần đầu gặp Kayleigh hồi còn là một đứa trẻ. Anh cố tình chọc giận cô để rồi cô và Tommy sẽ lựa chọn sống cùng mẹ, ở một nơi khác, thay vì sống với cha khi họ li dị. Kết quả là, họ không phải chịu đựng sự nuôi nấng sai lầm, không trưởng thành cùng Evans, và tiếp tục có một cuộc đời hạnh phúc, thành đạt. Evans thức dậy ở phòng ký túc xá trường đại học, nơi Lenny là bạn anh. Để kiểm chứng, anh hỏi rằng Kayleigh đang ở đâu, và Lenny trả lời “Ai là Kayleigh?”. Biết được rằng mọi việc lần này đã ổn thoả, Evans đốt hết những quyển nhật ký và băng ghi hình để tránh thay đổi dòng thời gian thêm lần nào nữa.

Tám năm sau ở thành phố New York, Evans trưởng thành rời khỏi một toà nhà và đi ngang qua Kayleigh trên đường. Mặc dù họ có một thoáng nhận ra nhau, cả hai quyết định tiếp tục bước đi.

Các phiên bản khác

Bản phim của đạo diễn

Bản phim của đạo diễn có một cái kết khá khác biệt: Với bộ não bị tổn thương nghiêm trọng và nhận thức được rằng anh sắp bị đưa tới một cơ sở điều trị tâm thần, nơi anh sẽ không có cơ hội du hành thời gian nữa, Evans tuyệt vọng cố gắng thay đổi dòng thời gian bằng việc quay về lúc anh chưa sinh ra (bằng việc xem một đoạn phim gia đình mình), và tự thắt cổ mình bằng cuống rốn khi còn đang trong tử cung để ngăn chặn những biến cố sau này sẽ có thể tiếp tục xảy ra. Điều này thống nhất với một cảnh phim được thêm vào khi một nhà tiên tri mô tả với Evans và mẹ anh ấy rằng anh là một kẻ “không có đường sinh mạng” và “không thuộc về thế giới này”.

Kayleigh sau đó xuất hiện là một đứa trẻ trong một dòng thời gian mới, chọn sống với mẹ mình thay vì với cha, và một cảnh phim cho thấy cuộc sống thời thơ ấu của những nhân vật khác đã trở nên vui vẻ và ít bi kịch hơn.

Kết thúc thay thế

Hiệu ứng cánh bướm có 4 kết thúc khác nhau được quay:

  1. Kết thúc của bản chiếu rạp cho thấy Evans và Kayleigh bước qua nhau trên hè, anh nhìn thấy và nhận ra cô, nhưng tiếp tục bước đi.
  2. Bản “kết thúc có hậu” cho thấy Evans và Kayleigh dừng lại trên vỉa hè khi bước ngang qua nhau. Họ giới thiệu bản thân và Evans mời cô đi uống cafe.[3]
  3. Kết thúc mở tương tự khi Evans và Kayleigh bước qua nhau, và tiếp tục bước đi, ngoại trừ việc lần này, Evans, sau khi do dự, đã quay đầu lại là đi theo Kayleigh.[4] Kết thúc này đã được chọn trong bản tiểu thuyết của bộ phim, viết bởi James Swallow và xuất bản bởi Black Flame.
  4. Bản cắt của đạo diễn cho thấy Evans bật đoạn phim gia đình, nhưng thay vì xem thước phim về cảnh hàng xóm tụ tập, lần này anh xem cảnh lúc chính anh được sinh ra. Anh du hành trở về thời điểm chuẩn bị được sinh ra và tự sát bằng cách quấn dây rốn vào cổ mình. Vì vậy, anh chưa từng tồn tại để thay đổi dòng thời gian, và điều này giải thích cho lý do mẹ của Evans đã sảy thai 2 lần trước khi sinh ra anh: Bởi cha của anh có năng lực giống như vậy dẫn tới ông bị chẩn đoán là thần kinh không ổn định, ba đứa trẻ có được năng lực này đã tự sát để tránh gây tổn thương cho mọi người xung quanh.

Đón nhận

Từ giới phê bình

Sự đón nhận của giới phê bình dành cho bộ phim hầu hết là tiêu cực.[5] Trên Rotten Tomatoes, bộ phim nhận được đánh giá 33% từ 168 nhận xét; trong khi mức trung bình là 48%. Đa phần đồng tình rằng: “Lý thuyết của phim khá thú vị, nhưng nó được đặt trong một bản phim quá phức tạp và vô vị”.[6]Trên Metacritic, một trang đánh giá phim khác, phim đã được 30 trên 100 điểm, tức “nhìn chung là không nhận được sự ủng hộ”.[7]

Chiếu rạp

Mặc dù phải hứng chịu những phê bình tiêu cực, thế nhưng bộ phim lại thành công thương mại, thu về 17.065.227 đô la Mỹ ngay trong tuần đầu phát hành, và đứng vị trí số 1 trên bảng xếp hạng.[8] So với kinh phí làm phim 13 triệu đô, Hiệu ứng cánh bướm đã có được 57.938.693 đô khi chiếu tại Mỹ và 96.060.858 trên toàn cầu.[1]

Giải thưởng và đề cử

2004 Giải cho phim Khoa học viễn tưởng, thần thoại và kinh dị  (Giải Sao Thổ)Phim Khoa học Viễn tưởng hay nhất – được đề cử2004 Liên hoan phim BrusselsGiải thưởng khán giả Pegasus — Eric Bress, J. Mackye Gruber – thắng giải.2004 Giải Sự lựa chọn của giới trẻSự lựa chọn cho phim gay cấn (Thriller) – được đề cử[9]

Phần phim tiếp theo

Hiệu ứng cánh bướm 2 được phát hành trên DVD vào ngày 10 tháng 10 năm 2006. Nó được đạo diễn bởi John R. Leonetti và hầu như nội dung đều không liên quan tới phần phim gốc. Nó liên quan tới bộ phim đầu tiên bằng một tiêu đề báo có đề cập tới cha của Evans, cũng như sử dụng cùng cách thức du hành thời gian.

Phần phim thứ 3, Hiệu ứng cánh bướm 3: Tiết lộ (The Butterfly Effect 3: Revelations) đã được phát hành bởi After Dark Film vào năm 2009. Phần phim này kể về cuộc đời của một thanh niên du hành ngược thời gian nhằm giải mã những bí ẩn xung quanh cái chết của người bạn gái trung học của anh. Bộ phim không có liên quan trực tiếp tới 2 phần trước và sử dụng các lý thuyết về phương pháp du hành thời gian hoàn toàn khác.

Tham khảo

  1. a ă â The Butterfly Effect tại Box Office Mojo
  2. ^ Gruber, J. Mackye; Bress, Eric. The Butterfly Effect: Shooting Draft”. Internet Movie Script Database. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2013.
  3. ^ Ashton Kutcher (Executive Producer). Happy Ending. New Line Cinema.
  4. ^ Ashton Kutcher (Executive Producer). Open Ending (DVD). New Line Cinema.
  5. ^ Bradshaw, Peter (13 tháng 8 năm 2009). “Don’t cast The Butterfly Effect to the winds of time”The Guardian. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2016.
  6. ^ “The Butterfly Effect (2004)”Rotten Tomatoes. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2009.
  7. ^ “Butterfly Effect, The Reviews”Metacritic. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2009.
  8. ^ “’Butterfly Effect’ floats to top of box office”. AP. 25 tháng 1 năm 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2011.
  9. ^ “Awards for 2004: Teen Choice Award”Internet Movie Database. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2013.

Liên kết ngoài

—-

Tham khảo thêm link sau:

https://m.kenh14.vn/kham-pha/tim-loi-giai-don-gian-ve-hieu-ung-canh-buom-2012101223835189.con

https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Hiệu_ứng_cánh_bướm_(phim)

https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Hiệu_ứng_bươm_bướm

https://marketingai.admicro.vn/hieu-ung-canh-buom-la-gi/

https://amp.vtc.vn/ban-co-biet-hieu-ung-canh-buom-va-nhung-su-kien-ngoai-doi-thuc-it-nguoi-nhan-ra-ar605187.html

https://m.genk.vn/hieu-ung-canh-buom-la-sai-cac-nha-khoa-hoc-da-chung-minh-duoc-dieu-nay-o-cap-do-luong-tu-20200805164707758.chn

https://m.cafef.vn/hieu-ung-canh-buom-tai-nha-may-kinh-nhat-ban-mat-dien-5-gio-sua-chua-4-thang-va-he-qua-chan-dong-nganh-cong-nghiep-man-hinh-20201223105127857.chn

https://m.cafebiz.vn/hieu-ung-canh-buom-thieu-025-diem-thi-lam-thay-doi-mot-doi-nguoi-tai-xe-di-nham-duong-dan-den-dai-chien-the-gioi-20210502135757006.chn

Tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu


“Vua tiền tệ” bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến

"Vua tiền tệ" bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến
Theo nhận định của “vua Tiền tệ” Hùng Bá, việc đăng mức giá 140 triệu đồng cho tờ tiền 1.000 đồng là bình thường nhưng liệu có ai chịu mua với giá “trên trời” không?

Mới đây, tờ tiền cũ 1.000 đồng Việt Nam, phát hành năm 1988, với số seri NJ 0763081 được rao bán trên trang thương mại điện tử Nhật với giá tới 654.320 yên (gần 140 triệu đồng Việt Nam).

Theo quảng cáo từ người đăng tin, sở dĩ tờ tiền có giá cao vì quý hiếm, mang tính nghệ thuật của một nhà sưu tầm.

Thông tin này làm dấy lên nhiều tranh cãi xung quanh mức giá “không tưởng” của tờ tiền cũ. Nhiều ý kiến cho rằng, với tờ tiền 1.000 đồng phát hành năm 1988 có thể tìm được nhiều tờ có seri đẹp hơn và mức giá đưa ra là quá cao.

Trong khi đó, có ý kiến cho rằng, có thể tờ tiền gắn với dấu tích độc đáo nên có thể có giá “trên trời” như vậy.

 Vua tiền tệ bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến - Ảnh 1.
Tờ 1.000 đồng được rao bán với giá 140 triệu đồng.

Trao đổi về vấn đề này, Hùng Bá – Vua tiền tệ (người sưu tầm và định giá tiền cổ có tiếng ở Hà Nội) nhận định, việc đăng bán tờ tiền với mức giá trên không có gì bất thường, tuy nhiên đây mới chỉ là phát giá. Việc có người mua hay không mới là quan trọng để nói rằng đây là một giao dịch. Ngoài ra, đây không phải giá thị trường của tờ tiền 1.000 đồng.

“Không có 1 quy định cụ thể nào cho việc định giá, tuy nhiên, nếu tìm hiểu, sưu tầm lâu sẽ nhận thấy có mức giá chung trên thị trường rồi cho từng dòng tiền. Với tờ 1.000 đồng, seri số 9 đẹp nhất Việt Nam cũng chỉ có giá khoảng 10 -12 triệu đồng. Do vậy, khó có thể đạt được giao dịch với mức định giá 140 triệu đồng cho tờ tiền này. Có thể đây chỉ là đăng bán ảo, giống như lan đột biến “, Hùng nói.

 Vua tiền tệ bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến - Ảnh 2.
“Vua tiền tệ” Hùng Bá.

Trong quá trình sưu tầm, định giá các tờ tiền, Hùng Bá cho rằng, khi một tờ tiền được phát giá, có nhiều người chấp nhận giá đó thì đó mới là giá thị trường. Còn với tờ 1.000 đồng này, kể cả nếu có 1 người mua thì cũng không phải giá chung.

Theo anh, để đạt được mức giá 140 triệu đồng thì đó phải là những tờ tiền mới in ra làm bản thử, chưa kịp phát hành cho công chúng tiêu dùng hoặc những tờ phát hành trong thời gian ngắn, số lượng cưc kỳ hạn chế.

“Không hẳn tiền cổ mới là đắt mà phải là càng hiếm mới càng đắt”, Hùng Bá nói.

 Vua tiền tệ bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến - Ảnh 3.
Tiền cổ.
 Vua tiền tệ bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến - Ảnh 4.
Những tờ tiền hiếm có giá trị rất cao.
 Vua tiền tệ bóc mẽ tờ 1.000 đồng cũ nát hét giá 140 triệu: Ảo như thổi giá lan đột biến - Ảnh 5.
Tiền xu sưu tầm.

Trên thị trường, các loại tiền giấy, tiền xu Việt Nam và nước ngoài đang được rao bán khá nhiều, với mức giá từ vài trăm nghìn đồng đến hàng chục triệu đồng một tờ. Trong đó có những đồng tiền mang trong mình huyền thoại nổi tiếng như đồng tiền trong câu chuyện công tử Bạc Liêu đốt tiền nấu trứng, đồng tiền giấy đầu tiên có in hình Bác Hồ…

Mỗi dòng tiền được định giá khác nhau theo người chơi. Thái Anh, một người sưu tầm tiền cổ ở Hà Nội cho rằng, tiền quý và đắt nhất là tiền xu cổ. Loại xu cổ nhất có niên đại lên đến trên 1.000 năm, nó xuất xứ từ thời phong kiến có giá trị lịch sử cao. Tuy nhiên, các loại tiền cổ này đa phần là vô giá, rất khó phân định giá trị thật của chúng. Người này cũng cho rằng, tờ 1.000 đồng khó đạt được mức giá trăm triệu.

“Việc phát giá các tờ tiền, hay đồ dùng của người Việt trên các trang thương mại điện tử với giá bán đắt đỏ không phải hiếm. Tuy nhiên, không nhiều trong số đó là giao dịch thật, mà chủ yếu để thu hút sự chú ý, tăng tương tác cho người bán hàng”, Thái Anh nhận định.

Hoàng Linh / Theo Doanh nghiệp và tiếp thị

Đồng tiền tuổi nhỏ


Ai cũng bắt đầu đến với tiền bằng vài đồng xu, cắc bạc nhỏ nhoi được cha mẹ cho hồi con nít, dịp Tết đến trong phong bao lì xì. Có chút tiền là có đồ ăn vặt, có thể mua vài món đồ chơi, từ đó bắt đầu hiểu được giá trị đồng tiền.

Tiền xu Việt Nam
Tiền xu Việt Nam

Thời tôi còn nhỏ, nhớ nhất là được xài 5 đồng kim loại có khía gần như hình hoa mai và đồng bạc 10 đồng tròn. Hai đồng này có một mặt hiển thị mệnh giá và mặt kia là hình bông lúa. Còn đồng 20 đồng lớn hơn, trông giống hình tròn nhưng chính xác là hình đa giác 12 cạnh. Đồng này có một mặt số và một mặt đúc nổi hình người nông dân đội nón lá trên cánh đồng.

Ngoài ra, còn có đồng tiền 10 xu, 20 xu có từ năm 1953, mỗi đồng tiền có một mặt hình ba cô gái Bắc-Trung-Nam nhìn về một phía và mặt kia hình bông lúa chín bên cạnh số tiền. Cùng hai loại này có đồng 50 xu, một mặt có hình ba cô gái Bắc-Trung-Nam nhìn ba hướng khác nhau và mặt kia là hình hai con rồng chầu quanh số 50 xu. Đồng này tương đương 5 cắc nên chúng tôi gọi là đồng “năm cắc ba cô”.  Tiền kim loại ngày đó có các hình dạng và kích thước khác nhau để dễ nhận diện, không nhầm lẫn khi dùng. Đó cũng là cách giúp người mù chỉ cần dùng tay sờ là nhận ra giá trị của mỗi loại tiền. Trước năm 1975, đồng 10 đồng có thể mua được một ổ bánh mì thịt rất ngon để ăn sáng.

Khi nào buồn không biết làm gì, con nít dùng giấy bạc trong vỏ bao thuốc lá hay ở miếng chewing gum bóc ra khỏi lớp giấy trắng rồi bọc đồng tiền lại. Xong chà xát vào vải quần cho giấy bạc ôm sát đồng tiền, nổi rõ những hình đúc sẵn trên đó, nhìn rất đẹp như được mạ lớp bạc sáng choang. Chơi chán thì bóc ra đi mua miếng bánh tráng chiên có me ngào bên trên, hay gói đậu phộng rang.

