Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng


Hàng loạt sự vụ đào được cổ vật bằng đồng, niên đại trên 600 năm, khắp từ Điện Biên, Bảo Lộc, đến Bình Phước, Biên Hòa, Đà Lạt… nhưng lạ ở chỗ tất cả đều có cùng kiểu dáng, kích cỡ, hiệu đề… 

Đồ đồng giả cổ, nhưng chỉ với chiêu trò moi lên từ lòng đất khiến nhiều gia chủ bị lừa nặng /// Ảnh: Lam Phong

Đồ đồng giả cổ, nhưng chỉ với chiêu trò moi lên từ lòng đất khiến nhiều gia chủ bị lừa nặngẢnh: Lam Phong Phóng viên Thanh Niên đi tìm lời giải mã. Dịp cuối năm, chuyện sửa nhà, làm nhà, khơi giếng, đào ao… gấp rút với thời gian, thợ thi công bất ngờ moi lên những món đồ đồng, thoạt nhìn đầy bí hiểm, đen kịt với bùn đất tèm lem, rồi cả nhóm thợ úp úp, mở mở, nửa muốn giấu nhẹm, nửa bắn tin cho gia chủ phát hiện. Một cuộc thương lượng, chia chác nội bộ được tiến hành, gia chủ giữ lại những món đồ đồng vừa đào lên từ mảnh đất nhà mình, đám thợ nhận khoản tiền thương lượng nho nhỏ gọi là “hưởng lộc”, rồi đường ai nấy đi, để chủ nhân với những món đồ đồng đào được giấc mộng chung: “Mình vừa vớ được kho tàng bạc tỉ”. Khổ nỗi, sự đời chẳng như mơ.

Bổn cũ soạn lại

Còn nhớ năm 2016, báo chí xôn xao vụ anh Trần Công Viên (ở Tam Lãnh, Phú Ninh, Quảng Nam) sở hữu một bình hồ lô tích Bát Tiên, dưới trôn có hiệu đề Khang Hy niên chế, được trả mức giá 10 tỉ đồng nhưng sau đó bán với giá 12 triệu đồng do… sợ gặp rắc rối và chưa phân định rõ thật – giả. Anh Viên cho biết chiếc bình này đào lên từ Đắk Lắk và được anh mua lại với giá 12 triệu đồng. Năm 2017, một giám đốc công ty lữ hành chuyên tổ chức tour đi Mỹ, trong chuyến về thăm quê Bảo Lộc (Lâm Đồng), kể lại chuyện hai cụ thân sinh ở nhà khi thuê thợ đào ao thả cá, moi lên được 5 món đồ cổ bằng đồng gồm: Một bình hồ lô có tám tượng bao quanh (tích Bát tiên – PV), hai con kỳ lân, một con cóc ba chân và một ông Di Lặc kéo túi vàng. Nhóm thợ thương thảo cùng gia đình và được chia 15 triệu đồng. Từ đầu 2018 đến nay, những câu chuyện tương tự xảy ra tận Điện Biên, rồi Biên Hòa, và gần đây nhất là Đà Lạt, đều mang kịch bản giống nhau là đào được cổ vật bằng đồng trong mảnh đất vườn nhà, lạc khoản (nằm dưới đáy hiện vật) ghi niên hiệu chế tác có từ thời Tuyên Đức đời Minh và Khang Hy đời Thanh. Sự vụ của Nguyễn Quốc Linh (ngụ xã Hố Nai 3, H.Thống Nhất, Đồng Nai) kể lại khi làm nhà, nhóm thợ đào móng, moi lên một lư hương bằng đồng nặng gần 3 kg, phần chân nổi ra những đốm xanh gỉ sét, dưới trôn có bốn chữ Tàu. Cả nhà giữ chiếc lư kỹ lưỡng, úp kính để bàn thờ vì nghĩ đây là của ông bà ngày xưa để lại.

Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng1 Tiệm bán đồ đồng giả cổ trên đường Lê Công Kiều ẢNH: LAM PHONG

Nhìn vào hình ảnh Linh ghi lại, bốn chữ triện dưới trôn lư là “Tuyên Đức niên chế” – niên hiệu của hoàng đế thứ 5 Minh Tuyên Tông thuộc vương triều nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc, tính ra niên đại cái lư đồng ấy cũng đã hơn 600 năm tuổi, bởi Minh Tuyên Tông trị vì từ năm 1425 – 1435. Trong nghề đồ cổ, hiện vật đồ đồng có dấu triện Đại Minh Tuyên Đức niên chế, Đại Minh Tuyên Đức, hay Tuyên Đức niên chế, nếu đúng chuẩn, đều là những hiện vật giá trị, bởi ở thời này nghề đúc đồng đạt trình độ tuyệt kỹ, hưng thịnh, với hai dòng tiêu biểu là lò hương ba chân, quai duyên, không nắp, dùng cắm nhang phục vụ thờ tự và loại có nắp là đỉnh trầm, dùng xông trầm. Tuy nhiên, khi nhìn hình thân lư hương của Linh với những vết xanh lỗ chỗ, xì ra trên bề mặt màu đồng sáng, đủ khẳng định cái lư là đồ giả cổ. Bởi vết “ten” xanh, điểm lũng ấy do bị hàn the xì ra. Vì trong quá trình đúc đồng, thợ đúc ngày nay thường trộn bột hàn the, tác dụng hạ nhiệt độ nóng chảy của đồng, và khi rót khuôn, mặt đúc trơn láng hơn, đỡ mất công làm nguội. Hai tuần cuối tháng 12.2018, rồi tháng 1.2019 có thêm bốn vụ đào được đồ đồng ở khu vực Hố Nai (Biên Hòa, Đồng Nai), Đà Lạt với hiệu đề trên các món đồ cũng đa phần là Tuyên Đức niên chế.

Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng2 Dấu triện ngô nghê mang hiệu đề Tuyên Đức niên chế

Tâm lý lòng tham

Điểm chung các vụ đào được đồ đồng từ phần đất nhà, thường gồm các hiện vật hồ lô Bát tiên – nắp có núm cong, con gà, con cóc ba chân, tượng Di Lặc, lư hương… Nhóm thợ thi công công trình và đào được dòng đồ này, khi xâu chuỗi các sự vụ bắc – nam đều có chung xuất xứ từ Thanh Hóa. Phần “lộc” nhóm thợ đào được đồ đồng hưởng, bét nhất cũng được 5 triệu đồng, khá khẩm hơn như trường hợp của gia đình Nguyễn Quốc Linh là 20 triệu đồng. Một chi tiết rất giống nhau nữa là những đồ đồng này chỉ được đào lên khi công trình thi công gần xong, thường còn khoảng nửa buổi là dứt điểm. Kịch bản chung được nhóm thợ đem mớ đồ vừa đào, hùa nhau đem bàn giao cho nhà nước nhận thưởng. Tất nhiên chẳng chủ nhà nào đồng ý, vậy là cuộc thương lượng, chia chác bắt đầu. Nhóm thợ lộ vẻ ngô nghê, chẳng biết giá thị trường là bao, nhưng hay kèo nài gia đình thương, cho anh em ít tiền xong công trình đủ về thăm quê, hay được bữa nhậu linh đình gọi là có tí lộc.

Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng3 Hồ lô Bát tiên bán trên vỉa hè Lê Công Kiều khi chưa được đám thợ lừa mông má cho cũ kỹ

Dò trên các trang mạng về sưu tầm, mua bán cổ vật, chuyện đào được đồ đồng cũng diễn ra hà rầm, đầy người khoe đào được từ nhà với cả bộ gồm: “Tôi đào đất trúng một bộ hồ lô, gồm có con gà, con cóc, hồ lô…”; “Gia đình mình vừa đào được một bộ đồ cổ gồm một hồ lô Bát tiên 2,4 kg và 2 con cóc 3 chân 1,9 kg… Dưới đáy có khắc bốn chữ Hán, không rõ thời đại. Nhờ các bác tư vấn giùm…”. Chủ nhân những món đồ đồng kể trên, sau khi dò la, tìm hỏi người trong giới sưu tầm, đều nhận kết luận chung là đồ giả cổ, nhưng chẳng ai trong họ tin rằng đồ được moi lên từ chính nhà mình là giả. Với những ca phải chi số tiền lớn nhờ đám thợ nhượng lại, cũng ngại chẳng dám nói cụ thể bởi làm thế khác nào khoe cái ngu của mình với đời. Thợ thi công khi đào đồ đồng, ngày cuối làm việc mới ra tay tránh chuyện lỡ gia chủ dò hỏi khắp nơi, phát hiện đồ đểu thì bể mánh. Chủ nhà khi thấy đồ cũ kỹ, bẩn sình, dễ đụng vào lòng tham, không tin ai, dù có dò hỏi nhưng tiền đã trao đi rồi, đành ôm mấy món đồ bị lừa và ấp ủ giấc mơ (dù le lói) rằng sẽ có ngày bán nó đi và trở thành… tỉ phú. Nhờ thế, chiêu lừa rẻ tiền này nhiều năm qua vẫn có đất sống, bởi đánh đúng vào tâm lý lòng tham, dịp cận tết lại là cơ hội vàng để nhóm lừa đảo này ra tay kiếm chác. Cần đề phòng kẻo mắc bẫy thợ gạt. (còn tiếp)

