[Sách cũ] Những câu chuyện về sách cũ – P7


Vì sao những quyển sách cũ lại có mùi rất đặc trưng?

Sách cũ có một mùi rất đặc trưng, và nó tiết lộ thông tin cực kỳ quan trọng

Sách càng cũ, thứ mùi này càng rõ hơn. Nó đến từ đâu, và tiết lộ điều gì?

Chúng ta ai cũng biết rằng kho báu càng cổ càng có giá trị. Sách vốn là kho tàng của nhân loại, nên cũng không ngoại lệ.

Những cuốn sách được lưu trữ hàng chục, hàng trăm năm, không chỉ có giá trị về mặt kiến thức, mà còn mang trong mình giá trị lịch sử không gì đong đếm được.

Sách cũ có một thứ mùi rất đặc trưng.
Sách cũ có một thứ mùi rất đặc trưng.

Nhưng nếu là một người thích sách, chăm chỉ lui tới thư viện, bạn hẳn sẽ nhận ra những cuốn sách cũ có một thứ mùi rất đặc trưng. Như Matija Strlic – một học giả tại ĐH College London (Anh) từng chia sẻ, thứ mùi ấy “là sự kết hợp giữa mùi mốc, vanilla, hạnh nhân… trộn thêm vài loại acid”. Nghe thì kinh khủng nhưng không cưỡng lại được, vì nó “giống như một phần nội dung đặc trưng của cuốn sách, chẳng thể nhầm lẫn cũng không thể chối từ”.

Có điều, thứ mùi ấy đến từ đâu? Bí mật nằm trong hàng trăm hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (volatile organic compound – viết tắt là VOC) – vốn được tẩm trong giấy, mực, và chất kết dính. Qua thời gian, các VOC dần tan rã, giải phóng một lượng hóa chất khá “bắt mũi” và đặc trưng của sách cũ.

Trên thực tế, mỗi cuốn sách sẽ có mùi khác nhau, vì nó phụ thuộc vào lượng VOC được dùng khi làm sách. Theo khảo sát từ một công ty in, sách có mùi hạnh nhân là do làm từ benzaldehyde, các mùi ngọt đến từ toluene hoặc ethyl benzene, và hương hoa là do 2-ethyl hexanol.

Người thủ thư giàu kinh nghiệm có thể "ngửi" và nhận ra những cuốn sách nào đang bị hư hại nghiêm trọng.
Người thủ thư giàu kinh nghiệm có thể “ngửi” và nhận ra những cuốn sách nào đang bị hư hại nghiêm trọng.

Ngoài ra, mùi của sách cũ đôi khi đến từ các yếu tố không thể tránh qua thời gian: mùi khói, ẩm mốc, hoặc do mùi hoa ép khô đặt giữa các trang sách.

Nhưng thứ mùi này có gì quan trọng?

Đây là khả năng chỉ những thủ thư lâu năm và giàu kinh nghiệm mới có: họ có thể “ngửi” và nhận ra những cuốn sách nào đang bị hư hại nghiêm trọng.

Kỹ năng này rất cần thiết, vì những cuốn sách đó sẽ cần được bảo vệ kỹ hơn, hoặc phải sao chép lại càng sớm càng tốt. Theo như một nghiên cứu đăng trên tạp chí Analytical Chemistry năm 2009, có khoảng 15 hợp chất VOC phân hủy với tốc độ nhanh hơn bình thường, nên cần phải cẩn trọng.

Sách sẽ hỏng dần theo thời gian

Con người đã làm ra và sử dụng sách từ hơn 4.500 năm nay. Ban đầu, sách làm bằng những cuộn giấy cói, sau đó được cải tiến theo thời gian thành sách bìa mềm rồi cuối cùng ngày nay chúng ta có cả sách điện tử.

Tiến sĩ Karl Kruszelnicki, nhà bình luận khoa học người Úc, nói rằng sách cũ có mùi khác lạ là vì các hóa chất dùng trong giấy, mực và hồ dán biến đổi và phát thải ra các loại khí.