Bộ tiền kim loại trước 1975 ở miền Nam. Ảnh: TL
Bộ tiền kim loại trước 1975 ở miền Nam. Ảnh: TL

Con nít hồi đó còn dùng tiền cắc như một thứ đồ chơi, có thể chơi bật tường, hay chơi đánh đáo…

Lúc tôi còn nhỏ, má tôi bán hàng tạp hóa ngoài chợ nên trong túi áo bà ba của bà treo đầu giường luôn có cọc tiền tròn cuộn trong đó. Thỉnh thoảng, tôi và anh em trong nhà lại lấy một ít mua đồ ăn vặt. Biết vậy không đúng, nhưng luôn trấn an mình chỉ lấy ít tiền lẻ để mua đồ ăn rẻ tiền như trái chuối, bịch đậu phộng thôi mà. Má tôi không mấy khi la chuyện này, duy chỉ một lần phàn nàn là xấp tiền mới đó bị đứa nào lấy vài tờ. Qua độ tuổi lên mười hay hơn một chút, anh em tôi tự động bỏ dần tật xấu đó.

Lúc đó, trong mắt chúng tôi tiền là vật không quá quan trọng, trừ khi muốn mua đồ ăn vặt hay mấy thứ đồ chơi nhựa rẻ tiền từ Chợ Lớn làm ra bán ở tiệm chạp phô. Nếu có một tờ giấy bạc còn lại sau Tết, thường là lần xuống vạt áo, nhét tờ giấy bạc đã cuộn tròn vào khoảng gấp của vạt, luồn sâu vào trong và sau đó… quên luôn. Vài người lớn thích chơi trò gấp tờ giấy bạc thành những chiếc vòng, chiếc nhẫn đeo vào ngón tay hay cổ tay,  hay dùng nhất là những tờ bạc có giá trị lớn như tờ 500 đồng, hay 1.000 đồng. Có người khéo tay dùng tiền như là giấy origami để gấp thành con chim, con công, hay con cá vàng… phải chăng đó là những cách “mân mê” giá trị đồng tiền?

Đọc đoạn văn của ông Lê Bảo Trân trong cuốn Chiều chiều lại nhớ chiều chiều xuất bản tại Mỹ năm 1992 có nhiều chi tiết mấy ai còn nhớ. Ông kể: “Chiến tranh càng leo thang, kim loại khan hiếm nên tất cả xu hào đều phải thay thế bằng tiền nhôm, trắng toát và nhẹ. Về sau từ năm xu trở lên đều in bằng giấy. Giấy một cắc in màu đỏ bầm có người Thượng cưỡi voi. Giấy bạc một đồng hãy còn xài tiền Đông Dương, một mặt có người con gái Bắc vấn tóc, mặt kia là thanh niên Nam cởi trần gánh dừa”. Ông kể về sau nhôm cũng khan hiếm nên một xu phải đúc bằng chì, rơi chạm đá là bể đôi.

Chúng tôi được dạy là tiền rất quý, rất cần cho cuộc sống nên phải biết giữ gìn, tiết kiệm và đừng để mất. Lớn hơn nữa, bài học bổ sung là đồng tiền tuy cần thiết và quý nhưng có những thứ còn quý hơn để có lúc phải ngoảnh mặt với tiền.

Khi bàn về chuyện tiền bạc, Kha, anh bạn bên Mỹ kể chuyện mẹ anh nhắc hồi còn ở ngoài Bắc trước khi di cư 1954, mỗi lần đi bán vải vóc với các bà cô trong họ thì tiền bạc lúc đó là những đồng hào, đồng xu và đồng trinh, những đồng bạc có lỗ vuông ở giữa. Mỗi khi thâu tiền từ khách hàng, các bà xâu những đồng bạc đó và đeo ở trong vành váy vì ngày đó phụ nữ không mặc quần, không có túi để cho tiền vào.  Vả lại, túi nào đựng cho xuể nên những đồng tiền thường được xâu vào những sợi thép và đeo vào người.

Người miền Bắc hồi mới di cư vào Nam năm 1954 rất ngạc nhiên khi thấy người Nam thích xài giấy bạc xé nửa. Thói quen này với họ rất lạ, buồn cười, có phần ngô nghê… Tuy nhiên, không mấy ai biết một cách thấu đáo là nó có lý do dẫn tới thói quen rất phổ biến lúc đó. Số là từ đầu thế kỷ XX, khi Pháp đang cai trị nước ta, đồng tiền xu rất phổ biến trong hệ thống tiền tệ xứ này.

Tới năm 1942, đồng xu dần dần hết dùng và không thấy lưu hành nữa. Người ta cho rằng đó là do giá trị kim loại đồng để đúc xu còn cao hơn giá trị ghi trên loại tiền này, nên con buôn thu hết tiền xu về đúc thành các đồ vật khác kiếm lời. Vì thiếu tiền lẻ, tại Sài Gòn và các tỉnh đã nảy ra phong trào xé đôi giấy bạc thành phân nửa giá trị khi cần thiết. Mọi người thấy vậy cũng tiện dù không đúng luật lệ, khi cần thì ráp hai nửa giấy bạc dán lại, không cần đúng số vẫn tiêu xài như thường. Ai cũng chấp nhận tiêu xài như vậy. Dùng tiền ấy mua thịt heo của người Tàu họ cũng chấp nhận không thắc mắc.

Thấy chuyện này không ổn, đến tháng 8 năm 1955, Ngân hàng Quốc gia và Tổng ngân khố miền Nam lúc đó ra một thông cáo nhắc công chúng là giấy bạc 1 đồng, 5 đồng và 10 đồng xé đôi dán lại được lưu dụng đến cuối tháng 8 là hết hạn. Tuy nhiên, để cho công chúng có đủ thời giờ đổi những giấy bạc xé đôi, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, Ngân hàng Quốc gia ở Sài Gòn và  các tỉnh nhận đổi những giấy bạc ấy tới 15 giờ chiều 2.9 năm đó. Có lẽ đây là hiện tượng sử dụng đồng tiền thuộc hàng độc đáo và tùy tiện hiếm có của thế giới!

Chơi đánh đáo bằng tiền kim loại của trẻ em Sài Gòn trước 1975. Ảnh: TL
Chơi đánh đáo bằng tiền kim loại của trẻ em Sài Gòn trước 1975. Ảnh: TL

Giá trị của đồng tiền thời xưa như thế nào? Dì tôi học trường Gia Long, sau đó học sư phạm rồi đi dạy ở trường tiểu học Võ Tánh năm 1958, lãnh lương hơn bốn ngàn đồng, ngang giá một lượng vàng và tương đương lương chuẩn úy quân đội. Vì chồng làm ra tiền, nhà chồng khá giả nên khi tôi hỏi đùa là phụ nữ như dì ngày xưa khi Tết đến có đi mua vàng không, dì bảo sao phải đợi đến Tết, trong năm mua cũng được mà! Đến khi đọc hồi ký của nhà văn Bà Tùng Long, biết thêm mức lương tháng của bà (dạy trung học đệ nhất cấp, cùng thời gian với dì tôi nhưng dạy cấp cao hơn) bằng hai lượng vàng, đủ nuôi đàn con đông đúc dù vẫn phải làm thêm.

Có những bà buôn thúng bán mẹt ở Sài Gòn – Gia Định hàng ngày bươn chải  để cùng chồng nuôi sống gia đình nhưng cũng tìm cách cóp nhóp để dành một ít tiền, ráng mua cho được một chỉ vàng mỗi tháng. Đến cuối năm, các bà gom góp lại những chỉ vàng đó, đổi thành một lượng vàng lá để dành. Nhiều người lúc đó và cả bây giờ chỉ muốn giữ vàng bên mình, tin rằng nó không bao giờ mất giá dù ở thời đại nào hay chính quyền nào.

Đến khoảng năm 1967, anh tôi học xong trường sư phạm, nhận nhiệm sở ở Tây Ninh là hiệu trưởng trường tiểu học, lương khoảng 25 ngàn đồng; lúc đó xe Honda dame của Nhật nhập qua khoảng 32 ngàn, anh mượn thêm tiền mua luôn. Đó là khoảng thời gian có một công việc ổn định ăn lương tháng là mơ ước của nhiều người, không phải lo kiếm sống từng ngày. Cả nhà tôi vui vì đồng tiền anh kiếm được có giá trị cao như vậy.

Chúng tôi lớn dần lên, được dạy là tiền rất quý, rất cần cho cuộc sống nên phải biết giữ gìn, tiết kiệm và đừng để mất. Lớn hơn nữa, bài học bổ sung là đồng tiền tuy cần thiết và quý nhưng có những thứ còn quý hơn để có lúc phải ngoảnh mặt với tiền. Bài học với biên độ rộng đó luôn quay về tâm trí từng người trong mọi lúc. Đồng tiền theo ta từ hồi trẻ thơ, theo suốt cả đời và sướng khổ trên đời, có lẽ từ nó phần nhiều.

Phạm Công Luận / doanhnhanplus / Nguồn: Người đô thị Online

Chiến lược doanh nghiệp, góc nhìn từ khủng hoảng


Đại dịch vẫn đang diễn biến phức tạp trên phạm vi toàn cầu và Việt Nam, ảnh hưởng không nhỏ tới nhiều ngành kinh tế. Trước bối cảnh này, doanh nghiệp cần phải có sự “xoay chuyển” liên tục trong định hướng chiến lược cũng như phương thức thực thi các chiến lược đó.

89% người tiêu dùng đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm.
89% người tiêu dùng đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm.

Đảm bảo kế hoạch thích ứng và duy trì hoạt động, xem xét lại chiến lược và mô hình kinh doanh, cũng như xác định vị thế thị trường là điều doanh nghiệp cần ưu tiên để phát triển trong dài hạn. Đây là ý kiến của bà Đào Thị Thiên Hương, Phó tổng giám đốc EY Việt Nam, Phụ trách Tư vấn chiến lược (EY-Parthenon*) khi trao đổi với Báo Đầu tư về một số khía cạnh liên quan tới chiến lược doanh nghiệp trong giai đoạn này.

Đại dịch có tác động mạnh tới mọi ngành kinh tế và doanh nghiệp. Từ góc độ chiến lược, doanh nghiệp cần nhìn nhận điều gì, theo bà?

Đại dịch COVID-19 đã thay đổi người tiêu dùng toàn cầu – từ quan điểm về giá trị, hành vi, cho tới cách họ tiêu dùng. 

Theo EY Future Consumer Index tháng 5/2020, 89% người tiêu dùng được khảo sát đang và sẽ thay đổi cách thức mua sắm, 76% đang và sẽ thay đổi cách lựa chọn sản phẩm và dịch vụ (SPDV), và tới một nửa (50%) có lẽ sẽ chỉ chi tiêu cho một số SPDV thiết yếu.

Do đó, những thay đổi này chắc chắn ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động của các doanh nghiệp. 

Chiến lược doanh nghiệp, góc nhìn từ khủng hoảng ảnh 1
Bà Đào Thị Thiên Hương, Phó tổng giám đốc EY Việt Nam

Các phân tích của EY-Parthenon (5/2020) cho thấy doanh nghiệp trong các ngành hàng không, lữ hành và khách sạn, và dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức do nhu cầu của khách hàng cũng như doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, chuỗi cung ứng đứt gãy và rủi ro thanh khoản gia tăng. Ước tính, chỉ riêng ngành hàng không toàn cầu đã mất khoảng 48 tỷ USD doanh thu trong giai đoạn từ tháng 1 tới tháng 4/2020 do các lệnh hạn chế bay và hủy chuyến, theo một phân tích của EY-Parthenon vào tháng 6/2020.

Doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất ô tô, bất động sản bán lẻ (nhóm siêu thị), cũng chịu một số ảnh hưởng tiêu cực từ những bất ổn của chuỗi cung ứng, nhu cầu và doanh thu sụt giảm. Tuy nhiên tác động của COVID-19 lên nhóm ngành này ít nghiêm trọng hơn và các doanh nghiệp vẫn có thể duy trì hoạt động ở trạng thái tương đối gần với giai đoạn trước đại dịch.

Ở một cực khác, một số ngành và doanh nghiệp lại đang tìm thấy các cơ hội tăng trưởng và mở rộng, có thể kể đến như giao nhận điểm cuối (last-mile delivery), thương mai điện tử và công nghệ phục vụ tiêu dùng (consumer tech), hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và dược phẩm.

Tuy nhiên, điều chúng tôi muốn nói là ‘trong nguy có cơ’. Trong bức tranh với màu xám chiếm chủ đạo, các phân tích của EY-Parthenon cho thấy vẫn có những điểm sáng và cơ hội phía trước. Các doanh nghiệp có lợi thế ngành nghề, chiến lược thích ứng dài hạn, và được điều chỉnh phù hợp, sẽ có thể nắm bắt tốt hơn các cơ hội phát sinh ngắn hạn và các cơ hội mới trong dài hạn.

Vậy chiến lược nào để doanh nghiệp tồn tại, thích ứng và sau đó tận dụng được các cơ hội để phát triển, thưa bà?

Do mức độ và chiều hướng tác động của COVID-19 lên các ngành có sự khác nhau nên sẽ không có một công thức chung về chiến lược thích ứng cho tất cả các doanh nghiệp. Về tổng thể, các doanh nghiệp nên xây dựng chiến lược thích ứng theo ba nhóm giải pháp.

Nhóm giải pháp đầu tiên: tập trung quản lý khủng hoảng và quản lý thanh khoản. Ví dụ, thiết lập đội phản ứng nhanh để xử lý các vấn đề bất thường phát sinh về an toàn lao động, nguồn cung ứng, nguyên liệu sản xuất. Đây là cách làm hiệu quả mà các doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng. 

Quản lý thanh khoản yêu cầu các doanh nghiệp phải cân đối dòng tiền, cắt giảm các khoản chi tiêu chưa cần thiết và theo dõi chặt chẽ công nợ. Các kế hoạch mua sắm tài sản có thể xem xét gác lại và lựa chọn các giải pháp thay thế như đi thuê tài sản để duy trì lượng tiền mặt dự phòng đủ lớn.

Nhóm giải pháp thứ hai: hướng đến tạo ra những giá trị ngắn hạn thông qua việc rà soát và đưa ra các giải pháp có thể thực hiện ngay để tăng hiệu quả hoạt động và tăng dòng tiền. Các giải pháp có thể bao gồm rà soát lại danh mục đầu tư và bán hoặc thoái vốn thích hợp, phân bổ lại nguồn lực đầu tư nhằm tối ưu hiệu quả, và tối ưu các khoản vay. 

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng xem xét lại cơ cấu sản phẩm, cơ cấu khách hàng, và chính sách giá; rà soát lại công tác mua sắm và chi phí chuỗi cung ứng, tối ưu thuế và tối ưu vốn lưu động.

Tuy nhiên, những chương trình cắt giảm thường không tạo ra các động lực tăng trưởng và phát triển trong dài hạn, thậm chí việc siết chặt chi phí và các nguồn lực quá mức có thể tác động tiêu cực đến khả năng tăng trưởng và phát triển trong tương lai – đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó cạnh tranh và dẫn đến một trạng thái khủng hoảng mới sau khủng hoảng.

Vì vậy, ở nhóm giải pháp thứ ba, doanh nghiệp cần tập trung vào chiến lược tái định vị, bao gồm cải tổ mô hình kinh doanh, xem xét lại mô hình tăng trưởng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, và cải tổ phương thức phản hồi, nhằm tương tác tốt và hiệu quả hơn với hành vi và nhu cầu khách hàng. Vì đây chính là nội dung cốt lõi trong giai đoạn “bình thường mới”.

Các nhóm giải pháp này có thể thực hiện đơn lẻ hoặc kết hợp, hoặc được sắp xếp ưu tiên thực hiện tùy vào tình hình thực tế và khả năng từ các nguồn lực của từng doanh nhiệp.

Chiến lược có thể đa dạng và thay đổi, nhưng doanh nghiệp có thể dựa vào các xu hướng phát triển nào để chuyển đổi trong dài hạn, thưa bà?

Thực ra, rất khó để đưa ra các nhận định về xu hướng ở thời điểm này. Tuy nhiên, một số nghiên cứu và khảo sát của EY-Parthenon trên phạm vi toàn cầu cho thấy có thể có một số xu hướng nổi bật.

Đầu tiên, các doanh nghiệp sẽ đề cao hơn tầm quan trọng của việc gia tăng sức chống đỡ trước các hoàn cảnh bất lợi (build resilience). Việc này sẽ bao gồm một số nội dung chính như:

Xây dựng các kịch bản ứng phó – đồng thời xem xét sâu và rộng hơn các ảnh hưởng vĩ mô, thay vì tập trung chủ yếu vào các yếu tô vi mô như trước đây.