Đồ đồng giả cổ mua bao nhiêu cũng có
Tìm ra chợ đồ cổ Lê Công Kiều (Q.1, TP.HCM) từ ngay đầu đường giáp với Phó Đức Chính kéo dài đến cổng trường Khai Minh, các tiệm bán đồ đồng vỉa hè bày la liệt những món rao trên mạng, thấy cả cái hồ lô giống năm xưa của anh Trần Công Viên; rồi cóc, gà, kỳ lân, tượng Di Lặc, tê giác, lư hương… đều có đủ. Số lượng nói theo chị bán hàng cạnh cổng trường Khai Minh là: “Em muốn nhiêu cũng có, đồ giả cổ này rẻ mà”. Hỏi giá trọn bộ đồ đồng nhỏ gồm hồ lô Bát tiên, cặp lân, tượng Di Lặc, con cóc, chỉ cỡ 2 triệu đồng (chưa trả giá). Các món có trọng lượng nặng hơn giá nhích thêm chút đỉnh. So hình ảnh hiện vật từ các khổ chủ mua tận tay nhóm thợ thi công, hai dòng đồ đồng này y chang nhau, chỉ khác là phải trả mức giá cao gấp nhiều lần cho nhóm thợ lừa đảo.

Lam Phong – Thanh Niên


Cảnh giác với ‘cổ vật’ bằng đồng: Đủ chiêu trò giả cổ

Đào bới từ các công trình lên mớ đồ đồng giả cổ đánh lừa gia chủ chỉ là trò bịp của đám thợ rẻ tiền, non tay nghề, giới buôn đồ đồng cổ thực thụ còn sở hữu nhiều chiêu trò khủng hơn.

Một góc tiệm đồ đồng giả cổ ở Lê Công Kiều với cặp Lân thường được đám thợ công trình mua đem lừa người khác

Một góc tiệm đồ đồng giả cổ ở Lê Công Kiều với cặp Lân thường được đám thợ công trình mua đem lừa người khác Dòng đồ đồng ở văn hóa Đông Sơn, Hán – Việt, với niên đại từ hơn 2.000 năm trước luôn là tâm điểm của giới sưu tập đồ đồng cả nước bởi giá trị thị trường và vẻ đẹp tuyệt mỹ trong chế tác. Bởi cao giá nên đồ giả, đồ chế xuất hiện tràn lan. Thạp đồng Đông Sơn vỡ nát, mục vụn được dựng lại như ban đầu; trống Đông Sơn chỉ còn mỗi phần mặt được độ chế hoàn hảo, bụng khắc đầy hoa văn không khác hiện vật nguyên bản… Thế giới cổ vật đồ đồng này là mê cung với những cạm bẫy luôn chực chờ “xẻ thịt” người tay ngang mới vào nghề.