Ông nói: “sách cũ có nhiều mùi, từ hơi chua cho đến mốc. Có rất nhiều người mô tả về mùi của những cuốn sách và nhiều người cho rằng chúng có mùi như sôcôla, mùi cũ kỹ, mùi cháy khét và thậm chí cả mùi bít tất thối. Trong quá trình sản xuất giấy và in sách, có nhiều hóa chất được đưa vào giấy sách và không phân hủy hết mà vẫn ở lại trong giấy. Mùi của sách tùy thuộc vào các loại giấy khác nhau, các hóa chất được sử dụng và thời gian cuốn sách đó ra đời”.

Một cuốn sách hào nhoáng được dùng để đọc trong những giờ giải lao bên tách cà phê có mùi rất khác so với một cuốn sách bìa mềm đen trắng giá rẻ.

Cuốn sách ra đời vào thời gian nào và phương pháp làm sách vào thời đó ra sao cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tuổi thọ của cuốn sách.

Tiến sĩ Karl nói rằng: “bạn có thể đọc 1 cuốn sách có từ 150 năm trước và bạn cũng có thể đọc một cuốn sách ra đời từ 1.000 năm trước. Nhưng những cuốn sách ra đời vào đầu những năm 20 của thế kỷ trước thì ngày nay bạn không thể đọc được vì chúng được làm từ loại giấy rẻ tiền để cho nhiều người có thể mua được. Để giảm giá thành, người ta chỉ việc để acid lại trong giấy mà không cần khử, vì thế nhiều cuốn sách thời đó không giữ được lâu vì chúng hỏng dần khá nhanh”.

Vì sao những cuốn sách cũ lại gợi nhiều kỷ niệm?

Các cửa hàng sách thường gợi lên nhiều ký ức do sách có mùi rất riêng.
Các cửa hàng sách thường gợi lên nhiều ký ức do sách có mùi rất riêng.

Đối với nhiều người, mùi của một cuốn sách cũ sẽ làm họ ngập tràn trong những ký ức, kỷ niệm và cảm giác dễ chịu. Tiến sĩ Karl nói ký ức ùa về khi người ta ngửi thấy mùi của một cuốn sách cũ là do bản năng cơ bản của chúng ta.

Cảm nhận mùi không được kích thích bởi phần não trước mà ở phần đại não. Mùi rất quan trọng vì tất cả mọi sinh vật sống cho đến một con vi khuẩn cũng có khứu giác để cảm nhận mùi.

Một mùi hương bạn đã từng ngửi trong quá khứ có thể gợi lại những ký ức như là mùi nước hoa mẹ bạn đã xức vào những dịp đặc biệt hay mùi trên một chiếc xe mà gia đình bạn đã cùng nhau đi vào một lần nào đó chẳng hạn.

Một cuốn sách cũ có thể bạn cầm trên tay lần đầu nhưng mùi xưa cũ của nó gián tiếp đưa bạn nhớ lại những sự việc đã xảy ra trong quá khứ hoặc những liên tưởng đến những sự vật, hiện tượng khác của thời đã qua.

Theo Trí Thức Trẻ/Dân Trí / khoahoc.tv


Mùi sách cũ

Mùi sách cũ là cánh cửa mở ra những ký ức tuyệt đẹp của không ít người. Những trang giấy ố vàng xưa cũ cũng đủ sức khơi dậy mạnh mẽ cảm xúc thổn thức khó tả…

Chúng ta thường có những ký ức liên hệ với những mùi quen thuộc, đó là những ký ức rất mạnh mẽ. Và khi ta ngửi thấy một mùi thân quen nào đó, thì đồng thời những ký ức cũng được đánh thức dậy. Nếu ai thích đọc sách và thường xuyên đọc sách, đôi khi có dịp cầm lên một cuốn sách cũ sẽ cảm thấy mùi sách cũ có gì đó khiến ta thấy xao xuyến lạ thường.