Chuyển đổi hoặc tái lập chuỗi cung ứng. Ở giai đoạn này, doanh nghiệp sẽ phải kiểm soát tốt hơn sự gia tăng (tiềm ẩn) về chi phí của chuỗi cung ứng, do việc lựa chọn các nguồn cung đa dạng nhằm tránh tình trạng đứt gãy hoặc không sẵn sàng của chuỗi.

Tăng cường hoặc đa dạng các biện pháp bảo vệ người lao động, đồng thời, áp dụng tự động hóa trong sản xuất để từng bước tiết giảm sự phụ thuộc vào các yếu tố không hiệu quả, trong đó có chi phí nhân công.

Thứ hai, khả năng sẽ có sự hoán đổi vị trí các doanh nghiệp cùng ngành, mặc dù có thể không nhanh và năng động như sự hoán đổi của các ngành – do tác động của đại dịch. Các doanh nghiệp có bảng cân đối tài sản vững mạnh, đội ngũ quản lý tốt, có thể tiếp tục đẩy mạnh việc đầu tư trong giai đoạn hiện nay, sẽ có thể có cơ hội “một lần trong đời” để bứt phá và vươn lên dẫn dắt thị trường. Các doanh nghiệp được quản lý quá chặt chẽ lại có thể phải nhường cơ hội kinh doanh mới nhất thời và ngắn hạn cho những doanh nghiệp có khả năng thích ứng nhanh, linh hoạt và năng động trong thay đổi định hướng kinh doanh và chiến lược. 

Thứ ba, “vùng lợi nhuận” sẽ chuyển dịch trong chuỗi giá trị, hướng tới điểm chạm khách hàng (customer touch point). Hoạt động bán lẻ, kênh phân phối truyền thống trở nên ít quan trọng hơn, nhường chỗ cho những nền tảng số (digital platform) và lợi nhuận biên được tạo ra nhiều hơn ở hạ nguồn. Việc tiếp cận và phục vụ người tiêu dùng từ phía doanh nghiệp sản xuất sẽ trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, tạo điều kiện phát triển cho các doanh nghiệp giao nhận điểm cuối (last-mile delivery).

Thứ tư, việc ứng dụng robot và trí tuệ nhân tạo (AI) trong vận hành chuỗi cung ứng và các chức năng khác của doanh nghiệp, ngày càng trở nên rõ nét.

Thứ năm, hoạt động chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tiếp tục gia tăng, dẫn dắt sự liên kết giữa các mô hình kinh doanh truyền thống với nền tảng số. Bên cạnh đó, hoạt động M&A chiến lược và đầu tư vào những “doanh nghiệp kỳ lân” có thể trở nên sôi động khi mà định giá (có thể giảm) được các nhà đầu tư nhìn nhận là hợp lý hơn.

(*) EY-Parthenon là một thương hiệu thuộc mạng lưới EY toàn cầu, được các công ty thành viên sử dụng để cung cấp các dịch vụ tư vấn chiến lược.

Đặng Khôi / Báo Đầu Tư

Săn ‘đồ độc’ vỉa hè


Chợ lạc xoong lúc 5h sáng

Trong vai ‘thợ săn’ các chợ lạc xoong Sài thành, chúng tôi trải nghiệm nhiều chuyện ‘độc, lạ’, từ hàng hóa thượng vàng hạ cám, kẻ mua – người bán ‘kỳ dị’ đến chiêu thức giao dịch có một không hai…

Săn đồ độc vỉa hè - Kỳ 1: Chợ lạc xoong lúc 5h sáng - Ảnh 1.
Ông Hùng bán đồng hồ vui tính ở vỉa hè Nguyễn Thị Minh Khai – Ảnh: THÁI LỘC

Ở các “chợ trời” vỉa hè đó như có những cuốn phim chiếu chậm ngược dòng Sài Gòn 100 năm qua với biết bao kỷ vật, ký ức gần gũi, thân thương.

Mới gần 5h sáng, trời còn mờ mịt, dưới ánh đèn đường vàng leo lét, dăm bảy người bày biện hàng hóa trên mấy tấm bạt ở vỉa hè trước cao ốc 198 Nguyễn Thị Minh Khai (Q.1, TP.HCM).

Tìm “đồ độc” lúc mặt trời chưa mọc

Lát sau, vài người nữa chở mấy bao đầy đồ lạc xoong đổ xuống vỉa hè. Người mua cũng đông dần. Nhiều khách còn cầm cả điện thoại hoặc đèn pin săm soi đồ. Thôi thì đủ thứ, từ máy móc nghe nhạc cũ đến túi xách, đồ lưu niệm, mắt kính, mà nhiều nhất là điện thoại, iPad và đồng hồ bạc màu thời gian…

Ngoài dân “a ma tơ” (nghiệp dư) đi thể dục tò mò dừng chân, có khá nhiều “thợ săn” hàng chuyên nghiệp. Nam, người bán hàng nhẵn mặt khu này, vừa xổ bao lạc xoong thì Hưng, “thợ săn” nhà nghề, liền chớp ngay cặp muỗng bạc, trong khi người đàn ông bên cạnh nhìn thấy nhưng do đứng xa chỉ kịp chỉ tay. Hưng cầm chặt cặp muỗng bạc, trả 150.000 đồng cho người bán trong lời lầm bầm của ông nọ: “Tôi chỉ tay trước mà”…

Nhộn nhạo nhất trong đám “thượng vàng hạ cám vỉa hè” này là bạt đồng hồ của ông Hùng đến từ Q.7. Khách đông săm soi từng tí. Cách bán của ông Hùng cũng vui vẻ, chỉ cần nhỉnh hơn giá vốn hai, ba chục ngàn đồng là ông “đẩy” ngay. Có lúc chưa thấy ai mua, ông rao to át tiếng xe cộ: “Mua đi, mua đi. Vài chục ngàn có cái đồng hồ coi giờ đi… ị” khiến ai cũng bật cười.

Một khách quen cao hứng khoe với ông Hùng cái đồng hồ đeo tay: “Hàng zin nghen, chưa khui”. “Nhiêu mà ngon vậy cha?”. “Có trăm rưỡi”. Đó là chiếc đồng hồ Thụy Sĩ cũ kỹ, song còn “nguyên đai nguyên kiện” do khách nọ vừa mua được từ một bà ve chai đẩy xe mang tới. “Bả đó, nói nhiêu tui đưa nhiêu” – anh ta vừa nói vừa chỉ bà bên chiếc xe đầy đồ ve chai. “Ngon nghen” – ông Hùng cười…

Nhiều năm rồi, khu chợ lạc xoong vỉa hè này họp đều đặn từ trước 5h sáng đến gần 7h, chỉ khi cao ốc mặt tiền mở cửa người bán kẻ mua mới tản dần. Riêng chủ nhật chợ không họp. Nhiều người dạt qua chợ Nhật Tảo (Q.11), số khác sang mua bán ở chợ đồ cổ Cao Minh (Q.Bình Thạnh)…

Cứ canh me đồ dọn đống từ nhà giàu ra vỉa hè, kiểu gì cũng có hàng hiệu giá bèo.

Lan (“thợ săn” đồ vỉa hè)

Phiếu bảo hành… hàng chục triệu bạc

Mấy tháng trước, một buổi trưa, anh Nguyễn Quốc Dũng – chủ quán cà phê Ôtô Xưa đường Lý Chính Thắng – đang rà xe trên đường Hoàng Sa, bất ngờ thấy bà ve chai đẩy xe ba bánh. Nhìn trong mấy thùng giấy nát, anh thoáng thấy cái đồng hồ treo tường cũ kỹ. Dừng lại xem kỹ, anh nhận ra đó là đồng hồ hiệu Odo, không chạy, vỏ gỗ đã bạc màu bụi bặm.

Mở cửa đồng hồ, Dũng giật mình: một tờ hóa đơn cũ nằm trong nilông dùng hắc ín dán sau quả lắc. “Bả hô 5 triệu, nói đang chở lên khu Bùi Thị Xuân bán. Tui đòi mua, bả gật đầu nhưng chắc giá đó. Cuối cùng, bả cũng bớt cho tui năm trăm, còn bốn triệu rưỡi, đem về mà sướng rơn à” – anh Dũng kể.

Anh tỉ mỉ tra cần lên dây, quả lắc lại rung động, kim nhích đều đặn, đúng giờ chuông đổ hay lạ lùng. Dũng lấy khăn mềm cẩn thận lau bụi, gỗ cũ lại lên nước sáng bóng, tất cả đều còn zin, không chút tì vết. 

Đặc biệt, cái phiếu bảo hành chữ Hoa và Pháp của hiệu đồng hồ Hiệp Thành số 69 Boulevard Charner, Saigon (đường Nguyễn Huệ, Q.1) đề ngày bán 5-9-1953, tạm dịch: “Đây là phiếu bảo hành của tiệm đồng hồ Hiệp Thành, Sài Gòn, chuyên đồng hồ nổi tiếng các nước; phiếu bảo hành có giá trị 1 năm, nếu máy móc bị phá hỏng thì không chịu trách nhiệm”…

Anh Dũng chụp hình đưa lên mạng, bạn bè trầm trồ, “like mạnh” cái phiếu bảo hành đã hơn nửa thế kỷ. Nhiều người dạm mua, họ tự ra giá như kiểu đấu giá cao dần, lên đến 70, 80 triệu đồng. Dũng mân mê tấm phiếu bảo hành xưa mà khoe với tôi: “Có giá nhờ cái giấy cũ kỹ này đây, giờ đồng hồ xưa phần nhiều không còn phiếu bảo hành”.

Là chủ quán cà phê có thú “săn đồ độc” trong máu, hễ rảnh là sớm Dũng ghé chợ vỉa hè Nguyễn Thị Minh Khai, trưa sang cuối đường Võ Thị Sáu “canh me” mấy bà ve chai. Có khi tối mịt, anh còn lê la chợ Nhật Tảo. 

Quán Dũng giờ bày cả ngàn “đồ độc”, từ đồng hồ, máy hát, quạt điện, tranh ảnh xưa, đồ gốm sứ, đồ đồng… Nhiều món trong số đó lên đến hàng chục triệu đồng, có nguồn từ… bà ve chai.

Săn đồ độc vỉa hè - Kỳ 1: Chợ lạc xoong lúc 5h sáng - Ảnh 3.
Anh Dũng và phiếu bảo hành đồng hồ Odo – Ảnh: THÁI LỘC

Thú “săn” đồ hiệu

Có lẽ xôm tụ nhất trong “giới lạc xoong” Sài thành vẫn là khu chợ Nhật Tảo. Trong vai “săn” có mặt khi trời chập choạng, tôi bám ngay Tùng – “thợ chạy” (dân buôn đồ cũ/cổ mua hàng khắp nơi, không chỗ bán cố định…), chừng 40 tuổi – đang bày những bao hàng lên vỉa hè giao lộ Lý Thường Kiệt – Tân Phước. Thôi thì đủ thứ “thượng vàng hạ cám”, từ đồ gốm sứ, đũa, muỗng, loa, mạch điện tử, túi xách phụ nữ… Thậm chí còn có cả tấm hộ chiếu của một cô gái đã hết hạn.

Vừa dọn hàng, Hùng vừa khoe mình mới trúng “bao lô” đồ đạc linh tinh của gia đình chuẩn bị đi nước ngoài nên có nhiều đồ xịn, giá mềm. Cả chục khách xúm lại, lọc lựa, hỏi giá, kỳ kèo om sòm… 

Một bà trung niên vẻ sang trọng, nhanh tay “chớp” ngay hai chai nước hoa nổi tiếng của Pháp đã dùng hết nửa, rồi mở nắp đưa lên mũi ngửi. “Tám chục” – bà đưa tờ 100.000, nhận lại 20.000 tiền thối, miệng cười toe toét vì ưng bụng…

Lan, cô gái trẻ, lôi chiếc túi da màu đỏ dưới đống hàng rồi hỏi thẳng: “Nhiêu?”. “Trăm rưỡi”. “Thôi, trăm nha”. Chủ hàng gật cái rụp. Lan đưa tiền mà mừng rơn. Cô biết rõ cái túi chỉ cũ kỹ chút, nhưng là hàng hiệu có giá shop hàng triệu đồng. Kinh nghiệm người lãnh lương hành chính bèo bọt nhưng mê đồ hiệu như Lan là “cứ canh me đồ dọn đống từ nhà giàu ra vỉa hè, kiểu gì cũng có hàng hiệu giá bèo”…

Tìm lại kỷ niệm gia đình

“Hôm đó, tui ứa nước mắt bất ngờ thấy lại kỷ niệm ba mình” – bà Trần Thị Phượng, ở đường Hiệp Nhất, P.4, Q.Tân Bình, tâm sự mới năm ngoái bà ra chợ Nhật Tảo thì tình cờ bị hút mắt vào đống máy hát cũ kỹ. Bà chú ý nhất cái máy Akai nghe băng cối, loại mà cha bà đã dành lương giáo viên mua được từ 50 năm trước.

“Lật xem, tôi bật khóc tại chỗ khi góc trái máy vẫn còn dấu khắc chữ T.V.T. kỷ niệm tên ba tôi. Cuộc trùng phùng kỳ lạ quá” – bà Phượng nói và kể thêm sau năm 1975, cha bà phải bán máy hát để đong gạo. Nhưng bà vẫn nhớ mãi những tuồng cải lương Hoa Mộc Lan, Võ Đông Sơ – Bạch Thu Hà… nghe từ đĩa cối của máy hát. Không biết 44 năm trôi dạt thế nào, nó lại trở về đúng gia đình bà. Chủ tiệm kêu 16 triệu đồng, bà mua ngay vì sợ người khác lấy mất dù không còn nghe được nữa.

Quốc Minh


Kỷ vật tình yêu ở… lề đường

Bà Việt kiều rơm rớm nước mắt, run run cầm lá thư tay và mấy bức ảnh cũ vẫn còn rõ dòng lưu bút được tìm thấy trong đống đồ lạc xoong bụi bặm vỉa hè…

Đó là kỷ vật tình yêu thuộc người cô đã quá cố của bà ở Sài Gòn.

Săn đồ độc vỉa hè - Kỳ 2: Kỷ vật tình yêu ở... lề đường - Ảnh 1.
Chiếc mũ báu vật của nhà sưu tầm Vũ Kim Lộc – Ảnh: T.LỘC

“Săn” những trang đời

Dòng chảy thời gian đã trôi qua với bao cuộc dâu bể, những kỷ vật trai gái một thời đó cũng thất tán khi người cô này qua đời. Và có ai ngờ người cháu ở nước ngoài về lại bất ngờ tìm thấy chúng trong đống đồ bạc màu thời gian bên đường Nguyễn Kiệm, Q.Gò Vấp (TP.HCM)…

Tôi cố tâm sự, bà Việt kiều vẫn kiệm lời, không chịu kể thêm về những kỷ vật tình yêu đó. Nhưng chỉ nhìn gương mặt xúc động của bà, tôi cũng hiểu chúng “vô giá” dường nào. Chủ đống đồ lạc xoong ngó mặt khách, hét giá 400.000 đồng cho mấy tấm ảnh dính lá thư tay cũ kỹ. 

Người đàn bà nọ đưa tờ 500.000 đồng rồi đi ngay mà không chờ thối tiền. Mắt bà vẫn đỏ hoe. Những khách hàng không hiểu chuyện, nhìn theo cười. Họ nghĩ bà bị “chém”, vì mấy bưu ảnh đầy bụi bặm đó thường có giá không quá vài chục ngàn bạc…

Sáng chủ nhật, tôi tiếp tục “săn” đồ lạc xoong ở vỉa hè Nguyễn Thị Minh Khai, rồi “chạy sô” sang đường Phó Đức Chính (Q.1), Phạm Văn Đồng (Q.Gò Vấp). Như có duyên kỳ lạ, tôi bắt gặp rất nhiều hiện vật kỷ niệm, từ những bức ảnh, những lá thư tình cũ đến các bưu thiếp kèm lưu bút, chữ ký xưa. Không nhiều người săm soi những thứ quá đặc biệt này, nhưng ai đã mê thì khó rời đi mà không móc tiền ra.