Giăng bẫy với đồ đồng giả

Điểm lại những tay buôn cổ vật đồ đồng danh tiếng của VN, hầu hết đều đến từ Thanh Hóa. Nguyên do đây từng là cái nôi của dòng đồ đồng Đông Sơn, với rất nhiều hiện vật như: lục lạc, bao tay, rìu, lưỡi cày, liềm, dao găm, thạp, thố, trống, vò, lư… được lấy lên từ lòng đất sau những đợt càn quét của đội quân mang máy rà kim loại săn đồ đồng cổ. Giới buôn từ vùng này dần vững nghề, từ sửa – phục chế đồ, cho đến làm đồ đồng giả cổ bung ra thị trường cả nước. Lư Bảo Quốc (ngụ KP.3, P.Tân Biên, TP.Biên Hòa, Đồng Nai) cho biết anh vừa được giới thiệu mua bộ đồ đồng có triện đề Càn Long niên chế và Tuyên Đức niên chế gồm hồ lô, hai con lân và một tượng Di Lặc ôm cá chép, do nhóm thợ hồ đào lên từ công trình sửa nền nhà. Tôi xuống Biên Hòa để xem đồ. Khi tôi hỏi, có phải người bán là thợ công trình từ Thanh Hóa không? Quốc giật mình: “Chính xác, sao ông biết?”. Nhiêu đó thông tin cũng đã đủ khẳng định đây là mớ đồ giả với bài lừa quen thuộc như đã nêu ở bài trước. Đến khi mục sở thị, tôi vờ chê đây chỉ là đồ thường, không phải đồ sâu tuổi và muốn tìm món đồ đồng giá trị hơn. Thợ hồ tên Tuấn đầy nhiệt tình bảo: “Em có ông bác cùng quê, có mấy món đồ đồng nghe bảo vài nghìn năm đang muốn bán…”.

Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng: Đủ chiêu trò giả cổ - ảnh 1 Bộ đồ đồng từ nền móng nhà ở KP.3, P.Tân Biên, Biên Hòa khi mới đào lên và được làm sạch

Nói rồi Tuấn gọi luôn ông bác để tả sơ về mấy món đồ đồng, hóa ra là cặp đầm xòe, một cái thạp Đông Sơn, một hũ Hán nắp đắp hình thú. Nghe qua đều là cổ vật giá trị, ước tính giá thị trường phải trên 500 triệu. Cuộc hẹn ngay chiều cùng ngày. Sau một hồi loanh quanh, vào Bình Chiểu, ra khu dân cư Quân đoàn 4, qua những con hẻm như ma trận cuối cùng cũng đến được điểm hẹn. Giữa căn phòng tù mù là ông Sáu, chừng 60 tuổi đợi sẵn. Thấy khách nôn nóng muốn xem đồ ngay, ông Sáu thủng thẳng bảo uống chén trà, rồi rà chuyện chơi đồ cổ lâu chưa? Nhà có món đồ đồng nào giá trị không? Nghe khách nhiệt tình khai báo mới tập chơi, đọc sách, lên mạng, không quen biết ai, khổ hơn nữa là chưa tìm được món ưng bụng vì trong nam không nhiều đồ đồng Đông Sơn như ở bắc. Nghe vẻ con mồi thật thơm, ông chủ khệ nệ bưng ra bốn món đồ đồng phủ một màu xanh lục, cũ kỹ, đặt lên bàn rồi hót: “Thấy cậu trẻ, ham đồ, lặn lội từ thành phố xuống tận đây, nên tôi biết gì thì nói thêm để cậu học hỏi. Đồ này quý và rất hiếm vì có khắc hình nhà, chim hạc, hình người, bông lúa, chân lại là đầu thú. Còn cặp đầm xòe (bình đồng có dáng như người mặc váy đầm) đồ Hán này, hiếm gặp cả đôi, lại nguyên nắp, nguyên xích… Chốt giá 170 triệu”.

Cảnh giác với 'cổ vật' bằng đồng: Đủ chiêu trò giả cổ - ảnh 2

Cận cảnh con kỳ lân giả cổ chưa qua làm cũ ở một tiệm bán đồ đồng vỉa hè trên đường Lê Công Kiều Khách ngần ngừ, xin chụp hình đem về nghiên cứu thêm, ông chủ đổi giọng lập tức: “Nói cậu biết vì là chỗ thân tình nên mới cho xem, chứ gặp bọn con buôn vớ vẩn còn lâu mới có cửa. Không chụp hình chụp hiếc gì cả, mua được thì mua. Chụp hình lại quăng lên mạng để bọn dở người bàn ra tán vào, rách việc”. Lấy cớ không đủ tiền cầm theo, khách thoái lui.