Ảnh minh họa

Mùi sách cũ là cánh cửa mở ra những ký ức tuyệt đẹp của không ít người. Những trang giấy ố vàng xưa cũ cũng đủ sức khơi dậy mạnh mẽ cảm xúc thổn thức khó tả. Là vì khi người ta yêu sách như yêu chính bản thân mình, gặp một cuốn sách cũ nó càng có giá trị hơn khiến bản thân trân quý. Mùi sách cũ như chứng nhân của thời gian. Hương vị ấy không say đắm lòng người trong thoáng chốc mà càng sánh với thời gian càng đậm và bền. Bởi lẽ nó ướp ủ mùi hương của tháng năm, của không gian và lịch sử. Dẫu chỉ đơn giản đó là quá khứ, lịch sử của một cuốn sách cũ. Mỗi khi cầm trên tay một cuốn sách cũ chợt có một nỗi niềm thương nhớ không nguôi về thế hệ tiền nhân, dẫu không may mắn được sống cùng thời nhưng vẫn cảm thấy lòng rưng rưng như gặp lại cố nhân qua từng trang sách.

Điều gì thuộc về thời gian cũng đều có những sức hút đặc biệt. Cuộc sống xô bồ, có mấy ai muốn nhìn lại phía sau, có mấy ai đủ thời gian về thăm ký ức? Trưởng thành hơn thì càng có nhiều điều để nhớ nhớ quên quên. Mùi sách cũ gợi nhắc tới như những thức ẩm thực ngọt ngào. Đó là những thứ đã hằn sâu trong tâm hồn, nhiều khi chúng ta tưởng đã quên nhưng nó chỉ ẩn nấp ở một nơi nào đó chỉ chờ có cơ hội để vùng lên mãnh liệt.

Đi giữa hội sách, có bao giờ bạn mải mê kiếm tìm một cuốn sách cũ, nâng niu nó trên tay rồi tham lam hít hà để cho bõ cơn thèm thuồng? Thực tế khoa học chứng minh mùi của những cuốn sách cũ là một dạng hợp chất hữu cơ bay hơi, nó tỏa ra từ những cuốn sách lâu năm, thực tế đây chính là quá trình phân hủy của sách cùng với thời gian. Nếu là một ai tinh tế hơn thì còn có thể quan tâm tới chất liệu giấy và mực in ngày ấy. Nhưng với tôi, chỉ cần mùi hương của những trang sách cũ đã đủ khiến tôi mê mẩn và dẫn dụ trí tưởng tượng của tôi về miền vô thức. Sách cũ nhưng sức mạnh thật đặt biệt, nó giúp chúng ta trải nghiệm có cảm giác, đặc biệt khi cảm giác ấy ở hiện tại nhưng không thuộc về hiện tại.

Ông nội tôi là người rất yêu sách, thấy sách người ta buôn đồng nát hay bỏ đi ông đều xin hoặc mua lại rồi về gói gém, cất cẩn thận. Có lẽ một phần tôi thừa hưởng được tình yêu ấy từ ông. Mùi sách cũ đánh thức ký ức về một thời nghèo khó, nhưng thèm sách và trân trọng sách của tôi. Sách bây giờ nhiều hơn, mới hơn, đẹp hơn nhưng thực sự rất ít khi gặp những cuốn sách hay. Những cuốn sách ngày xưa bây giờ rất khó để gặp lại, tìm thấy, nhiều khi gặp một cuốn sách cũ cũng là một cái duyên. Tôi đi qua những ngày thơ trẻ, dần quên lãng những buổi háo hức chạy đến bên ông mượn quyển sách này, sách kia. Tôi cần cuốn nào ông cũng có, đó là khởi nguồn cho những điều kỳ lạ, mới mẻ của thế giới tuổi thơ. Khi ra phố đi học tôi bị choáng ngợp bởi thế giới phong phú của hàng trăm ngàn cuốn sách hấp dẫn. Bởi vậy ký ức về cuốn sách cũ cũng dần mờ phai. Cuộc sống hiện đại, với những điện thoại, internet… có mấy ai còn để ý đến sách như ngày xưa, vả lại người ta sẽ thích thú với những cuốn sách mới tinh tươm hơn là cuốn sách đã úa màu, giản đơn, thậm chí khó đọc.

Có lẽ tôi sẽ quên bẵng đi  cái mùi thơm đặc biệt khó tả ấy nếu chiều nay – một buổi chiều mùa hạ tôi không vào một hiệu sách và vô tình chạm tay vào cuốn sách cũ.

Lê Như Quỳnh thoibaonganhang.vn

Thank you so much

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s