11h trưa, một “thợ chạy” (dân mua bán đồ lạc xoong không cố định một chỗ) rủ tôi sang “săn” ở cuối đường Võ Thị Sáu cạnh công trường Dân chủ. Một bà ve chai cũng đang đẩy chiếc xe ba bánh từ phía Lý Chính Thắng tới. Cả chục “thợ chạy” vây quanh.

Người thì săm soi máy móc cũ, kẻ khác lật xem chồng tranh sơn mài vẽ chưa hoàn thiện, chưa ký tên, có lẽ từ họa sĩ quá cố nào đó… Trong tiếng í ới hỏi han, kỳ kèo giá cả, tôi thoáng thấy gói giấy tờ cũ là kỷ vật của cô gái nào đó với 2 cuốn nhật ký đề năm 1966 kèm theo cả xấp thư tay, ảnh chụp, thẻ thư viện…

Đang lần giở những tâm tư với chữ viết nắn nót ngày xưa, tôi nhận điện thoại từ nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn: “Nghe bên Cao Minh có bán bản thảo sách Nghệ sĩ Bửu Lộc, cuộc đời và sự nghiệp của Văn Thanh”. Tức tốc đến chợ phiên đồ cổ Cao Minh (đường Nơ Trang Long, Q.Bình Thạnh), chúng tôi đành thở dài. Người bán đã nhận tiền cọc của vị khách ẩn danh nào đó.

Ông Sơn xin mượn xem tập bản thảo những thành tựu nghệ thuật và ngày tháng cuối cùng của Bửu Lộc (1911-1986), một vị nhạc sư tài danh của đàn ca cổ Huế trong trạng thái xúc động. Cũng dễ hiểu, trước năm 1975, ông Sơn nhiều lần đến nhà nhạc sư ở Sài Gòn và được tận tình sẻ chia thành quả nghiên cứu, sáng tác…

Trong lúc ông Sơn sống lại hồi ức, tôi thoáng trông qua chồng giấy bên cạnh và giật mình phát hiện nhiều di cảo của Văn Thanh, một nhạc sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc quá cố. Tôi cầm ngay tập bản thảo sách Tìm hiểu ca Huế và dân ca Bình – Trị – Thiên. Bên trong, toàn bộ in ronéo trên giấy pơluya, đầy chỗ chỉnh sửa viết tay, dán kèm nhiều bức ảnh xưa có chú thích viết tay…

Chưa hết, “trống ngực” tôi lại thình thịch với các tập trường ca Mẹ Việt Nam xuất bản năm 1965, 1969 và Con đường cái quan có chữ ký “tươi” của nhạc sĩ Phạm Duy đề “thân tặng Văn Thanh”, “cho Văn Thanh”. Giá mấy tập nhạc hiếm xưa chưa đến 2 triệu đồng.

Săn đồ độc vỉa hè - Kỳ 2: Kỷ vật tình yêu ở... lề đường - Ảnh 2.
Ông “Tây balô” cũng mê đồ lạc xoong đường Nguyễn Kiệm – Ảnh: T.L.

Chiếc mũ vua từ…tin vỉa hè

Rời chợ phiên đồ xưa, tôi ghé thăm nhà sưu tầm và phục chế mũ xưa Vũ Kim Lộc ở Q.1. Ông khoe vừa phục chế chiếc mũ xuân thu thời chúa Nguyễn.

“Nó đây, báu vật quý giá nhất mà tôi sở hữu. Bất ngờ lắm, từ thông tin vỉa hè đó” – ông Lộc hưng phấn kể một chiều ngồi hóng chuyện ở cà phê vỉa hè đường Lê Công Kiều (Q.1) thì bất ngờ được một “thợ chạy” mách nước: “Vừa rồi ở Huế có ông đưa xem mấy đồ bạc chạm đẹp, hình như đồ mũ xưa”. Nghe tả, ông đoán chắc là nhóm đồ bạc của chiếc mũ xưa.

Tức tốc về Huế tìm người bán, rồi được cầm trên tay những món đồ cổ cực hiếm mà ông Lộc rộn cảm xúc. Đó là 4 trang sức hoa có món đính viên thủy tinh màu, 4 con giao long, một con dơi, 6 hình dây lá… Người bán cho biết mua lại từ một nhà ở Huế, họ làm vườn tình cờ đào được cái hũ sành chứa đồ nặng khoảng 3 lượng bạc, và chịu bán giá gần 10 triệu đồng. “Nhiều thứ đồ năn nỉ gãy lưỡi mà giá trên trời, có khi đem về lại đồ giả. Còn lần này lại gặp được báu vật. Đúng là phải duyên mới gặp được” – ông Lộc tâm sự.

Tỉ mỉ nghiên cứu, ông nhận định đây là mũ xuân thu của quan võ thời chúa Nguyễn sử dụng cho hàng chánh ngũ phẩm. Là nghệ nhân làm mũ cổ gần như duy nhất của Việt Nam hiện nay, từng phục chế 4 chiếc mũ vua Nguyễn cho Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, ông Lộc tạo khuôn xốp cho chiếc mũ, đan phần cốt bằng lông đuôi ngựa và gắn hoàn chỉnh các đồ vật trang trí cổ xưa trên đó.

“Mấy chục năm sưu tầm, tìm hiểu và phục chế mũ xưa, đây là lần đầu tiên tôi mua được trọn bộ đồ cổ của chiếc mũ xưa, đặc biệt là chiếc mũ xưa nhất chưa từng thấy. Tất cả đều nhờ vào… vỉa hè” – ông Lộc vui vẻ kể.

do doc 1
Kỷ vật thư từ, giấy tờ… của một “người xưa” trên vỉa hè – Ảnh: T.L.

Sự thú vị, độc đáo của các “chợ trời lạc xoong” là thế. Vỉa hè đường Nguyễn Kiệm chuyên bán đồ điện gia dụng, nhất là điện thoại cũ, nhưng thi thoảng khách vẫn có thể tìm thấy… thư tình viết trên bưu thiếp của ai đó.

Chợ Nhật Tảo nổi tiếng hàng điện tử, đặc biệt là tivi, máy nghe nhạc và máy tính cũ, nhưng một ngày tôi đã thấy lẫn trong đó… bức tranh vẽ phố cổ được ký tên Bùi Xuân Phái. Chỉ có điều khó biết nổi Phái thật hay Phái giả.

Sưu tầm tivi trắng đen, máy hát đĩa kim, bàn ủi than…

do doc
Thử máy hát cũ tại chợ phiên đồ xưa Cao Minh – Ảnh: T.LỘC

Nếu như người bán đồ lạc xoong vỉa hè đều cùng mục tiêu kiếm sống, thì “thợ săn” lại nhiều khác biệt. Có người chỉ mục đích mua đồ rẻ về xài lại. Họ lục lọi trong đống vàng thau lẫn lộn mà tìm đồ tốt, đồ hiệu giá bèo.

Một số người khác lại chuyên đi săn đồ quý, đồ có giá lẫn trong đống phế thải. Họ mua rẻ, bán đắt, bỏ vốn trăm ngàn, nhưng có thể lời 1 triệu, thậm chí hàng triệu. Loại thứ ba đặc biệt hơn, đó là dân sưu tầm. Họ tìm tòi đồ xưa, đồ hiếm trong những thứ tưởng chừng bỏ đi, để làm dày bộ sưu tập của mình.

Trong đồ điện máy, dân sưu tập đang chuộng các tivi trắng đen kiểu cũ, thậm chí còn cửa lùa trước màn hình. Máy nghe nhạc thì phải là máy hát đĩa kim hoặc Akai chạy băng cối, tệ nhất cũng phải là máy cassette cách đây trên 30 năm. Nhiều người lại thích sưu tầm quạt máy cổ, kể cả những bàn ủi than hơn nửa thế kỷ trước…

Quốc Minh


Thợ săn và ông già lạc xoong

Dân săn “đồ độc” vỉa hè có đủ chiêu trò, thậm chí vận dụng cả binh pháp để mua bằng được đồ quý giá bèo. Nhưng sự đời ai ngờ có khi trở ngược, cao thủ vẫn sập bẫy ông già lạc xoong.

Săn đồ độc vỉa hè - Kỳ cuối: Thợ săn và ông già lạc xoong - Ảnh 1.
Nếu “hữu duyên” và sành sõi có thể mua được đồ tốt giá bèo trong đống đồ cũ – Ảnh: THÁI LỘC

Giữa chiều, tôi theo Nhân, một “thợ chạy” chuyên săn đồ cũ, rà xe máy ven lề đường Tân Phước, Q.11 (TP.HCM)…

Liếc em này, ẵm ẻm kia

Một thanh niên đẩy xe ba bánh đầy nhóc đồ dừng lại. Mấy “thợ chạy” cùng xúm vào xem đủ thứ lủ khủ, từ quạt máy, tivi, tranh ảnh, lẫn đồ gốm cũ kỹ chất trên xe.

Nhân nhanh tay đỡ toàn bộ số chậu và đôn gốm để một góc riêng, kiểu xí phần lô gốm này. “Nhiêu em trai?” – Nhân hỏi ngay. “Ba triệu rưỡi đúng giá”.

“Ok, mua cho em trai mau mắn, mà thêm cho anh cái tượng nhỏ đó nha” – Nhân chỉ tay vào cái tượng gốm lẫn trong đám búp bê và đồ điện cũ. “Ok, anh trai”. Mọi con mắt tiếc rẻ đổ dồn theo bức tượng gốm Cây Mai nhiều màu từ tay người bán chuyển sang Nhân…

Khi Nhân cởi chiếc áo gió gói bức tượng, nhiều tiếng xì xào “ngon, hên quá”. Tiếc cũng phải, bởi hiện giá thị trường 8 cái chậu lớn nhỏ và 2 cái đôn gốm Biên Hòa mấy chục năm kia với giá 3,5 triệu đồng đã rẻ.

Riêng cái tượng cô gái gốm Cây Mai vẽ nhiều màu cao chừng 3 tấc nguyên vẹn, tuổi chắc trăm năm, giá có thể vài chục triệu bạc.

Thật ra, Nhân chơi chiêu. Đồ xin thêm lại là đối tượng chính để mua hàng là mánh lới của “thợ săn”. Nếu kẻ bán không khuyến mãi thêm món này, món kia thì “không đời nào xỉa tiền ra”.

Phần nhiều mánh này rơi vào trường hợp mua đồ xưa vàng thau lẫn lộn, lợi dụng sự thiếu hiểu biết giá trị của người bán…

Tuy nhiên, với mánh lới trên, lắm “thợ săn” cao thủ cũng bị “gậy ông đập lưng ông”. C.H., một tay buôn cứng cựa đồ sứ cổ Trung Quốc, ở Q.1, vẫn còn đau và… mắc cỡ.

Mấy tháng trước, ông ta đang lê la cà phê trên đường Nguyễn Thái Bình thì một “thợ chạy” dừng xe, chào lô đồ sứ “vừa mua nóng hổi từ nhà giàu Gò Công”. Ngoài chồng dĩa và mấy tách trà đời Thanh, có một cái dĩa ghi chữ “nhật” (đồ sứ do triều Nguyễn đặt làm từ Trung Quốc cho vua dùng).

Ông C.H. ra chiêu săm soi mấy tách, dĩa trà mà giả vờ không thèm quan tâm chiếc dĩa chữ “nhật” rất giá trị kia. Người bán hô giá 80 triệu đồng trọn lô, rồi “bớt chút đỉnh” còn 70 triệu.

“Ok” – ông nhanh chân mang về nhà, khấp khởi trên tay chiếc dĩa chữ “nhật” mà ông tin rằng có giá phải cả trăm triệu bạc.

Nhưng hỡi ôi, về xem xét kỹ, lòng ông như đeo cục đá vì chiếc dĩa giả cổ. Còn mấy dĩa, tách trà thật cùng lắm cũng chỉ 30-35 triệu đồng.

“Lỗ nặng! Càng nghĩ tui càng tức. Mình chủ quan để cỡ thằng “thợ chạy” mà cũng lừa nổi, nói ra thì thiên hạ nó cười thúi mặt” – ông chia sẻ với tôi mà nói “bỏ cái tên đi để tui còn hành tẩu giang hồ”.

Hàng sống, hàng chết

Người khoái đồ xưa, đồ hiếm nhưng không rành cánh chợ trời vỉa hè nên cẩn thận. Khi mua máy hát xưa hay điện thoại di dộng hiếm cách đây 20 năm, họ hay được chào “hàng sống”, tức còn dùng được với giá cao hơn nhiều so với “hàng chết” đã hư hỏng.

Đừng sướng mê ly ẵm vội “em cục gạch Motorola” 25 năm trước hay chiếc Ericsson 388, 688 có “vòi tê giác” ăngten mà hi vọng còn xài được. Thường bảo đảm chỉ trong một ngày hoặc ít ngày đã “tịt ngòi”.

Dân lạc xoong vỉa hè nào cũng cố đẩy giá cao vì “đồ còn xài ngon”. Nhưng người mua phải luôn nghĩ đồ điện máy đã “lăn” ra vỉa hè thường là “hàng chết”, hiếm hoi mới có đồ còn ngon, nên chỉ trả giá mua “xác” về mà nhìn mà sờ cho sướng mắt trong bộ sưu tập.

Đừng “già néo đứt dây”

Những ngày “đi săn” ở chợ Dân Sinh, đường Nguyễn Thị Minh Khai (Q.1), Võ Thị Sáu, Hoàng Sa (Q.3), quanh chợ Nhật Tảo (Q.11), Nguyễn Kiệm (Q.Phú Nhuận) hay chợ phiên đồ xưa Cao Minh (Q.Bình Thạnh)… tôi chứng kiến không ít chiêu thức săn hàng.

Có trường hợp gặp phải đồ quý giá rất bèo, người mua đã trả tiền và cầm đồ trong tay cũng bị kẻ bán đổi ý giật lui, trả tiền lại.

Để phòng kẻ bán tiếc rẻ phút cuối, “thợ săn” chơi chiêu trả thừa tiền. Nhiều người ở chợ Nhật Tảo còn nhớ chuyện một tay “thợ chạy” gặp cái máy đĩa kim xưa cực hiếm, chịu giá 10 triệu với người bán. Anh ta giả vờ gấp việc, đếm thừa 2 tờ 500.000 đồng.

Lòng tham lóe lên, kẻ bán nhanh tay giao hàng, mà không kịp nghĩ chiếc máy hát gần 100 năm trước này có giá cao hơn nhiều…

Buổi chiều, tôi gặp Hùng, một dân buôn lạc xoong lâu năm đang bày đủ thứ đồ ra vỉa hè đường Vĩnh Viễn (Q.11). Ngoài mấy đồ đồng “nhái” đồ thời Hán xưa…, Hùng khoe bộ đồ lính trận xịn gồm bình biđông, đèn pin, cuốc xếp, lon guigoz và mấy huy hiệu lính Mỹ.

Thanh, một tay chơi xe cổ, trả giá nhóm đồ móc theo xe, gồm đèn pin nhựa (hình chữ L), bình biđông nhôm màu xanh trong túi vải và chiếc còi xe có bầu cao su bóp còi.

“Tám trăm, chín trăm, thôi 1 chai nha…”. Giá tiếp tục lên. Hùng vẫn lắc đầu trước cái giá 1,8 triệu được đưa ra… “Cái còi hơi kia nhiêu?” – Long, một tay chơi khác, “hớt ngang”. “Ba xị”. Long lôi ngay 3 tờ 100.000 đồng, nhận nụ cười và bàn tay ngửa lấy tiền của kẻ bán.

“Thôi dẹp nghen, không mua nữa. Tui chủ yếu máu cái còi đó, chớ mớ kia đầy” – Thanh tiếc vì vuột mất còi rồi rồ ga phóng đi. Kẻ bán buồn ra mặt, lẽ ra đã bán được cả trọn bộ gần 2 triệu bạc. Còn người mua được cái còi giá rẻ thì khoái chí vì tìm được “đồ chơi” hiếm cho chiếc xe cổ của mình.

Chiêu trò cầm đồ mình thích trên tay với cái giá người bán đưa ra đã rẻ, nhưng cứ xoáy vào khuyết điểm nào đó của đồ (thường tự mình nghĩ ra) mà chê đắt để tìm cách hạ giá là mánh phổ biến của “thợ săn”. Tất nhiên, mánh này dễ ăn ngay quả đắng nếu đụng đối thủ cao tay trả nhanh tiền để phỗng tay trên.