Thật mà giả, giả mà thật

Đem chuyện đi xem đồ đồng với các bậc cao niên sưu tầm đồ cổ, các bác cười xòa, bảo rằng đây là mấy chiêu cũ rích nhắm vào người chơi mới. Giản đơn nhất có bài đào lên đồ cổ từ trong nhà, đều là đồ giả, rẻ tiền. Cao tay hơn là rủ người sưu tầm ra tận ruộng đồng, ra bãi, lấy máy rà kim loại phát hiện vị trí, sau đó đào tận mắt, moi lên những món đồ đồng tinh xảo thời Đông Sơn, Hán – Việt giả cổ, rồi bán với giá thấp hơn rất nhiều so với giá trị thực, người mua gần như tin tưởng tuyệt đối, bởi đích thân hiện diện từ công đoạn rà vị trí, đến khi đào đồ lên, thật khó nghĩ đó là đồ giả. Thường những chỗ đào đồ lên cỏ mọc um tùm, cây cối rậm rạp, địa hình hiểm trở, bởi dân gài đồ đã chôn hiện vật ở đó vài ba năm mới giở bài lừa để hạ người chơi mới. Chuyện đi đào cũng được sắp xếp lén lút, dân gài đồ đợi đêm xuống mới hành sự để tăng tính ly kỳ. Chưa kể,họ còn viện dẫn luật Di sản rằng đồ đào lên nếu bị phát hiện sẽ phải giao nộp nên việc mua bán diễn ra trong đêm, tâm trạng vội vã, thế là không ít người chơi tốn tiền rước về toàn đồ đồng đểu. Chiêu lừa đẳng cấp hơn là mua lại các hũ, thạp đồng Đông Sơn không hoa văn với giá rẻ, sau đó khắc lên cốt đồng những hoa văn độc đáo. Nhìn cốt thấy đúng là đồ thật, hoa văn đẹp, lạ, người chơi mua ngay. Một cái thạp trơn, giá chưa đầy chục triệu, nhưng qua vài ngày độ chế hoa văn, lên giá trăm triệu là chuyện thường. Một người buôn ở Lê Công Kiều (Q.1, TP.HCM) tiết lộ cách xác định vết khắc mới chỉ cần dùng kính lúp, sẽ thấy ngay đường nét rất sắc, mảnh. Trong khi vết khắc nguyên thủy đã bị ô xy hóa, đường nét mờ hơn, và hiển nhiên bám dày màu thời gian hơn. Chuyện khắc hoa văn mới vào cốt đồng trơn vẫn còn… nhân đạo, bởi thợ phục chế đồ đồng cổ ở Thanh Hóa còn có biệt tài dựng những mảnh đồng vụn thành các tác phẩm hoàn chỉnh về kiểu dáng, màu sắc lẫn hoa văn, họa tiết. Các mảnh vụn được dựng vào bộ khung, sau đó làm liền lạc bằng keo, trộn với ngay bột đồng xay ra từ đồ cổ nên nếu có thẩm định, sẽ thấy đây đúng là đồ thật, nhưng không phải là đồ nguyên bản (tất nhiên giá bán lợi hơn rất nhiều so với việc chỉ bán mảnh vụn từ đồ đồng cổ). Với chiêu đồ dựng này, nếu xác định là đồ giả thì không hẳn, đồ thật cũng không xong. Chỉ có điều, trong giới chơi cổ ngoạn, những bài học đắt giá khi mua phải đồ giả cổ, đồ cổ chỉnh sửa với giá mắc, chả ai dám tiết lộ cái ngu phí của mình. Bởi khi ngộ ra bị lừa, thường ôm bụng, chờ bán cái ngu ấy cho những kẻ ngu hơn, hòng… gỡ vốn.  

Dùng a xít tạo màu thời gian Bốn món đồ đồng thuộc văn hóa Đông Sơn và Hán – Việt của ông Sáu, không khó để khẳng định ngay đấy là đồ giả, bởi đường nét, hoa văn rất sắc sảo và hoàn hảo, thiếu yếu tố thời gian. Trong khi một món đồ Đông Sơn thật hiếm khi vẹn toàn, bởi qua hơn 2.000 năm dưới lòng đất, kiểu gì cũng có chút khiếm khuyết. Cạnh đó, khi cầm xem cận hơn, mùi tanh a xít đã xộc lên rợn gai ốc. Trong dòng đồ đồng, khi mông má thành giả cổ, dân chế biến hay dùng a xít tạo màu thời gian, giúp bề mặt phân hủy nhanh, mục cốt, màu vàng đồng biến mất, thay vào đó là màu xanh như được lên “ten” qua hàng thế kỷ. Nhưng để ý kỹ sẽ thấy ten xanh ấy chỉ là bề nổi, chùi sơ dễ bong tróc, trong khi một món đồ đồng lên ten tự nhiên theo phong hóa thời gian, có độ bóng, độ sâu mà đồ mới không thể có được.

Lam Phong – Thanh Niên

Thank you so much

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s