“Săn đồ quý vỉa hè phải siêng đi, có duyên thì chúng mới tìm đến nhẹ nhàng. Nhưng cũng phải biết người biết ta thận trọng song phải nhanh. Đã thích thì quyết dứt điểm, trù trừ rách việc” – một “thợ săn” chuyên nghiệp “dạy bảo” tôi sau khi chìa tiền mua cái bình gốm cổ mà không thèm trả giá tại vỉa hè đường Lý Thường Kiệt.

Kèo này, anh ta chắc thắng…

Thận trọng đồ giả, đồ ăn cắp

Ở chợ Nhật Tảo, mấy lần tôi được cậu thanh niên chừng 30 tuổi thoắt ẩn thoắt hiện, cầm đồng hồ mới coóng nhanh nhảu chào mời: “Hai xị rưỡi anh giai, bao Thụy Sĩ xịn, tại kẹt mới đẩy rẻ”. Tôi lắc đầu ra vẻ từng trải. Cậu ta lẻn đi.

“May cho ông, mấy người dính chưởng thằng đó rồi” – một “thợ săn” bỏ nhỏ tai tôi. Anh ta cho biết có những tay chuyên lừa kiểu này. Hoặc bán đồ giả, đồ nhái, hoặc cũng bán đồ xịn nhưng khi trao tiền xong, người bán lẻn nhanh và xuất hiện ngay mấy thanh niên khác ập đến nói mới bị lấy cắp.

Đã mất tiền oan mà còn bị dọa đánh!

THÁI LỘC

Tổng hợp tại báo Tuổi Trẻ Online


“Có những ngôi chợ người mua hàng bị coi là khùng nếu hỏi có bảo hành không”

Nguyên tắc bất thành văn của người bán đồ lạc – xoong: Chỉ cần biết định giá món hàng “nhập” vào là lời 50%. Nhìn ra tiềm năng của món hàng là coi như lãi tiếp 30% nữa.

Cũ người mới ta

Ở TP.HCM, từ thứ dân mạt hạng cho đến giới cao sang, hầu như ai cũng từng nghe nói hoặc bước chân đến các khu chợ bán đồ lạc – xoong hay còn gọi là chợ ve chai. Những khu chợ này nằm rải rác khắp nơi ở Sài Gòn. Chỉ cần vài ba người “cùng hội cùng thuyền” chọn góc phố thích hợp, mỗi người một tấm nilon trải ra bày hàng lên là có thể thành chợ lạc – xoong, nên hầu hết là tự phát và lấn chiếm vỉa hè để buôn bán.

Nguồn hàng chủ yếu thâu lại từ những người mua bán ve chai, hàng “chôm chỉa” và một số hàng thanh lý từ các văn phòng, doanh nghiệp… chuyển trụ sở hoặc dọn dẹp cuối năm. Nói chung, đồ ở chợ lạc – xoong “thập cẩm” từ ốc vít, cục pin, quạt, điện thoại, đồng hồ, dao cạo đến đôi giày rách… Hầu hết chúng có “lý lịch” phức tạp nên tốt nhất người mua không nên hỏi. Còn chất lượng đương nhiên thuộc loại ve chai, nhưng bán ra với giá hữu dụng. Điểm khác biệt có chăng là “cái gian” của người bán, kinh nghiệm của người mua và giá cả ở từng thời điểm, từng khu chợ .

Không khí ở những nơi này có cái gì đó rất riêng, rất khó tả, nhưng vượt trên tất cả đó là sự lộn xộn, đúng nghĩa “chợ búa”. Khách đi chợ lạc – xoong rất đa dạng, hầu hết là đàn ông nhưng người bán có cả đàn bà. Khách có người ra vẻ ăn chơi, có người là công nhân, sinh viên, dân lao động nghèo… Họ đến để “săn” những món hàng ưng ý, mang về xài tạm thời hoặc sưu tầm như một thú vui trưởng giả. Cũng có ít người đi chợ lạc – xoong như một thú vui khó bỏ. Chỉ cần khách rà xe, người bán lập tức nhổm dậy mời chào. Lạnh lùng hay hồ hởi còn tùy thuộc vào cái duyên mua bán và thái độ của đôi bên. Tựu trung, có đến 1.001 lý do để đến chợ lạc – xoong, một nhu cầu mua bán tồn tại rất lâu của nhiều cư dân Sài Gòn. Một món hàng tưởng chừng vô dụng của người này nhưng lại hữu dụng với người khác, đó là một nhu cầu có thật.

Anh Trương là chủ một tấm nilon bán đồ lạc – xoong gần 10 năm nay trên đường Hùng Vương (Q.5). Anh nói, chỉ một cái đinh vít nhỏ tưởng chừng vứt đi nhưng gặp người cần thì cũng “hét” ra được vài ngàn đồng. Để làm được điều này, người bán phải có kinh nghiệm. Chỉ cần liếc sơ qua khách theo kiểu “nhìn mặt mà bắt hình dong” thì biết “thượng đế” thuộc dạng nào, sau đó mới ra tay “điểm huyệt” thì việc lấy vài ngàn đồng của khách còn dễ hơn lấy đồ trong túi.

“Kinh nghiệm mua đồ ở chợ lạc – xoong, chỉ mua con tán, bù lon, tu vít thì may ra mang về còn hữu dụng, chứ mua những món hàng khác đặc biệt là hàng điện tử thì coi như mất tiền là cái chắc”, anh Thế (một thợ sửa điện tử thường xuyên đến các chợ lạc – xoong) khẳng định. Nhưng nếu một ai đó mua đồ lạc – xoong mà hỏi có bảo hành không thì bị coi là “khùng”. Và, cái nguyên tắc bất thành văn của người bán đồ lạc – xoong: Chỉ cần biết định giá món hàng “nhập” vào là lời 50%. Nhìn ra tiềm năng của nó là coi như lãi tiếp 30% nữa.

Gần đây thành phố có chủ trương chỉnh trang đô thị, những khu chợ lạc – xoong lấn chiếm vỉa hè lâu đời trên đường Nguyễn Kiệm (Phú Nhuận), Hùng Vương (Q.5), Nhật Tảo (Q.10), Trần Quang Khải, Phó Đức Chính và Lê Thị Hồng Gấm (Q.1)… buổi sáng có phần trầm lắng, chỉ “bùng” lên vào giờ tan tầm. Lúc này lực lượng dẹp lòng lề đường… hết giờ làm việc. Cái cảnh lố nhố người mua kẻ bán trông thật xôm tụ và đông đúc. Cũng có nhiều hôm lực lượng chức năng bất ngờ ra quân chốt chặn, “đánh úp” khiến nhiều lúc chợ lạc – xoong biến tướng thành “chợ chạy”. Tuy vậy, nó vẫn và luôn sẵn sàng “hợp lại” khi lực lượng chức năng lơ là, hoặc thiếu những giải pháp dân sinh một cách căn cơ.

Rõ ràng đây là thử thách không hề nhỏ cho những ai có ý định dẹp bỏ những khu chợ này. Bằng chứng rõ nhất là sau đợt ra quân dọn dẹp vỉa hè quyết liệt ở quận 1 cách đây mấy năm, chợ lạc – xoong khi đó co lại, nay lại bùng phát. Nói điều này không có nghĩa người viết cổ suý cho những khu chợ lạc – xoong tồn tại như lâu nay. Song, chợ lạc – xoong dẫu tồn tại dưới hình thức nào, nó cũng đã giúp hàng ngàn người kiếm được cơm cháo mỗi ngày. Nó cũng giúp cho một số người có cuộc sống còn túng quẫn mua được những món hàng với giá cả phải chăng so với siêu thị, tất nhiên họ hiểu và chấp nhận “tiền nào của ấy”.  

Không dễ tổ chức chợ phiên bán đồ lạc – xoong 

Ông Tư Rê có nhiều năm buôn bán đồ lạc – xoong trên vỉa hè đường Trần Quang Khải, lo lắng chia sẻ mấy ngày nay buôn bán ế ẩm, giờ cao điểm bị lực lượng chức năng chốt chặn, hàng không dám dọn ra lấy đâu có khách. Ông mong Nhà nước quy hoạch cho một điểm bán đồ lạc – xoong, dẫu là trong hẻm cũng đỡ khổ. Ông nói không phải ai bán đồ lạc – xoong cũng đủ điều kiện hoặc chấp nhận đưa hàng vào những ngôi chợ có bán đồ cũ hiện nay như chợ Dân Sinh, chợ Nhật Tảo, chợ Bà Chiểu, chợ Nguyễn Tri Phương hay chợ Trần Hữu Trang.

Trong số rất nhiều người bán đồ lạc – xoong mà chúng tôi tiếp xúc đều cho rằng, trong lúc Nhà nước chưa quy hoạch cho họ “chỗ kiếm cơm” thì cũng nên cho phép được bán ở những nơi có vỉa hè rộng, không gây cản trở giao thông, không gây mất an ninh trật tự, nhưng hạn chế trong khung giờ nhất định. Bởi đặc thù của người bán lẫn người mua ở chợ lạc – xoong là yếu tố tiện lợi, hàng hóa có giá trị thấp nên bạ đâu mua bán đó.

Ông Trương Văn Hiếu (chuyên mua bán đồ cũ ở Hiệp Bình Phước, Thủ Đức) cho rằng đặc thù của chợ lạc – xoong mua bán chớp nhoáng theo kiểu tiền trao cháo múc. Có những món hàng không thể tìm thấy ở đâu khác ngoài chợ lạc – xoong. Cả người bán lẫn người mua ít ai quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ của món hàng. Điều này hoàn toàn khác biệt với hàng hóa buôn bán trong chợ được Nhà nước quy định phải có chứng từ nguồn gốc xuất xứ. Trong khi đồ lạc – xoong thuộc loại ve chai thì làm sao chứng minh nguồn gốc. Do vậy, nếu quy hoạch chợ bán đồ lạc – xoong, tất nhiên Nhà nước quản lý hóa ra luật pháp dung túng cho họ buôn bán những món đồ bất minh.

Còn theo ông Huỳnh Văn Kiều (từng có nhiều năm mưu sinh bằng nghề buôn bán đồ cũ ở chợ Nhật Tảo, Q. 10), chợ Nhật Tảo hay chợ Dân Sinh thực chất là những chợ mua bán đồ lạc – xoong. Nó được hình thành từ nhiều năm trước và quản lý khá quy củ. Dù nguồn gốc xuất xứ hàng hóa ở đây khá mù mờ, nhưng cũng ít ai quan tâm. Mặc nhiên nó tồn tại và mua bán năm này qua năm khác. Ông cho rằng nếu Nhà nước vận động những người bán đồ lạc – xoong lâu năm vào những chợ này không khó. Bởi họ luôn mong muốn có một chỗ mua bán, kinh doanh hợp pháp, lâu dài. Còn với những người mua bán “thời cuộc”, hàng hóa của họ không nhiều nên khi được nhà nước vận động họ vào chợ hoặc chuyển nghề thì sẽ không mấy khó khăn.

Ở cái thành phố này, ai chẳng muốn vỉa hè thông thoáng, sạch đẹp, văn minh. Tuy vậy, muốn xóa tình trạng lấn chiếm vỉa hè mà lâu nay trở thành thói quen thì không thể một sớm một chiều làm được, mà cần phải có những giải pháp căn cơ. Trước mắt nên khuyến khích họ chuyển đổi nghề nghiệp, hoặc tạo điều kiện cho họ có chỗ mua bán phù hợp có lẽ là giải pháp khả thi hơn là chốt chặn, cấm đoán hay xua đuổi.

Cũng có người cho rằng, trước khi cấm đoán các chợ lạc – xoong trên vỉa hè, Nhà nước nên tham khảo mô hình tổ chức chợ lạc – xoong của ca sĩ Cao Minh trên đường Nơ Trang Long, Q. Bình Thạnh. Phiên chợ chỉ diễn ra vào sáng chủ nhật trong tuần, thu hút rất đông người tham gia. Cả người bán lẫn người mua đều được uống cà phê, nghe nhạc sống, tràn ngập chất văn nghệ. Nhưng “ông chủ chợ” quả quyết rằng đây không phải là quán cà phê văn nghệ mà là quán cà phê đồ cổ, nơi mua bán, giao lưu của những người thích mua đồ… cũ.

Không có cái không khí của chợ búa mà nó đầy chất văn hóa, tạo nên nét đa dạng trong đời sống của người dân Sài Gòn. Hàng hóa ở đây có những loại mang đến không phải để bán mà là để khoe, hoặc góp vui như ông chủ của một chiếc máy hát đĩa loa kèn thời Bảo Đại cứ chủ nhật “mang đến lại mang về”. Chợ ve chai cũng có luật của nó, luật ở đây chính là sự tin tưởng lẫn nhau. Nếu người bán cố tình nói sai về món đồ để bán được giá cao, một khi bị phát hiện “ông chủ chợ” sẽ không cho mang đồ vào chợ nữa.

Cao Thục Đoan / TUỔI TRẺ ĐỜI SỐNG 


Tản mạn chuyện bán, mua ở chợ lạc xoong Sài Gòn

Dân Sài Gòn ngày nay không mấy ai hiểu rõ nghĩa của từ lạc xoong nhưng hầu như ai cũng  biết đó là từ chỉ những món đồ cũ bán ở khu chợ, vỉa hè. Thời nay hàng hóa đa dạng, tràn ngập khắp nơi, tưởng chừng khó “có cửa” cho những chợ đồ lạc xoong. Nhưng không phải vậy, những khu chợ lạc xoong tại TP.Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục… sống khỏe.

Tản mạn chuyện bán, mua ở chợ lạc xoong Sài Gòn
Một ông lão tuổi hơn 80 ngồi trên vỉa hè đường Nguyễn Công Trứ trước cửa chợ Dân Sinh mời khách mua mấy chóa đèn ô tô đã cũ

Ở Sài Gòn có ba khu chợ bán hàng lạc xoong sỉ nổi tiếng lâu nay là chợ Dân Sinh (quận 1), chợ Tân Thành (quận 5) và chợ Nhật Tảo (quận 10). Chợ Tân Thành nổi tiếng là trung tâm bán sỉ các loại phụ tùng xe máy, ô tô đã xài rồi. Nguồn hàng cung cấp cho ngôi chợ này là những chiếc xe đã cũ dân ve chai mua về bán cho tiểu thương ở chợ rã ra nhặt lại những thứ còn dùng được và xe ăn cắp đưa đến đây “luộc” lấy phụ tùng, chủ yếu bán cho các tiệm sửa xe khắp cả miền Nam. Chợ Nhật Tảo lâu nay là “vựa” hàng điện tử cũ và “làm vua” trong thời bao cấp. Hiện chợ này không còn ồn ã như trước vì những đại gia bán lẻ như Điện Máy Xanh, Thiên Hòa, Chợ Lớn lấn át. Tuy nhiên, ông Nguyễn Phước Tự, một trong những tiểu thương có “số má” về kinh doanh hàng điện tử ở chợ Nhật Tảo khẳng định, giờ kinh doanh hàng điện tử như ti vi, loa, đài, máy ghi âm… ở Nhật Tảo không mạnh như xưa những vẫn đủ sức “dựng những con ti vi hoặc dàn âm thanh xịn nhất”.

Tản mạn chuyện bán, mua ở chợ lạc xoong Sài Gòn
Một kệ hàng bày đủ các loại đồ dùng cũ trên đường Hoàng Sa quận Phú Nhuận

Chợ Dân Sinh vốn là khu tổ chức cờ bạc, ăn chơi có tiếng mang tên Kim Chung khi xưa, năm 1954 đổi tên thành chợ Dân Sinh. Ông Tăng Hậu Lạc, tiểu thương gần 80 tuổi chuyên bán các loại quần áo sida (đồ cũ nhập khẩu) ở chợ Dân Sinh nhớ lại, trước giải phóng chợ Dân Sinh chuyên bán đồ quân trang của lĩnh Mỹ, sau ngày thống nhất đất nước chợ là trung tâm bán đồ cũ lớn nhất miền Nam. Từ đồ quân trang, đồ thờ cúng, quần áo, chăn gối, giày dép, đồng hồ, túi xách cho đến cả vàng, bạc, đá quý đều bán ở đây.

Chợ Dân Sinh bây giờ hàng mới chen lấn khá nhiều tại các sạp, nhưng đồ cũ vẫn chiếm thế thượng phong. Hỏi mua một chiếc còng bằng bạc đeo tay đã cũ, cô tiểu thương chuyên bán đồ trang sức nói với tôi: “Cái này có từ thời 1950, gia bảo của con nhà giàu được khạm khắc tỉ mỉ rất đẹp, giá 1,6 triệu đồng, không bớt”. Cái này so với cùng loại mới bán ở tiệm vàng bạc giá chênh bao nhiêu ?”. Cô Hoa cho biết, chỉ đắt hơn chừng gấp đôi, loại hàng này rất hiếm nếu không mua thì khó mà tìm được. Tại chợ Dân Sinh, đồ trang sức vàng (chủ yếu là 18K) có cẩn đá quý đã cũ cũng được bày bán khá nhiều. Ông Trần Hứa Lâm – chủ một sạp chuyên bán các loại đồ nữ trang cũ – cho biết, các loại còng, kiềng, dây chuyền, nhẫn người dân không xài mang đến bán, dân ta là những người thích hoài niệm, mua để tìm lại quá khứ một thời như một thú chơi tao nhã, riêng dân tây cũng mua nhiều để làm kỷ niệm một chuyến đi Việt Nam. Một chi tiết thú vị mà ông Lâm tiết lộ, các loại trang sức bằng vàng, bạc cũ rất nhiều món đắt hơn đồ mới cùng loại, đơn giản vì nó được người thợ thủ công mài dũa rất tinh vi, đính những hột xoàn (đá quý) đủ màu sắc mà ngày nay hiếm thấy.

Tản mạn chuyện bán, mua ở chợ lạc xoong Sài Gòn
Cảnh mua bán ở một chợ lạc xoong trên đường Hoàng Sa khu vực quận 3

Chợ lạc xoong ở TP. Hồ Chí Minh còn hình thành ở nhiều nơi, bày bán từ thượng vàng đến hạ cám. Tại khu vực quận Nhất, đường Lê Công Kiều chuyên buôn bán đồ cổ, đường Lê Thị Hồng Gấm chuyên bày bán các loại giày dép, bóp ví, dây nịt, giỏ xách bằng da cũ rất đông người lại qua. Gần một năm nay, các điểm bán này bị giải tán để xây cao ốc, số dân buôn bán loại hàng này tản đến các khu vực quanh chợ Dân Sinh gần đó. Các chợ lạc xoong đường Phó Đức Chính chuyên bán dây nịt, kính đeo mắt, đồng hồ, trang sức, mũ bảo hiểm cũ. Hỏi mua một chiếc đồng hồ Citizen sản xuất năm 1960 vỏ ngoài bọc vàng 24k tại một điểm bán góc đường Nguyễn Công Trứ – Phó Đức Chính, người bán nói chắc “năm chai” (năm triệu đồng). Đồng hồ cũ sao đắt hơn cả đồng hồ mới? Người phụ nữ chuyên bán đồng hồ cũ giải thích, tuy cũ nhưng mạ vàng thiệt và hiếm, miễn trả giá!

Người Sài Gòn rất dễ bắt gặp chợ lạc xoong ở lề đường Nguyễn Kiệm (Phú Nhuận), Hùng Vương (quận 10), Võ Thị Sáu (quận 3), Hoàng Sa (nối từ Tân Bình đến quận Nhất), Cách Mạng Tháng Tám (quận 10 – Tân Bình). Hàng bán ở những khu chợ này là đồ xài rồi (second hand) và có đủ loại. Từ các loại trang sức khảm vàng bạc đá quý, lư hương, chân nến, điện thoại, ti vi, chai lọ, kìm, búa, gương, lược, đũa, bát cho đến chiếc nút áo, bật lửa xài bằng dầu hỏa tưởng chừng như đã tuyệt chủng giá chỉ một đến vài nghìn đồng mỗi món cũng được bày bán.

Tản mạn chuyện bán, mua ở chợ lạc xoong Sài Gòn
Chợ Dân Sinh là nơi quen thuộc của dân Sài Gòn chuyên đi săn hàng cũ để làm vật kỷ niệm

Đường Hoàng Sa hiện có 5 chợ lạc xoong và rất đông khách vào những lúc tan tầm. Tôi chọn mua một bộ đũa 4 đôi bằng gỗ mun bịt bạc được chạm khắc rất công phu. Người bán hàng mang tục danh “ông năm vỉa hè” xòe bàn tay năm ngón (năm trăm nghìn đồng) và nói “không bớt nha”. Ông giải thích để bịt miệng tôi mặc cả: “Hàng này là của dân quan lại năm xưa, rất hiếm!”

Chợ lạc xoong ở Sài Gòn tồn tại đã là truyền thống, nó sinh ra nhằm giải quyết công ăn việc làm cho một bộ phận khá đông người lao động, đồng thời đáp ứng được nhu cầu không ít của người tiêu dùng nghèo thành thị. Trên đường đi làm về mỗi chiều, tiếng rao “Hàng lạc xoong đây. Mại dzô, mại dzô” hòa trong âm thanh đông đặc của tiếng xe cộ như một nốt son của bản nhạc đời thường làm cho nhịp sống Sài Gòn thêm sắc màu và đáng yêu hơn.

Trần Thế – CongThuong.vn


Lạc xoong = L’auction là … bán đấu giá!


Từ này có gốc từ tiếng Anh – The auction – sau người Pháp xử dụng và mang vào Việt Nam. Người Việt ta nói “lạc-xoong” là nói theo tiếng Pháp với chữ “L” đầu và âm giọng mũi “oong” đặc trưng của tiếng Pháp (tiếng Anh không có mạo từ Le, La, Les hay L’ và không có giọng mũi đặc trưng)

Tham khảo : Otosaigon.com

Đồ cũ “bán không ai mua, cho chẳng ai thèm”


Đột kích xóm đồ cũ, tận thấy công nghệ lên đời đồ gỗ cũ

Qua rồi cái thời đồ gỗ cũ “bán không ai mua, cho chẳng ai thèm”, nay nếu có món đồ gỗ cũ muốn thay đồ mới, khách chỉ cần “a lô”, sẽ có người phục vụ tận nơi.

Cũ mà… chảnh

Đời sống hiện đại, những gì “mới” là người ta tìm cách để sở hữu, thế nhưng chẳng phải cái chi tân thời cũng được lòng thượng đế. Slogan “càng cũ, càng cổ, càng đắt” quả không sai với dân trót đam mê thú chơi đồ gỗ cũ.

Theo chỉ dẫn của dân chơi đồ cũ, chúng tôi tìm đến tiệm Huy Cường. Tiệm nằm ở một góc khá khuất trên đường Trần Não (Q.2), dưới chân cầu Sài Gòn. Chẳng bảng hiệu đèn led, xác định tiệm nhờ vào tiếng đục đẽo quanh năm của nhóm thợ mộc. Ở Sài Gòn, đây là địa chỉ khá quen thuộc với những ai yêu đồ gỗ xưa, từ những nhà kinh doanh sộp cho tới người hành nghề buôn bán nhỏ.

Bên trong căn nhà dài rộng và thiếu sáng, những bộ bàn, ghế, tủ, bàn thờ, kệ ti-vi, sập gụ tủ chè, câu đối đại tự… xếp san sát chật kín hết lối đi. Kiểu bán hàng ở đây cũng lạ, không nhân viên, chẳng người hướng dẫn… Khách vừa đi vừa ngắm, thấy cái nào thích thì hỏi giá, chịu thì mua. Tuyệt nhiên chẳng có trả giá hay chê đắt rẻ.

Những món đồ xưa cũ luôn có sức hút riêng

Người chơi các loại đồ gỗ xưa xuất phát từ nhiều lý do. Người giàu có muốn sở hữu những món đồ “độc”; có người mua về sưu tầm, được giá thì “gả” kiếm chút tiền cà phê; có người đến cửa hàng đồ gỗ cũ xem cho biết, cho “đỡ ghiền” cái thú ngắm đồ cổ… Và cũng có khi, mua đồ cũ vì nó gắn với những ký ức tuổi thơ. Chị Trà My (nhân viên ngân hàng, Q.1) tâm sự: “Gia đình tôi ở miền Bắc, tuổi thơ tôi gắn bó với những cái bàn, cái tủ cổ kính. Cái bàn xưa là nơi tôi chong đèn học bài và có nhiều kỷ niệm với nó nên tôi mua về để trong phòng làm việc. Thỉnh thoảng nhìn chiếc bàn tôi lại thấy bao nhiêu kỷ niệm tuổi thơ ùa về…”.

Tại một cửa hàng đồ gỗ cũ trên đường Quang Trung (Q.Gò Vấp), vừa mân mê chiếc chân đèn cầy chạm khắc cầu kỳ, anh Lê Văn Hào (45 tuổi, ngụ Q.Thủ Đức) thổi phù lớp bụi, từng vân gỗ lộ ra, bóng loáng. Con mắt tinh đời cho anh biết món đồ có tuổi thọ không hề ít.

“Giá ngàn đô chứ không rẻ đâu. Mua về “mông má” lại, đưa lên trang bán hàng nước ngoài, có khi “vớ khẳm” – anh Hào bỏ nhỏ. Hào kể anh không phải dân buôn, chẳng qua là thích nên sưu tầm, gặp ai hợp duyên thì nhượng cho vui. Như có lần anh mua được bức tranh xưa vẽ cảnh 8 con ngựa phi nước đại với ý nghĩa “Mã đáo thành công” chỉ 1.000 USD, sau nhượng lại cho một đại gia bất động sản, đút túi gần 10.000 USD.

Công nghệ “mông má”

Nhiều năm trong nghề “săn” đồ gỗ cũ, anh Võ Văn Tư (ngụ Q. Bình Tân) bộc bạch, sở dĩ đồ xưa cũ “sống” được là do người sử dụng ngán đồ tân thời nhập từ các nước, tuy mẫu mã đa dạng nhưng chất lượng thua một trời một vực. “Gần đây có khách hàng đến gặp tôi phàn nàn, mấy loại đồ tân thời giờ muốn kiểu gì cũng có, nhưng xài vài năm là xuống cấp, lỗi thời lại phải thay. Chi bằng mua mấy bộ bàn ghế xưa cũ xài bền mà chẳng bao giờ lỗi mốt, lỗi thời cả” – anh kể.

Các loại đồ gỗ xưa cũ thường làm bằng gỗ rất tốt như lim, gụ, sến, lát hoa… 30-40 năm tuổi, thậm chí có món tuổi cả 100 năm. Hoa văn họa tiết được chạm trổ công phu, tinh xảo, khác xa so với đồ gỗ hiện đại và khó có thể bị “copy” về kiểu dáng. Công sức bỏ ra cho một món đồ lắm khi cả tháng, cả năm trời nên những món đồ đều mang cái hồn, cái dáng vóc riêng đặc biệt.

Anh Bùi Ngọc Thạch, một thợ chuyên “tân trang” đồ gỗ cũ bật mí, công đoạn chà nhám trước khi bắt tay “mông má” đồ cũ rất quan trọng. Công đoạn này nếu gặp thợ non tay nghề, chà nhám không sạch và nhẵn màu cũ của gỗ thì quá trình “làm đẹp” coi như công cốc. Sau khi chà nhám bằng nước, mặt phẳng của đồ gỗ phẳng lỳ không tỳ vết, màu cũ cũng không còn nữa, nhưng những vết nứt lộ rõ. Lúc này, họ tỉ mỉ dùng mạt cưa (loại mịn nhất) trám vào những vết nứt rồi nhỏ từng giọt keo 502 vào. Đợi khô, tiếp tục chà nhám bằng nước để làm nhẵn bề mặt vừa trét kín.

Nước sơn cũng là khâu cực kỳ quan trọng trong việc làm mới đồ cũ. Không thể phủ sơn PU như hiện nay mà phải dùng đúng loại véc-ni của thời trước. “Quá trình làm “áo” cho sản phẩm không quan trọng. Quan trọng nhất là pha véc-ni cho phù hợp với màu gỗ” – anh Thạch chia sẻ. Người thợ sẽ dùng một nhúm bông gòn khá to thấm véc-ni, nhúng vào bột đá và đánh thật đều lên bề mặt tủ. Nước véc-ni đi đến đâu, màu gỗ nguyên bản của chiếc tủ được phục hồi đến đó.
Đôi khi việc “mông má” trở nên vô cùng phức tạp khi cái bàn, cái tủ… thiếu đi một chân hay mất hẳn một cánh cửa… Việc tìm loại gỗ phù hợp để thay thế trở nên khó khăn. Lắm lúc tìm không ra, họ phải thay thế một loại gỗ có tính năng và vân gỗ tương tự để sản phẩm giữ nguyên giá trị.

Không chỉ biến đồ cũ thành mới, người thợ còn cẩn vỏ ốc, vỏ trai vào gỗ theo đúng “mốt” ngày xưa. Những chiếc tủ thờ, hay bộ bàn ghế được làm từ các loại gỗ tốt như cẩm lai, gõ mật, đinh hương, vàng tâm… Sau khi cẩn, sản phẩm trở nên sang trọng và giá trị.

Xóm đồ cũ

Sài Gòn hiện còn khá nhiều hộ sống bằng nghề kinh doanh đồ gỗ cũ, mà người ta quen gọi với cái tên: Xóm “sê-cân-hen”. Ngã tư Phạm Văn Hai – Bùi Thị Xuân (Q.Tân Bình) hiện còn gần 30 hộ sống bằng nghề kinh doanh đồ gỗ gia dụng đã qua sử dụng. Hay con hẻm 124 đường Phạm Thế Hiển (Q.8) hơn 20 cửa hàng thu mua, tái chế đồ phế phẩm, đồ gỗ gia dụng… Chị Nguyễn Mộng Thoa (54 tuổi), một người kỳ cựu trong việc buôn bán đồ gỗ trần tình: “Sau năm 1975, cuộc sống trở nên khó khăn, nhiều gia đình phải cầm cố và bán tháo những chiếc tủ, cái bàn… trong nhà để trang trải cuộc sống. Chúng tôi thu mua, rồi để dành bán lại cho người khá hơn. Mua qua bán lại, cảm thấy “sống được” nên theo nghề luôn”.

Quanh những con đường nhỏ ngoằn nghèo ở Sài thành, thi thoảng vẫn nghe tiếng rao: “Ai có bàn cây, tủ cây, giường cây… bán không…”. Đó là đội quân chuyên thu mua đồ gỗ cũ. Họ đi từng hang cùng ngõ hẻm ở Sài Gòn, rồi đến các tỉnh lân cận như Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Nai, Cần Thơ, Vĩnh Long… Vẫn có những câu chuyện truyền tai nhau, nhiều người đổi vận thành “đại gia” do mua hời được nhiều bộ đồ gỗ quý và hiếm mà người bán không hề biết. “Bây giờ tìm mua những loại đồ gỗ kiểu xưa khó lắm. Ai muốn mua phải đặt hàng trước. Nếu may mắn sở hữu được một bộ đồ xưa cũ mới là đẳng cấp” – anh Tịnh Đỗ, chủ cơ sở mua bán đồ gỗ cũ trên đường Phan Huy Ích (Q.12) nói.

Theo ông Lê Xuân Lộc (65 tuổi) – một người sành đồ gỗ, nét khác biệt nhất ở đồ cổ và giả cổ là nét mộc. Nét mộc ngày xưa làm bằng thủ công toàn bộ, các chi tiết không đều nhau nhưng trong đó vẫn nhìn thấy sự sắc sảo. Còn nét mộc hiện nay đều răm rắp, đẹp lại không bằng. Về mặt chuyên môn, đồ cổ dùng kỹ thuật “đóng mộng”, tối kỵ đóng đinh, đánh vít…

“Hầu hết gỗ ngày xưa đều được phơi nắng một cách kỹ lưỡng nên độ bền rất lâu. Mặt khác, phần lớn sản phẩm được làm từ loại gỗ quý hiếm nên không mối mọt. Đồ gỗ bây giờ đa số làm bằng ván ép và gỗ dán nên độ bền thấp, chưa kể khi gặp nước rất dễ bong tróc”, Ông Lê Xuân Lộc cho hay.

(Theo Tiền phong) / Vietnamnet

Sự lý thú nhìn từ… đồng tiền Việt Nam


Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 3
đồng tiền Việt Nam

Sau khi hoàn thành sứ mệnh đánh tan 12 sứ quân, thống nhất Tổ quốc, năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế – thường gọi Đinh Tiên Hoàng, đặt niên hiệu Thái Bình, quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư.

Nhà sử học Lê Văn Hưu nhận định: “Có lẽ ý trời vì nước Việt ta mà sinh bậc thánh triết để tiếp nối quốc thống của Triệu vương chăng?”.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 1

Đinh Tiên Hoàng không những là ông vua đầu tiên ở nước ta tự đặt niên hiệu để sánh với niên hiệu của hoàng đế phương Bắc, mà còn là người đầu tiên cho đúc tiền để lưu hành trong nước.

Đó là đồng tiền hình tròn, đường kính khoảng 22cm, giữa có lỗ vuông, bề mặt có bốn chữ đọc chéo là “Thái Bình hưng bảo”, phía lưng đúc nổi chữ “Đinh”.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 2

Với chức năng nhằm thực hiện thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, dự trữ và thanh toán thì sự ra đời của đồng tiền đời nhà Đinh là một sự kiện rất đáng ghi nhớ, nó gắn liền với sự phát triển của sản xuất và giao dịch.

Với sự có mặt của “Thái Bình hưng bảo”, chứng tỏ vương triều nhà Đinh lúc ấy thật sự vững mạnh, chính quyền từ trung ương và địa phương đều được củng cố và phát huy quyền lực, do đó, đồng tiền mới có điều kiện ra đời.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 3

Từ đây, các vị vua của các triều đại kế tiếp cũng tổ chức đúc tiền với nhiều chất liệu khác nhau như đồng, kẽm, bạc, vàng hoặc dùng kẽm pha sắt, kẽm pha thiết (như tiền đúc dưới đời nhà Mạc vì vậy chất lượng kém, chóng rỉ, dễ gãy, dễ mục nên các nhà sưu tầm tiền cổ ngày nay khó tìm thấy).

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 4

Trong chế độ phong kiến, chỉ duy nhất vào cuối đời nhà Trần, tháng 4-1396, với cương vị Phụ chính cai giáo hoàng đế (giúp vua trị nước kiêm dạy bảo vua), Hồ Quý Ly đã cho phát hành tiền giấy gọi là “Thông bảo hội sao”, cứ 1 quan tiền đồng đổi lấy 2 quan tiền giấy.

Các loại tiền gồm có: tờ 10 đồng vẽ rong biển, tờ 30 đồng vẽ sóng biển, tờ 1 tiền vẽ mây, tờ 2 tiền vẽ rùa (quy), tờ 3 tiền vẽ lân, tờ 5 tiền vẽ phượng, tờ 1 quan vẽ rồng (long). Chủ trương phát hành tiền giấy rất táo bạo và cũng là lần đầu tiên xuất hiện ở nước ta.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 5

Có lẽ kỹ thuật in thời ấy còn thô sơ nên chắc chắn không tránh khỏi tình trạng làm… tiền giả! Người trước nhất làm tiền giả là tên cướp Nguyễn Nhữ Cái! Chỉ ba năm sau sử dụng tiền giấy, y trốn vào núi Thiết Sơn làm loạn và làm… tiền giả để tiêu dùng!

Do đó, Quý Ly đã quy định nghiêm ngặt kẻ nào làm tiền giả thì bị tội chết, ruộng đất tài sản bị tịch thu; cấm tuyệt tiền đồng, không được chứa tiền, tiêu dùng, tất cả thu hết về kho Ngao Trì ở kinh thành và trị sở các xứ; kẻ nào vi phạm cũng bị tội như làm tiền giả!

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 6

Việc thu lại tiền đồng, không những nhằm giải quyết khủng hoảng tài chính mà còn là mục đích dùng để đúc vũ khí phục vụ cho an ninh quốc phòng.

Vì lúc này, giặc Minh đang tìm cớ để đánh xuống nước ta, việc chuẩn bị trước của Quý Ly đã chứng tỏ tầm nhìn xa của một người trị nước.

Chủ trương táo bạo này, do tạo ra rắc rối trong sự mua bán, trao đổi quen thuộc lâu nay nên đã không được nhân dân ủng hộ.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 7

Cứ theo nhận định của nhà bác học Phan Huy Chú, ta biết được tâm lý của người tiêu dùng thuở ấy: “Tiền giấy chẳng qua chỉ là mảnh giấy vuông, phí tổn chỉ đáng năm, ba đồng tiền, mà đem đổi lấy vật đáng năm, sáu trăm đồng của người ta, cố nhiên không phải là cái đạo đúng mức.

Vả lại, người có tiền giấy cất giữ cũng dễ rách nát, mà kẻ giả mạo sinh ra không cùng, thật không phải là cách bình ổn vật giá nhằm lưu thông của cải của dân vậy. Quý Ly không xét kỹ đến cái gốc lợi hại, chỉ ham chuộng hư danh sáng chế, để cho tiền của, hàng hóa vẫn đang lưu thông lập tức sinh ra ứ đọng khiến dân nghe đã thấy sợ, thêm mối xôn xao, thế có phải là chế độ bình trị đâu?”.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 8

Do đó, khi nhà Hồ sụp đổ thì tiền giấy cũng mất theo.

Sau 10 năm nằm gai nếm mật đánh giặc Minh hồn xiêu phách lạc, năm 1428, anh hùng Lê Lợi lên ngôi, tức vua Lê Thái Tổ. Trong Chiếu ban xuống cho bàn dân thiên hạ, ngài cho biết quan điểm về việc đúc tiền:

“Tiền là huyết mạch của nhân dân, không thể không có. Nước ta vốn sản xuất mỏ đồng, nhưng tiền đồng cũ đã bị người Hồ (nhà Hồ) tiêu hủy, trăm phần chỉ còn một, đến nay việc quân việc nước thường bị thiếu dùng. Muốn cho tiền được lưu thông tiêu dùng để thỏa lòng dân, há chẳng khó sao? Mới rồi có người dâng thư trình bày xin lấy tiền giấy thay cho tiền thực. Trẫm sớm khuya nghĩ ngợi, chưa nghĩ ra cách gì. Vì rằng tiền giấy là thứ vô dụng mà lưu hành ở trong dân chúng hữu dụng, thực không phải là ý yêu dân dùng của. Nhưng đời xưa có người cho rằng vàng, bạc, da lụa, tiền thực, tiền giấy các vật ấy đều cân ngang nhau được, thế thì thứ gì là hơn? Truyền cho các đại thần trăm quan và những người thông đạt thì vụ ở trong ngoài đến bàn thể lệ dùng tiền cho thuận lòng dân, ngõ hầu có thể không lấy lòng thích riêng của một người mà bắt ép muôn nghìn người không muốn phải theo, để làm phép hay một đời. Nên phải bàn định sớm tâu lên, trẫm sẽ tự chọn mà thi hành” (Đại Việt sử ký toàn thư).

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 9

Cuối cùng, phương thức làm tiền giấy đã không được chọn và các triều đại sau cũng không.

Khi khảo sát đồng tiền, người ta cũng có thể biết được kỷ cương phép nước của một thời. Thời bình trị, những đồng tiền được làm bằng đồng, đầy đặn, không quá mỏng, không sử dụng chất liệu kém phẩm chất vì dễ gãy, dễ mục… Với quan điểm: “Công dụng của tiền tệ quý ở trên, dưới lưu thông.

Việc cất chứa trong kho tàng cốt sao cho để lâu không nát” nên vua Lê Thánh Tông (1460-1497), một vị vua anh minh đã có nhiều cải cách quan trọng trong lịch sử nước nhà, đã cho đúc “Quang Thuận thông bảo”, “Hồng Đức thông bảo”.

Loại tiền này đã được nhà bác học Phan Huy Chú và các nhà nghiên cứu tiền cổ ngày nay nhận định đó là những đồng tiền mẫu mực, không thua gì tiền của Trung Quốc.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 17

Đọc lại ca dao, thỉnh thoảng ta bắt gặp những câu như “Một quan tiền tốt mang đi”, chứng tỏ tiền cổ Việt Nam trải qua các triều đại đã được làm nhiều chất liệu khác nhau nên phẩm chất không đồng bộ.

Chẳng hạn, dưới thời vua Lê Thánh Tông hoặc đời vua Lê Thần Tông có lệnh cấm dùng tiền xấu v.v… Đồng tiền chất lượng kém nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam là tiền đúc dưới đời nhà Mạc. Đến đời Cảnh Hưng và các triều vua nhà Nguyễn ngoài tiền đồng còn lưu hành cả tiền kẽm nữa.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 10

Trong ca dao cũng cho biết tên gọi của những đồng tiền ra đời dưới các triều đại trước. Chẳng hạn, loại tiền “Cảnh Hưng” xuất hiện dưới đời vua Lê Hiển Tông (1740-1786).

Mẹ em tham thúng xôi rền
Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng

Tiền Cảnh Hưng có nhiều loại như “Cảnh Hưng thông bảo”, “Cảnh Hưng trung bảo”, “Cảnh Hưng chí bảo” v.v… Riêng sự ra đời của một trong những loại tiền đồng này cũng khá lý thú.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 11

Trong Phủ biên tạp lục, nhà bác học Lê Quý Đôn cho biết: “Năm Bính Thân, vâng truyền rằng phàm bắt được súng đồng ở Thuận Hóa, nòng súng đã rộng không dùng được, cùng là đồ đồng, tấm đồng rộng lớn không dùng được và không chở đi được, thì nên phá hủy gấp mà đúc tiền lưu trữ, đồng tiền nặng 1 đồng cân, đề chữ “Cảnh Hưng thông bảo”, làm khải đệ lên, để trữ dùng vào việc ngoài biên”.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 18

Chi tiết này ít nhiều gợi cho ta phán đoán, kỹ thuật đúc súng ở Đàng Trong thời gian này đã hơn hẳn Đàng Ngoài, ít ra là về hình thức.

Thật vậy, từ năm 1614, tại một xưởng đúc súng của chúa Nguyễn Phúc Nguyên, đã được một người Bồ Đào Nha là Jean Lacroix đảm nhiệm trọng trách “cố vấn kỹ thuật”!

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 12

Đồng tiền dưới thời Bảo Đại (1926-1945) có khắc bốn chữ “Bảo Đại thông bảo”, vừa nhỏ vừa mỏng nên lưu hành trên thị trường là loại tiền nhỏ nhất. So với tiền Khải Định (1916-1925) thì 1 đồng có khi ăn 2 hoặc 3 đồng Bảo Đại, do đó, có câu mỉa mai:

Hai con đổi lấy một cha
Làm cho thiên hạ xót xa vì tiền

Thóc hơn không có người đong
Bán buôn một bố giá đồng ba con

Bao giờ thằng ngốc làm vua
Thiên hạ mất mùa dân khó làm ăn

Thậm chí, giới hành khất còn rủa độc địa “Bảo Đại làm hại ăn mày” cũng vì người hảo tâm ném cho một đồng Bảo Đại thì cũng chẳng nên “cơm cháo” gì!

Trong Thế chiến lần thứ 2, từ năm 1940, do ảnh hưởng của chiến tranh, ngoài việc phát hành tiền giấy với chất lượng giấy xấu, in sơ sài, trên vẽ hình con voi thì chính phủ Pháp còn cho lưu hành cả đồng bạc chì. Do trên đồng bạc chì này có vẽ hình bó lúa nên trong dân gian mới có câu sấm truyền:

Bao giờ lúa mọc trên chì
Voi đi trên giấy còn gì thầy tăng

“Thầy tăng” nói lái là “thằng tây”. Điều này đã nung nấu tinh thần quật khởi của dân tộc ta và lời tiên đoán này dăm năm sau đã trở thành hiện thực.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 13

Trong lịch sử nước ta, việc đúc tiền dưới chế độ phong kiến không phải lúc nào cũng được tổ chức một cách nghiêm ngặt, đồng tiền phải đúng phẩm chất, đúng trọng lượng… như quy định của triều đình. Có thể các quan phụ trách xưởng đúc tham ô hoặc cũng vì lý do chính trị.

Dưới triều nhà Nguyễn có nhân vật mà nay cách đánh giá còn nhiều ý kiến khác nhau là ông Nguyễn Văn Tường. Trong đó có việc oan khuất là lúc ông đứng ra phụ trách việc đúc tiền!

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 16

Để chuẩn bị cho cuộc tấn công đồn Mang Cá lúc nửa đêm 4-7-1885, trước đó với cương vị Phụ chính đại thần trong Viện Cơ mật, ông Tường ra lệnh cho thu đồng tiền cũ để đổi tiền mới. Nhưng khổ nổi đồng tiền mới lại mỏng như lá lúa đến nỗi có thể nổi trên… mặt nước!

Thế là phe chủ hòa và thực dân Pháp vu cho ông tội tham lạm, nhưng ông làm sao có thể giải thích được vì đổi đồng tiền dày ra đồng tiền mỏng là nhằm giúp cho phe chủ chiến có thêm đồng để đúc súng chống Pháp? Trước làn sóng căm phẫn của dân chúng lên đến tột độ, ông phải chém một hai người thợ đúc tiền để trấn an dư luận.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 14

Thông thường, khi thưởng cho người có công, ngoài những vật dụng cần thiết, còn có kèm theo hiện vật là tiền. Người nhận tiền thưởng mà trở thành giai thoại văn học là nhà sử học Lê Ngô Cát. Sau khi hoàn thành bộ Quốc sử diễn ca dâng lên vua Tự Đức, dù được khen thưởng nhưng có lẽ không hài lòng nên ông mới đùa:

Vua khen thằng Cát có tài
Thưởng cho tấm lụa với hai đồng tiền!

Cho đến bây giờ, hẳn nhiều người có nhớ đến bài ca dao nói về người phụ nữ thuở xưa cầm một quan tiền đi chợ:

Một quan tiền tốt mang đi
Nàng mua những gì mà tính chẳng ra?
Thoạt tiên mua ba tiền gà
Tiền rưởi gạo nếp với ba đồng trầu
Trở lại mua sáu đồng cau
Tiền rưỡi miếng thịt, giá rau mười đồng
Cái gì mà tính chẳng thông?
Tiền rưỡi gạo tẻ, sáu đồng chè tươi
Ba mươi đồng rượu chàng ơi
Ba mươi đồng mật, hai mươi đồng vàng
Hai chén nước mắm rõ ràng
Hai bảy mười bốn, kẻo chàng hồ nghi
Hai mươi mốt bột nấu chè
Mười đồng nải chuối, chẵn thì một quan

Nay ta thử tính xem nàng đã mua ra sao? Trong bài ca dao trên ta thấy có nêu lên ba đơn vị tiền tệ ngày xưa là đồng, tiền (= 60 đồng) và quan (= 600 đồng, = 10 tiền). Vì thế, trong dân gian có câu đố mà lời giải là “1 quan”:

Cha già cha được sáu mươi
Có mới lên mười con được làm quan

Để xem bà nội trợ thuở ấy đã mua ra sao, trước hết ta hãy cộng các khoản tiền: gà (3 x 60 = 180 đồng), gạo nếp (1,5 x 60= 90 đồng), thịt (1,5 x 60 = 90 đồng) và gạo tẻ (1,5 x 60 = 90 đồng) như vậy hết 450 đồng; ta tính tiếp các khoản đồng: trầu (3 đồng), cau (6 đồng), rau (10 đồng), chè tươi (6 đồng), rượu (30 đồng), mật (30 đồng), vàng (20 đồng), nước mắm (14 đồng), bột (21 đồng), chuối (10 đồng) như vậy hết 150 đồng. Cộng cả hai khoản lại: 450 đồng + 150 đồng = 600 đồng là vừa đủ “Một quan tiền tốt mang đi”.

Sự lý thú nhìn từ... đồng tiền Việt Nam - 15

Tính đến năm 2004, đồng tiền kim loại mới nhất trong lịch sử tiền tệ nước ta được lưu hành chính thức vào ngày 17-12-2003.

Đó là loại tiền 200 đồng, màu trắng bạc, làm bằng thép mạ kềm; loại 1.000 đồng, màu vàng đồng thau, làm bằng thép mạ đồng vàng và loại 5.000 đồng, màu vàng ánh đỏ, làm bằng hợp kim.

Các hình được chọn khắc trên những đồng tiền kim loại này theo thứ tự là Quốc huy, chùa Bát Đế và chùa Một Cột và mặt sau cả ba loại đều có dòng chữ “Ngân hàng nhà nước Việt Nam”.

Lê Minh Quốc – Doanhnhanplus.vn

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới


Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới

Tiền xu là một phương tiện thanh toán rất hữu hiệu và lâu đời của nhân loại từ cách đây 3.000 năm. Nhờ nó, người ta đã không còn phải dùng hóa tệ, tức hàng đổi hàng nữa, mà chỉ cần đưa ra một vài mẩu kim loại nhỏ, sáng bóng là có thể mang về một đống của. Việc cầm tiền cũng rất gọn gàng, đơn giản như đút trong túi, dắt bên lưng hoặc treo lủng lẳng quanh cổ.

Sở dĩ như vậy, vì tiền xu khá nhỏ, thường chỉ có đường kính chừng 20 đến 40mm, nặng vài gr. Chẳng hạn ở châu Á, tiêu biểu là Ấn Độ có các đồng xu như 25 paise, đường kính 19mm, nặng 2,93gr, 5 paise 22mm – 3,79gr, 5 rupee 23mm – 6,0gr, 1 ruppee 25 mm – 4,85gr, 2 rupee 27mm – 5,62gr; ở châu Âu với Anh là điển hình có đồng 1 pence 20,3mm – 3,56gr, 20 pence 21,2mm – 5,0gr, 2 pence 25,9mm – 7,13gr, 10 pence 28,5mm – 11,3gr, 50 pence 30mm – 13,5gr; ở châu Mỹ như Hoa Kỳ có đồng Penny 19,5mm – 2,5gr, Nickel 21,2 mm – 5,0gr, Quarter dollar 24,2mm – 6,25gr, Kenedy half dollar 30,6mm – 11,3gr, Eisenhower dollar 38,1mm – 22,6gr.

Tuy nhiên, trên thực tế còn thấy khá nhiều đồng xu nhỏ và to gấp bội. Chúng nhỏ đến nỗi người xem phải soi kính lúp, mới nhìn rõ được các chi tiết, hoặc to đến mức tay xách nách mang, gồng gánh. Dưới đây, chỉ xin kể tới một số đồng xu ấn tượng, trong đó những đồng nhỏ thường là tiền cổ đã ra đời từ xa xưa.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -15
Tiền xu Lydia
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -19
Tiền xu 1/12 stater Lydia

Một đơn cử, cũng là tiền xu sơ khai, có kích cỡ mi ni, là đồng 1/12 stater của Vương quốc Lydia cổ đại (Thổ Nhĩ Kỳ hôm nay) vào thế kỷ VII tr CN. Tuy không xuất hiện sớm nhất, song tiền xu của Lydia là đồng tiền đúc đầu tiên, cũng là tiền có hình tròn tiền phong, thay vì hình thù đa dạng, và khá đều đặn về trọng lượng.

Do được làm từ hợp kim vàng bạc, một chất liệu cực kỳ quý hiếm, nên nó có kích cỡ rất khiêm nhường, mỗi đồng chỉ to khoảng 7mm, nặng 1,17gr. Dù nhỏ, song trên bề mặt vẫn có họa tiết vô cùng sắc nét, với đầu của một con sư tử đang gầm thét, thể hiện quyền lực của cả vương quốc lẫn hệ thống tiền tệ Lydia trong khu vực. Có thể nói nó là đồng tiền hiện đại nhất bấy giờ, vì nhiều nơi vẫn đang dùng hóa tệ hoặc những mẩu kim loại không hình ảnh, chặt vụn cho giao dịch.

Lọt thỏm trong lòng tay và bằng một cái móng, nhưng 1/12 stater và nhiều đồng stater khác đã chứng tỏ sức mua ghê gớm, có uy tín và giá trị lớn hơn hẳn số lượng kim loại quý làm ra tiền, để từ đó thế giới ấn định việc dùng tiền đúc – thứ lúc nào cũng như một, không già, không thay đổi theo thời gian, và tạo ra một dòng chảy thương mại, thiết lập nên cái gọi là nền kinh tế.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -7
Tiền xu Athen cổ đại
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -22
Tiền xu obol Athen

Một đồng tiền nữa, cũng bé xíu song phổ biến khắp Hy Lạp cổ đại, là đồng obol của Athen vào thế kỷ V tr CN. Học tập đồng Lydia, nó cũng có dạng tròn, to 8mm, nặng 0,65gr, bằng vàng bạc và tương ứng 1/16 đồng drachma.

Trên đó một mặt đúc hình nữ thần Athena, người bảo trợ cho nghề thủ công, các thành phố và thương cảng, một mặt khắc hình con ó, cũng chỉ nữ thần, nhưng nói về sự khôn ngoan trong giao dịch. Đồng xu này được dùng trong mọi công việc, và thiết yếu đến mức người ta mang nó theo cả khi nhắm mắt, lập tiền đề cho việc an táng tiền của vào phần mộ.

Theo phong tục xưa, khi một người Hy Lạp qua đời, người nhà sẽ đút ngay một vài đồng obol vào miệng hoặc hốc mắt của người ấy, với niềm tin nó sẽ chỉ đường, dẫn lối vào âm phủ, và rồi trả phí cho lái đò Charon vượt sông Styx đến bên kia thế giới, và nếu không có lệ phí thì anh ta sẽ phải lang thang, vất vưởng bên bờ sông 100 năm. Nói như vậy, để thấy tuy nhỏ bé, song obol có ý nghĩa quan trọng thế nào đối với cuộc sống.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -21
Tiền xu 1/32 ducat Regensburg – Đức
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -20
Tiền xu 1/32 ducat Regensburg – Đức

Không chỉ thời cổ đại, vào thời Trung cổ đến tận thế kỷ XX, ở châu Âu, người ta cũng dùng các loại tiền xu mỏng nhỏ, như ở thành phố Regensburg – Đức đã từng rất thịnh hành đồng 1/32 ducat. Vào các năm 1750, chính quyền nơi đây đã cho đúc một loạt tiền chỉ to 5mm, nặng 0,10gr, mỏng như một tờ giấy, và thường có một cái hộp để đựng một cọc 32 xu, làm thành 1 ducat.

Tuy mỏng mảnh, song sức mua của nó vẫn cực lớn, vì được đúc từ vàng và có họa tiết hùng tráng, gồm một con chim đại bàng hai đầu đang bay và hai chiếc chìa khóa bắt chéo, mang tới sự thành đạt.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -17
Tiền xu 1/4 đô lala California – Mỹ
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -18
Tiền xu 1/4 đô lala California – Mỹ

Vào năm các 1850, trong cuộc đổ xô đi tìm vàng tại California – Mỹ, để chứng tỏ sự giàu có, một số lò đúc tư nhân cũng đã phát hành khá nhiều loại tiền xu nhỏ bằng vàng hấp dẫn, có hình tròn, bát giác, mệnh giá từ 25 cent đến 50 cent và 1 dollar…, trong đó đồng ¼ dollar là đồng nhỏ nhất, chỉ to 9,9mm, nặng 0,23gr, in hình Nữ thần Tự do và vòng nguyệt quế. Ngoài đồng vàng, họ cũng đúc đồng bạc với mệnh giá nhỏ rải khắp tiểu bang này, và tổng cộng có tới 420 loại cắc, đưa đây trở thành một hệ thống tiền tệ đa dạng nhất ở Mỹ.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -1
Tiền xu 1 Fanan Ấn Độ
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -16
Tiền xu Maundy, Anh
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -2
Tiền xu 1 Kopeck Liên Xô

Trong những đồng xu tí hon của thế giới, còn phải kể tới đồng bạc 1 Hemobiol của đế chế Macedonia thế kỷ thứ IV tr CN, to 6,5mm, nặng 3,6gr, đồng vàng 1 fanan của Cochin Ấn Độ thế kỷ XVII-XVIII: 7mm – 0,3gr, đồng bạc maundy của Anh năm 1662, thời vua Charles II: 10mm – 0.47gr, đồng 1 kopeck của Liên Xô năm 1991: 15mm – 1gr…

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -4
Tiền xu 50 pence Falkland
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -6
Tiền xu 80 reis Bồ Đào Nha
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -3
Tiền xu 2 pa angas Tonga
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -28
Tiền xu Tonga
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -5
Tiền xu 50 reales Tây Ban Nha

Đối lập với những đồng xu nhỏ hoặc theo tiêu chuẩn, lại có những đồng xu vượt mọi quy định để trở thành những đồng tiền vĩ đại nhất quả đất. Trong đó, phần lớn thường được sáng tác theo ý thích, sự dư thừa của cải vật chất.

Một ví dụ cho điều này và thuộc dạng cận chuẩn là các đồng đồng-nickel 50 pence của quần đảo Falkland năm 1980 to 38,6mm, nặng 28,2gr, đồng đồng 80 Reis của Bồ Đào Nha năm 1829: 42mm – 28gr, đồng đồng-nickel 2 pa angas của Tonga năm 1967: 44,5mm – 42,3gr, đồng bạc 50 Reales của Tây Ban Nha năm 1617-20 thời vua Philip III: 76mm – 178gr,…

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -12
Tiền xu Handa Katanga
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -11
Tiền xu Handa Katanga

Cá biệt có đồng đồng handa ở Katanga, nay là Cộng hòa dân chủ Congo, dài tới 20cm, nặng 1kg. Nó không đề mệnh giá, song mỗi handa thường mua được 10kg bột, 6 con vịt, 6 cái rìu…, và 10 handa đổi một khẩu súng. Từ thế kỷ 13, người dân Katanga đã nghĩ ra đồng xu này, mà về hình dạng rất lạ mắt, có hình chữ thập hay chữ X, với nhiều độ ngắn dài khác nhau, nhưng bề ngang luôn là 20cm, và đúc ra nó nhờ có một mỏ đồng phong phú trong vùng.

Phải đến giữa thế kỷ XX, đồng handa mới bị thôi sử dụng, còn trước đó dân gian vẫn dùng nó để trao đổi, làm vật dẫn cưới, cũng như trả lại khi ly hôn. Vì sức sống bền lâu, vẻ đẹp độc đáo, đồng handa cũng xuất hiện trên nhiều lá cờ và nghi lễ quốc gia.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -23
Tiền xu platmynt Thụy Điển

Do vàng đắt gấp 15 lần bạc, bạc lại đắt hơn đồng, và là một nước có mỏ đồng sản xuất tới 2/3 lượng đồng của châu Âu, nên từ năm 1644, Thụy Điển cũng cho ra những đồng tiền đồng to bản, nặng trịch như một tấm bảng, mà nặng nhất tới 20kg. Họ gọi đó là platmynt và dùng nó đến tận năm 1809.

Trên mỗi tấm bảng sẽ đóng một mệnh giá, trong đó mệnh giá lớn nhất là 10 daler, được làm vào các năm đầu tiên, với tổng cộng 26.774 đồng. Thế nhưng đến nay, nó chỉ còn 10 đồng, do quá nặng để lưu thông, và ngay sau đó đã bị loại, thay thế bằng đồng 8 daler, cũng tới 16kg.

Trung Quốc vào đời Minh cũng đã từng có nhiều đồng xu to bản, song to nhất là đồng xu kỷ niệm thời vua Shi Zong (1522-1567). Để chào mừng một xưởng đúc mới ở nơi nay là xã Huize, tỉnh Vân Nam, hoàng đế nước này đã cho đúc một đồng tiền mà đến giờ có lẽ là đồng tiền kỷ niệm bằng đồng lớn nhất khu vực. Nó to đến 57,8cm, dày 3,7cm, nặng 41,5kg, và vào năm 1997 đã được tìm thấy trong một đợt khảo cổ ở tỉnh Vân Nam.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -28
Tiền xu Yap
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -27
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -26
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -25
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -24
Tiền xu Rai

Cũng vì không có vàng, nhưng lại nhiều đá vôi, nên dân gian ở đảo Yap, một hòn đảo trong đảo quốc Micronesia, từ xưa đã đẽo đá làm tiền. Tuy nhiên, những đồng rai của họ luôn to đến vài chục phân, nặng hàng tạ cho tới vài mét, nặng hàng tấn.

Cụ thể có một đồng xu cao đến 3,6m và nặng 5 tấn. Thỉnh thoảng, cũng có một số đồng to 7, 8cm nhưng vẫn nặng trĩu. Vì thế, khi giao dịch người ta phải khiêng chúng, và nếu không khiêng được, thì vẫn định giá để đấy khi đã đổi xong một mặt hàng, và người chủ mới có thể mang chúng đi hay đặt đó tùy ý. Mọi sự bắt đầu từ mấy thế kỷ trước, khi người Yap đến thăm đảo Palau và phát hiện ra những thớt đá quý, nên đã mang về đẽo mỏng, đục lỗ chế tiền.

Dù mỏng, những đồng xu vẫn khá nặng, phải xâu đòn mà gánh, hoặc chuyên chở bằng thuyền. Về tới nhà, chúng sẽ được dựng ven đường và các nhà sàn, thể hiện cho sự phú quý, địa vị cao sang của gia chủ, và khi cần mua bán thứ gì trọng đại, họ lại mang nó theo.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -10
Tiền xu Giàn nhạc lớn
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -9
Tiền xu Giàn nhạc lớn – Áo

Là một đất nước có truyền thống âm nhạc lâu đời, quê hương của nhiều nhạc sĩ thiên tài, nên Áo đã nổi tiếng thế giới suốt hàng trăm năm, và mới đây cũng trong lĩnh vực âm nhạc kết hợp với tiền tệ, lại một lần nữa gây trấn động toàn cầu bởi một sê ri tiền xu mệnh giá 100.000 euro, bằng vàng ròng, to tới 37cm, dày 2cm, nặng 31kg, ca ngợi nền âm nhạc rực rỡ của mình.

Vào năm 2004, kỷ niệm 15 năm phát hành loạt tiền khắc họa các nhạc cụ của Giàn giao hưởng Vienna, Sở đúc tiền Áo đã cho đúc 15 đồng vàng Big Phil (Giàn nhạc lớn), tiếp nối loạt tiền trên, và còn là những đồng vàng vĩ đại nhất thế giới, được ghi vào Sách Kỷ lục Guiness. Chúng cũng mau chóng được các nhà đầu tư mua lại với giá 330.000 euro/đồng.

Đại thể đồng Big Phil có hình một cây đàn organ đại từ nhà hát Musikverein Vienna, cùng một cây đàn cello, 4 cây đàn violin, một cây kèn basoon, một cây đàn hạc và dòng chữ “Giàn nhạc giao hưởng” đẹp mắt.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -14
Tiền xu cây phong lá đỏ, Canada
Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -13
Tiền xu cây phong lá đỏ, Canada

Năm 2007, kỷ lục về đồng vàng lớn nhất thế giới lại thuộc về đồng xu khổng lồ của Sở đúc tiền Ottawa – Canada. Để giới thiệu về xứ sở của những cây phong lá đỏ, Canada cũng phát hành sáu đồng vàng vô cùng tinh khiết, với giá trị bề mặt lên tới 1.000.000 đô la, và khi đem bán còn trị giá 4 triệu Mỹ kim/đồng.

Sê ri này do vậy mang tên Big Maple Leaf (Lá phong lớn), với mỗi đồng có đường kính 53cm, dày 3cm, nặng 100kg. Mặt trước in hình Nữ hoàng Elizabeth II, mặt sau khắc họa một chùm lá phong tuyệt đẹp.

Thú vị tiền xu nhỏ và lớn nhất thế giới -8
Tiền xu Chuột túi 1 tấn – Australia

Khó tin nhưng là sự thực, một lần nữa kỷ lục trên được dành cho đồng vàng của Sở đúc tiền Perth Australia, và là đồng xu hiện giờ vô địch thế giới cả về kích cỡ nói chung và của kim loại vàng nói riêng. Chưa có đồng vàng nào đến nay đọ được với nó vì to đến 80cm, dày hơn 12cm, nặng một tấn. Australia đặt tên cho đồng xu này là Kangaroo 1 tonne (Chuột túi một tấn) và khắc họa một chú chuột Kangaroo đỏ đang chạy nhảy tung tăng giữa những tia nắng mặt trời.

Ra đời năm 2011, được ghi vào Sách Kỷ lục Guiness năm 2012, đồng vàng khắc họa một biểu tượng về cảnh đẹp thiên nhiên trù phú, sinh động của Australia, đồng thời cũng mang ý nghĩa về sự thịnh vượng, phát triển trong xã hội qua hình ảnh một sinh vật sinh nhiều, cao to và khỏe khoắn. Dù rằng chỉ có mệnh giá 1.000.000 đô la, song giá thực tế tính bằng vàng ròng của nó đã vượt khỏi con số 50 triệu đô la. Ngay sau buổi giới thiệu, Chuột túi một tấn đã chu du khắp 5 châu.

Theo Doanhnhanplus.vn